Միասնական շուկա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Միասնական շուկան առևտրային բլոկի տեսակ է, որտեղ առևտրային խոչընդոտների մեծ մասը (ապրանքների համար) վերացվում են ապրանքային կարգավորման ընդհանուր քաղաքականության, ինչպես նաև արտադրության (կապիտալ և աշխատուժ), ձեռնարկությունների և ծառայությունների գործոնների ազատ տեղաշարժի ներդրմանը զուգահեռ: Նպատակն այն է, որ անդամների միջև կապիտալի, աշխատուժի, ապրանքների և ծառայությունների տեղաշարժը կատարվի այնքան հեշտությամբ, որքան մի երկրի սահմաններում[1]: Անդամ պետությունների միջև գոյություն ունեցող ֆիզիկական (սահմանները), տեխնիկական (ստանդարտները) և ֆիսկալ (հարկերը) խոչընդոտները վերացվում են հնարավոր առավելագույն չափով: Այս արգելքները խոչընդոտում են արտադրության 4 գործոնների տեղաշարժը:

Ընդհանուր շուկան սովորաբար ընկալվում է որպես միասնական շուկայի առաջին մակարդակ: Այն սովորաբար կառուցվում է ազատ առևտրի գոտու հիման վրա ապրանքների նկատմամբ առանց սակագնի կիրառմամբ և համեմատաբար կապիտալի և ծառայությունների ազատ տեղաշարժով, բայց ոչ այդքան զարգացած ոչ սակագնային առևտրային խոչընդոտների կրճատմամբ:

Միասնականացված շուկան միասնական շուկայի վերջին մակարդակն է և վերջնական նպատակը: Այն պահանջում է ապրանքների, ծառայությունների (այդ թվում ֆինանսական ծառայությունների), կապիտալի և մարդկանց ամբողջական ազատ տեղաշարժ առանց հաշվի առնելու ազգային սահմանները: 

Ինտեգրացիայի փուլերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդհանուր շուկան կապիտալի և ծառայությունների ազատ տեղաշարժի հնարավորություն է տալիս, բայց մի շարք առևտրային խոչընդոտներ դեռևս մնում են: Այն վերացնում է բոլոր քվոտաներն ու "սակագները"՝ ներմուծվող ապրանքների վրա կիրառվող դրույքները: Այնուամենայնիվ, "ոչ սակագնային խոչընդոտները" շարունակում են մնալ անդամ պետությունների անվտանգության, փաթեթավորման պահանջների և ազգային վարչական ընթացակարգերի տարբերություններին համապատասխան: Նրանք, օրինակ, կանխում են արտադրողների կողմից՝ նույն ապրանքը բոլոր անդամ պետություններում վաճառքը: Ընդհանուր շուկայի նպատակը առավել հաճախ տնտեսական կոնվերգենցիան է և միասնական շուկայի ստեղծումը: Սա հաճախ համարվում է միասնական շուկայի առաջին մակարդակը: Եվրոպական տնտեսական համայնքը ընդհանուր շուկայի առաջին օրինակն էր: 

Միասնական շուկան (երբեմն կոչվում է ՛՛ներքին շուկա՛՛) մարդկանց, ապրանքներին, ծառայություններին և կապիտալին հնարավորություն է տալիս միության շրջանակներում տեղաշարժվել այնքան ազատ, ինչքան մի երկրում, ազգային սահմանների և արգելքների նկատմամբ խոչընդոտվելու փոխարեն, ինչպես առաջ էր: Քաղաքացիները կարող են սովորել, ապրել, առևտուր անել, աշխատել և անցել թոշակի ցանկացած անդամ երկրում: Սպառողները վայելում են բոլոր անդամ պետությունների արտադրանքի հսկայական տեսականին, և գործարարներն ունեն ավելի շատ սպառողների ներգրավելու անսահմանափակ հնարավորություն: Միասնական շուկան սովորաբար բնութագրվում է որպես ՛՛անվճար սահմանապահ՛՛: Այնուամենայնիվ, մի շարք խոչընդոտներ մնում են, ինչպիսիք են ազգային հարկային համակարգերի, ծառայությունների ոլորտի և էլեկտրոնային առևտրի նկատմամբ պահանջների տարբերությունները: Ի հավելումն, առանձնացված ազգային շուկաներ կարող են մնալ ֆինանսական, էներգետիկայի և տրանսպորտի ոլորտում: Մասնագիտական որակավորումների ճանաչմանը վերաբերող օրենքները նույնպես կարող են ամբողջովին չհարմոնիզացվեն[2]: Եվրասիական տնտեսական միությունը, Պարսից ծոցի համագործակցությունը, CARICOM-ը և Եվրոպական միությունը միասնական շուկայի օրինակներ են, չնայած Պարսից ծոցի համագործակցությունը 2014 թվականին որակվել է որպես ՛՛անսարք՛՛: Եվրամիությունը միակ տնտեսական միությունն է, որի նպատակը միասնական շուկան ՛՛ավարտին հասցնելն է՛՛:

Ամբողջովին միասնականացված շուկան սովորաբար վերաբերում է խոչընդոտների ի սպառ վերացմանը և մնացյալ ազգային շուկաների ինտեգրմանը: Ամբողջական տնտեսական ինտեգրումը կարելի է տեսնել բազմաթիվ երկրներում՝ սկսած ընդհանուր տնտեսական սկզբունքներով մեկ միասնական պետությունից մինչև ուժեղ ազգային դաշնությունների անդամ երկրներ: Օրինակ՝ ԱՄՆ-ի ինքնիշխան նահանգները ունեն տնտեսական կարգավորումների տարբեր մակարդակներ (մասնագետների նկատմամբ լիցենզավորման պահանջները, ապահովագրության կանոններն ու գնագոյացումը, սպառողների շահերի պաշտպանության օրենքները, շրջակա միջավայրի վերաբերյալ օրենքները, նվազագույն աշխատավարձը) և հարկեր, բայց ենթակա են դաշնային կառավարությանը ցանկացած միջնահանգային առևտրի միջադեպի ժամանակ, երբ ազգային կառավարությունն ընտրում է պնդել իրենը: Մարդկանց և ապրանքների տեղաշարժը նահանգների միջև անսահմանափակ է և առանց սակագների:

Առավելություններն ու ծախսերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միասնական շուկան ունի մի շարք առավելություններ. արտադրության բոլոր գործոնների ազատ տեղաշարժը անդամ պետությունների միջև, հնարավորություն է տալիս այդ գործոններն օգտագործել առավել արդյունավետ՝ հետագայում մեծացնելով արտադրողականությունը:[փա՞ստ]

Եվ գործարարների, և սպառողների տեսանկյունից միասնական շուկան մրցակցային հարթակ է, որը մոնոպոլիաների առկայությունը էլ ավելի բարդ է դարձնում: Սա նշանակում է, որ անարդյունավետ ձեռնարկությունները կորուստներ կունենան և ստիպված կլինեն փակվել: Այնուամենայնիվ, արդյունավետ ձեռնարկությունները կօգտվեն մասշտաբի էֆեկտից, բարձր մրցակցությունից և ցածր ծախքերից՝ ակնկալելով շահութաբերության բարձրացում: Սպառողներն օգտվում են միասնական շուկայից այն առումով, որ մրցակցության արդյունքում իրենց առաջարկվում են ավելի էժան ապրանքներ, ապրանքների ավելի արդյունավետ մատակարարներ և ապրանքների ավելի լայն ընտրանի: Ավելին, գործարարները մրցակցության արդյունքում կստեղծեն նորարար ապրանքներ, որը մեկ այլ օգուտ է սպառողների համար:[փա՞ստ][փա՞ստ][փա՞ստ][փա՞ստ]

Միասնական շուկայի ստեղծումը կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ ազգային տնտեսության որոշ հատվածների վրա միջազգային մրցակցության հետևանքով: Ձեռնարկությունները, որոնք նախկինում օգտվել են ազգային շուկայի պաշտպանվածությունից և ազգային սուբսիդիաներից (և, հետևաբար, կարող են շարունակել գործունեությունը չնայած որ չեն համապատասխանում միջազգային չափանիշներին), կարող են պայքարել իրենց ավելի արդյունավետ գործընկերների դեմ անգամ իրենց ազգային շուկաներում: Ի վերջո, եթե ձեռնարկությունները չեն բարելավում իրենց կազմակերպությունն ու մեթոդները, ապա կարող են սննկանալ: Հետևանքը կարող է դառնալ գործազրկությունը կամ միգրացիան[3]:

Ընդհանուր շուկաների ցանկը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդհանուր շուկա՝ Մերկոսուր.
  • Եվրոպական միասնական շուկա (Եվրոպական տնտեսական տարածք, Շվեյցարիա)
  • ASEAN տնտեսական համայնք (AEC)
  • Կենտրոնական ամերիկյան ընդհանուր շուկա (CACM)
  • CARICOM- ի միասնական շուկա և տնտեսություն (CSME)
  • Եվրասիական տնտեսական տարածք
  • Հարավային ընդհանուր շուկա (Mercosur)
  • Պարսից ծոցի համագործակցության խորհուրդը (GCC)

Նշումներ: Ցանկացած տնտեսական միություն և տնտեսական ու արժութային միություն իր մեջ պարունակում է ընդհանուր շուկա:

Միասնականացված շուկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միասնականացված շուկան միասնական շուկայի համար տնտեսական տերմին է, որտեղ ապրանքները, ծառայությունները, կապիտալը և մարդիկ կարող են ազատորեն տեղաշարժվել առանց ազգային սահմանափակումների: Այս ՛՛չորս ազատությունները՛՛ կատարվում են ի թիվս այլ գործողությունների, ինչպիսիք են անդամ երկրների միջև ապրանքների և ծառայությունների տեղաշարժի հետ կապված սակագների վերացումը, ապրանքային միասնական ստանդարտների ներդրումը, օրենքների վերանայումը, որոնք թույլ կտան ամբողջ շուկայում ֆինանսական ծառայություններ մատուցել և պետական գործառույթների վերանայումը այնպես, որ տեղական գործարարները չունենան առավելություններ այլ անդամ պետությունների գործարարների համեմատությամբ:

  1. «Trade: Chapter 110-2: Economic Integration: Overview»։ internationalecon.com։ Վերցված է 2018-11-27 
  2. Anonymous (2016-06-16)։ «One market without borders - European Union - European Commission»։ European Union (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-11-27 
  3. Adamu Kyuka (2017)։ Theory and Practice of International Economic Law.։ Malthouse Press: Usman։ էջեր p. 279.