Մեքքայի ճակատամարտ (1916)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մեքքայի մարտ
Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Makkah-1910.jpg
'
Թվական 1916 թվական, հունիս-հուլիս
Վայր Մեքքա
Արդյունք Արաբական և բրիտանական միացյալ ուժերի հաղթանակ
Հակառակորդներ
Հիջազ Արաբներ
Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա
Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Հրամանատարներ
Հիջազ Ալ-Հուսեյն իբն Ալի ալ-Հաշիմի
Հիջազ Աբդալլահ իբն Հուսեին
Հիջազ Ֆեյսալ I
Մեծ Բրիտանիա Էդմունդ Ալլենբի
Մեծ Բրիտանիա Լոուրենս Արաբացի
Օսմանյան կայսրություն Ահմեդ Օկդայ
Օսմանյան կայսրություն Ֆակհրի փաշա
Կողմերի ուժեր
~ 5000 1000[1]

Մեքքայի մարտ, տեղի է ունեցել իսլամական սուրբ քաղաք Մեքքայում 1916 թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին: Հունիսի 10-ին Մեքքայի շերիֆ Հուսեյն բեն Ալին՝ Բինու Հաշիմ կլանի առաջնորդը, այս քաղաքից հեղափոխություն սկսեց ընդդեմ Օսմանյան Խալիֆաթի: Մեքքայի մարտը դարձավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի Արաբական հեղափոխության մի մասը:

Նախադրյալներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեքքայի շերիֆը դեռևս վաղուց պլանավորել էր Ադենից Մինչև Հալեպ ձգվող Արաբական պետություն ստեղծել: Նա գտնում էր, որ այդ նպատակին կարող է հասնել անգլիացիների միջոցով, որոնց դիմեց օգնության խնդրանքով: Իր չորս որդիներին ևս նա պատրաստել էր այդ «վիթխարի» արկածախնդրությանը:

Մարտի ընթացքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1916 թվականի հունիսի սկզբին թուրքական բանակը Հիջազի նահանգապետ Հալիբ փաշայի ուղեկցությամբ Մեքքայի կողմից շարժվեց դեպի Տաիֆ՝ Արաբիայի լեռնային քաղաքը: Մեքքայի կայազորում մնացել էին միայն 1000 հոգի: Հունիսի 10-ի առավոտյան, այն ժամանակ, երբ կայազորի մեծ մասը քնած էր, Մեքքայի շերիֆ Հուսեյն բեն Ալին Հաշեմիտների պալատից կրակ արձակեց օդ՝ դրանով ազդարարելով թուրքերի դեմ ռազմական գործողությունների սկիզբը (Արաբական ապստամբություն): Նրա 5000 կողմնակիցները լսելով ազդանշանը՝ անմիջապես գրոհեցին թուրքական կայազորի 3 ամրոցների վրա, որոնք գտնվում էին սուրբ քաղաքի վերին հատվածում, ինչպես նաև այն թուրքերի վրա, ովքեր գտնվում էին Ջիրվալյան զորանոցում և Ջիդդայի ճանապարհին: Հարձակումը թուրքերի համար անակնկալ էր, և նրանց հրամանատարը նույնիսկ չհասկացավ, որ դա ապստամբության սկիզբն է: Քանի որ թուրքական դրոշը և շերիֆի դրոշը միևնույն գույնի էին, թուրքերի հրամանատարը նրանց միջև եղած տարբերությունը չնկատեց: Նա հեռախոսակապով միացավ շերիֆ Հուսեյնին՝ ճշտելու իրավիճակը, և բացահայտելով ապստամության պատճառները՝ անձնատուր եղավ: Սրա շնորհիվ նա խույս տվեց բախումից: Դեռևս չսկսված՝ մարտն ավարտվեց: Հաջորդ օրը Բինու Հաշիմի զորքերը հարձակվեցին և Սաֆայի մերձակայքում, ալ-Հարամ մզկիթի մոտ գերեվարեցին Բաշ Կարակոլին: Երեք օր անց հանձնվեցին տեղական իշխանության մարմինների ղեկավարները, որոնց թվում նաև նահանգապետի տեղակալը: Նահանգապետի տեղակալի հանձնվելուն անմիջապես հետևեց թուրքական զորքերի՝ ապստամբներին հանձնվելու հրամանը, որին նրանք չենթարկվեցին:

Իրավիճակը սկսեց բարդանալ: Սուդանից Ջիդդայի վրայով սեր Ռեջինալդ Վինգատի միջոցով Մեքքա ուղարկվեց 2 թնդանոթ՝ վերապատրաստված եգիպտացիներով: Նրանք ճեղքեցին թուրքական ամրոցը: Շերիֆի զորքերը հարձակվեցին և գերեվարեցին թուրքերին, նրանց ճակատագիրը որոշված էր: Հուլիսի 4-ին Ջիրվալյան զորանոցներում ոչնչացվեցին դիմադրող թուրքերի վերջին օջախները, 3 շաբաթ տևած համառ դիմադրությունից հետո նրանք անձնատուր եղան:

Արդյունքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս մարտը դարձավ Օսմանյան կայսրության վախճանի սկիզբը և Հաշեմիտների թագավորության «սկիզբը », որի մայրաքաղաքը դարձավ Մեքքան: Թագավորության տարածքն աստիճանաբար ընդլայնվեց դեպի հյուսիս: Մարտն ունեցավ մեծ նշանակություն: Արաբական պետությունը հայտնվեց եվրոպացիների ուժեղ ազդեցության տակ: Օսմանյան կայսրությունը դադարեց գոյություն ունենալուց, Պաղեստինը ընկավ բրիտանացիների ազդեցության տակ, և վերջնական արդյունքում նրա տարածքում ձևավորվեց Իսրայելը: Մեքքայի շերիֆի պաշտոնը վերացվեց, քաղաքը սկսեցին կառավարել սաուդները, շերիֆի՝ Եմենից մինչև Սիրիա ձգվող արաբական պետություն ստեղծելու երազանքը երազանք էլ մնաց:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Spencer C. Tucker, Arab Revolt (1916—1918), The Encyclopedia of World War I, ABC-CLIO, 2005, ISBN 1-85109-420-2, page 117.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]