Մենդելե Մոյխեր-Սֆորիմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մենդելե Մոյխեր-Սֆորիմ
իդիշ՝ מענדעלע מוכר ספרים
Mendele Mos big.jpg
Ծնվել էդեկտեմբերի 21 1835 (հունվարի 2 1836) կամ հունվարի 2, 1836(1836-01-02)[1]
ԾննդավայրԿոպիլ, Slutsk Uyezd, Մինսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էնոյեմբերի 25 (դեկտեմբերի 8), 1917 (81 տարեկան), դեկտեմբերի 8, 1917(1917-12-08)[2] (81 տարեկան) կամ 1917[1]
Վախճանի վայրՕդեսա, Խերսոնի նահանգ[3]
ԳերեզմանՕդեսայի Երկրորդ քրիստոնեական գերեզմանատուն
Մասնագիտությունգրող, թարգմանիչ և ռաբբի
Լեզուեբրայերեն և իդիշ
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Mendele Mocher Sforim Վիքիպահեստում

Մենդելե Մոյխեր-Սֆորիմ (իսկական ազգանունը՝ Բրոյդե, ըստ անձնագրի՝ Շոլոմ-Յակով Աբրամովիչ, դեկտեմբերի 21 1835 (հունվարի 2 1836) կամ հունվարի 2, 1836(1836-01-02)[1], Կոպիլ, Slutsk Uyezd, Մինսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 25 (դեկտեմբերի 8), 1917, դեկտեմբերի 8, 1917(1917-12-08)[2] կամ 1917[1], Օդեսա, Խերսոնի նահանգ[3]), հրեա գրող։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախապես գրել է իվրիտով։ 1860 թվականին լույս է տեսել նրա «Աշխարհի դատաստանը» բանաստեղծությունների և հոդվածների ժողովածուն՝ ուղղված կրոնական մոլեռանդության և կահալների (հրեական համայնքի ժողով) պարագլուխների բռնությունների դեմ։ Գրողն այդ ժամանակ կանգնած էր լուսավորականության դիրքերում։ Պրոպագանդել է բնական գիտությունները, կազմել եռահատոր «Բնության պատմություն»-ը (1862-1867)։ 1862 թվականին գրել է «Լավ սովորեք» (2-րդ, ընդլայնված խմբագրությամբ՝ «Հայրեր և որդիներ», 1868) վիպակը։ 1860-ական թվականներին նրա հայացքները լուսավորական-նարոդնիկականից դարձել են հեղափոխական-դեմոկրատական։ Այդ շրջանում Մենդելե Մոյխեր-Սֆորիմն սկսել է գրել իդիշով՝ ժողովրդի խոսակցական լեզվով։ «Փոքրիկ մարդուկը» (1864) վիպակում ծաղրել է հարստության ձգտող խարդախներին։ Նույն ոգով է գրված նաև «Գորշուկաշուն կամ Քաղաքային բարերարների հրոսակ» (1869) դրամատիկական պամֆլետը, որտեղ պատկերված են հրեական միջավայրի դասակարգային բախումները։ Աշխատավորների նկատմամբ սիրով է տոգորված «Կաղ Ֆիշկան» (1869) վիպակը։ 1870-ական թվականների իր ստեղծագործության մեջ Մենդելե Մոյխեր-Սֆորիմը շարունակել է երգիծանքը («Յաբու», 1873, «Բենիամին Երրորդի ճանապարհորդությունը», 1878)։ «Երդմնադրյալ մատանի» (մաս 1-2, 1888), «Շլոյմե րեբ Հայիմ» (1894-1917, «Հայրեր և որդիներ»-ի վերամշակված տարբերակը) երկերում պատկերված է հրեա ժողովրդի կյանքը։ Մենդելե Մոյխեր-Սֆորիմը հրեական նոր գրականության առաջին դասականը, գրական լեզվի հիմնադիրն է։ Նրա ստեղծագործությունը մեծ ազդեցություն է գործել հրեական գրականության զարգացման վրա, թարգմանվել է աշխարհի շատ լեզուներով։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 458 CC-BY-SA-icon-80x15.png