Մեղրացրած մարդ
| Ենթակատեգորիա | • դիցաբանական էակ • առասպելական օբյեկտ  | |
|---|---|---|
| Ժանր | քաղաքային լեգենդ | |
| Բնութագրվում է | Մարդու մարմնից ստացված ավանդական չինական դեղամիջոցներ | |
Մեղրացրած մարդ, որը հայտնի է նաև որպես մարդկային մումիայի քաղցրավենիք, լեգենդար բուժիչ նյութ, որը ստացվել է մարդկային դիակը մեղրի մեջ թրջելով: Այս խառնուրդը մանրամասն նկարագրված է չինական բժշկական աղբյուրներում, այդ թվում՝ 16-րդ դարի «Բենցաո Գանմու» բժշկարանում: Հենվելով երկրորդական աղբյուրի վրա՝ տեքստը պատմում է մի պատմության մասին, որ Արաբիայում կյանքի վերջին մոտ գտնվող որոշ տարեց տղամարդիկ ենթարկվում էին մեղրի մեջ մումիֆիկացման՝ բուժիչ քաղցրավենիք ստանալու համար[1]:
Այս գործընթացը տարբերվում էր մարմնի պարզ նվիրատվությունից ինքնազոհաբերության տարրի շնորհիվ. հալեցման գործընթացը իդեալականորեն պետք է սկսվեր մահից առաջ: Նվիրատուն պետք է դադարեցներ մեղրից բացի որևէ այլ սնունդ ուտել՝ հասնելով նույնիսկ այդ նյութով լողանալուն: Կարճ ժամանակ անց դոնորի կղանքը և նույնիսկ քրտինքը պետք է բաղկացած լինեին մեղրից: Երբ այս սննդակարգը վերջապես սպանում էր դոնորին, նրա մարմինը դրվում էր մեղրով լցված քարե դագաղի մեջ[2]:
Մոտ մեկ դար անց պարունակությունը պետք է վերածվեր մի տեսակ քաղցրավենիքի, որը, ենթադրաբար, կարող էր բուժել կոտրված վերջույթներն ու այլ հիվանդություններ: Այս քաղցրավենիքը հետագայում կվաճառվեր փողոցային շուկաներում որպես դժվար գտնվող ապրանք՝ բարձր գնով[3]:
Ստուգաբանություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]«Բենցաո Գանմուն» բժշկարանում խառնուրդը անվանվում է միրեն (չին.՝ 蜜人), որը թարգմանաբար նշանակում է «մեղրով մարդ» կամ «մեղրացրած մարդ»։ Ժամանակակից հոմանիշն է միզիրենը (չին.՝ 蜜漬人, թարգմանաբար՝ չինարենից՝ «մեղրով ներծծված մարդ»)։ Չինարեն մունայիյին (木乃伊), ինչպես նաև շատ այլ լեզուներում «մումիա» փոխառված բառերը, ծագում են արաբերեն մումիա կամ պարսկերեն մումիա (պարս.՝ مومیایی) բառերից, ինքնին ծագում է mūm բառից, որը նշանակում է «մոմ»[4]։
Հունարեն մեղրացում (հունարեն՝ Μελωμένος) բառը մեղրի արտադրության կամ մեղրացման գործընթացի համար հիմնականում հնացած տերմին է, որը ծագում է լատիներեն mellificāre («մեղր պատրաստել») կամ mel («մեղր») բառերից։ Հին հունարեն mélissa ( μέλισσα ) բառը նշանակում է «մեղու, մեղրամեղու, մեղր»[4]։
Ծագում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Մեղրացրած դիակների մասին ամենավաղ հայտնի գրառումներից մի քանիսը վերաբերում են հույն պատմաբան Հերոդոտոսին (մ.թ.ա. 4-րդ դար), որը գրել է, որ ասորեստանցիները սովորություն ունեին մեղրով զմռսել իրենց մահացածներին[5]։ Մեկ դար անց, ըստ որոշ տեղեկությունների, Ալեքսանդր Մակեդոնացու մարմինը պահպանվել է մեղրով լցված սարկոֆագի մեջ, և կան նաև նշաններ, որ այս սովորույթը հայտնի է եղել նաև եգիպտացիներին[6][7]։
Մեղրացման վերաբերյալ ևս մեկ գրառում է հայտնաբերվել Բենկաո Գանգմուում (բաժին 52, «Մարդը որպես դեղամիջոց») Մունայի (木乃伊 «մումիա») բաժնում: Այն մեջբերում է Յուան դինաստիայի գիտնական Տաո Զոնգիի և Տաո ճիուչենի մոտ 1366 թվականի «Խոսում է, երբ գութանը հանգստանում է» գրքում․
Ըստ [Տաո Ճիուչենի] իր [ Չուոգենգլու ] աշխատության՝ արաբների երկրներում կան 70 կամ 80 տարեկան տղամարդիկ, ովքեր պատրաստ են զոհաբերել իրենց մարմինները՝ ուրիշներին փրկելու համար: Այդպիսի մեկը այլևս չի ուտում կամ խմում, միայն լողանում է և մի փոքր մեղր է ուտում, մինչև մեկ ամիս անց նրա արտաթորանքը դառնում է միայն մեղր. այդ ժամանակ է մահանում: Նրա հայրենակիցները մարմինը դնում են մեղրով լի քարե դագաղի մեջ՝ թրջվելու համար, որի վրա գրված է թաղման տարին և ամիսը: Հարյուր տարի անց կնիքները հանվում են, և այդպես պատրաստված քաղցրավենիքն օգտագործվում է մարմնի և վերջույթների վերքերի և կոտրվածքների բուժման համար. բուժման համար անհրաժեշտ է միայն փոքր քանակությամբ ներքին ընդունում: Չնայած այն սակավ է այդ վայրերում, հասարակ մարդիկ այն անվանում են «փափկեցրած մարդ» [ միրեն蜜人], կամ, իրենց օտար լեզվով, «մու-նայ-ի»: Այսպիսով, պարոն [Տաո], բայց ես ինքս չգիտեմ՝ պատմությունը ճիշտ է, թե ոչ: Ամեն դեպքում, ես այն կցում եմ գիտնականների քննարկմանը[8]:
Ջոզեֆ Նիդհեմի և Լու Գվեյ-ջենի խոսքերով՝ այս բովանդակությունը արաբերեն էր, սակայն Լի Շիժենը շփոթել է պատմությունը բիրմայական՝ վանահայրերի և բարձրաստիճան վանականների մարմինները մեղրի մեջ պահելու սովորույթի հետ, այնպես որ «մարդկային մսից պատրաստված դեղամիջոցի արևմտյան պատկերացումը համակցվել է ուրիշների համար ինքնազոհաբերության բնորոշ բուդդայական մոտիվի հետ»[9]: Իր «Մարդկային դիակների հետաքրքրաշարժ կյանքը» գրքում գրող Մերի Ռոուչը նշում է, որ տեքստը նշում է, որ վստահ չէ մեղրացված մարդու պատմության իսկութանը[1]:
Մշակույթում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Իան Մաքդոնալդի «Դերվիշների տունը» վեպը պատմում է մեղրացնելու ենթակա տղամարդու որսի մասին:
- Բրիտանական մանկական պատմական «Սարսափելի պատմություններ» շոուի չորրորդ եթերաշրջանի ութերորդ սերիայի մի հատվածում ներկայացված է այս գաղափարը:
- 2016 թվականի Spirit Phone ալբոմում Նիլ Չիսիերեգայի (հայտնի է նաև որպես Lemon Demon) «Sweet Bod» երգը հենց այս գաղափարի մասին է, որը պարունակում է բազմաթիվ տեքստեր, որոնք պտտվում են մեղրով մումիֆիկացված դիակի և այդ մեղրի բժշկական նպատակներով վաճառքի շուրջ[10]:
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 Roach, Mary (2008). Stiff: The Curious Lives of Human Cadavers. Paw Prints. ISBN 978-1-4352-8742-6. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 9-ին.
- ↑ Salopek, Paul. «In Ancient Burial, Embalming With Honey | Out Of Eden Walk». outofedenwalk.nationalgeographic.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2015-07-23-ին. Վերցված է 2015-05-17-ին.
- ↑ Serena, Katie (2017-11-02). «Why People In China Used To Eat Human Corpses Dipped In Honey». All That's Interesting (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2026-01-29-ին.
- ↑ 4,0 4,1 Know Your Remedies: Pharmacy and Culture in Early Modern China. By He Bian. Princeton, N.J.: Princeton University Press, 2020. xiv, 264 pp. ISBN: 9780691179049
- ↑ «Honey I'm dead». National Geographic (անգլերեն). Վերցված է 2017-09-15-ին.
- ↑ Needham, Joseph and Lu Gwei-djen (1974), Science and Civilization in China. Vol. 5., Part 2. Chemistry and Chemical Technology. Part II. Spagyric Discovery and Invention: Magisteries of Gold and Immortality, Cambridge University Press, p. 76.
- ↑ «8 Surprising Facts about Alexander the Great». History.com. Վերցված է 2017-09-15-ին.
- ↑ Needham, Joseph and Lu Gwei-djen (1974), Science and Civilization in China. Vol. 5., Part 2. Chemistry and Chemical Technology. Part II. Spagyric Discovery and Invention: Magisteries of Gold and Immortality, Cambridge University Press, p. 76.
- ↑ Salopek, Paul. «In Ancient Burial, Embalming With Honey | Out Of Eden Walk». outofedenwalk.nationalgeographic.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2015-07-23-ին. Վերցված է 2015-05-17-ին.
- ↑ Cicierega, Neil (2016 թ․ փետրվարի 29). «Lemon Demon – Sweet Bod – Lyrics». Genius. Վերցված է 2023 թ․ սեպտեմբերի 3-ին.