Մեծ թագուհի (Հին Եգիպտոս)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
M23N41
X1
wr
t

Մեծ թագուհի (Հին Եգիպտոս), Մեծ արքայի տիկին կամ Թագավորի գլխավոր կին (արաբ․՝ ḥmt nswt wrt‎‎)՝  Հին Եգիպտոսում փարավոնի գլխավոր կնոջ տիտղոսը։

Սկզբանական տիտղոսավորումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մերետսեգեր(թագուհի), Սենուսերտ III-ի գլխավոր կինը , ամենահին հայտնի թագուհին, ում անունը գրված էր այս անվանումով և կցված էր կարտուշին՝ (այն երկարավուն կլորացված ուրվագիծ է ստորին հորիզոնական գծով, ինչը ցույց է տալիս, որ գրված տեքստը արքայական անուն է)[1]. Այնուամենայնիվ, նրա մասին վկայությունը պատկանում է ավելի ուշ ժամանակաշրջանին՝ Նոր թագավորությանը[2], այնպես որ տիտղոսը կարող է անախրոնիզացված չլինել։ Գուցե տիտղոսի առաջին սեփականատերը եղել է Նուբխաեսը Երկրորդ անցումային շրջանից։

Կին փարավոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խատշեպսուտը եղել է Թութմոս II գլխավոր կինը, իսկ հետո իր խորթ որդի Թութմոս III-ի խնամակալը — Գեղարվեստի թանգարան, Բոստոն

«Մեծ արքայական կանանցից» պատմության մեջ հատուկ տեղ է զբաղեցնում Խատշեպսուտը։ Նա իր խորթ եղբայր Թութմոս II-ի «մեծ արքայական կինն» էր։ Այս ժամանակահատվածում Խատշեպսուտը դարձել է «Ամոն Աստծո կինը» (Կառնակում Ամոնի տաճարի քահանայապետի ամենաբարձր աստիճանը)։ Ամուսնու մահից հետո նա դարձել է ռեգենտ, նրա խորթ որդու՝ Թութմոս III-ի անչափահաս լնելու պատճառով, արական կողմի միակ թագաժառանգը (Իսիդայի հետ ամուսնությունից ծնված) և հաջողությամբ 22 տարի կառավարել է։ Թեև իրենից առաջ էլ էին կայանք կառավարել Եգիպտոսը, Խատշեպսուտը եղել է առաջին կինը, որը փարավոն տիտղոսն է ստացել։ Փարավոն դառնալով, նա իր Նեֆերուրա դստերը նշանակել է քահանայապետ, նրան տալով «Ամոն Աստծո կինը» տիտղոսը։ Հավանաբար նրա աղջիկը դարձել է Թութմոս III-ի «մեծ կինը», սակայն նրանց ամուսնության մասին որևէ ապացույց չկա[3]։

Փարավոնների մեծ կանանց ցանկը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջին թագավորություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դինաստիա Անուն Ամուսին Մեկնաբանություն
XII դինաստիա անգլ.՝ Մերեթսեգեր Meretseger(queen) Սենուսեթ III Հավանաբար առաջին տիտղոս ունեցողը՝ սակայն ժամանակակիցների մոտ վկայություններ չեն պահպանվել

Երկրորդ անցումային շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դինաստիա Անուն Ամուսին Մեկնաբանություն
XIII դինաստիա անգլ.՝ Նուբխետեպտի Հոր
XIII դինաստիա անգլ.՝ Նուբխես Սեբեկհոտեպ V, Սեբեկհոտեպ VI կամ Իաիբ
XIII դինաստիա Ինի Մերնոֆերա Աիբ
XIII դինաստիա Նեհեյթ ? Հայտնի է միայն եկու կնիք-կոյաբզեզով
XIII դինաստիա անգլ.՝ Սաթսոբեկ ? Հայտնի է միայն եկու կնիք-կոյաբզեզով
XIII դինաստիա Սաթհաթհոր ? Հայտնի է միայն եկու կնիք-կոյաբզեզով, որտեղ անունը պարզ չի կարդացվում
XVI դինաստիա անգլ.՝ Մենտուհոտեպ անգլ.՝ Ջեհութի
XVI դինաստիա Սիթմուտ անգլ.՝ Մենթուհոտեպ VI (?)
XVII դինաստիա Նուբխաիս Կաղապար:Ang-en
XVII դինաստիա Սոբեկեմսաֆ Ինիոտեֆ VI Անհայտ փարավոնի քույր։ Թաղված է Էդֆույում
XVII դինաստիա Նուբեմհատ անգլ.՝ Սոբեկեմսաֆ II
XVII դինաստիա Թետիշերի Սնեախթենրա Տաա II Սեկենենրաի մայրը
XVII դինաստիա Յահհոտեպ Տաա II Սեկենենրա Յահմոս I և Յահմոս-Նեֆերտարիի մյարը

Նոր թագավորություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նեֆերտարի, Մեծ թագավորի Ռամզես II-ի կինը, նա պատկերված է իր համար կառուցված տաճարում Աբու Սիմբելում. Ձեռքին սիստր և սուրբ լոտոս
Դինաստիա Անուն Ամուսին Մեկնաբանություն
XVIII դինաստիա Յահմոս-Նեֆերտարի Յահմոս I Ամենհոտեպ I և Յահմես Մերիտամոնի մայրը
XVIII դինաստիա Սիտկամոս Յահմոս I (?)
XVIII դինաստիա անգլ.՝ Յահմոս-Խենուտտամեխու Յահմոս I (?) Ինխապի թագուհու դուստրը
XVIII դինաստիա Յահմես-Մերիտամոն Ամենհոտեպ I
XVIII դինաստիա անգլ.՝ Յահմոս (թագուհի) Թութմոս I Խատշեպսուտի մայրը
XVIII դինաստիա Խատշեպսուտ Թութմոս II Կառավարել է ինչպես փարավոն, Նեֆերուրի մայրը
XVIII դինաստիա անգլ.՝ Իսիդա Թութմոս II Հարճ։ Տիտղոսը ստացել է իր որդի Թութմոս III-ից
XVIII դինաստիա Նեֆերուրա (?) Թութմոս III Իրենց ամունության մասին փաստացի տեղեկություն չկա
XVIII դինաստիա անգլ.՝ Սաթիա Թութմոս III
XVIII դինաստիա Մերիտրա Խատշեպսուտ Թութմոս III Ամենհոտեպ II մայրը
XVIII դինաստիա Թիաա Ամենհոտեպ II Տիտղոսը ստացել է իր որդի Թութմոս IV-ից ամուսին Ամենհոտեպ II մահից հետո։ Ամենհոտեպ II ոչ արքայակն ծագման կանանց մասին արձանագրություններ չի գրել, և Տիաան նույանկանացվել է հետագայում որդու կողմից
XVIII դինաստիա անգլ.՝ Նեֆերտարի Թութմոս IV
XVIII դինաստիա անգլ.՝ Իարետ ԹութմոսIV
XVIII դինաստիա Тенеттепиху Թութմոս IV? Հայտնի է ուշեբտիներից և թաղման արձանակիներից։ Ենթադրաբար թվագրվում է Թութմոս IV ժամանակաշրջանին
XVIII դինաստիա Մուտեմույա Թութմոս IV Տիտղոսը ստացել է նրա որդի Ամենհոտեպ III-ից, ամուսնու մահից հետո նույականացվել է որպես արքայական ծագում ոնեցող
XVIII դինաստիա Տիյա Ամենհոտեպ III Էխնաթանի մայրը
XVIII դինաստիա Ստամոն Ամենհոտեպ III Ամենհոտեպ III և Տիայի ավագ դուստրը։ Տիտղոս ստացել է հորց, հանդիսանում է նրա դուստրը, բայց ոչ կինը։
XVIII դինաստիա Իսիդա (Ամենհոտոպ III դուստրը) Ամենհոտեպ III Ամենհոտեպ III և Տիայի դուստրը։ Տիտղոսը ստացել է հորից
XVIII դինաստիա անգլ.՝ Նեբեթնեխաթ ? Սափորից գտնված կարտուշի հիման վրա է հայտնի դարձել։ Ապրել է XVIII դինաստիայի երկրորդ շրջանում
XVIII դինաստիա Նեֆերտիտի Էխնաթոն Հավանաբար Էյի դուստրն է
XVIII դինաստիա Մերիտատոն Սմենխկարա Էխնաթոնի և Նեֆերտիտի դուստրը
XVIII դինաստիա Անխեսենամոն Թութանհամոն Էխնաթոնի և Նեֆերտիտի դուստրը
XVIII դինաստիա անգլ.՝ Տիի Էյի
XVIII դինաստիա Մուտննեդջմեթ Խորեմխեբ Հնարավոր է Էյի և Տիի դուստրն է
XIX դինաստիա անգլ.՝ Սիտրե Ռամզես I Սեթի I մայրը
XIX դինաստիա Տույա Սեթի I Ռամզես II մայրը
XIX դինաստիա Նեֆերտարի Ռամզես II
XIX դինաստիա Իսիտնոֆրետ Ռամզես II Մերնեպտախի մայրը
XIX դինաստիա Բենտ-Անատ Ռամզես II Ռամզես II և Իսիտնոֆրետի ավագ դուստրը
XIX դինաստիա Մերիթամոն Ռամզես II Ռամզես II և Նեֆերտարիի դուստրը
XIX դինաստիա Նեբետտավի Ռամզես II Ռամզես II և Նեֆերտարիի դուստրը
XIX դինաստիա Խենուտմիրա Ռամզես II Ռամզես II քույրը կամ էլ դուստրը
XIX դինաստիա Մաատխորնեֆրուրա, Մաաֆորնեֆերուրա, Մաատնեֆրուրա (Մա-նաֆրու-Րիա) Ռամզես II Խեթական արքայադուստր, Խաթուսիլիս III
XIX դինաստիա անգլ.՝ Իսիտնոֆրետ II Մերնեպտախ Նրա ամուսնու քույրը կամ էլ բարեկամուհին
XIX դինաստիա Տաուսերտ Սեթի II Դարձել է փարավոն
XIX դինաստիա անգլ.՝ Տակխատ ՍեթիII? Արձանիկի վրա պատկերված է ինչպես Սեթի II կինը։ Հավանաբար Ամենմեսի մայրը։
XX դինաստիա անգլ.՝ Տիյ-Մերմենիսետ Սետնախտ Ռամզես III մայրը
XX դինաստիա անգլ.՝ Իսիդա Տե-Խեմջերտ ՌամզեսIII Ռամզես IV և Ռամզես VI մայրը
XX դինաստիա անգլ.՝ Խենուտվատի ՌամզեսV Հիշատակվում է Վիլբուրի պապիրուսում
XX դինաստիա անգլ.՝ Նուբխեսբեդ Ռամզես V Իսիդա արքայադստեր մայրը, հետագայում դարձել է «Ամոն Աստծո կինը».
XX դինաստիա անգլ.՝ Բակետվերնել Ռամզես IX
XX դինաստիա Տիտի|Tyti|} Ռամզես X Հավանաբար Ռամզես X կինը։ Թաղված է անգլ.՝ QV52 դամբարանում
XX դինաստիա Անուկետեմխեբ ? Կանոպ սարկոֆագի լիիրավ տերը, հետագայում օգտագործվել է Տակխատ արքայի դամբարանումն KV10։ Նույականացվում է XIX կամ XX դինաստիայի հետ

Երրորդ անցումային շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դինաստիա Անուն Ամուսին Մեկնաբանություն
XXI դինաստիա Նեդջմենտ Խերիխոր Պինեջեմ I մայրը
XXI դինաստիա անգլ.՝ Մուտնեդջմենտ ՊսուսեննեսI
XXIII դինաստիա Կարոմամա Տակելոտ II Օսորկոն III-ի մայրը
XXV դինաստիա անգլ.՝ Խենսա Պիանխի
XXV դինաստիա անգլ.՝ Պեկսատեր Պիանխի
XXV դինաստիա Տակախատոմոն Տախարկա
XXV դինաստիա Իսիդամխեբ Տանուատամոն

Ուշ շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դինասիա Անուն Ամուսին Մեկնաբանություն
XXVI դինաստիա Մեխտենվեսխեն Պսամմետխի I Նեխո II-ի մայրը
XXVI դինաստիա անգլ.՝ Տախուիտ Պսամմետխ II Ապիյի մայրը


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Aidan Dodson & Dyan Hilton: The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson, 2004, ISBN 0-500-05128-3, pp.25-26
  2. L. Holden, in: Egypt’s Golden Age: The Art of Living in the New Kingdom, 1558—1085 B.C., Boston 1982, S. 302f.
  3. Tyldesley, Chronicle of the Queens of Ancient Egypt, pg 110

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Dodson and Hilton: «The Complete Royal Families of Ancient Egypt»
  • W. Grajetzki: «Ancient Egyptian Queens: a hieroglyphic dictionary»