Jump to content

Մեծ անկում (Եվրոպա)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Եվրոպական ռեցեսիան Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի մի մասն է, որը սկսվել է 2007 թվականի կեսերին։ Ճգնաժամը արագ տարածվել և ազդել է տարածաշրջանի մեծ մասի վրա, մի քանի երկրներ արդեն 2009 թվականի փետրվարի դրությամբ գտնվել են անկման մեջ, իսկ մյուսների մեծ մասը տուժել է զգալի տնտեսական անկումներից։ Համաշխարհային անկումն առաջին անգամ նկատվել է Եվրոպայում, քանի որ Իռլանդիան առաջին երկիրն է եղել, որը անկման մեջ է մտել 2007 թվականի երկրորդ եռամսյակից մինչև երրորդ եռամսյակը, որին հաջորդել է ժամանակավոր աճը 2007 թվականի չորրորդ եռամսյակում, իսկ հետո՝ երկամյա անկում[1]։

Եվրագոտի

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եվրագոտու անկումը թվագրվում է 2008 թվականի առաջին եռամսյակից մինչև 2009 թվականի երկրորդ եռամսյակը[2]։ Ընդհանուր առմամբ եվրոգոտում արդյունաբերական արտադրությունը 2008 թվականի մայիսին նվազել է 1.9%-ով, ինչը տարածաշրջանի համար ամենակտրուկ մեկամսյա անկումն է 1992 թվականի «Սև չորեքշաբթի» փոխարժեքի ճգնաժամից ի վեր։ Մայիսին Եվրոպայում ավտոմեքենաների վաճառքը նվազել է 7.8%-ով՝ նախորդ տարվա համեմատ[3]։ Մանրածախ վաճառքը հունիսին մայիսի համեմատ նվազել է 0.6%-ով, իսկ նախորդ տարվա հունիսի համեմատ՝ 3.1%-ով։ Գերմանիան եվրոգոտու չորս խոշորագույն տնտեսություններից միակ երկիրն է եղել, որը հուլիսին գրանցել է ակտիվության աճ, չնայած աճը կտրուկ անկում է ապրել։ RBS-ի և Capital Economics-ի տնտեսական վերլուծաբանները նշում են, որ անկումը մեծացնում է 2008 թվականին եվրոգոտու ռեցեսիայի մեջ մտնելու ռիսկը[4]։ Երկրորդ եռամսյակում եվրոգոտու տնտեսությունը, ըստ հաղորդումների, անկում է ապրել 0.2%-ով[5]:

Իռլանդիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաշխարհային անկումն առաջին անգամ նկատվել է Եվրոպայում, քանի որ Իռլանդիան առաջին երկիրն է եղել, որը անկման մեջ է մտել 2007 թվականի երկրորդ եռամսյակից մինչև երրորդ եռամսյակը, որին հաջորդել է ժամանակավոր աճը 2007 թվականի չորրորդ եռամսյակում, իսկ հետո՝ երկամյա անկում[6]։ Իռլանդիայի Հանրապետությունը 2008 թվականի առաջին եռամսյակում հայտնել է ՀՆԱ-ի 1.5 տոկոս կրճատման տակ, որը նրա առաջին տնտեսական կրճատումն է եռամսյակային հաշվետվությունների ներկայացումից ի վեր և առաջին գրանցված կրճատումը 1983 թվականից ի վեր[7]։ Այնուամենայնիվ, Իռլանդիայի կենտրոնական վիճակագրական գրասենյակը հայտնել է ՀՆԱ-ի մոտ 0.8 տոկոս աճի մասին, Իռլանդիայի կառավարությունը ՀՆԱ-ն համարում է տնտեսության ավելի լավ չափանիշ։ Վերլուծաբանները կանխատեսել են, որ Իռլանդիայի տնտեսությունը տարվա մնացած մասում կշարունակի կրճատվել[8]։ NCB ֆոնդային բրոքերների զեկույցը կանխատեսում է, որ համախառն ազգային արդյունքը կնվազի 1 տոկոսով 2008 թվականին և 0.4 տոկոսով 2009 թվականին՝ համաշխարհային տնտեսության դանդաղման հետևանքով միջազգային ընկերությունների անկման պատճառով։ NCB-ի տնտեսագետը նշել է, որ ոչ բնակելի ներդրումները կնվազեն 5 տոկոսով 2008 թվականին և 12 տոկոսով 2009 թվականին[9]։

Իռլանդիայի ՀՆԱ-ն երկրորդ եռամսյակում կրճատվել է 0.5 տոկոսով, ինչը Իռլանդիան դարձրել է եվրոգոտու առաջին անդամը, որը մտել է անկման մեջ[10]: Կառավարությանը խորհրդատվություն է տրամադրում Merrill Lynch-ը՝ ամերիկյան միջնորդի, որի կապիտալը սպառվել է 2008 թվականի սեպտեմբերին[11]։ 2009 թվականի հունվարին այն ստիպված եղավ ազգայնացնել իր երրորդ խոշորագույն բանկը` Anglo Irish Bank-ը և հայտարարել իր երկու խոշորագույն բանկերի` AIB-ի և Bank of Ireland-ի վերակապիտալիզացիայի մասին[12]։ 2009 թվականի փետրվարին կառավարությունը հայտարարել է երկրում գործազրկության ռեկորդային մակարդակի մասին, որը վերջին 40 տարվա ընթացքում ամենաբարձր ամսական աճն է եղել և օրական 1500 մարդ ազատվել է աշխատանքից[13]։ Իռլանդիան դուրս եկավ անկումից 2009 թվականի 3-րդ եռամսյակում` գրանցելով իր տնտեսության 0.3 տոկոս աճ։

Իսպանիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպանական «Մարտինսա-Ֆադեսա» շինարարական ընկերությունը սնանկ է ճանաչվել՝ չկարողանալով վերաֆինանսավորել 5.1 միլիարդ եվրոյի պարտքը։ Ըստ տեղեկությունների՝ Մարտինսա-Ֆադեսայի նկատմամբ ամենամեծ ազդեցությունն ունեցող երկու բանկերն են եղել Caja Madrid-ը՝ 900 միլիոն եվրոյով և Banco Popular Español-ը՝ 400 միլիոն եվրոյով։ Իսպանիայի ֆինանսների նախարար Պեդրո Սոլբեսը հայտարարել է, որ ընկերությունը չի փրկվի։ Երկրորդ եռամսյակում Իսպանիայում տների գները նվազել են 20 տոկոսով[14]։ Կաստիլիա-Լա Մանչայում վերջին երեք տարիների ընթացքում կառուցված բոլոր տների մոտ 69 տոկոսը դեռևս չի վաճառվել։ Deutsche Bank-ը հայտարարել է, որ կանխատեսում է իրական տների գների 35 տոկոս անկում մինչև 2011 թվականը։ Իսպանիայի վարչապետ Խոսե Լուիս Սապատերոն մեղադրել է Եվրոպական կենտրոնական բանկին իրավիճակը վատթարացնելու համար՝ բարձրացնելով տոկոսադրույքները։ Իսպանիայում բնակարանային վարկերի ավելի քան 98 տոկոսը գնահատվում է Euribor-ի հետ կապված լողացող տոկոսադրույքներով, որը օգոստոսից ի վեր աճել է 145 բազային կետով։ Բնակարանաշինությունը կազմում է Իսպանիայի տնտեսության ավելի քան 10 տոկոսը։ Իսպանիայի բանկը մտահոգված է փոքր տարածաշրջանային վարկատուների առողջությամբ, որոնք մեծ ազդեցություն ունեն հիփոթեքային շուկայի վրա։

Չնայած Իսպանիան խուսափել է անկումից 2008 թվականի առաջին կեսին, երկրում գործազրկությունը 2007–2008 թվականների ընթացքում աճել է 425,000-ով՝ հասնելով 9.9 տոկոսի։ Մայիսին Իսպանիայում ավտոմեքենաների վաճառքը նվազել է 31 տոկոսով[3]։ Իսպանիայի գործարանային արտադրությունը 2008 թվականի մայիսին նվազել է 5.5 տոկոսով։ Երկրի բիզնես լոբբին՝ «Circulo de Empresarios»-ը, զգուշացրել է «մեծ հավանականության» մասին, որ Իսպանիայի տնտեսությունը 2008 թվականի երկրորդ կեսին կընկնի անկման մեջ՝ բնակարանային շուկայի փլուզման պատճառով[15]։ Հունիսին Իսպանիայում մանրածախ վաճառքի ծավալը նախորդ տարվա համեմատ 7.9 տոկոսով անկում է գրանցել, ինչը ամենամեծ անկումն է Իսպանիայում արդյունքների գրանցման սկսվելուց ի վեր և յոթերորդ անընդմեջ ամսական անկումը։ Սա ներառել է կենցաղային ապրանքների մանրածախ վաճառքի 17.9 տոկոս անկում։ Իսպանիայում սննդամթերքի վաճառքը հունիս ամսին նվազել է 6.8 տոկոսով[16]։

Մորգան Սթենլին իր զեկույցում լուրջ նախազգուշացում է հրապարակել իսպանական բանկերի և իսպանական տնտեսության վիճակի վերաբերյալ, ասելով՝ «Այժմ տեղի է ունենում տնտեսական կտրուկ անկում: Մենք կարծում ենք, որ Իսպանիայում վատթարացումը դեռ սկզբնական փուլում է: Ցավի մեծ մասը կզգացվի 2009 թվականին»: Սթենլին նաև նախազգուշացրել է, որ 2009 թվականին Իսպանիայի տնտեսության 0.5 տոկոս անկման հավանականությունը կազմում է 40 տոկոս, իսկ 2009 թվականին՝ ավելի ծայրահեղ՝ 1.4 տոկոս անկման ռիսկը[17]։ Իսպանիայի ավտոարտադրողների ասոցիացիայի՝ ANFAC-ի տվյալներով՝ նոր մեքենաների վաճառքը հուլիսին 2007 թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատ նվազել է 27.5 տոկոսով, ինչը երրորդ անընդմեջ ամսական անկումն է՝ ավելի քան 20 տոկոսով։ Իսպանիայի կառավարությունը կանխատեսել է, որ գործազրկության մակարդակը 2008 թվականին կբարձրանա մինչև 10.4 տոկոս, իսկ 2009 թվականին՝ մինչև 12.5 տոկոս։ Իսպանիայի երկրորդ խոշորագույն բանկը BBVA-ն կանխատեսել է, որ գործազրկության մակարդակը կարող է հասնել 14 տոկոսի 2009 թվականին[18]։ Իսպանիայի արտադրական ոլորտի գնումների մենեջերների ինդեքսը հուլիսին իջել է նոր ցածր մակարդակի՝ վկայելով խորը անկման մասին[19]։ Երկրորդ եռամսյակում Իսպանիայի տնտեսությունը աճել է 0.1 տոկոսով, ինչը 15 տարվա ընթացքում ամենացածր աճն է[5]։

2009 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Իսպանիայի կառավարությունը կանխատեսել է, որ գործազրկության մակարդակը 2009 թվականին կհասնի 20 տոկոսի։ Կանխատեսվում է, որ այն կկազմի 25 տոկոս՝ պայմանավորված կառավարության կողմից հաշվարկի իրականացմամբ[20]։ Իսպանիայի ֆինանսների նախարարի խոսքով՝ «Իսպանիան կանգնած է կես դարի ամենախորը անկման առաջ»[21]։

Գերմանիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերմանիայում պաշտոնյաները նախազգուշացրել են, որ տնտեսությունը կարող է կրճատվել մինչև 1.5 տոկոսով երկրորդ եռամսյակում՝ արտահանման պատվերների նվազման պատճառով։ Գերմանիայի տնտեսությունը իսկապես կրճատվել է թե՛ երկրորդ, թե՛ երրորդ եռամսյակներում, ինչի հետևանքով Գերմանիան այժմ հայտնվել է տեխնիկական անկման մեջ[22]։ Չնայած գաղափարը մի պահ դեմ առարկության առարկա է դարձել, սակայն Անգելա Մերկելը և Գերմանիայի կառավարությունը հաստատել են 50 միլիարդ եվրոյի փրկարարական ծրագիր՝ Գերմանիայի տնտեսությունը ճգնաժամից պաշտպանելու համար, ինչը այն դարձնում է Արևմտյան Եվրոպայի ամենամեծ փրկարարական ծրագիրը այս ճգնաժամի պայմաններում[23]։

Գերմանիայի արդյունաբերական արտադրությունը մայիսին նվազել է 2.4 տոկոսով, ինչը վերջին տասնամյակի ամենաարագ ցուցանիշն է։ Պատվերները նվազել են արդեն վել է ամիս անընդմեջ, ինչը ամենավատ ցուցանիշն է 1990-ականների սկզբից ի վեր[24]։ Գերմանիայի արդյունաբերության և առևտրի պալատը զգուշացրել է մինչև 200,000 աշխատատեղերի կորստի մասին առաջիկա ամիսներին[15]։ Գերմանիայում մանրածախ վաճառքը հունիսին նվազել է 1.4 տոկոսով՝ գերազանցելով բոլոր սպասումները[25]։ Գերմանիայի տնտեսությունը երկրորդ եռամսյակում անկում ապրել է 0.5 տոկոսով[5]։

Հունաստան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2012 թվականին Հունաստանը մտավ իր 5-րդ ռեցեսիայի տարին[26]։ 2011 թվականին Հունաստանի ՀՆԱ-ն կրճատվել է ևս 6.8%-ով, ինչի հետևանքով ընդհանուր տնտեսական արդյունքն այժմ 16%-ով ցածր է նախաճգնաժամային գագաթնակետից։ Եվրոստատի ներկայիս կանխատեսումները նույնպես ցույց են տվել, որ Հունաստանի տնտեսությունը 2012 թվականին կշարունակի անկում ապրել՝ մոտավորապես 4.4%-ով[27]։

Իտալիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իտալիայում Fiat-ը հայտարարել է գործարանների փակման և Թուրինի, Մելֆիի և Սիցիլիայի գործարաններում ժամանակավոր կրճատումների մասին։ Վերջին երկու ամիսների ընթացքում Իտալիայում ավտոմեքենաների վաճառքը նվազել է գրեթե 20 տոկոսով։ Իտալիայի ավտոարդյունաբերության աշխատողների արհմիությունը հայտարարել է՝ «Իրավիճակն ակնհայտորեն ավելի լուրջ է, քան նախկինում պատկերացվում է»[15]։ 2008 թվականի հուլիսի 10-ին ISAE տնտեսական վերլուծական կենտրոնը Իտալիայի աճի իր կանխատեսումը 0.5 տոկոսից իջեցրել է մինչև 0.4 տոկոս և 2009 թվականի կանխատեսումը 1.2 տոկոսից իջեցրել է մինչև 0.7 տոկոս[28]։ Վերլուծաբանները կանխատեսել են, որ Իտալիան երկրորդ եռամսյակում մտել է ռեցեսիայի մեջ կամ կմտնի մինչև տարեվերջ՝ սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչություններից ի վեր բիզնեսի վստահության ամենացածր մակարդակում[29]։ Իտալիայի տնտեսությունը 2008 թվականի երկրորդ եռամսյակում կրճատվել է 0.3 տոկոսով[30]։

Գործազրկության մակարդակը 2007 թվականի ապրիլի 5.7%-ից աճել է մինչև 8.6% 2010 թվականի ապրիլին։ Իտալիան հիմնականում մեկուսացված է եղել 2008-2009 թվականների Մեծ ռեցեսիայի հետևանքներից, քանի որ նրանց բանկային համակարգը չի զբաղվում ռիսկային ներդրումային վարքագծով և կայուն է եղել։ Սակայն, ռեցեսիայի հետևանքները վերացրին այն խիստ բյուջետային կարգապահությունը, որը Իտալիան ջանասիրաբար պահպանել է 1992 թվականի պարտքային ճգնաժամից ի վեր և հանգեցրին Իտալիայի մեկ այլ պետական պարտքային ճգնաժամի 2011 թվականին։ Իտալիան 2009-2011 թվականներին կարճատև աճ է գրանցել, սակայն 2011-2013 թվականներին անկում է ապրել, որը թեև ավելի մակերեսային է եղել, քան 2008–2009 թվականների անկումը, ավելի երկարատև է եղել և շատ առումներով շատ ավելի վատ, քանի որ գործազրկությունը 2011 թվականի ապրիլին կտրուկ աճել է՝ հասնելով 13.0%-ի 2014 թվականի նոյեմբերին։

Ֆրանսիա և Բենիլյուքսի երկրներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եվրոգոտու մյուս անդամները նույնպես երկրորդ եռամսյակում տնտեսությունների անկում են գրանցել՝ Ֆրանսիան՝ 0.3 տոկոսով, Ֆինլանդիան՝ 0.2 տոկոսով, իսկ Նիդեռլանդները երկրորդ եռամսյակում զրոյական աճ են գրանցել[5]։ Սակայն Ֆրանսիայի վիճակագրական գործակալության՝ INSEE-ի կողմից հրապարակված վերջնական գնահատականները ցույց են տվել, որ Ֆրանսիայի տնտեսությունը երրորդ եռամսյակում աճել է 0.14 տոկոսով՝ այդպիսով հազիվ խուսափելով տեխնիկական անկումից[31]։ 2009 թվականի առաջին եռամսյակում Ֆրանսիան հայտնվել է անկման մեջ՝ դառնալով Եվրոպայի վերջին զարգացած երկիրը, որը հայտնվել է անկման մեջ։

Տնտեսական ճգնաժամի դեմ պայքարելու համար Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզին հայտարարել է 26 միլիարդ եվրոյի փրկարարական ծրագրի մասին, որը կկազմի լրացուցիչ 15.5 միլիարդ եվրո՝ 2009 թվականի սովորական բյուջեից բացի և կբարձրացնի Ֆրանսիայի պետական դեֆիցիտը մինչև 4%։ Այն որոշ չափով նման է Բարաք Օբամայի առաջարկին՝ խթանել ԱՄՆ տնտեսությունը՝ ներդրումներ կատարելով երկրի կենսականորեն կարևոր ենթակառուցվածքներում։ Հետագա առաջարկները ներառում են փոքր բիզնեսների համար հարկային զեղչեր, ինչպես նաև շինարարական թույլտվությունների և պետական պայմանագրերի սահմանափակումների մեղմացում, մասնավորապես շինարարության և քաղաքացիական ճարտարագիտության ոլորտներում[32]։

Սա պայմանավորված է «prime à la casse» ծրագրով, որի շրջանակներում գնորդները ստանում էին մինչև 1000 եվրո զեղչ՝ իրենց հին աղտոտող մեքենաները ջարդոնից հանելու և նոր էկոլոգիապես մաքուր/վառելիքի խնայող մեքենաներ գնելու համար։ Արդյունքում, 2008 թվականի դեկտեմբերին Ֆրանսիայում ավտոմեքենաների վաճառքը 30%-ով ավելի է, քան 2007 թվականի դեկտեմբերին, չնայած 2008 թվականի ընդհանուր վաճառքի ծավալը նվազել է 0.7%-ով[33]: Քանի որ ֆրանսիական նոր մեքենաների շուկան ավելի լավ ցուցանիշներ գրանցել, քան մյուս շուկաները, ինչպես նաև աճել է վաճառքը Հարավային Ամերիկայում, ֆրանսիական ապրանքանիշերը, մասնավորապես Renault-ն, այժմ ավելի մեծ բաժին ունեն համաշխարհային շուկայում, չնայած 2008 թվականին 2007 թվականի համեմատ ավելի քիչ մեքենաներ են վաճառել[34]։ Մեկ այլ խիստ խոցելի ոլորտ է նավաշինությունը՝ NCL-ի համար փաթեթային նավի վերաբերյալ պատվերն արդեն չեղարկվել է[35]։

Շինարարության պլանավորման մեջ առկա բացը լրացնելու համար Ֆրանսիայի կառավարությունը շուտով DCNS- ին կպատվիրի երրորդ «Միստրալ» BPC-ն, ինչպես նաև ավելի փոքր նավեր ֆրանսիական նավատորմի համար։ Դա Սարկոզիի փրկարարական ծրագրի մի մասն է[36]։ DCNS-ը նաև շահել է իր պատմության մեջ ամենամեծ արտահանման պայմանագիրը, երբ Բրազիլիայի կառավարությունը ընկերությանը տվել է 7 միլիարդ եվրոյի խոշոր պատվեր։ Պատվերը վերաբերում է չորս Scorpène-class նավեր՝ սովորական շարժիչով և հինգերորդին՝ միջուկային շարժիչով, ինչպես նաև ռազմածովային նավաշինարանին և ռազմածովային բազային[37]։

Ֆրանսիական Caisse d'Epargne կոոպերատիվ բանկը 2008 թվականի հոկտեմբերին կրել է 600 միլիոն եվրոյի վնաս ածանցյալ գործիքների առևտրից, որը մասամբ բացատրվում է այդ ժամանակվա շուկայի բարձր անկայունությամբ[38]։ Անօրինական գործարքներ կատարելու համար պատասխանատու աշխատակիցների խումբը ազատվել է աշխատանքից[39]։ Ֆրանսիական բանկերը նույնպես որոշ չափով տուժել են Բեռնար Մեդոֆի կողմից կազմակերպված խարդախությունից։ Ամենակարևորը՝ Natixis ներդրումային բանկը, հնարավոր է, կորցնի 450 միլիոն եվրո այդ գործընթացում, իսկ BNP Paribas-ը՝ 350 միլիոն եվրո։ Natixis-ը և BNP Paribas-ը ուղղակիորեն ներդրումներ չեն կատարել Մեդոֆի պարտատոմսերում, սակայն ԱՄՆ գանձապետարանի կողմից թողարկված պարտատոմսերի միջոցով նրանք կարող են բախվել նման կորուստների։ Պետք է որոշվի, թե արդյոք այս բոլորը փաստացի կորել են, որոնք կարելի է վերականգնել և որոնք՝ պահպանել իրավական ընթացակարգերով։ Մյուս խմբերը, ինչպիսիք են AXA-ն, Société Générale-ը, Crédit Agricole-ը և Groupama-ն, նույնպես կարող են որոշակիորեն պարտվել[40]։

2008 թվականի սեպտեմբերի 28-ին հոլանդա-բելգիական Fortis բանկը մասամբ ազգայնացվել է՝ Բենիլյուքսի երկրներից 11.2 միլիարդ եվրոյի կանխիկ ներդրման միջոցով։ Fortis-ի խնդիրները սկսվել են տարվա սկզբին՝ հայտարարությամբ, որ ընկերությունը բախվել է մոտ 1.5 միլիարդ դոլարի վնասների ամերիկյան ենթապրայմ վարկերի աղետի պատճառով։ Հունիսին ընկերությունը հայտարարել է ակտիվների վաճառքի մասին՝ կազմակերպության իրացվելիությունը բարելավելու համար 5 միլիարդ եվրո ներգրավելու նպատակով։ Սակայն սա բավարար չեղավ[41]։ 2008 թվականի հոկտեմբերի 6-ին հայտարարվել է, որ ֆրանսիական BNP Paribas բանկը կստանձնի Fortis-ի գործունեության 75 տոկոսը Բելգիայում և 66 տոկոսը Լյուքսեմբուրգում, փոխարենը Բելգիայի կառավարությունը կդառնա նոր խմբի հիմնական բաժնետերը[42]։

Սակայն Բելգիայի կառավարությունը մեղադրվել է բաժնետերերին ճնշում գործադրելու մեջ և փլուզվել է վիճաբանության պատճառով, այդպիսով հետաձգելով գործողությունը։ 2009 թվականի հունվարի 30-ին արվել է նոր առաջարկ՝ մի փոքր այլ պայմաններով։ BNP Paribas-ը կվերցներ Fortis-ի Բելգիայում բանկային գործունեության 75%-ը և ապահովագրական գործունեության միայն 10%-ը, փոխարենը Բելգիայի կառավարությունը կվերցներ BNP Paribas-ի 11.7%-ը։ Այս համաձայնագիրը կուղեկցվի Բելգիայի կառավարության երաշխիքով, որն այն կծածկի մինչև 5 միլիարդ եվրո, եթե հայտնաբերվեն ավելի շատ թունավոր ակտիվներ[43]։ 2008 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Բելգիայի, Ֆրանսիայի և Լյուքսեմբուրգի կառավարությունները հայտարարեցին, որ 6.4 միլիարդ եվրո են ներդրել Բելգիայի երկրորդ խոշորագույն բանկի՝ Dexia-ի, գոյատևման համար[44]։

2008 թվականի մայիսին Նիդեռլանդներում արդյունաբերական արտադրությունը նվազել է 6 տոկոսով[45]։

2009 թվականի մարտի 19-ին INSEE-ն հայտարարել է նախկինում ասվածից ավելի վատ անկման մասին՝ կանխատեսելով աճի -2.9% անկում և գործազրկության մակարդակ մինչև 8.8՝ արդեն 2009 թվականի հունիսին[46]։

Պորտուգալիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2010 թվականի ամռանը Moody's Investors Service-ը Պորտուգալիայի պետական պարտատոմսերի վարկանիշը Aa2-ից իջեցրել է երկու աստիճանով մինչև A1[47]։ Տնտեսական խթանման ծախսերի պատճառով Պորտուգալիայի պարտքը կտրուկ աճել է համախառն ներքին արդյունքի համեմատ։ Մուդին նշել է, որ աճող պարտքը մեծապես կանդրադառնա կառավարության կարճաժամկետ ֆինանսների վրա[48]։ Տարվա սկզբին Պորտուգալիան այն երկրներից մեկն է եղել, որը նշված է եվրոպական սուվերեն պարտքի ճգնաժամի մեջ, քանի որ մտահոգություններ էին տարածվում որոշ երկրներում պետական պակասի և պարտքի մակարդակի աճի վերաբերյալ։

Նաև 2010 թվականին երկիրը հասավ գործազրկության ռեկորդային բարձր մակարդակի՝ գրեթե 11%, որը չի նկատվել ավելի քան երկու տասնամյակ, մինչդեռ պետական ծառայողների թիվը մնացել է շատ բարձր։

Միջազգային ֆինանսական շուկաները ստիպել են վարչապետ Խոսե Սոկրատեսի գլխավորած Պորտուգալիայի կառավարությանը արմատական ​​փոփոխություններ կատարել տնտեսական քաղաքականության մեջ, ինչպես նախկինում արել էին այլ եվրոպական կառավարություններ։ Այսպիսով, 2010 թվականի սեպտեմբերին Պորտուգալիայի կառավարությունը հայտարարել է խնայողության նոր փաթեթի մասին, ինչպես Եվրագոտու մյուս գործընկերները՝ հարկերի բարձրացման և պետական ​​ծառայողների աշխատավարձերի կրճատման մի շարք միջոցով։ 2009 թվականին դեֆիցիտը կազմել է 9.4 տոկոս, որը Եվրագոտու ամենաբարձրերից մեկն է և զգալիորեն գերազանցում է Եվրամիության Կայունության և աճի պակտի երեք տոկոս սահմանաչափը։

2010 թվականի նոյեմբերին պորտուգալական պարտատոմսերի ռիսկի պարգևավճարները հասել են եվրոյի ողջ կյանքի ընթացքում առկա առավելագույնին, քանի որ ներդրողներն ու վարկատուները մտահոգված են եղել, որ երկիրը չի կարողանա կառավարել իր բյուջեի դեֆիցիտը և պարտքը։ Երկրի 10-ամյա պետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը հասել է 7 տոկոսի՝ մակարդակ, որը Պորտուգալիայի ֆինանսների նախարար Ֆերնանդո Տեյշեյրա դոս Սանտուշն ավելի վաղ ասել է, որ կպահանջի, որ երկիրը ֆինանսական օգնություն խնդրի միջազգային հաստատություններից։

2011 թվականի հունվարին պորտուգալական առաջատար թերթ «Diário de Notícias»-ի կողմից հրապարակված զեկույցը ցույց է տվել, որ 1974-2010 թվականների «Մեխակների հեղափոխության» միջև ընկած ժամանակահատվածում Պորտուգալիայի ժողովրդավարական Հանրապետության կառավարությունները խրախուսել են չափազանց մեծ ծախսեր և ներդրումային «փուչիկներ»՝ անորոշ պետական-մասնավոր գործընկերությունների միջոցով։ Սա ֆինանսավորել է բազմաթիվ անարդյունավետ և ավելորդ արտաքին խորհրդատվական և խորհրդատվական կոմիտեներ և ընկերություններ, թույլ է տվել զգալի անհաջողություններ պետության կողմից կառավարվող հանրային աշխատանքների ոլորտում, չափազանցրել է բարձրագույն ղեկավարության և գլխավոր պաշտոնյաների բոնուսներն ու աշխատավարձերը, ինչը հանգեցրել է մշտական և երկարատև հավաքագրման քաղաքականության, որը մեծացրել է ավելորդ պետական ծառայողների թիվը։ Տնտեսությունը նաև վնաս է կրել ռիսկային վարկավորման, պետական պարտքի առաջացման և գրեթե չորս տասնամյակ շարունակ եվրոպական կառուցվածքային և համախմբման ֆոնդերի անարդյունավետ կառավարման պատճառով։ Պարզվում է, որ վարչապետ Սոկրատեսի կաբինետը չկարողացավ կանխատեսել կամ կանխել այս ամենը, երբ 2005 թվականին առաջին անգամ ախտանիշներ ի հայտ եկան, իսկ ավելի ուշ՝ անկարող է որևէ բան անել իրավիճակը բարելավելու համար, երբ 2011 թվականին երկիրը սնանկության եզրին է եղել[49]։

2011 թվականի մարտի 23-ին Խոսե Սոկրատեսը հրաժարական է տվել՝ անվստահության մասին բանաձևի ընդունումից հետո, որը ներկայացվել է խորհրդարանում բոլոր հինգ ընդդիմադիր կուսակցությունների կողմից՝ ծախսերի կրճատման և հարկերի բարձրացման վերաբերյալ[50]։

2011 թվականի ապրիլի 6-ին հրաժարական տվող վարչապետը հեռուստատեսությամբ հայտարարել է, որ սնանկության վիճակի առջև կանգնած երկիրը ֆինանսական օգնություն կխնդրի Արժույթի միջազգային հիմնադրամից (այդ ժամանակ այն կառավարվում է Դոմինիկ Ստրոս-Կանի կողմից) և Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամից, ինչպես նախկինում արել են Հունաստանը և Իռլանդիայի Հանրապետությունը։

Պորտուգալիայի պետական պարտքի ճգնաժամի համար Եվրամիության/ԱՄՀ-ի կողմից ղեկավարվող փրկարարական ծրագիրն իրականացնելու համար, 2011 թվականի հուլիս և օգոստոս ամիսներին Պեդրո Պասոս Կոելյոյի գլխավորած նոր կառավարությունը հայտարարել է, որ կրճատելու է պետական ծախսերը և ուժեղացնելու խնայողության միջոցառումները, ներառյալ պետական ծառայողների աշխատավարձերի կրճատումները և հարկերի լրացուցիչ բարձրացումը։

Եվրոպայի մնացած մասը

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եվրամիության ամբողջ տնտեսությունը 2008 թվականի երկրորդ եռամսյակում անկում ապրել է 0.1 տոկոսով[51]։ Եվրոպական հանձնաժողովի կանխատեսմամբ՝ Գերմանիան, Իսպանիան և Մեծ Բրիտանիան տարեվերջին կմտնեն ռեցեսիայի մեջ, մինչդեռ Ֆրանսիան և Իտալիան երրորդ եռամսյակում կունենան անփոփոխ աճ՝ երկրորդ եռամսյակի կրճատումներից հետո[52]։

Դանիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դանիան 2008 թվականի առաջին եռամսյակում գրանցել է 0.6 տոկոս անկում՝ 2007 թվականի չորրորդ եռամսյակում գրանցված 0.2 տոկոս անկումից հետո[53]։ Սակայն Դանիայի վերանայված տվյալները չեղարկեցին վաղ անկումը, քանի որ ՀՆԱ-ն 2007 թվականի 4-րդ եռամսյակում կազմել է +1.0%, որին հաջորդել է -1.4% 2008 թվականի 1-ին եռամսյակում և +1.5% 2008 թվականի 2-րդ եռամսյակում։ Այսպիսով, վերանայված տվյալների համաձայն, Մեծ անկումը Դանիայում սկսվել է միայն 2008 թվականի 3-րդ եռամսյակում[54]։

Լատվիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լատվիայի համախառն ներքին արդյունքը երկրորդ եռամսյակում նվազել է 0.2 տոկոսով՝ առաջին եռամսյակում գրանցված 0.3 տոկոս անկումից հետո[55]։

Շվեյցարիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շվեյցարիայի երկրորդ խոշորագույն բանկի տնտեսագետները կանխատեսել են անկում 2009 թվականին[56]։

Էստոնիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստոնիայում 2008 թվականի երկրորդ եռամսյակում գրանցվել է 0.9 տոկոս տնտեսական անկում՝ առաջին եռամսյակի 0.5 տոկոս անկումից հետո[57], սակայն վերանայված տվյալները ցույց են տվել, որ 2008 թվականի 3-րդ եռամսյակից առաջ անկում չի եղել[54]։

Էստոնիայի սննդի արդյունաբերության ասոցիացիայի նախագահ Սիրյե Պոտիսեպը զգուշացրել է, որ էստոնական սննդի արդյունաբերությունը, հավանաբար, կհայտնվի սնանկության եզրին՝ նշելով, որ Էստոնիայի երկու խոշոր ըմպելիք արտադրող ընկերություններ սնանկության դիմում են ներկայացրել[58]։

Սլովակիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սլովակիան այն քիչ երկրներից մեկն է եղել, որը պահպանել է 2008 թվականի համար իր բարձր ՀՆԱ կանխատեսումները։

Լեհաստան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեհաստանը Եվրամիության միակ անդամն է, որը խուսափել է անկումից, ինչը նշանակում է, որ 2009 թվականին Լեհաստանը ԵՄ-ում ապահովել է ՀՆԱ-ի ամենամեծ աճը։ 2010 թվականին Լեհաստանի տնտեսությունը գրանցել է տարեկան 3.2% աճ[59], գերազանցելով նախորդ կանխատեսումը՝ 2.7 տոկոս և գերազանցելով ԵՄ միջին ցուցանիշը՝ 1 տոկոս[60]։ Լեհաստանն ունեցել է Եվրոպական Միության ամենացածր արտաքին պարտքի մակարդակներից մեկը՝ մի փոքր ավելի քան 776.8 միլիարդ զլոտի (179.1 միլիարդ եվրո), որը կազմում է ՀՆԱ-ի 54.9%-ը[61]։

Իսլանդիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսլանդական կրոնան 2008 թվականի ընթացքում եվրոյի նկատմամբ նվազել է 40%-ով և գրանցել է 14% գնաճ[62]: Իսլանդիայի տոկոսադրույքները բարձրացվել են մինչև 15.5%՝ բարձր գնաճի հետ գործ ունենալու համար[63]։ Արժույթի արժեքի այս անկումը ճնշում է գործադրել Իսլանդիայի բանկերի վրա, որոնք մեծապես կախված են արտաքին պարտքից։ 2008 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Իսլանդիայի Glitnir-ը փաստացի ազգայնացվել է, այն բանից հետո, երբ Իսլանդիայի կառավարությունը ձեռք բերել է բանկի բաժնետոմսերի 75%-ը։ Կառավարության կարծիքով՝ բանկը «կդադարեր գոյություն ունենալուց» մի քանի շաբաթվա ընթացքում, եթե միջամտություն չլիներ[64]։

Իսլանդիայի վարչապետ Գեյր Հաարդեն 2008 թվականի հոկտեմբերի 6-ին հեռուստատեսային ելույթում հայտարարել է, որ իսլանդական բանկերին տրամադրվող վարկային գծերը կտրվել են և որ «իսլանդական տնտեսությունը, ամենավատ դեպքում, կարող է բանկերի հետ միասին ներքաշվել այս հորձանուտի մեջ և արդյունքը կարող է լինել ազգային սնանկացում» և որ կառավարությունը իրացվելիության աղբյուրներ է փնտրում այլ երկրներում[62]։ Իսլանդիայի Ալթինգը ճգնաժամին արձագանքեց՝ հաստատելով մի օրինագիծ, որը կառավարությանը լայն լիազորություններ է տալիս բանկերի նկատմամբ, այդ թվում՝ նրանց ակտիվները բռնագրավելու, միավորվելու կամ արտասահմանյան դուստր ձեռնարկությունները վաճառելու հարկադրելու հնարավորություն[65]։ Խորհրդարանը 2008 թվականի հոկտեմբերի 8-ին վերահսկողությունը ստանձնել է և ազգայնացրել է Իսլանդիայի երկրորդ խոշորագույն բանկը` Landsbanki-ն[66]։ Խորհրդարանը նաև 400 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ վարկ տրամադրել է երկրի ամենամեծ բանկին՝ Kaupthing-ին հույս ունենալով, որ դա կամրապնդի հաստատության հաշվեկշիռը[66]։

2008 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Գորդոն Բրաունը հայտարարել է, որ Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը դատական հայց կներկայացնի Իսլանդիայի դեմ, որի կառավարությունը հայտարարել է, որ Landsbanki-ի և դրա առցանց ապրանքանիշի՝ Icesave-ի ազգայնացումից հետո նրանք մտադրություն չունեն փոխհատուցել Մեծ Բրիտանիայի մոտ 300,000 խնայողներից որևէ մեկին[67]։ Ֆինանսների նախարար Ալիստեր Դարլինգը հայտարարել է, որ Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը կվճարի ամբողջ գումարը, որը գնահատվում է 4 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ[68][69] և որ ինքը քայլեր է ձեռնարկում Landsbanki-ի ակտիվները սառեցնելու համար[70]։ Հաջորդ օրը Դարլինգը 2001 թվականի «Ահաբեկչության, հանցագործության և անվտանգության դեմ պայքարի մասին» օրենքն օգտագործել է որպես հիմք Իսլանդիայում գործող Landsbanki Islands hf բանկի ակտիվները բռնագրավելու համար[71]։ Իսլանդացիները առցանց ստորագրահավաք են սկսել՝ այս գործողության դեմ բողոքելու համար, որը դիտվում է որպես իսլանդական բանկերը «Ալ-Քաիդայի» հետ համեմատություն[72]։

Տնտեսագետները կանխատեսում են, որ ճգնաժամի հետևանքով Իսլանդիայի ՀՆԱ-ն կնվազի առնվազն 10 տոկոսով, ինչը որոշ չափով Իսլանդիան կհայտնվի տնտեսական ճգնաժամի մեջ[73]։

Հունգարիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2008 թվականի հոկտեմբերի 10-ին ֆորինտը անկում է ապրել 10%-ով[74]: Եվրոպական կենտրոնական բանկը (ԵԿԲ) հոկտեմբերի 16-ին հայտարարել է, որ Հունգարիային տրամադրում է 5 միլիարդ եվրոյի (6.7 միլիարդ ԱՄՆ դոլար) վարկային գիծ՝ ընդամենը մի քանի օր անց այն բանից հետո, երբ Հունգարիայի ֆինանսների նախարարությունը հայտարարել է, որ ձգտում է խորհրդակցություններ անցկացնել Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) հետ հնարավոր աջակցության փաթեթի վերաբերյալ։ ԵԿԲ-ի աննախադեպ քայլը՝ եվրոգոտուց դուրս գտնվող պետությանը փրկելու հարցում, ընդգծում է Հունգարիայում ծավալվող ճգնաժամը և դրա հնարավոր ազդեցությունը Կենտրոնական Եվրոպայի մնացած մասի վրա։ Մի քանի խաղացողներ կտուժեն, բայց հատկապես ռիսկի են ենթարկվում ավստրիական բանկերը, որոնք այդքան մեծ ներդրումներ են կատարել տարածաշրջանում։ Ավստրիական բանկերի հնարավոր լուրջ խափանումը կարող է նշանակալից հարված հասցնել Եվրոպայի արդեն իսկ խնդրահարույց բանկային համակարգին[75]։

Հունգարիան, որը միացել է Եվրամիությանը 2004 թվականին, ծանր հարված է ստացել ներկայիս ֆինանսական ճգնաժամից՝ տնտեսության ֆինանսավորման համար օտարերկրյա կապիտալից մեծ կախվածության պատճառով և ունի ԵՄ-ում ամենամեծ պետական դեֆիցիտներից մեկը։ Վարչապետ Ֆերենց Գյուրչանինասել է, որ միջազգային փրկարարական ծրագրից առաջ կառավարությունը վախեցել է վատագույնից[76]։

Նոյեմբերին Հունգարիան Արժույթի միջազգային հիմնադրամից ստացավ 25 միլիարդ դոլարի կանխիկ ներմուծում՝ ֆինանսական փլուզումից փրկելու համար[77]։ Դեկտեմբերին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը փոխանցել է 5 միլիարդ դոլար, իսկ ԵԿԲ-ն՝ 2 միլիարդ դոլար[78]։

Բուլղարիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2009 թվականի հունիսի 10-ին Բուլղարիայի իշխանությունները հայտարարեցին, որ երկիրը պաշտոնապես գտնվում է ռեցեսիայի մեջ, որի տնտեսությունը հունվարից մինչև հունիս ամիսը կրճատվել է 4.2 տոկոսով[79]։ Բուլղարիայի տնտեսությունը երկրորդ եռամսյակում տարեկան կտրվածքով կրճատվել է 4.8 տոկոսով՝ վերջին 12 տարվա ընթացքում առաջին անգամ։ Գործազրկությունը արագորեն աճում է։ Գյուղատնտեսության ոլորտում 2009 թվականի երկրորդ եռամսյակում գրանցվել է 6.6 տոկոս անկում՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ, մինչդեռ արդյունաբերության ոլորտում գրանցվել է 9.8 տոկոս կրճատում։ Ծառայությունների ոլորտում գրանցվել է 0.3 տոկոս աճ։ Բուլղարիայի ներմուծումը այս տարվա առաջին կիսամյակում, 2008 թվականի հունվար-հունիս ամիսների համեմատ, կրճատվել է 24.2 տոկոսով, իսկ արտահանումը՝ 18.2 տոկոսով[80]։

Միացյալ Թագավորություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Մարդիկ հերթ են կանգնում 2007 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Միացյալ Թագավորության Northern Rock բանկի մասնաճյուղի դիմաց՝ իրենց հաշիվներից գումար հանելու համար:

Միացյալ Թագավորության տնտեսությունը նույնպես տուժել է նավթի գների աճից և վարկային ճգնաժամից։ «Սիթիգրուփ»-ի նախագահ սըր Ուին Բիշոֆը խոսել է իր այն համոզմունքի մասին, որ Մեծ Բրիտանիայում տների գները անընդհատ կնվազեն 2007 թվականի վերջից սկսած երկու տարվա ընթացքում։ Ernst & Young Item ակումբը 2008 թվականին կանխատեսել է ընդամենը 1.5 տոկոս աճ, որը 2009 թվականին դանդաղել է մինչև 1 տոկոս։ Նրանք նաև կանխատեսեցին, որ սպառողական ծախսերը կդանդառան մինչև ընդամենը 0.2 տոկոս և կանխատեսեցին ներդրումների երկամյա անկում։ Տնօրենների ինստիտուտի եռամսյակային բիզնես կարծիքի հարցումը ցույց տվել է, որ բիզնեսի լավատեսությունը գտնվում է ամենացածր մակարդակում՝ 1996 թվականից ի վեր[81]։

Անգլիայի բանկի փոխնահանգապետ Ջոն Գիվը հայտարարել է, որ գնաճը կարագանա «շատ ավելի քան» 4 տոկոսով, մինչդեռ տնտեսական աճը «արագ դանդաղում է»։ Անգլիայի բանկի կառավարիչ Մերվին Քինգը նշել է, որ 2009 թվականի առաջին եռամսյակից հետո կարող է լինել «մեկ կամ երկու կենտ եռամսյակ բացասական աճ»։ Գիվն ասաց, որ չի կարող բացառել Մեծ Բրիտանիայի տնտեսության անկման հնարավորությունը, հավելելով, որ տնտեսությունը «բավականին հեռու է» դանդաղման ավարտից[82]։

Մեծ Բրիտանիայի ամենամեծ շինարարական ընկերությունը՝ Nationwide-ը նախազգուշացրել է, որ Մեծ Բրիտանիան կարող է հայտնվել ռեցեսիայի մեջ, այն բանից հետո, երբ 2008 թվականի հուլիսին բնակարանների գները նախորդ տարվա համեմատ նվազել են 8.1 տոկոսով։ Բնակարանների գները հուլիսին նվազել են 1.7 տոկոսով, ինչը կրկնապատկվել է հունիսին գրանցված անկման համեմատ։ Standard & Poor's-ը 2008 թվականի հուլիսի 30-ին հայտարարել է, որ 70,000 տանտերեր ունեն բացասական կապիտալ և այդ թիվը կարող է աճել մինչև 1.7 միլիոն կամ Մեծ Բրիտանիայում յուրաքանչյուր վեցերորդ տանտերը՝ հիմնվելով 2009 թվականին կանխատեսվող 17 տոկոս անկման վրա։ Անգլիայի բանկը հայտնել է, որ հիփոթեքային վարկերի հաստատումները նվազել են ռեկորդային՝ գրեթե 70 տոկոսով[83]։

Հյուսիսային Իռլանդիայում տների վաճառքը նվազել է մոտ 50 տոկոսով՝ ըստ Օլստերի համալսարանի/Իռլանդիայի բանկի կողմից անցկացված հարցման, իսկ բնակարանների գները նվազել են միջինը 4 տոկոսով[84]։ Մեծ Բրիտանիայի արտադրական ակտիվությունը հուլիսին նվազել է գրեթե մեկ տասնամյակի ընթացքում ամենաշատը, ինչը եղել է անկման երրորդ ամիսն անընդմեջ։

2008 թվականի մայիս-հուլիս ամիսներին կառավարչական գործողություններ իրականացնող ընկերությունների թիվը կազմել է 938, ինչը 60 տոկոսով ավելի է 2007 թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատ։ 2008 թվականի երկրորդ եռամսյակում ընկերությունների լուծարումների թիվը հասել է 3689-ի, ինչը 16 տոկոս աճ է և ամենաբարձր եռամսյակային ցուցանիշն է վերջին հինգ տարվա ընթացքում։ Տան կառուցողները սպասում էին, որ 2008 թվականին Անգլիայում և Ուելսում կառուցված տների թիվը կլինի ամենացածրը՝ 1924 թվականից ի վեր։ Անկումները դիտվեցին որպես նշան այն բանի, որ Միացյալ Թագավորությունն ուներ ռեցեսիայի մեջ մտնելու մեծ հավանականություն[85]։ Մեծ Բրիտանիայում գործարանային արտադրությունը 2008 թվականի հունիսին նվազել է 0.5 տոկոսով, երբ գործարանային արտադրության 13 կատեգորիաներից տասներկուսը նվազել են։ Մեծ Բրիտանիայի տնտեսական արդյունքը, ըստ հաղորդումների, 2008 թվականի երկրորդ եռամսյակում աճել է ընդամենը 0.2 տոկոսով, ինչը 2001 թվականից ի վեր ամենացածր տեմպն է[86]։

Ֆունտ ստերլինգի արժեքը մյուս արժույթների նկատմամբ նվազել է մոտ 30%-ով։

Ազգային վիճակագրության գրասենյակը ավելի ուշ վերանայված թիվ հրապարակեց՝ նշելով, որ բրիտանական տնտեսության աճը զրոյի է հասել, ինչը վատագույն ցուցանիշն է 1992 թվականի երկրորդ եռամսյակից ի վեր[87]։ Ներկայիս դանդաղումը վերջ է դրել 16 տարվա անընդմեջ տնտեսական աճին, որը Մեծ Բրիտանիայում տնտեսական ընդլայնման ամենաերկար ժամանակահատվածն է եղել 19-րդ դարից ի վեր[88]։ Ազգային տնտեսական և սոցիալական հետազոտությունների ինստիտուտի զեկույցում նշվում է, որ տնտեսությունը կրճատվել է 0.1 տոկոսով 2008 թվականի մայիսից հուլիս ընկած ժամանակահատվածում և 0.2 տոկոսով՝ 2008 թվականի հունիսից օգոստոս ընկած ժամանակահատվածում[89]։

1997 թվականից ի վեր իշխանության գլուխ գտնվող Միացյալ Թագավորության Լեյբորիստական կուսակցության քաղաքական գործիչները լայնորեն վերագրում էին ընտրողների բացասական արձագանքը մինչև 2008 թվականի մայիս ամիսը իրենց քաղաքական ճակատագրի կտրուկ անկմանը՝ միջանկյալ ընտրություններում և Լոնդոնի քաղաքապետի ընտրություններում կրած մի շարք պարտություններով, ինչպես նաև իրենց պատմության մեջ ամենավատ հասարակական կարծիքի հարցումների արդյունքով։ Քաղաքական հակառակորդները հակադարձեցին այս ակնհայտ արդարացմանը՝ մատնանշելով այն փաստը, որ գործող վարչապետ Գորդոն Բրաունը, որը պաշտոնը ստանձնել է 2007 թվականի հունիսին՝ ճգնաժամի բռնկումից անմիջապես առաջ, եղել է երկրի «երկաթե կանցլերը» և իբր չի ապահովել, որ երկիրն ունենա բավարար դրամական պահուստներ՝ հարկերը նվազեցնելու և ընտրողների վրա բեռը թեթևացնելու համար, չնայած երկրի պատմության մեջ տնտեսական աճի ամենաերկար կայուն ժամանակահատվածներից մեկին։ 2008 թվականի օգոստոսին կուսակցությունը նաև բախվել է կոչերի՝ անսպասելի հարկ սահմանելու կոմունալ ծառայությունների ընկերությունների վրա, որոնք ռեկորդային շահույթ էին ստանում վառելիքի ճգնաժամի պատճառով, ինչը ընկալվել է որպես անճաշակ՝ հաշվի առնելով սննդի և վառելիքի գների աճը։

2008 թվականի սեպտեմբերի 17-ին լուր տարածվել է, որ HBOS (Halifax Bank of Scotland) բանկային և ապահովագրական խումբը բանակցություններ է վարել Lloyds TSB-ի հետ՝ Մեծ Բրիտանիայի 30 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ մանրածախ բանկային հսկա ստեղծելու վերաբերյալ։ Քայլը ստացել է բրիտանական կառավարության աջակցությունը, որը հայտարարել է, որ կմերժի մրցակցային մարմինների ցանկացած պահանջ։

Ազգային վիճակագրության գրասենյակի տվյալներով՝ 2008 թվականի օգոստոսին գործազրկության նպաստի դիմումների թիվը աճել է 32,500-ով՝ հասնելով 904,900-ի։ Աշխատուժի ավելի լայն հարցման արդյունքում պարզվել է, որ մայիս-հուլիս ամիսներին գործազրկությունը աճել է 81,000-ով՝ հասնելով 1.72 միլիոնի, ինչը ամենամեծ աճն է 1999 թվականից ի վեր[90]։

2008 թվականի սեպտեմբերին բրիտանական Bradford & Bingley բանկի 20 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ խնայողական բիզնեսը ձեռք բերվել է իսպանական Grupo Santander բանկի կողմից։ Մինչդեռ նրա մանրածախ ավանդների բիզնեսը՝ մասնաճյուղերի ցանցի հետ միասին կվաճառվի Santander-ին։ Հիփոթեքային գիրքը, անձնական վարկային գիրքը, գլխավոր գրասենյակը, գանձապետական ակտիվները և դրա մեծածախ պարտավորությունները կվերցվեն հանրային սեփականության ներքո։

2008 թվականի դեկտեմբերի 1-ից Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը որոշում է կայացրել 13 ամսով կրճատել ԱԱՀ-ն 17.5%-ից մինչև 15%՝ փորձելով խրախուսել Մեծ Բրիտանիայի գնորդների մեծ ծախսերը Սուրբ Ծննդից առաջ և կրկին՝ 2009 թվականի Սուրբ Ծննդի նախաշեմին։

2008 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Անգլիայի բանկը տոկոսադրույքները 3%-ից իջեցրել է մինչև 2%, որը 1951 թվականից ի վեր ամենացածր մակարդակն է եղել[91]։

2009 թվականի հունվարի 8-ին Անգլիայի բանկը ավելի իջեցրել է տոկոսադրույքը՝ 2%-ից մինչև 1.5%, որը իր 315-ամյա պատմության ամենացածր մակարդակն է։

2009 թվականի հունվարի 23-ին Ազգային վիճակագրության գրասենյակի կողմից հրապարակված կառավարության տվյալները ցույց են տվել, որ Մեծ Բրիտանիան պաշտոնապես 1991 թվականից ի վեր առաջին անգամ գտնվում է ռեցեսիայի մեջ՝ 2008 թվականի վերջին եռամսյակում ՀՆԱ-ի 1.5% անկումը վերջին 28 տարվա ընթացքում ամենամեծն է եղել[92]։

2009 թվականի փետրվարի 5-ին տոկոսադրույքները կրկին իջեցվել են 1.5%-ից մինչև 1%։

2009 թվականի փետրվարին բրիտանական հիմնական ապահովագրողների վերաբերյալ անցկացված հետազոտությունը ցույց տվել է, որ նրանց մեծ մասը չի քննարկում 2009 թվականի ապահովագրավճարները պաշտոնապես բարձրացնելու հարցը, չնայած The Daily Telegraph-ի կամ The Daily Mirror-ի կողմից արված 20% բարձրացման կանխատեսումներին։ Այնուամենայնիվ կանխատեսվում է, որ կապիտալի իրացվելիությունը կդառնա խնդիր և կպայմանավորի աճ, քանի որ նրանց կապիտալը կապված կլինի ներդրումների հետ, որոնք ավելի փոքր դիվիդենտներ են բերում, ինչը հաստատվում է 2007 թվականին կրած 644 միլիոն ֆունտ ստեռլինգի ապահովագրական վնասներով[93]։

2009 թվականի մարտի 5-ին Անգլիայի բանկը կրկին իջեցրել է տոկոսադրույքը՝ 1%-ից մինչև 0.5%։ Նույն շաբաթ այն հայտարարել է, որ կսկսի քանակական մեղմացման քաղաքականություն՝ տպելով մինչև 150 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ նոր փող[94]։

Անգլիայի բանկի կողմից 2009 թվականի մարտին հրապարակված թվերը ցույց տվեցին, որ գարնանից մինչև 2008 թվականի վերջը Մեծ Բրիտանիայի բանկերից դուրս է բերվել ավելի քան 1 տրիլիոն դոլարի օտարերկրյա ակտիվներ, ինչը վկայում է Մեծ Բրիտանիայի ֆինանսական հաստատությունների նկատմամբ վստահության հսկայական կորստի մասին[95]։

2008 թվականի նոյեմբերին գործազրկության մակարդակը բարձրացել է մինչև 1.8 միլիոնից ավելի (տարվա սկզբի 1.7 միլիոնից պակասի և 2005 թվականի վերջին՝ 1.5 միլիոնից պակասի համեմատ), իսկ 2009 թվականի սկզբին գերազանցել է 2 միլիոնը, ինչը ամենաբարձր ցուցանիշն է 1996 թվականից ի վեր։ Մտավախություն է եղել, որ գործազրկության մակարդակը կարող է հասնել 3 միլիոնի 2010 թվականի ընթացքում՝ մակարդակ, որը չի դիտվել 1980-ական թվականներից ի վեր։ Այնուամենայնիվ Միացյալ Թագավորությունում ռեցեսիայի ավարտը հայտարարվել է 2010 թվականի հունվարի 26-ին, որի դրությամբ գործազրկության թիվը կազմել է գրեթե 2.5 միլիոն։ Գրեթե 2.7 միլիոնի գագաթնակետին հասանք 2011 թվականի վերջին։

2009 թվականի մարտին Ազգային վիճակագրական ծառայության (ONS) զեկույցում նշվել է, որ Մեծ Բրիտանիայի տնտեսությունը 2008 թվականի վերջին եռամսյակում կրճատվել է 1.6 տոկոսով, ընդ որում՝ տնային տնտեսությունների ծախսերը նվազել են 1%-ով։ 2009 թվականի ընթացքում կանխատեսվել է մինչև 4% ՀՆԱ-ի հետագա անկում։

2009 թվականի ապրիլին հաղորդվել է, որ առաջին եռամսյակում ՀՆԱ-ն կրճատվել է 1.9 տոկոսով՝ տարեկան 4.1 տոկոս անկման կանխատեսմամբ։ Այս ցուցանիշին ամենամեծ նպաստողը եղել է արտադրական արտադրությունը, որը եռամսյակի ընթացքում նվազել է 6.9 տոկոսով[96]։

2009 թվականի մայիսին Standard & Poor's-ը Մեծ Բրիտանիայի վարկանիշի կանխատեսումը նվազեցրել է մինչև բացասական[97]։ Պաշտոնական տվյալները նաև ցույց տվեցին, որ Մեծ Բրիտանիայի պետական պարտքը ռեկորդային բարձրակետի է հասել ապրիլ ամսվա՝ նոր հարկային տարվա առաջին ամսվա համար. 2009 թվականի ապրիլին զուտ պետական պարտքը կազմել է 8.5 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ՝ 2008 թվականի ապրիլի 1.8 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգի համեմատ։

2009 թվականի հունիսին ՀՆԱ-ի առաջին եռամսյակի անկման ցուցանիշը վերանայվել է դեպի ներքև՝ 1.9 տոկոսից դառնալով 2.4 տոկոս, ընդ որում՝ տնտեսական արդյունքը նախորդ տարվա համեմատ նվազել է 4.1%-ով։ Վերանայված թվերը նաև ցույց տվեցին, որ անկումը սկսվել է 2008 թվականի երկրորդ եռամսյակում, այլ ոչ թե 2008 թվականի երրորդ եռամսյակում, ինչպես հաղորդվել է նախկինում[98]։

2009 թվականի մայիս ամսվա 3 ամիսների ընթացքում գործազրկության մակարդակը գրանցել է ռեկորդային եռամսյակային աճ՝ 281,000 մարդ, կազմելով 2.38 միլիոն, որը կազմում է աշխատող բնակչության 7.6%-ը։ Հունիս ամսվանից հետո երեք ամիսների ընթացքում թափուր աշխատատեղերի թիվը նվազել է մինչև ռեկորդային ցածր՝ 429,000, ինչը 35,000-ով պակաս է նախորդ եռամսյակի համեմատ[99]։

2009 թվականի հունիսի վերջին պետական հատվածի պարտքը կազմել է 798.8 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ, որը համարժեք է ՀՆԱ-ի 56.6%-ին, ինչը ամենաբարձր ցուցանիշն է 1974 թվականից ի վեր, երբ սկսվել է գրառումների վարումը։ Սա համեմատած 2008 թվականի հունիսի 641.4 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգի կամ ՀՆԱ-ի 44.4%-ի հետ[100]։ Ակնկալվում է, որ այս թիվը կբարձրանա էլ ավելի, երբ դրան ավելացվեն RBS-ի և Lloyds Bank-ի փրկարարական ծախսերը[101]։

2009 թվականի օգոստոսի դրությամբ Մեծ Բրիտանիայում գործազրկության մակարդակը կազմել է ավելի քան 2.4 միլիոն, ինչը ամենաբարձր ցուցանիշն է 1995 թվականից ի վեր։ Անգլիայի բանկը հայտարարել է, որ Մեծ Բրիտանիայում խորացող ռեցեսիայի պատճառով, այն կերկարաձգի իր քանակական մեղմացման ծրագիրը մինչև նոր 175 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ[102]։ 2009 թվականի նոյեմբերին Անգլիայի բանկը հայտարարել է, որ Մեծ Բրիտանիայի տնտեսությանը ռեցեսիայի ընթացքում օգնելու համար քանակական մեղմացման շարունակության շրջանակներում կավելացնի ևս 25 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ[103]։

2009 թվականի դեկտեմբերին պարզվել է, որ Մեծ Բրիտանիայում գործազուրկների ընդհանուր թիվը կազմում է գրեթե 2.5 միլիոն՝ ևս մեկ ամսական աճ և ամենաբարձր մակարդակը վերջին 15 տարվա ընթացքում, սակայն գործազրկության նպաստ ստացող մարդկանց թիվը իրականում նվազել է ավելի քան 6000-ով։ Այս փուլում Մեծ Բրիտանիան վերջին խոշոր տնտեսություններից մեկն է եղեկ, որը դեռևս անկման մեջ է եղել[104]։ Սակայն 2010 թվականի փետրվարի 26-ին պարզվել է, որ Մեծ Բրիտանիայի տնտեսությունը 2009 թվականի վերջին եռամսյակում աճել է 0.3%-ով և Մեծ Բրիտանիան դուրս է եկել անկումից[105]։

Այնուամենայնիվ, շատ տնտեսագետներ դեռևս անորոշ են եղել իրավիճակի վերաբերյալ[106]՝ գործազրկության նպաստի դիմորդների համեմատաբար փոքր անկումը կարող է վերագրվել սեզոնային աշխատանքներին և մոտալուտ ընդհանուր ընտրությունների պատճառով կառավարությունն ուներ բոլոր հիմքերը ներկայացնելու հնարավոր լավագույն տնտեսական պատկերը։ Արհեստականորեն բարձր աճի տեմպի պատճառ կարող էին դառնալ այլ գործոններ, որոնցից էին «փող՝ անպետք մեքենաների դիմաց» մեքենայի փոխարինման ծրագրի դադարեցումը և հունվարին ԱԱՀ-ի 15%-ից 17.5% կրճատման դադարեցումը, ինչը շատ սպառողների ստիպել է հետաձգել իրենց գնումները։ Բացի այդ, քանակական մեղմացման միջոցով տնտեսություն է մղվել 200 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ, իսկ կենտրոնական բանկի տոկոսադրույքը տարվա մեծ մասի ընթացքում պահպանվել է գրեթե 0%-ի վրա։ Այսպիսով չնայած պաշտոնական թվերը ցույց էին տալիս, որ Մեծ Բրիտանիան իսկապես դուրս է եկել ռեցեսիայից, կրկնակի ռեցեսիայի մտավախությունները մնացել էին։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի տվյալներով՝ Մեծ Բրիտանիայի տնտեսությունը 2010 թվականին աճել է ավելի դանդաղ, քան Պորտուգալիայի կամ Իտալիայի տնտեսությունը։

Մեծ Բրիտանիայի Լեյբորիստական կառավարության ժողովրդականությունը, որը գլխավորում է վարչապետ Գորդոն Բրաունը 2007 թվականի հունիսից, կտրուկ անկում ապրել է 2008 և 2009 թվականներին՝ հասարակական կարծիքի հարցումներում ցածր վարկանիշների, տեղական և եվրոպական ընտրություններում անհաջող ելույթների և խորհրդարանական լրացուցիչ ընտրություններում մի քանի տեղերի կորստի պատճառով։ Դեյվիդ Քեմերոնի գլխավորած պահպանողական ընդդիմությունը 2010 թվականի ընդհանուր ընտրություններում ստացել է ամենաշատ ձայները և տեղերը, սակայն չկարողացավ ընդհանուր մեծամասնություն կազմել և համաձայնության եկավ կոալիցիա կազմել լիբերալ դեմոկրատների հետ՝ նոր կառավարություն ձևավորելու համար[107]։ Նոր կառավարությունը բախվել է բազմաթիվ տնտեսական մարտահրավերների, մասնավորապես՝ տնտեսական աճի վերականգնման, ազգային դեֆիցիտի կրճատման և գործազրկության նվազեցման, չհաշված մի շարք սոցիալական խնդիրներ, որոնցից շատերը սրվել են անկման հետևանքով։

Ռումինիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած 2008 թվականի բարձր տնտեսական աճին (8.7%), Ռումինիան շատ ծանր տուժել է ճգնաժամից՝ վերլուծաբանները կանխատեսել են 8-9% անկում 2009 թվականի համար, քանի որ 2008 թվականի վերջին ձևավորված նոր կառավարությունը չի կարողացել որևէ հակաճգնաժամային միջոցառում ձեռնարկել։

Ռումինիայի տնտեսությունը Եվրոպայում ամենաշատ տուժած տնտեսություններից մեկն է եղել։ Երկրի առևտրային դեֆիցիտը 2009 թվականի առաջին կիսամյակում նվազել է ավելի քան 60 տոկոսով, սակայն ոչ թե արտահանման աճի, այլ բիզնեսի սնանկացման և սպառումը նվազեցնող գործազրկության պատճառով[108]։

Ռուսաստան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1999 թվականից մինչև 2008 թվականի աշունը Ռուսաստանի տնտեսությունը կայուն տեմպերով աճել է[109], ինչը փորձագետների մեծ մասը վերագրվում է Պուտինի քաղաքականությանը[110], 1998 թվականի ռուբլու կտրուկ արժեզրկումը՝ Բորիս Ելցինի դարաշրջանի կառուցվածքային բարեփոխումներին, նավթի գների աճին և արևմտյան բանկերի կողմից էժան վարկերին[111][112][113]։ Վլադիմիր Պուտինի նախագահական առաջին ժամկետից հետո (որի մեծ մասի ընթացքում Միխայիլ Կասյանովը զբաղեցրել է վարչապետի պաշտոնը), որոշ վերլուծաբաններ Ռուսաստանի կարճաժամկետ տնտեսական աճը բնութագրել են որպես տպավորիչ և պնդել, որ Պուտինը «առնվազն մասամբ պատասխանատու է դրա համար»[114]։ Իրականացվել են մի շարք հիմնարար բարեփոխումներ, այդ թվում՝ 13 տոկոսի չափով հարթ եկամտային հարկ, նվազեցված շահույթի հարկ և նոր հողային ու իրավական օրենսգրքեր։

2008 թվականի հոկտեմբերին Ռուսաստանը դարձել է համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամից ամենաշատ տուժած երկրներից մեկը[115][116]։ Ֆոնդային շուկայի փլուզումը պայմանավորված է եղել Վլադիմիր Պուտինի՝ նույն թվականի հուլիսին Մեխելի վրա բանավոր հարձակումով և օգոստոսին ռուս-վրացական պատերազմով[117][118]։

2008 թվականին Ռուսաստանի RTS բաժնետոմսերի ինդեքսը կորցրել է 72.4 տոկոս, ինչը այն դասել է բոլոր խոշոր զարգացող շուկաների շարքում անսովոր ցուցանիշ ունեցողների շարքում[119][120]։

2009 թվականի հունվարին Ռուսաստանի պետական վիճակագրական ծառայությունը հրապարակել է տվյալներ, որոնց համաձայն՝ Ռուսաստանի արդյունաբերական արտադրությունը 2008 թվականի դեկտեմբերին նվազել է 10.3 տոկոսով՝ նույն տարվա նոյեմբերին գրանցված 8.7 տոկոս անկումից հետո[121]։

Սակայն, Ռուսաստանի հիմնական ֆոնդային բորսայի ինդեքսը 2009 թվականի աշնանը կրկնապատկվել է՝ համեմատած 2008 թվականի վերջի հետ և 2009 թվականի վերջին գրեթե հասել է նախաճգնաժամային մակարդակին[122][123]։

Շվեդիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շվեդիան լրջորեն չի տուժել և ոչ մի բանկ կամ ֆինանսական հաստատություն իրական խնդիրներ չի ունեցել։ Այնուամենայնիվ, որոշ ազդեցություններ տեսանելի են եղել, որոնք հիմնականում հիմնված են անվստահության և նմանատիպ հոգեբանական մեխանիզմների վրա։ Ֆոնդային շուկան մեծ անկում է ապրել՝ Նյու Յորքի և այլ շուկաների ազդեցության պատճառով։ Որոշ բանկեր, մասնավորապես Swedbank-ը, մեծ ներդրումներ են կատարել ԱՄՆ բնակարանային պարտատոմսերում։

Բանկերը լավ չէին վստահում միմյանց և միջբանկային տոկոսադրույքի և պետական տոկոսադրույքի միջև տարբերությունը բարձրացել է առնվազն 1%-ով։ Բնակարանային վարկերի տոկոսադրույքները նույնիսկ ավելի են բարձրացել։ Համաշխարհային վաճառքը, մասնավորապես ավտոմեքենաների, նվազել է, ինչը ստիպել է շվեդական ավտոարդյունաբերությանը կրճատել աշխատակիցներին և կապալառուներին։ Երկարատև անկման նկատմամբ վախի աճը և ֆինանսավորման ծախսերի աճը նվազեցրել են ընկերությունների ներդրումները և մասնավոր սպառումը։

Շվեդիան մտավ անկում երկու անընդմեջ եռամսյակ տնտեսական անկումից հետո։ Շվեդիայի տնտեսությունը 2008 թվականի երկրորդ եռամսյակում զրոյական աճ է գրանցել[124]։ Շվեդիայի ՀՆԱ-ն կրճատվել է 0,1%-ով 2008 թվականի երկրորդ և երրորդ եռամսյակների ընթացքում[125]։ Շվեդիայի տնտեսությունը անկման մեջ է հայտնվել 2008 թվականի երրորդ եռամսյակում։ Հոկտեմբերին մանրածախ վաճառքը ամսվա ընթացքում նվազել է 0.6 տոկոսով, իսկ տնային տնտեսությունների սպառումը երրորդ եռամսյակում նվազել է 0.2 տոկոսով[126]։ Ռիկսբանկը աճուրդի ժամանակ ֆինանսական ընկերություններին առաջարկել է 60 միլիարդ կրոն (7.71 միլիարդ դոլար) վարկեր՝ բանկային ոլորտում իրացվելիությունը պահպանելու համար վարկային գծեր բացելուց հետո[127]: Դեկտեմբերի սկզբին կառավարությունը մեկնարկել է ֆինանսական կայունության փաթեթ՝ տնտեսությունը վերակենդանացնելու համար[128], մինչդեռ կենտրոնական բանկը, Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) հորդորով[129], իջեցրել է իր տոկոսադրույքները մինչև 2%[130]։

Ուկրաինա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Fitch վարկանիշային գործակալությունը նախազգուշացրել է, որ Ուկրաինան կարող է հայտնվել արժութային ճգնաժամի մեջ, քանի որ տնտեսական հիմնարարները վատթարանում են և երկիրը մտնում է քաղաքական անորոշության նոր շրջան։ Fitch-ը նշել է, որ ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտը, հավանաբար, կմեծանա, քանի որ գազի ներմուծման գները բարձրանում են, իսկ պողպատի արտահանման գները՝ նվազում և նշել է, որ Ուկրաինան հավանաբար ստիպված կլինի ավելի շատ վարկ վերցնել այն ժամանակ, երբ համաշխարհային պարտքային շուկաները գործնականում կանգ են առել։ Ուկրաինայի կենտրոնական բանկի ղեկավար Պետրո Պորոշենկոն հայտարարել է, որ անհրաժեշտություն չի տեսնում միջամտել արժույթը պաշտպանելու համար[131]։

Ուկրաինան ծանր հարված ստացավ 2008 թվականի տնտեսական ճգնաժամից, վերլուծաբանները նշում են, որ Ուկրաինայի դժվարին իրավիճակն է պողպատի գների անկումը, տեղական բանկային խնդիրները և 2009 թվականի հունվարին ռուսական գազի մատակարարման կրճատումը[132]։ Մետաղագործության և մեքենաշինության նման հիմնական արդյունաբերությունները կրճատում են աշխատողներին, իսկ իրական աշխատավարձերը սկսել են նվազել առաջին անգամ վերջին տասնամյակում[133]։

Նորվեգիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորվեգիայի կառավարության կենսաթոշակային հիմնադրամը 2008 թվականի ընթացքում կրել է 92 միլիարդ դոլարի ներդրումային կորուստ։ Սակայն ֆոնդի ընդհանուր արժեքը բարձրացել է նավթի վաճառքի և արժույթի տատանումների պատճառով[134]։

Խորվաթիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2008 թվականի վերջին տնտեսական աճի դադարեցման հետ մեկտեղ, Խորվաթիայի տնտեսությունը մտավ ճգնաժամի մեջ, որը բացահայտել է բազմաթիվ կառուցվածքային խնդիրներ և անկայուն աճի մեխանիզմներ, ինչի հետևանքով անկայունության շրջանը շարունակվել է մինչև 2015 թվականը[135]։

Երկիրը դեռևս գտնվել է 6 տարվա ռեցեսիայի մեջ, երբ 2013 թվականի հուլիսին դարձել է Եվրամիության անդամ։

Անկումը նպաստել է Իվո Սանադեր II-ի կաբինետի անկմանը և այն Յադրանկա Կոսորի կաբինետով փոխարինելուն։ Այն ընդհատվել է 2011 թվականին լճացման մի շրջանով, որը, այնուամենայնիվ, հանգեցրել է Զորան Միլանովիչի կաբինետի ընտրությանը, սակայն տնտեսությունը շուտով վերադարձավ անկման, որի մեջ մնացել է մինչև 2014 թվականի վերջը[136]։

Եվրոպական տնտեսական վերականգնման ծրագիր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2008 թվականի նոյեմբերին Եվրոպական հանձնաժողովը ներկայացրել է Եվրոպական տնտեսական վերականգնման ծրագիրը[137][138], որը 200 միլիարդ եվրոյի (ՀՆԱ-ի 1.2%-ը) ծրագիր է՝ Եվրամիությունում տնտեսական ճգնաժամի հետևանքների դեմ պայքարելու համար[139]։ Իրականում, ծրագիրը ազգային միջոցառումների շարք է, որոնք պետք է իրականացվեն յուրաքանչյուր կառավարության կողմից՝ առանց քաղաքականության միջև մեծ համահունչության։ Միջոցառումները ներառում էին ներդրումների խթանում, հարկերի կրճատում և սոցիալական միջոցառումներ։

Էլեկտրամոբիլություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տրանսպորտի էլեկտրաֆիկացումը (էլեկտրաշարժունակություն) ակնառու տեղ է գրավում «Կանաչ մեքենաների նախաձեռնությունում» (GCI), որը ներառված է Եվրոպական տնտեսական վերականգնման ծրագրում։ DG TREN-ը «Կանաչ մեքենաների նախաձեռնության» շրջանակներում աջակցում է էլեկտրական տրանսպորտային միջոցների և դրանց հետ կապված ենթակառուցվածքների վերաբերյալ եվրոպական խոշոր «էլեկտրաշարժության» նախագծին, որի ընդհանուր բյուջեն կազմում է մոտ 50 միլիոն եվրո[140]։

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ «Quarterly National Accounts -Quarter 4 2012» (PDF). CSO. 2013 թ․ մարտի 21. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.
  2. ↑ «Euro Area Business Cycle Dating Committee». Cepr.org. Արխիվացված է օրիգինալից 2012-12-09-ին. Վերցված է 2025-05-30-ին.
  3. 1 2 Evans-Pritchard, Ambrose (2008 թ․ հուլիսի 18). «European recession looms as Spain crumbles». The Daily Telegraph. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հուլիսի 19-ին. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 19-ին.
  4. ↑ «Eurozone business activity 'close to seven-year low'». Agence France-Presse. 2008 թ․ օգոստոսի 6. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 11-ին.
  5. 1 2 3 4 «Europe: Oil Falls, Stocks Rise». Forbes. 2008 թ․ օգոստոսի 14. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 17-ին.
  6. ↑ «Quarterly National Accounts -Quarter 4 2012» (PDF). CSO. 2013 թ․ մարտի 21. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.
  7. ↑ «Ireland's economy shrinks 1.5 percent». Forbes. Associated Press. 2008 թ․ հունիսի 30. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հուլիսի 10-ին. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 19-ին.
  8. ↑ «Ireland faces recession after Celtic Tiger era». Agence France-Presse. 2008 թ․ հունիսի 30. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 19-ին.
  9. ↑ «Latest economic report predicts recession». RTÉ Business. 2008 թ․ հուլիսի 29. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 11-ին.
  10. ↑ «Irish economy goes into recession». BBC News. 2008 թ․ սեպտեմբերի 25. Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.
  11. ↑ Irish Independent, 28 January 2009, p.21
  12. ↑ «McAleese signs Anglo Irish Bank Bill». Raidió Teilifís Éireann. 2009 թ․ հունվարի 21. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 21-ին.
  13. ↑ «Jobless rate could hit 400,000 – Cowen». Raidió Teilifís Éireann. 2009 թ․ փետրվարի 4. Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 4-ին.
  14. ↑ Evans-Pritchard, Ambrose (2008 թ․ հուլիսի 18). «Spain drops reassuring gloss as crisis deepens». The Daily Telegraph. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հուլիսի 18-ին. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 19-ին.
  15. 1 2 3 Evans-Pritchard, Ambrose (2008 թ․ հուլիսի 11). «Recession warnings ruffle Europe as Germany and Italy stall». The Daily Telegraph. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հուլիսի 12-ին. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 19-ին.
  16. ↑ «Spanish retail sales suffer record fall». Reuters. 2008 թ․ հուլիսի 30. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 28-ին. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 11-ին.
  17. ↑ Evans-Pritchard, Ambrose (2008 թ․ օգոստոսի 4). «Morgan Stanley issues alert on Spanish banks». The Daily Telegraph. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 7-ին. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 11-ին.
  18. ↑ «Spain facing worse economic slowdown than expected». Agence France-Presse. 2008 թ․ օգոստոսի 9. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ ապրիլի 10-ին. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 11-ին.
  19. ↑ «Euro zone factory activity at 5-yr low, prices rising». The Guardian. London. 2008 թ․ օգոստոսի 1. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 11-ին. (չաշխատող հղում)
  20. ↑ Mounting joblessness in Spain | And worse to come, The Economist, 22 January 2009
  21. ↑ Solbes Says Spain Faces Deepest Recession in 50 Years Արխիվացված 7 Հուլիս 2011 Wayback Machine, Barcelona Reporter, 16 January 2009
  22. ↑ Hopkins, Kathryn (2008 թ․ նոյեմբերի 14). «Germany officially in recession as OECD expects US to lead recovery». The Guardian. London. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 7-ին.
  23. ↑ «Germany agrees on 50-billion-euro stimulus plan». France 24. 2009 թ․ հունվարի 6. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ մայիսի 13-ին.
  24. ↑ «German Economy Enters Worst Recession in 12 Years». Bloomberg. 2008 թ․ նոյեմբերի 13.
  25. ↑ «German June retail sales fall adds to economic gloom». The Guardian. London. 2008 թ․ օգոստոսի 1. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 11-ին. (չաշխատող հղում)
  26. ↑ «Greek recession is near to entering its fifth straight year». 2012 թ․ փետրվարի 14. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 12-ին.
  27. ↑ «Another Battering for Europe as Oil Costs hit Record High». The Times. 2012 թ․ փետրվարի 24. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 12-ին.
  28. ↑ «German finance ministry writes off Q2 GDP». The Guardian. London. 2008 թ․ հուլիսի 21. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 22-ին. (չաշխատող հղում)
  29. ↑ «Italy business morale hits 7-year low, recession seen». The Guardian. London. 2008 թ․ հուլիսի 24. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 25-ին. (չաշխատող հղում)
  30. ↑ «Italy's Economy Unexpectedly Shrinks; Nears Recession». Bloomberg. 2008 թ․ օգոստոսի 8. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 11-ին.
  31. ↑ «France Avoids Recession And Defies Economists». PDFinvest.com. 2008 թ․ դեկտեմբերի 2.
  32. ↑ «Plan de relance: le détail des mesures annoncées par Sarkozy» (ֆրանսերեն). NouvelObs.com. 2008 թ․ դեկտեմբերի 5. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 10-ին.
  33. ↑ «La prime à la casse dope les commandes d'automobiles». La Tribune (ֆրանսերեն). 2009 թ․ հունվարի 6. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ փետրվարի 13-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 11-ին.
  34. ↑ «Renault: ventes mondiales en baisse en 2008 mais part de marché en hausse». La Tribune (ֆրանսերեն). 2009 թ․ հունվարի 9. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հունվարի 22-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 11-ին.
  35. ↑ «NCL annule la commande d'un paquebot à STX Europe» (ֆրանսերեն). Journaldunetv.com. 2008 թ․ դեկտեմբերի 18. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 16-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 13-ին.
  36. ↑ «L'Etat va commander un BPC, des engins de débarquement et des navires d'instruction» (ֆրանսերեն). Meretmarine.com. 2008 թ․ դեկտեմբերի 18. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 11-ին.
  37. ↑ «DCNS remporte le plus gros contrat à l'export de son histoire» (ֆրանսերեն). Meretmarine.com. 2008 թ․ դեկտեմբերի 23. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 11-ին.
  38. ↑ «French bank admits trading loss». BBC News. 2008 թ․ հոկտեմբերի 17. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 17-ին.
  39. ↑ Saltmarsh, Matthew (2008 թ․ հոկտեմբերի 17). «French lender uncovers €600 million loss on unauthorized trading». International Herald Tribune. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 17-ին.
  40. ↑ «Affaire Madoff: Natixis, BNP Paribas, Société Générale, Casa, AXA... dévoilent leur exposition». Les Échos (ֆրանսերեն). France. 2008 թ․ դեկտեմբերի 15. Արխիվացված է օրիգինալից 2009-04-02-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 11-ին.
  41. ↑ Ben Shore (2008 թ․ սեպտեմբերի 28). «Fortis is 'keystone' European bank». BBC. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 1-ին.
  42. ↑ «BNP-Paribas rachète Fortis en Belgique et au Luxembourg». Le Monde (ֆրանսերեն). Reuters. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 4-ին.
  43. ↑ «BNP Paribas bondit en Bourse après la renégociation de l'accord avec Fortis». La Tribune. 2009 թ․ հունվարի 30. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 2-ին.
  44. ↑ «Second Belgian bank gets bail-out». BBC News. 2008 թ․ սեպտեմբերի 30. Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 30-ին.
  45. ↑ «The global economy is at the point of maximum danger». The Daily Telegraph. London. 2008 թ․ հուլիսի 21. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հուլիսի 21-ին. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 22-ին.
  46. ↑ «La France s'enfonce dans une récession d'une ampleur inédite». Le Monde. 2009 թ․ մարտի 19.
  47. ↑ Bond credit ratings
  48. ↑ «Moody's downgrades Portugal debt». BBC News. 2010 թ․ հուլիսի 13.
  49. ↑ (pt) Grande investigação DN Conheça o verdadeiro peso do Estado, Diário de Notícias (7 January 2011)
  50. ↑ «Portuguese parliament votes against austerity plan». France 24. 2011 թ․ մարտի 23. Վերցված է 2011 թ․ մարտի 23-ին.
  51. ↑ «Eurozone GDP fell 0.2% in the second quarter of 2008: EU27 GDP fell 0.1%; Economies of Eurozone's Big 4 – Germany, France, Italy and Spain all shrank». Finfacts Ireland. 2008 թ․ օգոստոսի 14. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 17-ին.
  52. ↑ «Recession to hit Germany, UK and Spain». Financial Times. 2008 թ․ սեպտեմբերի 10. Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 11-ին.
  53. ↑ «Early Easter puts Danish economy in recession». Financial Times. 2008 թ․ հուլիսի 17. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 19-ին.
  54. 1 2 «Quarterly National Accounts MetaData: Quarterly Growth Rates of real GDP, change over previous quarter». OECD. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.
  55. ↑ «Latvia joins Estonia in recession». The Guardian. London. 2008 թ․ սեպտեմբերի 8. Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 10-ին. (չաշխատող հղում)
  56. ↑ Credit Suisse agrees a recession looms(չաշխատող հղում) , swissinfo, 9 January 2009
  57. ↑ «Estonia becomes first victim of Baltic recession». Financial Times. 2008 թ․ օգոստոսի 14. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 17-ին.
  58. ↑ «Estonian food industry to face bankruptcies-chairwoman». Baltic Business News. 2008 թ․ սեպտեմբերի 19. Արխիվացված է օրիգինալից 2012-02-16-ին. Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 19-ին.
  59. ↑ «World Bank Open Data». World Bank Open Data. Վերցված է 2025 թ․ հունվարի 23-ին.
  60. ↑ Bartyzel, Dorota; Rozlal, Monika (2010 թ․ օգոստոսի 30). «Polish GDP Growth Probably Accelerated on German Expansion, Weaker Zloty». Bloomberg. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 12-ին.
  61. ↑ Główny Urząd Statystyczny (2011 թ․ հոկտեմբերի 21). «General government deficit and debt in 2010: Press release» (PDF).
  62. 1 2 Forelle, Charles (2008 թ․ հոկտեմբերի 7). «Iceland Risks Bankruptcy, Leader Says». The Wall Street Journal. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 7-ին.
  63. ↑ Pierce, Andrew (2008 թ․ հոկտեմբերի 6). «Financial crisis: Iceland's dreams go up in smoke». The Daily Telegraph. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 7-ին.
  64. ↑ «Iceland nationalises Glitnir bank». BBC News. 2008 թ․ սեպտեմբերի 29. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 7-ին.
  65. ↑ Hipwell, Deirdre (2008 թ․ հոկտեմբերի 7). «Terror as Iceland faces economic collapse». The Times. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 9-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 7-ին.
  66. 1 2 Mason, Rowena (2008 թ․ հոկտեմբերի 8). «Financial crisis: Iceland nationalises bank and seeks Russian loan». The Daily Telegraph. London. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
  67. ↑ «UK govt launching legal action against Iceland». Citywire. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 3-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
  68. ↑ «Darling's pledge to Icesave savers». The Press Association. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 12-ին.
  69. ↑ «Britain vows to protect savers». Agence France-Presse. 2008 թ․ հոկտեմբերի 8. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
  70. ↑ BBC News. Rescue plan for UK banks unveiled. Retrieved 8 October 2008
  71. ↑ Donaldson, Kitty; Vina, Gonzalo (2008 թ․ հոկտեմբերի 9). «UK Used Anti-Terrorism Law to Seize Icelandic Bank Assets». Bloomberg. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 4-ին.
  72. ↑ «Icelanders protest British use of anti-terrorist law against their banks. Scots sign their e-petition. And Darling knew all along». For Argyll. 2008 թ․ հոկտեմբերի 24. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 11-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 4-ին.
  73. ↑ Prosser, David (2008 թ․ հոկտեմբերի 10). «Crisis deepens for Iceland as last of 'big three' banks is nationalised». The Independent. London. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 12-ին.
  74. ↑ «Actualité financière internationale des marchés». www.boursorama.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հունվարի 12-ին. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 2-ին.
  75. ↑ «Hungary: The Hungarian Financial Crisis' Impact on Austrian Banks». Stratfor.
  76. ↑ «Hungary has surpassed worst part of financial crisis: PM». Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հունվարի 12-ին. Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 6-ին.
  77. ↑ «Hungary economy – November 15, 2008». YouTube. 2008 թ․ նոյեմբերի 19. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ դեկտեմբերի 6. Վերցված է 2025 թ․ մայիսի 30-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ bot: original URL status unknown (link)
  78. ↑ «Index – Gazdaság – Még borúsabb prognózisra készül az IMF». Index.hu. 1999 թ․ հունիսի 30.
  79. ↑ «Bulgaria's H1 GDP Shrinks by Real 4.2% Y/Y». SeeNews. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 16-ին. Վերցված է 2009 թ․ օգոստոսի 31-ին.
  80. ↑ «БРУТЕН ВЪТРЕШЕН ПРОДУКТ ЗА ВТОРО ТРИМЕСЕЧИЕ НА 2009 ГОДИНА – ЕКСПРЕСНИ ОЦЕНКИ» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2009 թ․ սեպտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2009 թ․ օգոստոսի 31-ին.
  81. ↑ Smith, David; Oconnell, Dominic (2008 թ․ հուլիսի 20). «UK economy heads for 'horror movie'». The Sunday Times. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ սեպտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 20-ին.
  82. ↑ «Gieve Sees UK Inflation Accelerating 'Well Over' 4%». Bloomberg. 2008 թ․ հուլիսի 18. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 19-ին.
  83. ↑ Hipwell, Deirdre (2008 թ․ հուլիսի 31). «Nationwide warns of recession as house price drop doubles». The Times. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 14-ին. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 11-ին.
  84. ↑ «House sales in North decline by about half». The Irish Times. 2008 թ․ օգոստոսի 6. Արխիվացված է օրիգինալից 2012-10-08-ին. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 11-ին.
  85. ↑ «UK economic data points to recession». International Herald Tribune. 2008 թ․ օգոստոսի 1. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 11-ին.
  86. ↑ «U.K. Services Contract, Factory Production Drops». Bloomberg. 2008 թ․ օգոստոսի 5. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 11-ին.
  87. ↑ «Data confirms economy shrinking». BBC News. 2008 թ․ նոյեմբերի 26.
  88. ↑ «Recession fears are stoked as UK economy grinds to a halt». The Herald. 2008 թ․ օգոստոսի 23. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 23-ին.(չաշխատող հղում)
  89. ↑ «U.K. Economy Contracts, Edges Toward a Recession». Bloomberg. 2008 թ․ սեպտեմբերի 10. Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 11-ին.
  90. ↑ Hopkins, Kathryn (2008 թ․ սեպտեմբերի 17). «Sharp rise in unemployment claimants». The Guardian. London. Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 19-ին.
  91. ↑ «Bank cuts UK rates to 57-year low». BBC. 2008 թ․ դեկտեմբերի 4. Վերցված է 2008 թ․ դեկտեմբերի 4-ին.
  92. ↑ «UK in recession as economy slides». BBC. 2009 թ․ հունվարի 23. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 23-ին.
  93. ↑ «UK Insurance – Key Facts» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2009 թ․ ապրիլի 7-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունիսի 19-ին.
  94. ↑ Conway, Edmund (2009 թ․ մարտի 6). «Retirement plans of millions of Britons at risk after Bank of England prints money». The Telegraph. London. Վերցված է 2009 թ․ հունիսի 3-ին.
  95. ↑ O'Grady, Sean (2009 թ․ մարտի 7). «Run on UK sees foreign investors pull $1 trillion out of the City». The Independent. London. Վերցված է 2009 թ․ հունիսի 3-ին.
  96. ↑ «ONS Home». Statistics.gov.uk.
  97. ↑ «S&P cuts UK's rating outlook to negative». Reuters. 2009 թ․ մայիսի 21.
  98. ↑ «Sharp contraction for UK economy». BBC News. 2009 թ․ հունիսի 30. Վերցված է 2009 թ․ հունիսի 30-ին.
  99. ↑ «Record rise in UK jobless total». BBC News. 2009 թ․ հուլիսի 15. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 15-ին.
  100. ↑ «Public sector finances» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2011 թ․ հունիսի 5-ին. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 12-ին.
  101. ↑ «UK government debt now at 56.6% of output». breakingnews.ie. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 24-ին.
  102. ↑ «BOE Extends Bond Purchases After Recession Deepened». Bloomberg. 2009 թ․ օգոստոսի 6.
  103. ↑ «Extra £25bn to stimulate economy». BBC News. 2009 թ․ նոյեմբերի 5. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 7-ին.
  104. ↑ BBC News: UK out of Recession Access Date 26 January 2010
  105. ↑ «UK economic growth revised upward». BBC News. 2010 թ․ փետրվարի 26. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 7-ին.
  106. ↑ Conway, Edmund (2010 թ․ հունվարի 26). «The Telegraph: Bad Good News on the Economy». The Daily Telegraph. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հունվարի 29-ին.
  107. ↑ Coalition government sets to work BBC News. 12 August 2010. Retrieved 10 March 2020.
  108. ↑ «Svårt ekonomiskt läge för Rumänien – Ekot». Sr.se. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ մարտի 12-ին.
  109. ↑ «Russian Economic Reports». World Bank.
  110. ↑ «Wirtschaftsmanager setzen auf Putin». Frankfurter Allgemeine Zeitung.
  111. ↑ Polukin, Alexey (2008 թ․ հունվարի 10). К нефти легко примазаться (ռուսերեն). Novaya Gazeta. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հունվարի 2-ին. Վերցված է 2008 թ․ դեկտեմբերի 29-ին.
  112. ↑ «Trouble in the pipeline». The Economist. 2008 թ․ մայիսի 8. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 26-ին.
  113. ↑ «The flight from the rouble». The Economist. 2008 թ․ նոյեմբերի 20. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 26-ին.
  114. ↑ The Putin Paradox by Michael McFaul 24 June 2004
  115. ↑ Adelaja, Tai; Stinson, Jeffrey (2008 թ․ հոկտեմբերի 10). «Russia among hardest-hit in economic meltdown». USA Today. Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 7-ին.
  116. ↑ «Crisis Puts Putinomics to the Test». The St. Petersburg Times. 2008 թ․ դեկտեմբերի 29. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հունվարի 1-ին. Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 11-ին.
  117. ↑ Walker, Shaun (2008 թ․ սեպտեմբերի 17). «Now financial crisis takes toll in Russia». The Independent. London. Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 7-ին.
  118. ↑ «The Market Will Punish Putinism». The Wall Street Journal. 2009 թ․ սեպտեմբերի 3. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ սեպտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 12-ին.
  119. ↑ Burdick, Dave (2008 թ․ դեկտեմբերի 31). «Russian Index Dropped 72.4 Percent in 2008». Huffington Post.
  120. ↑ «Rescuing Russia From Collapse». The Moscow Times. 2009 թ․ փետրվարի 10. Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 11-ին.
  121. ↑ «Industrial Output Falls By 10.3% in December». The Moscow Times. 2009 թ․ հունվարի 26. Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 12-ին.
  122. ↑ «Russia's RTS index doubles as oil lures investors – Emerging Markets Report». MarketWatch. 2009 թ․ սեպտեմբերի 29.
  123. ↑ «Daily History of the RTS Index (RTSI) — RTS Stock Exchange | Indices». Rts.ru.
  124. ↑ «Sweden heading for recession». Stockholm News. 2008 թ․ օգոստոսի 6. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 17-ին.
  125. ↑ .La Suède entre à son tour en récession, La Tribune (28 November 2008) (fr)
  126. ↑ «Sweden slides into recession». Financial Times. 2008 թ․ նոյեմբերի 29.
  127. ↑ «Riksbank announces loans to Sweden's financial sector». The Local. 2008 թ․ նոյեմբերի 7.
  128. ↑ «Stockholm backs banks with $205bn». Financial Times. 2008 թ․ հոկտեմբերի 20.
  129. ↑ «OECD urges Sweden to make deep rate cut». Financial Times. 2008 թ․ դեկտեմբերի 3.
  130. ↑ «Sweden slashes rates to 2%». Financial Times. 2008 թ․ դեկտեմբերի 4.
  131. ↑ «Fitch cuts Ukraine outlook on risk of currency crisis». The Guardian. London. 2008 թ․ սեպտեմբերի 25. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ սեպտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 12-ին.
  132. ↑ Trade in Ukraine hryvnia drying up amid crisis, Ukrainian Independent Information Agency (19 December 2008)
  133. ↑ Hard Times for Ukrainian Banks, Central Bank Chairman Under Fire, The Jamestown Foundation 17 December 2008. Retrieved 10 March 2020.
  134. ↑ «Norway pension fund loses $92bn». BBC News. 2009 թ․ մարտի 11. Վերցված է 2009 թ․ նոյեմբերի 3-ին.
  135. ↑ Koščec, Andrea (2017 թ․ օգոստոսի 10). «Deset godina krize – Sanaderu je trebalo više od godinu dana da prizna kako je Hrvatska 'u banani'» [Ten years of crisis – Sanader took more than a year to admit Croatia is 'screwed']. Jutarnji list (խորվաթերեն). Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
  136. ↑ «Hrvatska 'Davne' 2008. godine – Recesija u Hrvatskoj od prvog dana – 'Bez dramatike, visimo o niti'» [Croatia of 'ancient' 2008 – Recession in Croatia from day one – 'Without being dramatic, we are hanging by a thread']. Dnevnik.hr (խորվաթերեն). Nova TV (Croatia). 2015 թ․ փետրվարի 28. Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
  137. ↑ Communication from the Commission and the European Council, A European Economic Recovery Plan, 26 November 2008
  138. ↑ «Home - Transport - Research & Innovation - European Commission». ec.europa.eu. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 8-ին. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 2-ին.
  139. ↑ European Commission, The Commission launches a major Recovery Plan for growth and jobs, to boost demand and restore confidence in the European economy, 26 November 2008
  140. ↑ «Electric vehicles – Transport». European Commission. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ մարտի 19-ին.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Մեծ_անկում_(Եվրոպա)&oldid=10694761» էջից