Մեդեյնա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մեդեյնա/Մեդեյնե
Josvainių miškas010.JPG
Մեդեյնայի սրբազան անտառ
Դիցաբանությունլիտվական
Սեռիգական
Երևի համընկնում էԴիանա/Արտեմիս
Կապված հասկացողություններնապաստակ
Հատկանիշներանտառների, ծառերի և կենդանիների աստվածուհի

Մեդեյնա կամ Մեդեյնե (անունը ծագել է medis (ծառ) և medė (անտառ) բառերից[1], հաճախ շփոթվում է Ժվորունեի կամ Ժվորունայի հետ (գալիս է žvėris (գազան) բառից), անտառների, ծառերի և կենդանիների աստվածուհի, լիտվական դիցաբանության գլխավոր աստվածություններից մեկը։ Համապատասախանում է լատվիական դիցարանի Մեցա Մատե աստվածությանը[2]։ Սրբազան կենդանին նապաստակն է[1]։

Ամենավաղ հիշատակությունը պահպանվել է 13-րդ դարից Հիպատևյան ձեռագրում, որտեղ նկարագրված են 1252 թվականի իրադարձությունները։ Անունն առկա է Մինդովգ արքայի պաշտած հեթանոսական աստվածների թվարկման մեջ[1]։ Ձեռագրում հիշատակված է Մեդեյնան և անանուն նապաստակ աստվածուհին։ Կան կարծիքներ, որ Մեդեյնան հենց նապաստակ աստվածուհու անունն է, որոշ մասնագետներ էլ կարծում են, որ դրանք երկու առանձին աստվածություններ են[3]։

Հովհաննես Մալալասի ժամանակագրության մեջ (1261 թվական) Մեդեյնայի փոխարեն հիշատակված են Ժվորունան և ևս երեք այլ աստվածություններ։ 15-րդ դարի լեհ պատմագիր Յան Դլուգոշը համեմատել է Մեդեյնային հռոմեական Դիանայի հետ։ Նրան հիշատակել են նաև Միկալոյուս Դաուկշան, Յան Լասիցկին, Բիխովցի ժամանակագրությունում[4][2] ։

Որպես դիցարանի աստվածուհի՝ Մեդեյնան իրենից ռազմական հետաքրքրություն է ներկայացրել զինվորների համար և ավելի ուշ փոխարինվել է Ժեմինայով, որը երկրի աստվածությունն էր և գյուղացիների համար ուներ գյուղատնտեսական նշանակություն[5]։

Ալգիրդաս Յուլիուս Գրեյմասի կարծիքով՝ Մեդեյնան պատկերվել է միայնակ, զգացմունքային, գեղեցիկ, սակայն ամուսնանալ չցանկացող աղջիկ, որսորդուհի[6] կամ գայլուհի (Վիլկմերգե՝ երիտասարդ գայլուհի)։ Համաձայն հեղինակի՝ Մեդեյնան կարող էր լինել և՛ աստվածային, և՛ դիվային գծերով։ Նրա պաշտամունքը չէր օգնում որսորդներին, բայց պաշտպանում էր անտառը[6]։

Համարվում է, որ որոշ սրբազան քարեր, որոնք կոչվել են «նապաստակի ներբաններ», եղել են Մեդեյնայի պաշտամունքի վայրերը[7]։

Քրիստոնեացումից հետո Լիտվայում Մեդեյնայի պաշտամունքն աստիճանաբար մարել է, նրա կարգավիճակը համեմատվել է անտառների ոգի Լաումայի հետ[8]։

Մեդեյնան համեմատության եզրեր ունի նաև հունական Արտեմիսի և հռոմեական Դիանայի հետ, այդ իսկ պատճառով երբեմն կոչվել է նաև Դիանա[9]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Gimbutas Marija, Miriam Robbins Dexter (2001)։ The Living Goddesses։ University of California Press։ էջ 210։ ISBN 0-520-22915-0 
  2. 2,0 2,1 Zinkus Jonas, ed. (1985–1988)։ «Medeina»։ Tarybų Lietuvos enciklopedija (լիտվերեն) III։ Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija։ էջ 32։ Կաղապար:LCC 
  3. Bojtár Endre (1999)։ Foreword to the Past: A Cultural History of the Baltic People։ CEU Press։ էջ 309։ ISBN 963-9116-42-4 
  4. Norbertas Vėlius. Baltų religijos ir mitologijos šaltiniai. I t. — Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1996.
  5. Beresnevičius Gintaras։ «Lithuanian Religion and Mythology»։ Anthology of Lithuanian Ethnoculture։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-12-03-ին 
  6. 6,0 6,1 Vaitkevičius Vykintas (2003)։ «New outlook for Žvėrūna-Medeina»։ Lietuvos archeologija 24։ ISSN 0207-8694։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-03-13-ին 
  7. New outlook for Žvėrūna-Medeina Archived 2011-03-13 at the Wayback Machine.
  8. Medeina. Tarybų Lietuvos enciklopedija, T. 3 (Masaitis-Simno). V.: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1987., 32 psl.
  9. «The Living Goddesses - Marija Gimbutas - Google Książki»