Մարքիզ դը Լաֆայետ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մարքիզ դը Լաֆայետ
ֆր.՝ Gilbert du Motier և ֆր.՝ Gilbert du Motier de La Fayette
Դիմանկար
Ծնվել էսեպտեմբերի 6, 1757(1757-09-06)[1][2][3][…]
ԾննդավայրChavaniac-Lafayette
Մահացել էմայիսի 20, 1834(1834-05-20)[1] (76 տարեկան) կամ մայիսի 19, 1834(1834-05-19)[2] (76 տարեկան)
Մահվան վայրformer 1st arrondissement of Paris, Փարիզ, Ֆրանսիա
ԳերեզմանPicpus Cemetery
ՔաղաքացիությունFlag of France (1794–1815, 1830–1958).svg Ֆրանսիա և Flag of the United States (1795-1818).svg ԱՄՆ
Մայրենի լեզուֆրանսերեն
ԿրթությունՓարիզի համալսարան, Լյուդովիկոս Մեծի լիցեյ և College Duplessis?
Մասնագիտությունսպա, քաղաքական գործիչ և ազնվական
ԱմուսինAdrienne de Noailles, Mademoiselle d'Ayen?
Ծնողներհայր՝ Michel du Motier, Marquis de La Fayette?, մայր՝ Marie Louise Jolie de La Rivière?
Զբաղեցրած պաշտոններՖրանսիայի ազգային ժողովի պատգամավոր
ԿուսակցությունՖելյաններ
Պարգևներ և
մրցանակներ
Սուրբ Լյուդովիկոսի շքանշանի ասպետ Հաղթանակի կամարի տակ փորագրված անուններ honorary citizen of the United States? Սեն Սիրի Հատուկ ռազմական դպրոցի խթանման հովանավոր Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ և Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ[4]
ԱնդամությունԱմերիկական փիլիսոփայական ընկերություն, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա և Emkendorfer Kreis?
ԵրեխաներGeorges Washington de La Fayette?, Henriette du Motier de Lafayette?, Anastasie du Motier de Lafayette? և Virginie du Motier de Lafayette?
Ստորագրություն
Marquis de La Fayette Signature.svg
Gilbert du Motier, Marquis de La Fayette Վիքիպահեստում

Մարի Ժոզեֆ Պոլ Իվ Ռոշ դյու Մոտիե, մարքիզ դը Լա Ֆայետ (Լաֆայետ[5]). ֆրանսերեն՝ Marie Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, Marquis o Lafayette[6] (ֆրանսերեն արտասանութամբ՝ ​, սեպտեմբերի 6, 1757(1757-09-06)[1][2][3][…], Chavaniac-Lafayette - մայիսի 20, 1834(1834-05-20)[1] կամ մայիսի 19, 1834(1834-05-19)[2], former 1st arrondissement of Paris, Փարիզ, Ֆրանսիա), ֆրանսիական և ամերիկյան քաղաքական գործիչ, երեք հեղափոխությունների նշանավոր մասնակից՝ ԱՄՆ-ի Անկախության պատերազմի, Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության և 1830 թվականի հուլիսյան հեղափոխության։ Ազգային հերոս է համարվում և՛ Ֆրանսիայում, և՛ ԱՄՆ-ում։ Նրան անվանում են նաև «երկու աշխարհների հերոս» (Le Héros des Deux Mondes)[7]: Եզակի օտարերկրացիներից է, ում շնորհվել է ԱՄՆ-ի պատվավոր քաղաքացու կոչում։ Եղել է արիստոկրատ և մասոն[8]։ Ալֆոնս դը Լամարտինը, բնութագրելով Լաֆայետին, ասել է, որ նա իր մասնակցած հեղափոխություններին ու ժողովրդավարությանը հաղորդել է իր բնավորության էական գիծը՝ ազնվություն[9]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1777 թվականից կամավոր մասնակցել է անգլիացիների դեմ ամերիկյան գաղութաբնակների մղած անկախության պատերազմին։ Ջորջ Վաշինգտոնը նրան վստահել է ազատագրական բանակներից մեկի հրամանատարությունը, շնորհել գեներալի կոչում։ Լաֆայետի ղեկավարած բանակը առանցքային դեր է խաղացել Յորքթաունի 1781 թվականի ճակատամարտում, որտեղ վճռվել է Անկախության պատերազմի ելքը։

Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ժամանակ վերադառնալով հայրենիք՝ գեներալ Լաֆայետը դարձել է արիստոկրատ կարևոր առաջնորդներից մեկը։ Եղել է Գլխավոր շտատների անդամ, այնուհետև՝ Փարիզի ազգային գվարդիայի հրամանատար։ 1791 թվականի հուլիսի 17-ին ազգային գվարդիան նրա հրամանատարությամբ հարձակվել է Մարսյան դաշտում (հրապարակում) բողոքի ստորագրահավաք կատարող անզեն ամբոխի վրա, սպանել շուրջ 50 մարդու, որի հետևանքով Լաֆայետի ժողովրդականությունը լուրջ հարված է ստացել։ Հետագայում նա որպես բանակի հրամանատար մասնակցել է Ավստրիայի դեմ պատերազմին։ 1792 թվականի հունիսի 28-ին յակոբինյան ակումբը ջախջախելու և պետական հեղաշրջում կատարելու անհաջող փորձ է կատարել, որից հետո Ազգային ժողովը նրան զրկել է բանակի հրամանատարությունից, և նա, իր շտաբով հանդերձ, անցել է ավստրիացիների կողմը։ Վտարանդության մեջ գտնվելու ժամանակ բանտ է նետվել Ավստրիայում և Պրուսիայում։ Իշխանության եկած Նապոլեոնը 1799 թվականին ազատել է նրան բանտից, թույլատրել, որ վերադառնա հայրենիք։ 1830 թվականի հուլիսյան հեղափոխության ժամանակ Լաֆայետը եղել է ազգային գվարդիայի հրամանատարը, եռանդուն կերպով պաշտպանել Լյուդովիկ Ֆիլիպ Առաջին արքային, հետագայում միացել է ընդդիմությանը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Sycomore (ֆր.) / Assemblée nationale
  3. 3,0 3,1 Encyclopædia Britannica
  4. https://www.amacad.org/sites/default/files/media/document/2019-10/electionIndex1780-1799.pdf
  5. В 1789 году изменил свою фамилию, чтобы она писалась слитно
  6. Marquis de Lafayette in French
  7. Carlier Jeannie, Lafayette, Héros des deux Mondes, Payot, 1988.
  8. Ludwik Hass, Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej w XVIII i XIX wieku, 1982, s. 321.
  9. Alphonse de Lamartine (1989) Kopstukken uit de Franse Revolutie, p. 33

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուսերեն
Այլ լեզուներով
  • Regnault-Warin. Mémoires pour servir à la vie du général L. Париж: 1824
  • Voyage du général L. aux Etats Unis en 1824—25. Париж: 1826
  • Sarrans. L. et la révolution de 1830. 2-е изд. Париж: 1832
  • Mémoires, correspondance et manuscripts du général L. Париж: 1837—1838
  • Büdinger. L., ein Lebensbild. Лейпциг, 1870
  • Büdinger. L. in Oester reich. Вена, 1879
  • Bayard Tuckermann. Life of general Lafayette. Нью-Йорк: 1889
  • Bardoux. La jeunesse de La Fayette. Париж: 1892
  • Bardoux. Les dernières années de La Fayette. Париж: 1892
  • Latzko, Andreas. — Lafayette. — Zürich: Rascher, 1935.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են