Մարտիրոս Բաշգյառնեցի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մարտիրոս Աբրահամյան (այլ կիրառումներ)
Մարտիրոս Բաշգյառնեցի
Մարտիրոս Աբրահամյան.jpg
1886 - 1957
ԾննդավայրԳառնի, Երևանի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն
Մահվան վայրԹեհրան, Իրան
ԿոչումՀարյուրապետ
Մարտեր/
պատերազմներ
Ֆիդայական շարժում, Հայ-թաթարական ընդհարումներ, Իրանի սահմանադրական հեղափոխություն, Առաջին համաշխարհային պատերազմ, Բաշ-Ապարանի ճակատամարտ, Թուրք-հայկական պատերազմ (1920) և Փետրվարյան ապստամբություն

Մարտիրոս Աբրահամյան նաև Մարտիրոս Բաշգյառնեցի (1886, Գառնի, Երևանի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1957, Թեհրան, Իրան), հայ ֆիդայի, խմբապետ, ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից, ՀՀԴ կուսակցության անդամ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարտիրոս Աբրահամյանը ծնվել է Երևանի գավառի Բաշ Գյառնի (ներկայիս Գառնի) գյուղում: Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի դպրոցում:

1904 թվականին անդամակցել է Գայլ Վահանի (Մինաս Տոլպաշյան) «Մասիս» ֆիդայական խմբի մեջ: 1905-1906 թվականների հայ-թաթարական ընդհարումների ժամանակ եղել է ինքնապաշտպանական ջոկատի հրամանատար, գործել Կոտայքում, ապա Դրոյի հրամանատարությամբ մասնակցել Սիսիանի և Գողթնի պաշտպանությանը։ 1908 թվականին անցել է Պարսկաստան, մասնակցել Իրանական հեղափոխությանը, որից հետո Ցարական իշխանությունների կողմից ձերբակալվել և 1909-1911 թվականներին բանտարկվել Երևանի, ապա՝ Նովոչերկասկի բանտերում:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին (1914-1916-ի օգոստոս) Դրոյի կամավորական 2-րդ գնդի կազմում եղել է հարյուրյակի հրամանատար: 1918 թվականին որպես հեծյալ զորախմբի հրամանատար մասնակցել է Բաշ Ապարանի ճակատամարտին, աչքի ընկել խիզախությամբ: 1920 թվականի թուրք-հայկական պատերազմի օրերին պաշտպանել է ռազմավարական կարևոր նշանակություն ունեցող Մարգարայի կամուրջը։ 1920 թվականի դեկտեմբերին գործել է Զանգեզուրում, 1921 թվականին ղեկավար մասնակցություն ունեցել Փետրվարյան հակախորհրդային ապստամբությանը, Հայրենիքի փրկության կոմիտեի ստեղծմանը։ Նրա զորամասը ազատագրել է Քանաքեռն ու Երևանը, գրոհել բանտի վրա և ազատել քաղաքական ու ռազմական շատ գործիչների:

1921 թվականից դարձել է վտարանդի և ապրել Թեհրանում:

1990 թվականին Մարտիրոս Աբրահամյանի աճյունը Թեհրանից տեղափոխվել և ամփոփվել է Գառնի գյուղում[1]:

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Փետրուարեան ապստամբութիւնը (Բաշգեառնեցի խմբապետ Մարտիրոսի յուշերը), գրի առաւ` Եր. Հայրապետեան, ՙՀայրենիք՚ ամսագիր, 1956, թիւ 2, էջ 3-12, թիւ 3, էջ 25-34, թիւ 4, էջ 17-27, թիւ 5, էջ 39-49, թիւ 6, էջ 59-69, թիւ 7, էջ 32-40, թիւ 8, էջ 52-59, թիւ 9, էջ 49-57, թիւ 10, էջ 68-78, թիւ 11, էջ 78-89, 1957, թիւ 1, էջ 58-66, թիւ 2, էջ 59-71, թիւ 3, էջ 98-104, թիւ 4, էջ 67-72, թիւ 5, էջ 47-57, թիւ 6, էջ 61-71, թիւ 8, էջ 70-80:
  • Աբրահամեան Մարտիրոս խմբապէտ, Իմ յիշելի յուշերը, գիրք Ա., Թեհրան, 1978, 482 էջ, գիրք Ա., Բ., Երեւան, 2016, 616 էջ: 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Երկեր Փետրվարյան օրերից, «Ալիք», Թեհրան,
  • Բաշգյառնեցի Մարտիրոսի հուշերը (1957 թ.–ի փետրվարի 18-22), «Ալիք», Թեհրան, 1978 թ․–ի հունիս-դեկտեմբեր։
  • Վալադյան Վ., «Գաղափարի և գործի մարդը» (Բաշգյառնեցի Մարտիրոս), «Հայրենիք», հ 36, N3.։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է «Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png