Մարսիլիո Ֆիչինո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Մարսիլիո Ֆիչինո
Marsilio Ficino - Angel Appearing to Zacharias (detail).jpg
Ծնվել է հոկտեմբերի 19, 1433[1] Ֆիլինե Վալդարնո, Ֆլորենցիա, Տոսկանա, Իտալիա
Մահացել է հոկտեմբերի 1, 1499[1] (65 տարեկանում) Careggi, Ֆլորենցիայի 5-րդ շրջան, Ֆլորենցիա, Ֆլորենցիայի Հանրապետություն
Քաղաքացիություն Flag of Florence.svg Ֆլորենցիայի Հանրապետություն
Դավանանք Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցի
Մասնագիտություն փիլիսոփա, թարգմանիչ, հոգևորական, աստղագուշակ, բանաստեղծ և գրող
Գործունեության ոլորտ փիլիսոփայություն
Տիրապետում է լեզուներին լատիներեն և իտալերեն[1]
Եղել է գիտական ղեկավար Անջելո Պոլիցիանո
Ուսուցիչ Gemistus Pletho և John Argyropoulos
Աշակերտներ Լորենցո Մեդիչի և Անջելո Պոլիցիանո
Marsilio Ficino Վիքիպահեստում

Մարսիլիո Ֆիչինո (լատ.՝ Marsilius Ficinus, հոկտեմբերի 19, 1433[1], Ֆիլինե Վալդարնո, Ֆլորենցիա, Տոսկանա, Իտալիա - հոկտեմբերի 1, 1499[1], Careggi, Ֆլորենցիայի 5-րդ շրջան, Ֆլորենցիա, Ֆլորենցիայի Հանրապետություն), իտալացի փիլիսոփա, հումանիստ, աստղագետ, կաթոլիկ քահանա, Ֆլորենցիայում Պլատոնյան ակադեմիայի հիմնադիր[2]: Վաղ վերածննդի առաջադեմ մտածողներից մեկն է եղել, առավել նշանավոր ներկայացուցիչը ֆլորենտական պլատոնիզմի` մի ուղղության, որը նոր հետաքրքրություն էր դրսևորում Պլատոնի փիլիսոփայության նկատմամբ և ուղղված էր սխոլաստիկայի, հատկապես Արիստոտելի սխոլաստիկ աշխատությունների դեմ:

2015 թվականին ի հայտ են եկել վավերարագրական վկայություններ այն մասին, որ Ֆիչինոն եղել է «Մարսելյան Տարոյի» հեղինակը[3]:

Կյանքի վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիչինոյի հայրը եղել է Կոզիմո Մեդիչիի ընտանեկան բժիշկը` մտնելով խոշորագույն այդ բանկիրի և Ֆլորենցիայի փաստացի տիրակալի մտերիմների շրջանակի մեջ: Մեդիչին փորձում էր վերացնել եկեղեցիների բաժանումը կաթոլիկ և ուղղափառ ուղղությունների: Այդ փորձերի ձախողումից հետո Կոզիմո Մեդիչիի և նրա շրջանակի մարդկանց ուշադրությունը կենտրոնանում է մտածող Գեորգի Գեմիստ Պլիֆոնի վրա, ով ակտիվորեն քարոզում էր հունական փիլիսոփայությունը. այդ պատճառով նրան կոչում էին «երկրորդ Պլատոն»: Պլատոնականության վերաիմաստավորման հիմքի վրա Պլիֆոնը փորձում էր ձևավորել ավելի գործնական կրոնական համակարգ, որն իրական այլընտրանք կհանդիսանար գոյություն ունեցող միաստվածական հավատամքին (առաջին հերթին` քրիստոնեությանը)` ճանապարհ հարթելով դեպի ճշմարտություն:

Ֆիչինոն կրթություն է ստացել Ֆլորենցիայի համալսարանում, որտեղ սովորել է հունարեն և լատիներեն, փիլիսոփայություն և բժշկություն: Երբ Կոզիմո Մեդիչին որոշում է Ֆլորենցիայում ստեղծել Պլատոնյան ակադեմիա, նա ընտրում է Մարսիլիոյին: 1462 թվականին Մեդիչին Ֆիչինոյին կալվածք է նվիրում, որը գտնվում էր իր սեփական կալվածքից ոչ հեռու: Մեդիչին Մարսիլիոյին է նվիրում նաև Պլատոնի և վաղ շրջանի այլ հեղինակների ստեղծագործությունների հունական ձեռագրեր: Ֆիչինոն դառնում է Կոզիմո Մեդիչիի թոռան` Լորենցո Մեդիչիի տնային ուսուցիչը: Ֆիչինոյի աշակերտներից է եղել նաև ականավոր փիլիսոփա, հումանիստ Ջովաննի Պիկո Դելլա Միրանդոլան:

Փիլիսոփայական հայացքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ելնելով այն պատկերացումներից, որ Պլատոնն իր ուսմունքում կենտրոնացել է «հին աստվածաբանության» այնպիսի ներկայացուցիչների վրա, ինչպիսիք են Հերմես Եռամեծը, Օրփեոսը և Զրադաշտը` Ֆիչինոն սկսել է իր թարգմանական գործունեությունը այնպիսի տեքստերից, որոնք վերագրվում էին այդ հեղինակներին ու ուսմունքներին: 1460-ական թվականների սկզբներին Ֆիչինոն հունարենից լատիներեն թարգմանել է Օրփեոսի «Հիմները» և «Արգոնավորդները»: 1461 թվականին թարգմանել ու հրատարակել է «Կորպուս Հերմետիկում» (լատ.՝ Corpus Hermeticum) տրակտատները և միայն 1463 թվականին ձեռնամուխ է եղել Պլատոնի երկխոսություններին:

«Հոգու անմահության պլատոնյան աստվածաբանություն» տրակտատ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1468 թվականին Ֆիչինոն ավարտել է Պլատոնի բոլոր երկերի թարգմանությունը և զբաղվել դրանցից մի քանիսի մեկնություններով: 1469-1474 թվականներին Ֆիչինոն ստեղծել է իր գլխավոր երկը` «Հոգու անմահության պլատոնյան աստվածաբանություն» տրակտատ (հրատարակվել է 1482 թվականին), որում փորձել է ցույց տալ, որ «Պլատոնի բոլոր մտքերը համահունչ են Աստծո օրենքների գաղափարին», այսինքն փորձել է համապատասխանեցնել ու հաշտեցնել հին հեթանոսական իմաստությունը քրիստոնեականին:

Ֆիչինոյի կարծիքով փիլիսոփայությունը մտքի պայծառությունն է աստվածային լույսի ընկալման հանդեպ, այսինքն հոգու ու մտքի նախապատրաստումը աստվածային լույսի ընկալմանը: Այս տեսանկյունից փիլիսոփայությունն ու կրոնը համընկնում են, իսկ նրանց ակունքներում ընկած են հին ժամանակների սուրբ միստերիաները: Լեգենդար մարգարեները (Հերմես Եռամեծ, Օրփեոս, Զրադաշտ) իրենց ժամանակին լուսավորված են եղել աստվածային լույսով: Արդյունքում, այդ նույն մտքին են հանգել նաև Պյութագորասն ու Պլատոնը: Ե'վ «Կորպուս Հերմետիկումի», և' պլատոնյան ավանդույթների, և' քրիստոնեական ուսմունքի տեքստերը Ֆիչինոյի կարծիքով ևս բխում են աստվածային մեկ ակունքից` Լոգոսից:

Մետաֆիզիկական իրականությունը հինգ կատարելությունների հետևողական շարք է, որին առնչվում են Աստված, հրեշտակը (ձևավորում է ինտելիգեբալ աշխարհը), հոգին (եռամիասնության կապ), որակը (ձև), մատերիա (ֆիզիկական աշխարհ): Ֆիչինոն Աստծուն դիտարկում է որպես բարձրագույն անվերջ էակի, որի գործունեությունը աստիճանական արարման գործընթացում ծնում է իրերի աշխարհը: Մարդն առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում աշխարհում, քանի որ նրա հոգին միջանկյալ դիրք է զբաղեցնում աստվածայինի ու նյութականի միջև: Հենց հոգին է կերպավորում բնության մարմինների կապը` օգնելով նրանց հասնելու հրեշտակներին և նույնիսկ աստվածային բարձրագույն էությանը: Հոգու` ճանաչողությանը ձգտելու կարողության բաժանման շնորհիվ` կեցության բոլոր մակարդակները կարող են կրկին վերադառնալ աստվածային միասնությանը: Մարդը միկրոտիեզերք է, որ ճանաչում է մակրոտիեզերքը, իսկ գիտելիքի կարողությունը մարդու մեծագույն արժանիքն է, որի շնորհիվ նա ճանաչության բարձրագույն մակարդակում ձուլվում է Աստծուն:

Aquote1.png Արդյունքում այս էությանը տրված է ենթարկվել հետևյալ հաջորդականությանը. շնորհները նա ստացել է Աստծուց ու հրեշտակներից հետո, որոնք անբաժան են ժամանակի ու տարածության մեջ, և որոնք բարձր են այն ամենից, ինչը մարմնային է ու նյութական և վերանում է տարածության ու ժամանակի մեջ: Նա այն է, ինչ գոյություն ունի մահկանացուների մեջ` ինքը չլինելով այդպիսին: Եվ քանի որ այն ժամանակ, երբ տիրում է մարմնին, նա առնչվում է նաև աստվածայինին, նա համարվում է Աստծո մարմինը, ոչ թե նրա արբանյակը: Այն բնության բարձրագույն հրաշքն է: Նրանում աստվածային է այն իրերի էությունը, որոնցից կախված է ինքը. նա պատճառ ու օրինակ է իրենից ցածր կարգի իրերի համար, որոնց որոշակի կարգով ստեղծում է հենց ինքը: Լինելով բոլոր իրերի միջնորդը` նա ունի բոլոր այդ իրերի հատկությունները: Նրան արդարացիորեն կարելի է կոչել բնության կենտրոն, բոլոր իրերի միջնորդ, ամեն ինչի կապ ու կենտրոն:
- Մարսիլիո Ֆիչինո
Aquote2.png


Ֆիչինոն` քահանա և Պլատոնյան ակադեմիայի ղեկավար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1473 թվականին Ֆիչինոն ընդունել է քահանայի աստիճան` զբաղեցնելով եկեղեցական մի քանի կարևոր պաշտոններ: Իր «Քրիստոնեական հավատքի մասին» տրակտատում (1474) նա փաստորեն նորացրել է վաղ քրիստոնեական աստվածաբանության ավանդույթները:

Ֆիչինոյի գործունեությունը հասարակական լայն հնչեղություն է ստացել: Նրա շուրջ հավաքվել են համախոհներ` մի տեսակ գիտական եղբայրություն, որ ճանաչում է ստացել Պլատոնյան ակադեմիա անունով: Ակադեմիան դարձել է Վերածննդի դարաշրջանի մտավոր կենտրոններից մեկը: Նրա մեջ ընդգրկված են եղել ամենատարբեր կոչումների ու զբաղմունքների տեր մարդիկ` ազնվականներ, դիվանագետներ, առևտրականներ, պաշտոնյաներ, հոգևորականներ, բժիշկներ, համալսարանական պրոֆեսորներ, աստվածաբաններ, պոետներ, նկարիչներ:

Կյանքի վերջին տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1480-90-ական թվականներին Ֆիչինոն շարունակում է հետազոտել աստվածաբանական փիլիսոփայության ավանդույթները: Նա լատիներերեն թարգմանում ու մեկնում է Պլոտինոսի «Էնեադները» (1484-90, հրատարակումը` 1492), ինչպես նաև Պորփյուրի, Յամբլիքոսի, Պրոկլի, Դիոնիսիոս Արիոպագացու (1490-1492) ստեղծագործությունները: Ոգեշնչվելով անտիկ դարաշրջանի բացահայտմամբ` Ֆիչինոն մեծ հետաքրքրություն է դրսևորում աստղագիտության հանդեպ և 1489 թվականին հրատարակում է «Կյանքի մասին» բժշկաաստղագիտական տրակտատը: Դա նրան հանգեցնում է կաթոլիկ եկեղեցու բարձրագույն հոգևորականության, մասնավորապես Ինոկենտի VIII պապի հետ հակամարտության: Եվ միայն բարձրագույն հովանավորչությունն է նրան փրկում հերետիկոսության մեղադրանքից:

1492 թվականին Ֆիչինոն գրում է «Արևի և լույսի մասին» տրակտատը (հրատարակվել է 1493 թվականին), իսկ 1494 թվականին ավարտում է Պլատոնի որոշ ստեղծագործությունների ընդարձակ մեկնաբանությունները:

Ազդեցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիչինոյի ազդեցությունը Վերածննդի դարաշրջանի աշխարհընկալման վրա այնքան նշանակալից է եղել, որ օրինակ, Ջորդանո Բրունոն, դասախոսություն կարդալով Օքսֆորդի համալսարանում, նրա` «Կյանքի մասին» տրակտատի մեկ երրորդը` նվիրված կախարդանքին ու կախարդականին, ներկայացնում էր որպես իր սեփական երկը:

Պլատոնի, նեոպլատոնականության և անտիկ դարաշրջանի ստեղծագործությունների` հունարենից և լատիներենից թարգմանությունների շնորհիվ Ֆիչինոն նպաստել է պլատոնականության վերածնունդին և սխոլաստիկ արիստոտելականության դեմ պայքարին: Պանթեիզմի` նրա ստեղծագործությունների հիմքում ընկած նախաազդակները նշանակալից ազդեցություն են թողել Պիկո Դելլա Միրանդոլայի, Պատրիցիոսի, Ջորդանո Բրունոյի և այլոց վրա: Մարդու արժանիքների և երկրային գեղեցկության ջատագով լինելը նպաստել է միջնադարյան ասկետիզմի հաղթահարմանը և ազդեցություն թողել գեղարվեստի ու գրականության վրա: Ֆեչինոյի` համընդհանուր կրոնի գաղափարները, որը կաշկանդված չէր լինի պաշտամունքային, սովորութային և դոգմատիկ տարբերություններով, ազդեցություն են թողել 16-17-րդ դարերի փիլիսոփայության վրա:

Հիմնական երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Смирнова И. А. Монументальная живопись итальянского Возрождения. М. Изд. Искусство. 1987г.
  • Allen, Michael J. B., Nuptial Arithmetic: Marsilio Ficino's Commentary on the Fatal Number in Book VIII of Plato's Republic. Berkeley: University of California Press, 1994. ISBN 0-520-08143-9
  • Ernst Cassirer, Paul Oskar Kristeller, John Herman Randall, Jr., The Renaissance Philosophy of Man. The University of Chicago Press (Chicago, 1948.) Marsilio Ficino, Five Questions Concerning the Mind, pp. 193–214.
  • Clucas Stephen, Forshaw Peter J., Rees Valery (2011)։ Laus Platonici Philosophi: Marsilio Ficino and his Influence։ BRILL։ ISBN 9789004188976 
  • Anthony Gottlieb, The Dream of Reason: A History of Western Philosophy from the Greeks to the Renaissance (Penguin, London, 2001) ISBN 0-14-025274-6
  • James Heiser, Prisci Theologi and the Hermetic Reformation in the Fifteenth Century (Repristination Press, Malone, Texas, 2011) ISBN 978-1-4610-9382-4
  • Paul Oskar Kristeller, Eight Philosophers of the Italian Renaissance. Stanford University Press (Stanford California, 1964) Chapter 3, "Ficino," pp. 37–53.
  • Raffini, Christine, "Marsilio Ficino, Pietro Bembo, Baldassare Castiglione: Philosophical, Aesthetic, and Political Approaches in Renaissance Platonism", Renaissance and Baroque Studies and Texts, v.21, Peter Lang Publishing, 1998. ISBN 0-8204-3023-4
  • Robb, Nesca A., Neoplatonism of the Italian Renaissance, New York: Octagon Books, Inc., 1968.
  • Field, Arthur, The Origins of the Platonic Academy of Florence, New Jersey: Princeton, 1988.
  • Allen, Michael J.B., and Valery Rees, with Martin Davies, eds. Marsilio Ficino : His Theology, His Philosophy, His Legacy.Leiden : E.J.Brill, 2002. A wide range of new essays.ISBN 9004118551
  • Voss, Angela, Marsilio Ficino, Western Esoteric Masters series. North Atlantic Books, 2006. ISBN 978-1-5564-35607

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. Фичино, Марсилио (չաշխատող հղում)
  3. Документальный фильм «Les mystères du Tarot de Marseille». Arte, 18 février 2015