Մարման հիմնադրամ
Մարման հիմնադրամ, տնտեսվարող սուբյեկտի կողմից ստեղծված հիմնադրամ, որտեղ որոշակի ժամանակահատվածի ընթացքում եկամուտից մասհանումներ են կատարվում՝ ապագա կապիտալ ներդրումները ֆինանսավորելու կամ երկարաժամկետ պարտքերը մարելու նպատակով:
Հյուսիսային Ամերիկայում և այլուր, որտեղ պետական կառույցների ու մասնավոր կորպորացիաների կողմից պարտատոմսերի թողարկումը միջոցների հայթայթման տարածված երևույթ է, տերմինը սովորաբար օգտագործվում է հենց այդ համատեքստում: Սակայն Միացյալ Թագավորությունում[1] և այլ վայրերում[2] որտեղ պարտատոմսերի թողարկումը (բացառությամբ պետական պարտատոմսերի) հազվադեպ է, իսկ երկարաժամկետ վարձակալական հարաբերությունները՝ սովորական, տերմինը հիմնականում կիրառվում է միայն կապիտալ ակտիվների, հատկապես՝ շենքերի ընդհանուր օգտագործման տարածքների փոխարինման կամ նորացման համատեքստում:
Պատմական համատեքստ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Մեծ Բրիսանիա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]_-_William_Pitt_(1759-1806)_-_RCIN_400645_-_Royal_Collection.jpg)
Մարման հիմնադրամն առաջին անգամ կիրառվել է Մեծ Բրիտանիայում 18-րդ դարում՝ պետական պարտքը կրճատելու նպատակով։ Թեև այն օգտագործվել է Ռոբերտ Ուոլփոլի կողմից 1716 թվականին և արդյունավետորեն գործել է 1720-ականներին ու 1730-ականների սկզբին, հիմնադրամի գաղափարը սկզբնավորվել է 14-րդ դարի իտալական թերակղզու առևտրային հարկային սինդիկատներում, որտեղ դրա գործառույթը քաղաքների մարելի պետական պարտքի մարումն էր։
Հիմնադրամը ամեն տարի ստանում էր պետական բյուջեում առաջացող ցանկացած ավելցուկ[3]։ Այնուամենայնիվ, խնդիրը նրանում էր, որ հիմնադրամը հազվադեպ էր առաջնայնություն տալիս կառավարության ռազմավարությանը։ Արդյունքում, երբ Գանձապետարանին շտապ անհրաժեշտ էին միջոցներ, այդ միջոցները հաճախ վերցվում էին հիմնադրամից։
1772 թվականին բողոքական հոգևորական Ռիչարդ Փրայսը հրապարակեց մի պամֆլետ՝ ազգային պարտքի նվազեցման մեթոդների վերաբերյալ։ Այդ պամֆլետը գրավեց Ուիլյամ Փիթ Կրտսերի հետաքրքրությունը, որը 1786 թվականին մշակեց առաջարկ՝ մարման հիմնադրամը բարեփոխելու նպատակով[4]։ Լորդ Նորթը առաջարկեց «ստեղծել հիմնադրամ, որը կհատկացվի և անփոփոխ կերպով կկիրառվի, պատշաճ վերահսկողության ներքո, պարտքի աստիճանական նվազեցման համար»։ «Պատշաճ վերահսկողություն» ապահովելու Փիթի եղանակը օրենսդրություն ներմուծելն էր, որը նախարարներին արգելում էր ճգնաժամերի ժամանակ ներխուժել հիմնադրամի միջոցների մեջ։ Նա նաև բարձրացրեց հարկերը՝ ապահովելու համար, որ 1 միլիոն ֆունտ ստեռլինգի ավելցուկը կարող է օգտագործվել ազգային պարտքը նվազեցնելու համար։ Օրենսդրությունը նաև հիմնադրամի կառավարումը հանձնեց «Ազգային պարտքի նվազեցման հանձնակատարներին»։
Այս ծրագիրը հաջողությամբ գործեց 1786-ից մինչև 1793 թվականները, և հանձնակատարները ստացան 8 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ ու այն վերաներդրեցին՝ պարտքը ավելի քան 10 միլիոն ֆունտ ստեռլինգով նվազեցնելու համար։ Սակայն 1793 թվականին Ֆրանսիայի հետ պատերազմի բռնկումը «ոչնչացրեց մարման հիմնադրամի հիմնավորումը» (Էրիկ Էվանս): Հիմնադրամը վերջնականապես դադարեցվեց Լորդ Լիվերպուլի կառավարության կողմից միայն 1820-ական թվականներին։
Միացյալ Նահանգներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]ԱՄՆ 1-ին Կոնգրեսի կողմից ստեղծվեց դաշնային «Խորտակման հիմնադրամի հանձնաժողով»[5]։
Մարման ֆոնդերը լայնորեն տարածված էին նաև 19-րդ դարում Միացյալ Նահանգների ներդրումներում, հատկապես երկաթուղիների նման բարձր ներդրումներ ունեցող շուկաներում: Օրինակ կարող է լինել «Սենթրալ Խաղաղօվկիանոսյան երկաթուղային ընկերությունը», որը 1878 թվականին «Մարման ֆոնդերի գործերով» գործով վիճարկեց ընկերությունների համար պարտադիր խորտակվող ֆոնդերի սահմանադրականությունը[6]։
Ժամանակակից համատեքստ՝ պարտատոմսերի մարում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ժամանակակից ֆինանսներում մարման ֆոնդը, ընդհանուր առմամբ, մեթոդ է, որի միջոցով կազմակերպությունը ժամանակի ընթացքում գումար է մի կողմ դնում իր պարտքը մարելու համար: Ավելի կոնկրետ, դա ֆոնդ է, որտեղ կարելի է գումար ավանդել, որպեսզի ժամանակի ընթացքում կարողանան մարվել արտոնյալ բաժնետոմսերը, պարտատոմսերը կամ բաժնետոմսերը:
ԱՄՆ որոշ նահանգներում, օրինակ՝ Միչիգանում, դպրոցական շրջանները կարող են խնդրել ընտրողներին հաստատել հարկումը մարման ֆոնդ ստեղծելու նպատակով: Պետական գանձապետարանը խիստ ուղեցույցներ ունի ֆոնդի միջոցների ծախսման համար, իսկ չարաշահման համար նախատեսված պատիժը հարկերի գանձման հավերժական արգելքն է:
Տեսակներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Կուտակային ֆոնդը կարող է գործել հետևյալ եղանակներից մեկով կամ մի քանիսով․
- Ընկերությունը կարող է ամեն տարի հետ գնել բաց շուկայում շրջանառվող պարտատոմսերի մի մասը։
- Ընկերությունը կարող է հետ գնել չմարված պարտատոմսերի մի մասը մարման ֆոնդի տրամադրման հետ կապված հատուկ կանչի գնով (դրանք կանչելի պարտատոմսեր են)։
- Ընկերությունն ունի պարտատոմսերը հետգնելու հնարավորություն՝ կամ շուկայական գնով, կամ մարման հիմնադրամի գնով՝ կախված նրանից, թե որն է ավելի ցածր։ Մարման հիմնադրամի պահանջի բեռը պարտատոմսատերերի միջև արդար կերպով բաշխելու նպատակով, հետգնման համար ընտրվող պարտատոմսերը ընտրվում են պատահական սկզբունքով՝ ըստ սերիական համարի։ Ընկերությունը կարող է պարտատոմսերի թողարկման միայն սահմանափակ բաժինը հետգնել մարման հիմնադրամի գնով։ Լավագույն դեպքում որոշ թողարկման պայմանագրեր ընկերություններին թույլ են տալիս կիրառել կրկնապատկման տարբերակ, որը հնարավորություն է տալիս մարման հիմնադրամի գնով հետգնել պահանջվող թվից կրկնակի ավելի պարտատոմսեր։
- Ավելի քիչ տարածված դրույթ է պարբերական վճարումներ կատարել վստահված անձին, ընդ որում այդ վճարումները ներդրվում են այնպես, որ կուտակված գումարը կարողանա օգտագործվել մարման ժամկետում ամբողջ թողարկման մարման համար. այսինքն՝ պարտքը չի ամորտիզացվում իր գործողության ամբողջ ժամանակահատվածում, այլ մնում է չմարված, մինչդեռ կուտակվում է դրան համապատասխան ակտիվ։ Այս կերպ ձևավորվում է հիմնադրամ՝ ապագայում սահմանված կոնկրետ ամսաթվին պարտքն ամբողջությամբ մարելու նպատակով, այլ ոչ թե ժամանակի ընթացքում պարտքն անմիջապես նվազեցնելու միջոցով։ Այս մեթոդը լայն տարածում ուներ 1980–90-ական թվականներին Միացյալ Թագավորության տնային հիփոթեքային շուկայում։
Առավելություններ և թերություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Պարտքը մարող կազմակերպության համար դրա առավելությունն այն է, որ պարտքի հիմնական գումարը կամ դրա առնվազն մի մասը հասանելի կլինի վճարման ժամկետին, այնպես, որ կազմակերպությունը պարտավոր չի լինի միանգամից վճարել մեծ գումար, և այդպիսով հնարավոր կլինի խուսափել կազմակերպության ֆինանսական վիճակի վրա ծանր ազդեցությունից։ Վարկատուների համար հիմնադրամը նվազեցնում է այն ռիսկը, որ կազմակերպությունը հիմնական գումարի վճարման պահին մեծ վճարումից առաջացած ֆինանսական դժվարությունների պատճառով չի կարողանա կատարել իր պարտավորությունները, այսինքն՝ այն նվազեցնում է վարկային ռիսկը։
Սակայն, եթե պարտատոմսերը ենթակա են հետկանչման, դա լրացուցիչ ծախս է առաջացնում վարկատուների համար, քանի որ կազմակերպությունն ունի պարտատոմսերի նկատմամբ ընտրության օպցիոն իրավունք.
• ընկերությունը կընտրի զեղչված պարտատոմսերը (որոնք վաճառվում են անվանական արժեքից ցածր) հետ գնել դրանց շուկայական գնով,
• մինչդեռ կկիրառի իր իրավունքը պրեմիում պարտատոմսերը (որոնք վաճառվում են անվանական արժեքից բարձր) անվանական արժեքով հետ գնելու համար։
Հետևաբար, եթե տոկոսադրույքները նվազեն և պարտատոմսերի գները բարձրանան, ընկերությունը կշահի մարման հիմնադրամի դրույթից, որը հնարավորություն է տալիս իր պարտատոմսերը հետ գնել շուկայականից ցածր գներով։ Այս դեպքում ընկերության շահույթը դառնում է պարտատոմսատիրոջ կորուստը, ուստի հետկանչվող պարտատոմսերը սովորաբար թողարկվում են ավելի բարձր կուպոնային տոկոսադրույքով, որն արտացոլում է այդ ընտրության իրավունքի արժեքը։
Ժամանակակից համատեքստ՝ կապիտալ ծախսեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Մարման ֆոնդերը կարող են նաև օգտագործվել սարքավորումները հնացած դառնալու դեպքում փոխարինելու, կամ հիմնական միջոցների, սովորաբար շենքի տարրերի, հիմնական սպասարկման կամ վերանորոգման նպատակներով գումար հատկացնելու համար[7]:
Պատմականորեն, «մարման ֆոնդ» տերմինն օգտագործվել է միայն ակտիվի փոխարինման համար, իսկ «պահուստային ֆոնդ»՝ խոշոր սպասարկման կամ վերանորոգման համար։ Սակայն, 2010-ականների կեսերից ի վեր այս տերմիններն այժմ օգտագործվում են փոխարինելիորեն Միացյալ Թագավորությունում[8]:
Այլ ծրագրեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Չնայած այս տերմինը հաճախ կապվում է բիզնես իրավիճակների հետ, այն ժողովրդականություն է ձեռք բերել որպես տերմին, որը մարդիկ օգտագործում են զրոյական բյուջետավորման կամ դրամական ծրարների բյուջետավորման ժամանակ: Այս կիրառման մեջ «մարման ֆոնդ» տերմինը ներկայացնում է անձի բյուջեի մի տեսակ կատեգորիա, որին նրանք գումար են հատկացնում ապագա ծախսերի համար, ներառյալ երկարաժամկետ և կարճաժամկետ ծախսերը: Գումարը հաճախ հատկացվում է այս մարման ֆոնդերին և կարող է դուրս բերվել ցանկացած պահի[9]:
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ «Leasehold property». Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 15-ին.
- ↑ «Sinking Funds». Washington Brown. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 5-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 31-ին.
- ↑ Ross, Edward A. (1892). «Sinking Funds». Publications of the American Economic Association. 7 (4/5): 9–106. ISSN 1049-7498. JSTOR 2560478.
- ↑ Cone, Carl B. (1951). «Richard Price and Pitt's Sinking Fund of 1786». The Economic History Review. 4 (2): 243–251. doi:10.2307/2599127. ISSN 0013-0117. JSTOR 2599127.
- ↑ Chabot, Christine Kexel (2020-11-13). «Is the Federal Reserve Constitutional? An Originalist Argument for Independent Agencies». Notre Dame Law Review.
- ↑
Հոդված 3 Միացյալ Նահանգների Գանձապետարանում պետք է ստեղծվի մարման հիմնադրամ (sinking-fund), որը Գանձապետարանի քարտուղարի կողմից պետք է ներդրվի Միացյալ Նահանգների պարտատոմսերում։ Դրանից ստացվող կիսամյակային եկամուտը պետք է նույն ձևով ժամանակ առ ժամանակ վերաներդրվի, և այդ միջոցները պետք է կուտակվեն ու տնօրինվեն ստորև նշված կարգով։ Նման ներդրումներ կատարելիս քարտուղարը պետք է նախապատվությունը տա Միացյալ Նահանգների հինգ տոկոսանոց պարտատոմսերին, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նա ունի հիմնավոր պատճառներ (որոնց մասին նա պետք է զեկուցի Կոնգրեսին) և ցանկացած պահի նպատակահարմար կգտնի ներդրումներ կատարել Միացյալ Նահանգների այլ պարտատոմսերում։ Նշված հիմնադրամին պատկանող բոլոր պարտատոմսերը, ձեռքբերմանը զուգընթաց, պետք է այնպես կնքվեն (դրոշմվեն), որ երևա դրանց պատկանելությունը տվյալ հիմնադրամին։ Դրանք չեն կարող վավերական համարվել որևէ այլ տիրապետողի ձեռքում, բացի Գանձապետարանի քարտուղարից, քանի դեռ նրա կողմից չեն մակագրվել և հրապարակայնորեն չեն տնօրինվել սույն օրենքի համաձայն։ Հոդված 7 Այդ կերպ հաստատված և կուտակված մարման հիմնադրամը, Միացյալ Նահանգների կողմից համապատասխանաբար թողարկված նշյալ պարտատոմսերի մարման ժամկետը լրանալիս, պետք է ուղղվի դրանց վճարմանը և մարմանը՝ համաձայն տվյալ հիմնադրամում նշված ընկերություններից յուրաքանչյուրի մասնաբաժնի և համամասնության, ինչպես նաև Միացյալ Նահանգների կողմից դրանց դիմաց վճարված և չփոխհատուցված բոլոր տոկոսների մարմանը՝ հաշվի առնելով հաջորդ հոդվածի դրույթները ։
by SIMZAH - ↑ «Service charges in commercial property 1st Edition» (PDF). Royal Institution of Chartered Surveyors. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 30-ին.
- ↑ «Service Charge Residential Management Code 3rd edition» (PDF). Royal Institution of Chartered Surveyors. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 30-ին.
- ↑ «What is a Sinking Fund and How do You Create One?».