Մարկ Զախարով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox cinema.png
Մարկ Զախարով
ռուս.՝ Марк Анатольевич Захаров
2012-03-03 Марк Захаров.jpeg
Ծնվել էհոկտեմբերի 13, 1933(1933-10-13)[1][2]
ԾննդավայրՄոսկվա, ԽՍՀՄ[1]
Մահացել էսեպտեմբերի 28, 2019(2019-09-28)[3] (85 տարեկանում)
Մահվան վայրՄոսկվա, Ռուսաստան
ԿրթությունՌուսաստանի թատերական արվեստի համալսարան
ՔաղաքացիությունFlag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Russia.svg Ռուսաստան
Մասնագիտացումդերասան, թատերական ռեժիսոր, կինոռեժիսոր, սցենարիստ, արձակագիր, թատերական ուսուցիչ, դրամատուրգ և հրապարակախոս
ՊարգևներԽՍՀՄ պետական մրցանակ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշան, «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» II աստիքանի շքանշան, Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար 3-րդ աստիճանի շքանշան, «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշան, Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան, «Աշխատանքի վետերան» մեդալ, «Մոսկվայի 850-ամյակի հիշատակի» մեդալ, Ռուսաստանի Դաշնության Աշխատանքի Հերոս, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ, ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, Ռուսաստանի Դաշնության Պետական մրցանակ, Ոսկե դիմակ, Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի երախտագիտություն, Բյուրեղապակյա Տուրանդոտ և Q51142227?
IMDbID ID 0952272

Մարկ Անատոլևիչ Զախարով (ռուս.՝ Марк Анато́льевич Заха́ров, հոկտեմբերի 13, 1933(1933-10-13)[1][2], Մոսկվա, ԽՍՀՄ[1] - սեպտեմբերի 28, 2019(2019-09-28)[3], Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային և ռուսական թատրոնի ու կինոյի ռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, մանկավարժ, գրականագետ, հասարակական գործիչ։ Մոսկվայի Լենկոմի թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր ռեժիսոր (1973֊2019)։

Ռուսաստանի Դաշնության աշխատանքի հերոս (2018)։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1991)։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1987) և Ռուսաստանի պետական մրցանակի եռակի դափնեկիր (1992, 1997, 2002)։ «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի ասպետ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարկ Զախարովը ծնվել է 1933 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Մոսկվայում։ Հայրը՝ Անատոլի Զախարովը, միջնակարգ դպրոցում աշխատել է որպես մարմնամարզության ուսուցիչ։ Մայրը՝ Գալինա Բարդինան (1909-1964), դասավանդել է մանկական դրամատիկական խմբակներում։

1955 թվականին ավարտել է Ռուսաստանի թատերական արվեստի համալսարանի դերասանական ֆակուլտետը, որտեղ նրա ուսուցիչներն էին Իոսիֆ Ռաևսկին, Գրիգորի Կոնսկին և Պ․ Լեսլին։ 1955 թվականի աշնանից խաղացել է Պերմի դրամատիկական թատրոնում (ներկայումս՝ Պերմի «Տեատր» ակադեմիական թատրոն)։ Ռեժիսուրայով սկսել է զբաղվել 1956 թվականին Պերմի համալսարանի ինքնագործ ուսանողական կոլեկտիվում․ որոշ ուսանողներ հետագայում հայտնի են դարձել։ 1959 թվականին կնոջ՝ Նինա Լապշինովայի հետ վերադարձել է Մոսկվա և աշխատանքի տեղավորվել Մոսկվայի Ն․ Գոգոլի անվան դրամատիկական թատրոնում, որտեղից էլ տեղափոխվել է Վլադիմիր Պոլյակովի (1960֊1964) ղեկավարած Մոսկվայի մանրաերկի թատրոն (ներկայումս՝ Էրմիտաժ թատրոն), որտեղ խաղում էր Նինա Լապշինովան։ Այստեղից էլ տեղափոխվել է Մոսկվայի պետական համալսարանի Ուսանողական թատրոն։

1965 թվականից՝ Մոսկվայի երգիծական թատրոնի ռեժիսոր, 1973 թվականից՝ Մոսկվայի Լենկոմի թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր, թեև ռեժիսորը երկու ընտրություն ուներ՝ Լենկոմը կամ Մոսկվայի օպերետի թատրոնը։ Մարկ Զախարովն ընտրեց Լենկոմը, ուր եկավ փոխարինելու թատրոնը ղեկավարող ռուս մեծ դերասանուհի և ռեժիսոր Սերաֆիմա Բիրմանին։

1970-ական և 1980-ական թվականներին ակտիվորեն նկարահանում է ֆիլմեր, էկրանավորում Եվգենի Շվարցի և Գրիգորի Գորինի մի շարք պիեսներ։

1989 թվականին ԽՍՀՄ թատերական գործիչների միությունից ընտրվում է ԽՍՀՄ ժողովրդական դեպուտատ։

Թատրոնում աշխատելը երկար տարիներ զուգակցել է մանկավարժական գործունեության հետ։ Դեռևս 1983 թվականին Մոսկվայի Վ․ Մայակովսկու անվան ակադեմիական թատրոնի ղեկավար Անդրեյ Գոնչարովը նրան հրավիրեց ԳԻՏԻՍ (Ռուսաստանի թատերական արվեստի համալսարան)՝ դասավանդելու ռեժիսուրա։ Տևական ժամանակ եղել է համալսարանի ռեժիսուրայի ամբիոնի պրոֆեսոր։

Մարկ Զախարովը եղել է ՌԴ թատերական գործիչների միության քարտուղարը, ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ, Ռուսական հեռուստատեսության ակադեմիայի ակադեմիկոս (1997), Ստեղծագործական միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս (2000), Ռուսաստանի «Նիկա» կինեմատոգրաֆիական արվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս, Ռուսաստանի կինեմատոգրաֆիական արվեստի և գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս[4], Մոսկվայի գրողների միության անդամ (1999), «Քաղաքացիական հասարակություն» անկախ կազմակերպության նախագահության անդամ, «Հանրային ճանաչում» ազգային հիմնադրամի նախագահության անդամ, Մոսկվայի անգլիական ակումբի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ։ Վարել է «Սերպանտին» հաղորդումը։ 1994 թվականից՝ НТВ հեռուստաընկերության հոգաբարձուների խորհրդի անդամ։ 1996 թվականից՝ ՌԴ նախագահին կից գործող մշակույթի և արվեստի գծով խորհրդի նախագահի առաջին տեղակալ։

Թատրոնի և քաղաքականության վերաբերյալ բազում հոդվածների, ինչպես նաև «Կոնտակտներ տարբեր մակարդակներում» և «Սուպերմասնագիտություն» գրքերի հեղինակ, որոնք նվիրված են ժամանակակից ռեժիսուրայի խնդիրներին։

Մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարկ Զախարովը մահացել է 2019 թվականի սեպտեմբերի 28-ին ժամը 10։30-ին[5], ծննդյան 86-ամյակից 15 օր առաջ[6]։ Նախնական տվյալներով մահվան պատճառը կրկնված թոքաբորբն է եղել[7]։ Թաղումը տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 1-ին Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարկ Զախարովի ծնողները ծանոթացել են 1931 թվականին և ամուսնացել հաջորդ տարի։ Մայրը՝ Գալինա Բարդինան (1909֊1964)[8], ավարտել է Յուրի Զավադսկու թատերական ստուդիան, դասավանդել է մանկական դրամատիկական խմբակներում։ Մահացել է 54 տարեկանում սրտի պատռվածքից։ Մորական կողմի պապը՝ Սերգեյ Զախարովը, սպիտակ սպա էր, կռվել է Ալեքսանդր Կոլչակի զորքում, այնուհետև Վլադիվոստոկով գաղթել է Ավստրալիա։ Կինը՝ Սոֆյա Բարդինան (1891֊1942), որոշել է մնալ Ռուսաստանում, աշխատել է մանկատան վարիչ, մահացել է Շերեմետևկայում։

Հայրը սովորել է Վորոնեժի կադետական կորպուսում։ Երբ սկսվել է հեղափոխությունը, մտել է Կարմիր բանակ։ Ապրել է այն աշխատավարձով, որ ստացել է պատահական գործեր անելուց։ Նախքան ձերբակալվելը միջնակարգ դպրոցում աշխատել է որպես մարմնամարզության ուսուցիչ։ 1934 թվականին ձերբակալվել և դատապարտվել է 3 տարվա ազատազրկման 58-րդ հոդվածով, որից հետո պետք է արտաքսվեր Ռյազան։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, ծառայել Մոսկվայի կայազորում, իսկ զորացրվելուց հետո կրկին դպրոցում մարմնամարզություն է դասավանդել։ 1949 թվականին որպես նախկին դատապարտյալ կրկին արտաքսվել է Կիրժաչ։ Մահացել է տարեց հասակում[9][10]։

Հորական կողմի պապը ռուս ազնվական էր, հեղափոխական, զբաղվել է լրագրությամբ։ Մահացել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ռազմաճակատում։ Ամուսնացած է եղել կարաիմուհու հետ։ Մարկ Զախարովը գրել է, որ, քառորդ չափ լինելով հրեա, «իրեն միշտ ռուս է համարել, թեև հայրն ավելի ուշ խոստովանել է, որ ի սկզբանե իրենց ցեղում՝ 13-րդ դարից, կա նաև թաթարական արյուն»[9]։

Կինը՝ Նինա Լապշինովան (մայիսի 10, 1932-սեպտեմբերի 10, 2014), դերասանուհի էր։

Դուստրը՝ Ալեքսանդրա Զախարովան (ծնվ․՝ հունիսի 17, 1962), Լենկոմի դերասանուհի է, ՌԴ ժողովրդական արտիստ (2001)։

Թատերական բեմադրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոսկվայի երգիծական թատրոն
Լենկոմի թատրոն

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դերասան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռեժիսոր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեռուստաներկայացումների ռեժիսոր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սցենարիստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնչյունավորող[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մասնակցություն ֆիլմերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխատանքը հեռուստատեսությունում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեռուստատեսությունում սկսել է աշխատել 1969 թվականին։ Առաջին աշխատանքը «Բրանիսլավ Նուշիչի երկու կատակերգությունները» հեռուստաներկայացումն էր։ Ներկայացման մեջ նկարահանվել են Մոսկվայի երգիծական թատրոնի դերասանները։

1974 թվականին՝ Ալեքսանդր Պուշկինի 175-ամյակին, նկարահանել է «Խնջույք ժանտախտի ժամանակ»։

1977 թվականի հունվարի 2-ին Կենտրոնական հեռուստատեսությամբ կայացավ «12 աթոռ» չորս սերիանոց ֆիլմի պրեմիերան[11]։ Այդ ժամանակ Մարկ Զախարովին արդեն հրավիրել էին «Մոսֆիլմ» հեռուստաֆիլմերի միություն։ Ղեկավարը՝ Սերգեյ Կոլոսովը, դարձավ ֆիլմի հեղինակը, որը նկարահանվեց Եվգենի Շվարցի «Սովորական հրաշք» պիեսի հիման վրա։ Մինչ հեռուստատեսությամբ ցուցադրելը, Զախարովը պիեսը բեմադրել էր Մոսկվայի երգիծական թատրոնում։

Ինքը ռեժիսորը համարում էր, որ իր հեռուստատեսային ստեղծագործական կարիերայի վրա ազդեցություն է ունեցել Ռոման Վիկտյուկի «Խաղացողները» հեռուստաֆիլմը (1978)[12]։

1969 թվականին Մարկ Զախարովը Կենտրոնական հեռուստատեսությունում Բերտոլդ Բրեխտի պիեսի հիման վրա նկարահանեց «Շվեյքը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում» հեռուստաներկայացումը։ Սակայն Չեխոսլովակիա զորքեր մտցնելու կապակցությամբ գրաքննությունը թույլ չտվեց ֆիլմը եթեր թողնել։ Այժմ հեռուստաներկայացումը հասանելի է Պետական հեռուստառադիոյի ֆոնդի բաց արխիվում[13]։ Մինչև 1991 թվականի իրադարձությունները «Օստանկինո» 1-ին ալիքով վարել է «Սերպանտին» հեռուստահաղորդումը։

Մրցանակներ և պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխատանքի հերոսի ոսկե աստղի հանձնման արարողությանը, Մոսկվա, Կրեմլ, ապրիլի 25, 2018
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգևատրման արարողության ժամանակ

Հանրային դիրքորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անդամակցել է ԽՄԿԿ-ին, «Հայացք» հաղորդման ուղիղ եթերում պատռել է իր կուսակցական տոմսը[14]։ 1989 թվականի ապրիլի 21-ին նույն հաղորդման եթերում ելույթ ունեցավ Լենինին «քորիստոնեաբար» թաղելու անհրաժեշտության հանրային հայտարարությամբ[15] [16]։

2008 թվականի հոկտեմբերին ստորագրեց բաց նամակ-դիմում՝ ի պաշտպանություն ՅՈՒԿՕՍ նավթային ընկերության իրավաբան Սվետլանա Բախմինայի ազատ արձակմանը[17]։

2009 թվականի հունիսին ВВС-ի ռուսական ծառայությանը Զախարովը հայտարարեց․

Aquote1.png Ես Լենինին համարում եմ պետական հանցագործ։ Անհրաժեշտ է նրան հետմահու դատել և նույն դատավճիռը կայացնել, ինչ որ Հիտելին։ Այժմ Լենինի, Ստալինի, Հիտլերի, Պոլ Պոտի ջանքերի շնորհից մարդու կայնքը զրոյացել է[18]։ Aquote2.png


2014 թվականի մարտին ՌԴ այն մշակութային գործիչների թվում էր, որոնք ստորագրեցին ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի՝ Ուկրաինայի նկատմամբ վարած քաղաքականությանը դեմ արտահայտող հայտարարության տակ[19]։ Սակայն ավելի ուշ հայտարարեց, որ չի ստորագրել «պրովոկացիոն բնույթի այդ կեղծաթուղթը» և ավելացրեց, որ նման խնդրանքով ոչ ոք իրեն չի դիմել։ «Եթե դիմեին, ապա անպայման կստորագրեի»[20]։

4-րդ[21] և 7-րդ[22] գումարման Պետական դումայի ընտրություններում համառուսաստանյան «Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության վստահված անձն էր։

2018 թվականին սատարել է Պուտինի որոշմանը՝ առաջադրվել Ռուսաստանի նախագահի պաշտոնում[23]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #123179173 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 filmportal.de — 2005.
  3. 3,0 3,1 3,2 Умер художественный руководитель Ленкома Марк Захаров
  4. Cписок членов Национальной Академии кинематографических искусств и наук России
  5. Умер режиссер Марк Захаров - РИА Новости, 28.09.2019
  6. Умер Марк Захаров - Культура - ТАСС
  7. «В «Ленкоме» назвали причину смерти Марка Захарова»։ РБК։ Վերցված է 2019-09-28 
  8. Мария Сперанская (2000-06)։ «Семейный альбом Александры Захаровой»։ Журнал "Ах..." 
  9. 9,0 9,1 Захаров М. А. Суперпрофессия. — М.: Вагриус, 2000. — 284 с. — ISBN 5-264-00384-X
  10. Интервью с Марком Захаровым
  11. Эфир Отечества. Создатели и звезды отечественного телевидения о себе и своей работе. Сборник интервью. Книга первая / Составитель В. Т. Третьяков. — М.: Алгоритм, 2010. — С. 68—320. — ISBN 978-5-9265-0741-3
  12. Эфир Отечества. Создатели и звезды отечественного телевидения о себе и своей работе. Сборник интервью. Книга первая / Составитель В. Т. Третьяков. — М.: Алгоритм, 2010. — С. 74—320. — ISBN ISBN 978-5-9265-0741-3
  13. YouTube full-color icon (2017).svg Տեսանյութը
  14. Додолев Е. Ю. Коты системы // Новый взгляд : журнал. — 22 марта 2012. — № 3.
  15. «А труп и ныне там»։ kommersant.ru։ 2017-11-02 
  16. «Видео: Марк Захаров о захоронении Ленина»։ Страница программы «Взгляд» в социальной сети «ВКонтакте» [1] 
  17. «В защиту Светланы Бахминой. Открытое письмо деятелей культуры президенту России»։ Новая газета։ 2008-10-30 
  18. Марк Захаров: я считаю Ленина преступником
  19. «Российские артисты составили альтернативный список в поддержку Украины»։ korrespondent.net։ 2014-03-13 
  20. «Леонид Броневой и Марк Захаров выступили в поддержку политики Путина в отношении Украины»։ itar-tass.com։ 2014-03-14 
  21. «Лидеры "Единой России" встретились с доверенными лицами»։ РИА Новости։ 2003-10-11 
  22. «Боярский, Расторгуев и Бутман стали доверенными лицами ЕР»։ Известия։ 2016-09-02 
  23. «Марк Захаров рад, что Путин решил переизбираться»։ РИА Новости։ 2017-12-07 

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • М. А. Захаров Старается парень.... — Правда, 1965. — 64 с. — (Библиотека «Крокодила»). — 25 000 экз.
  • М. А. Захаров Контакты на разных уровнях. — Искусство, 1987. — 240 с. — 25 000 экз.
  • Г. И. Горин, М. А. Захаров Конгелиге спил. — Ленком-Театреть, 1996.
  • М. А. Захаров Суперпрофессия. — Вагриус, 2000. — 284 с. — (Мой XX век). — ISBN 526400384X
  • М. А. Захаров Театр без вранья. — АСТ, Зебра Е, 2007. — 624 с. — (Актёрская книга). — 5000 экз. — ISBN 5-17-041580-9, 5-94663-401-1
  • М. А. Захаров Ленком — мой дом. Лицедейство без фарисейства. — Эксмо, 2015. — 512 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-699-84211-7

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]