Մարիա Անդրոսովա-Իոնովա
| Մարիա Անդրոսովա-Իոնովա | |
|---|---|
| Ծնվել է | հոկտեմբերի 14 (26), 1864 |
| Ծննդավայր | Q14489416?, Boturus Ulus, Yakutsk okrug |
| Մահացել է | 1941 |
| Մահվան վայր | Տաշքենդ, Ուզբեկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ |
| Քաղաքացիություն |  Ռուսական կայսրություն և .svg){kind=small} ԽՍՀՄ |
| Մասնագիտություն | բանահավաք |
| Աշխատատու | Կունստկամերա |
| Ամուսին | V. M. Jonov? |
| Երեխաներ | Q24846313? |
Մարիա Նիկոլաևնա Անդրոսովա-Իոնովա (հոկտեմբերի 14 (26), 1864, Q14489416?, Boturus Ulus, Yakutsk okrug - 1941, Տաշքենդ, Ուզբեկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), օլոնխո յակուտական էպոսի հեղինակ, կատարող, ֆոլկլորիստ:
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծնվել է 1864 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Յակուտսկի մարզի Բոտուրսկի ուլուսի Երկրորդ Իգիդեյսկի Նասլեգում։ Եղել է որբ․ նրան մեծացրել է պապիկը։ 1893 թվականին ամուսնացել է «Նարոդնայա Վոլյա»-ի աքսորյալ անդամ Վ. Մ. Իոնովի հետ, ով նրան ծանոթացրել է յակուտական բանահյուսության հավաքագրմանը։ 1899-1910 թվականներին ապրել է Յակուտսկում, 1910-1917 թվականներին՝ Պետրոգրադում, 1917-1922 թվականներին՝ Կիևում։ 1922-1930 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի (Կունստկամերա) մարդաբանության և ազգագրության թանգարանում։ Մասնակցել է Գիտությունների ակադեմիայի Յակուտական ԻԽՍՀ Նյուրբայի և Վիլյույսկի շրջաններ կատարած արշավախմբերին։
Կյանքի վերջին տարիներն անցկացրել է Մոսկվայում։ Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելուն պես տարհանվել է և մահացել 1941 թվականին Տաշքենդում[1]։
Ընտանիք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վ. Մ. Իոնովի հետ միասին ունեցել են չորս երեխա, երկու որդիները մահացել են փոքր տարիքում։ Ավագ դուստրը՝ Լյուդմիլան, երկու անգամ տարբեր ժամկետներով դատապարտվել է քաղաքական գործունեության համար (1924 թվականի հունիսի 10-ին ձերբակալվել է Լենինգրադում, մայիսի 16-ին՝ երեք տարի համակենտրոնացման ճամբարում և ուղարկվել Սոլովեցկի հատուկ նշանակության ճամբար։ 1925 թվականի գարնանը նրան տեղափոխել են Վերխնե-Ուրալսկիի քաղմեկուսարան։ 1927 թվականի հունիսին նրան դատապարտել են երեք տարվա աքսորի Սիբիրում և ուղարկել Նարիմի մարզի Կոլպաշևո)։ 1930-ականների սկզբին Լյուդմիլա Վսևոլոդովնա Իոնովան մոր խնդրանքով ազատ է արձակվել երեք տարվա բնակության սահմանափակմամբ։ Նա հաստատվել է Կազանում, իսկ ավելի ուշ աքսորվել է Ալմաթի, որտեղ աշխատել է որպես վիճակագիր-տեսուչ։ Երրորդ անգամ ձերբակալվել է 1937 թվականի հոկտեմբերի 16-ին[2]՝ խորհրդային իշխանության դեմ ապստամբության նախապատրաստմանը մասնակցելու մեջ կեղծ մեղադրանքով։ Նոյեմբերի 21-ին դատապարտվել է մահապատժի և նույն օրը մահապատժի ենթարկվել։Արդարացվել է 1957 թվականին։
Իոնովի կրտսեր դուստրը՝ Օլգա Վսևոլոդովնան, դարձել է պատմաբան։
Ստեղծագործություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Մարիա Նիկոլաևնան «Күл-күл Бөҕө оҕонньор Силирикээн эмээхсин икки» (Ծերունի Կուլ-կուլ Բյոգիո և պառավ Սիլիրիկեն) (1893-1894) օլոնխոյի հեղինակն է։ Այս օլոնխոն հրատարակված է Էդուարդ Պեկարսկու գրքում[3]։
Որպես լեզվի մասնագետ՝ նա մեծ օգնություն է ցուցաբերել Էդուարդ Պեկարսկուն «Յակուտական լեզվի բառարան» («Словарь якутского языка») ակադեմիական աշխատությունը գրելիս։
Ընտրված հրատարակություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Образцы народной литературы якутов, собранные Э. К. Пекарским. — СПб., 1909.
- Оҕуруот аһын үүннэриитэ. — М., 1925.
- Советский фольклор: Сб. ст. и матер. — М.; Л., 1936.
- Дабаан: Альманах землячества в Москве. — М.; Якутск, 1938.
- Саха норуотун айымньыта / Сост.: Г. М. Васильев и Х. И. Константинов. — Якутск, 1942[4].
Իոնովների նյութերի մեծ մասը ներառվել է Ա. Ա. Պոպովի կողմից 1940 թվականին հրատարակության պատրաստած ժողովածուի մեջ։ Դրանց թվում են աստվածությունների պաշտամունքի հետ կապված կախարդանքներ, ինչպես նաև մարդկային կյանքի տարբեր կողմերին վերաբերող բանահյուսական նյութեր։ Ա. Ա. Պոպովը բառացի թարգմանություն է կատարել ռուսերեն։ Ժողովածուն մնացել է չհրատարակված և պահվում է Պատմական ինստիտուտի արխիվում (ф. 22, оп. 1)[5]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Коркина Е. И. Из жизни и деятельности М. Н. Ионовой-Андросовой: Сб. науч. тр. — Якутск, 1986.
- ↑ Сайт НИПЦ «Мемориал» // ОБ ИОНОВОЙ Л. — в ПОМПОЛИТ Արխիվացված է Մայիս 3, 2019 Wayback Machine-ի միջոցով:
- ↑ Образцы народной литературы. — Т. 1, Вып. 3. Արխիվացված է Ապրիլ 11, 2016 Wayback Machine-ի միջոցով:
- ↑ Энциклопедия Якутии. — Якутск, 2000.
- ↑ Алексеев Н. А., Кузьмина Е. Н., Тобуроков Н. Н. Фольклор и традиционные обряды якутов: Вступительная статья // Обрядовая поэзия саха (якутов). — Новосибирск: Наука, 2003.