Մարգարիտ որոնողները

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox music.png
Մարգարիտ որոնողները
Bizet - Les pêcheurs de perles, act II - Enrico Caruso as Nadir (Metropolitan Opera 1916) - The Victrola book of the opera.jpg
Տեսարան «Մարգարիտ որոնողները» օպերայի` 1916 թ. Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն օպերա» թատրոնի բեմադրությունից։ Ձախից աջ` Ջուզեպպե դի Լուկա (Զուրգա), Ֆրիդա Հեմպել (Լեյլա) և Էնրիկո Կարուզո (Նադիր)
Տեսակօպերա
Ժանրօպերա կոմիկ
ԿոմպոզիտորԺորժ Բիզե
Լիբրետտոյի
հեղինակ
Էժեն Կորմոն և Միշել Կարե
Գործողությունների քանակ3 արար
ԿերպարներNadir?, Leïla?, Zurga? և Nourabad?
Առաջնախաղի տարեթիվսեպտեմբերի 30, 1863
Հրատարակման տարեթիվ19-րդ դար
Les pêcheurs de perles Վիքիպահեստում

«Մարգարիտ որոնողները» (Les pêcheurs de perles), ֆրանսիացի կոմպոզիտոր Ժորժ Բիզեի օպերա երեք գործողությամբ։ Ֆրանսերեն լիբրետտոն` Էժեն Կորմոնի և Միշել Կարեի։ Առաջնախաղը կայացել է Փարիզի «Լիրիկ» թատրոնում (Théâtre-Lyrique) 1863 թ. սեպտեմբերի 30–ին։

«Մարգարիտ որոնողները» համարվում է Բիզեի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը և ներկայումս հաճախ բեմադրվում է օպերային թատրոններում։ Գոյություն ունեն նաև օպերայի մի քանի ձայնագրություններ։ Օպերայի դրվագներից հատկապես հայտնի է "Au fond du temple saint" զուգերգը։

Ստեղծման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փարիզի Լիրիկ օպերային թատրոնի շենքը 1863 թվականի սեպտեմբերին:

Սյուժեն, որով հետաքրքրվեց 24-ամյա Բիզեն, շատ ավանդական էր: Պատմությունը մենաստանի կույսի մասին, որը խախտում է կուսության ուխտը և հաջողությամբ խուսափում պատժից, իտալացի կոմպոզիտոր Գասպարե Սպոնտինիի «Վեստալուհի» օպերայից հետո (1807 թ.) հաճախ էր հայտնվում օպերային թատրոնների բեմերին: Հետաքրքիր կերպով զարգացող դրամայի տեսարանները, պարզ միջոցներով մարդկային կրքերի գունեղ արտահայտությունները և արևելյան էկզոտիկ միջավայրն ամբողջովին համահունչ էին Բիզեի ստեղծագործական հետաքրքրություններին: Երաժշտական քննադատները «Մարգարիտ որոնողները» օպերան համարում են մեկ աստիճան վեր դեպի ավելի ուշ գրված «Կարմեն» հանճարեղ օպերան: Օպերայի ստեղծումն ավարտվեց 1863 թվականին: Պրեմիերան կայացել է նույն տարվա սեպտեմբերի 30-ին՝ Փարիզի Լիրիկ օպերային թատրոնի շենքում: Սակայն 18 ներկայացումից հետո օպերան հանվեց խաղացանկից: Մամուլի անտարբեր արձագանքների կողքին աչքի ընկավ երաժշտական քննադատ Բերլիոզի գրախոսությունը, որտեղ նշվում էր, որ օպերայի պարտիտուրան «պարունակում է բազմաթիվ հրաշալի ու արտահայտիչ պահեր, լի է կրակով և հարուստ՝ կոլորիտով»:

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին արար

Առաջին արարի վերջին տեսարանի պատկերազարդումը (Լա Սկալա, 1886 թ.):

Կզղու ափին հավաքվում են մարգարիտ որոնողները, որպեսզի իրենց համար առաջնորդ ընտրեն: Հեռվում երևում է հինդուիստական տաճարը: Ընտրությունը կանգ է առնում Զուրգայի՝ ամենափորձառու և հեղինակություն վայելող սուզորդի վրա: Հանկարծ ափամերձ մացառուտներից դուրս է գալիս մի պատանի: Զուրգան ճանաչում է Նադիրին՝ իր նախկին ընկերոջը: Անցյալում հայտնված մի գեղեցկուհու հանդեպ երկու տղաների տածած սերը փշրել էր նրանց բարեկամությունը և դարձրել թշնամիներ: Դրանից հետո Նադիրը մեկնել էր երկար ճանապարհորդության և ահա այժմ վերադարձել է՝ արդեն համոզված լինելով, որ հաղթահարել է իր կիրքը: Թշնամությունը մոռացված է, և ոչինչ չի խաթարում երբեմնի բարեկամությանը: Հանկարծ ծովի ալիքների վրա երևում է մի նավակ, որի մեջ նշմարվում էր ծածկոցով փաթաթված կանացի մի կերպարանք: Որպեսզի վտանգավոր որսը հաջող անցներ, հարկավոր էր սիրաշահել ծովային չար ոգիներին: Իսկ դա հնարավոր էր միայն մենաստանի կույսի աղոթքով, որը խղճի և սրբության երդում էր տվել: Նավակը կանգնում է ափի մոտ: Մարգարտի որսորդները ողջունում են իրենց ապագա բարեխոսին: Զուրգան հիշեցնում է կույսին սիրուց հրաժարվելու մասին նրա տված երդումը: Կույսը կրկնում է իր երդումը և այդ պահին նրա հայացքը կանգ է առնում Նադիրի վրա, որը, ինչպես և կույսը, ցնցվում է անսպասելի հանդիպումից: Հանձինս մենաստանի կույսի, Նադիրը ճանաչում է իր նախկին սիրեցյալին՝ Լեյլային:

Երկրորդ արար

Իջնում է գիշերը: Քրմապետ Նուրաբադը Լեյլային ուղեկցում է դեպի ծովի գահավեժ ափին կառուցված տաճարը` շրջապատված ահռելի ժայռերով: Մենաստանի նոր կույսի մենակեցությունը պահպանելու է զինյալ պահակը: Նուրաբադը հարցնում է, թե արդյոք Լեյլան կարող է պահել տված երդումը: Ի պատասխան աղջիկը պատմում է, թե ինչպես մի անգամ մանուկ հասակում թաքցրել է մի փախստականի, որին փնտրում էին թշնամիները, և, հակառակ սպառնալիքներին, չի մատնել նրան: Ի նշան երախտապարտության, փրկվածն իրեն մանյակ է նվիրել: Լեյլան Նուրաբադին է ցույց տալիս այն: Քրմապետի հեռանալուց հետո Լեյլան տարվում է Նադիրի հետ անսպասելի հանդիպման և անցյալում նրա հետ ունեցած սիրո մասին մտքերով: Շունչը պահելով նա ականջ է դնում. հեռվից լսվում է Նադիրի երգը: Ձայնը մոտենում է, բայց երբ նա մտնում է տաճար, աղջկան համակում է սարսափը. ի՞նչ կլինի, եթե իրենց տեսնեն միասին: Լեյլան խնդրում է իր սիրեցյալին հեռանալ: Սա համաձայնում է՝ պայմանով, որ հաջորդ օրը կրկին կգա: Ետդարձի ճանապարհին նրան բռնում է պահակը: Մենակյացներն ու մարգարտորսները պահանջում են մահապատժի ենթարկել հանցավորներին: Սակայն Զուրգան հանգստացնում է նրանց. ինքն է առաջնորդը և ինքն էլ կորոշի երիտասարդների ճակատագիրը: Այդ ժամանակ Նուրաբադն աղջկա վրայից դեն է նետում ծածկոցը, և Զուրգան ճանաչում է Լեյլային՝ այն աղջկան, որի սիրո համար ինքը թշնամացել էր Նադիրի հետ: Կուրանալով խանդից ու վրեժի ծարավից, նա փոխում է որոշումը. թող երկուսն էլ մեռնեն:

Երրորդ արար

Զուրգան միայնակ է իր վրանում: Ծանր խոհերը տանջում են նրան. ինչպե՞ս կարող էր ինքը, տեղի տալով զայրույթին, մահվան դատապարտել ընկերոջն ու սիրելիին: Մարգարիտ որոնողները վրան են առաջնորդում Լեյլային, որը կամեցել էր խոսել առաջնորդի հետ: Ինքը խախտել է երդումը և պատրաստ է պատիժ կրել, բայց Նադիրն անմեղ է, և Լեյլան թախանձագին խնդրում է ազատել նրան: Սակայն Լեյլայի բարեխոսությունը միայն ավելի է բորբոքում Զուրգայի խանդը: Վիրավորված համարելով իր սերը և վրեժ կամենալով, նա կրկին պահանջում է մահապատժի ենթարկել երկուսին: Լեյլան երիտասարդ մարգարտորսին խնդրում է կատարել իր վերջին խնդրանքը՝ մորը հանձնել մարգարտե մանյակը: Զուրգան ցնցվում է ճանաչելով զարդը. դա մի ժամանակ ինքն էր նվիրել իր կյանքը փրկած աղջնակին: Փաստորեն ինքը մահվան է դատապարտում նրան, որին կյանքով է պարտական: Բորբոքվող խարույկի շուրջ մարգարիտ որոնղները վրեժխնդրության սրբազան պարն են բռնել: Լեյլան ու Նադիրը պատրաստվում են մտնել ճակատագրական շրջագծի մեջ: Հանկարծ հորիզոնը բռնկվում է հրդեհի բոցերով: Զուրգան լուր է բերում, թե զայրացած աստվածները հուր ու մոխիր են ուղարկել իրենց հյուղակների ու ցանքերի վրա: Մոռանալով դատապարտվածներին, մարգարտորսները վազում են: Մնում է միայն Նուրաբադը, որին տեղի ունեցածը կասկածելի է թվում: Թաքնվելով, նա լսում է Զուրգայի խոսքն այն մասին, թե ինքն է այրել գյուղը, որպեսզի օգնի Լեյլային ու Նադիրին փախչել: Սիրահարները թաքնվում են անանցանելի անձավում, իսկ քրմապետը զանգահարությամբ կանչում է ժողովրդին: Գազազած մարգարտորսները դաժանորեն հաշվեհարդար են տեսնում խաբեության համար՝ Զուրգային նետելով սրբազան խարույկի բոցերի մեջ:

Երաժշտությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժորժ Բիզեն 1860 թվականին:

«Մարգարիտ որոնողները» օպերան թարմ և վառ տաղանդի արդյունք է: Հաղթահարելով իրադրության ավանդական պայմանները, Բիզեին հաջողվել է երաժշտության մեջ ուրվագծել գլխավոր հերոսների անհատականությունը, ծիսական ու կենցաղային էկզոտիկ տեսարաններին հաղորդել զգացմունքայնություն և կոլորիտի գունեղություն, արտահայտել Արևելքի բնության անրջային բանաստեղծականությունը: «Մարգարիտ որոնողների» մեղեդիները տպավորիչ են իրենց գեղեցկությամբ ու ճկունությամբ: Դրանցից լավագույնները զարդարում են տարբեր համերգային ծրագրեր: Առաջին արարին նախորդում է նվագախմբային փոքրիկ նախերգանքը, որը կառուցված է վալսային սահուն ռիթմով: Առաջին տեսարանը ուղեկցվում է խմբերգով («Բոցավառ ափին» ֆր.՝ Sur la grève en feu) և մարգարիտ որոնողների պարով: Նրա հնչողությունը մե՛րթ խորհրդավոր կերպով մեղմանում է ու կարծես տարրալուծվում է միատոն հնչող հատվածի մեջ, մե՛րթ էլ աշխուժանում է հերոսական մեղեդու շնորհիվ («Առա՛ջ, մինչև ծովի հատակը» (երգչախմբի արական կազմ): Տեսարանի կենտրոնում է Նադիրի առաջին պատմությունը («Տափաստաններով, թավուտ անտառներով»), որն առնական երգ է, իսկ մեղեդին լի է կյանքով: Նադիրի և Զուրգայի՝ անցյալի հիշողության վերաբերյալ զուգերգը («Եվ այնտեղ, ծաղիկների մեջ») ողողված է խանդավառությամբ: Արևելյան ոգով հարուստ սահուն մեղեդին հնչում է նվագախմբի եթերային ու դյութիչ նվագակցությամբ: Լեյլայի հայտնվելը նախապատրաստվում է նվագախմբային նախերգանքով: «Ողջույն քեզ, կույս» խմբերգը զարդարված է պարային թեթև շարժումներով: Կոլորիտի նրբությունը, մեղմ գույների ընտրությունը, որ հատուկ է հարավին, արտահայտված են Նադիրի հանրահայտ «Լուսաշող գիշերին» ռոմանսում (Je crois entendre encore): Առաջին արարն ավարտվում է Լեյլայի աղոթքով («Ով Բրահմա ամենազոր»): Նրա երգի նրբագեղ հնչյուններն ուղեկցվում են երգչախմբի զուսպ ձայնակցությամբ: Այդպիսի հետնապատկերի առջև է հնչում նաև Լեյլայի և Նադիրի թաքուն երկխոսությունը: Երկրորդ արարը սկսվում է կուլիսներից այն կողմ հնչող «Ահա իջնում է գիշերը» խմբերգով: Նրա ինքնատիպ, աշխույժ և լուսավոր մեղեդին ընդգծվում է բասերի պարային ռիթմով: Նվագախումբը լռում է, իսկ խմբերգը ասես շրջանակվում է Լեյլայի ու Նուրաբադի ասերգային կատարմամբ, ապա Լեյլայի «Երեխա էի ես» պատմությամբ: Ասերգը և Լեյլայի կավատինան («Գիշերն իջավ, մենակ եմ ես») փոխարինվում են Նադիրի՝ հեռվից հնչող «Աղավնյակս քնել է անուշ» երգով, որի արևելյան ճոխ մեղեդին ուղեկցվում է միայն տավիղի նվագածությամբ: Լեյլայի և Նադիրի «Բայց ինչպես ես դու որոշել» զուգերգի սկզբում նվագախումբը ձայնակցում է կարճ արտահայտություններով, ապա հնչյունները զորեղանում են՝ արտահայտելով սիրո պոռթկումը: Երկրորդ արարի փոթորկուն ավարտը նշանավորվում է «Այդ ո՞ւմ ձայնն է հասնում մեզ» խմբերգով: Երրորդ արարը սկսվում է ամպրոպի սիմֆոնիկ պատկերով: Զուրգայի ասերգն ու արիան լի են դրամատիզմով: Նադիրի անվան հիշատակության պահին նվագախմբի կատարման մեջ հնչում են Առաջին արարում նրա երգած ռոմանսի արձագանքները: Ուժեղ հակադրությունը արտահայտվում է Լեյլայի և Զուրգայի զուգերգի տեսարանում. թախանձագին աղաչանքին հակադրվում են կարճ ռեպլիկները: Երրորդ արարի երկրորդ տեսարանը սկսվում է մռայլ ծիսական պարով, ապա միանում է «Հենց որ շողա լուսինը երկնքում» խմբերգը: Այն ուղեկցվում է «Բրահմա» մոլեգին կանչերով: Երաժշտությունը փոխանցում է աճող զայրույթի տպավորություն: Այս տեսարանի կենտրոնական մասն է «Ահա հիացմունքի պահը» տերցետը, որտեղ Լեյլայի ու Նադիրի ոգեշունչ մեղեդիներին ի պատասխան հնչում են Զուրգայի առնական և խիստ հնչերանգներով արտահայտությունները: «Խարույկը վառվում է, իր զոհին է սպասում» եզրափակիչ խմբերգը կրկնությունն է առաջին խմբերգի:

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

"100 Опер", издательство "Музыка", Ленинград, 1973. http://100oper.ru/iskateli-zhemchuga.html