Մասնակից:Narine Man/Ավազարկղ

    Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
    Միջին մակերևույթային ջերմաստիճանը 1961 թվականից մինչև 1990 թվականը

    Ջերմաստիճան (լատ. temperatura - պատշաճ խառնուրդ, նորմալ վիճակ,) ֆիզիկական մեծություն, որը բնութագրում է թերմոդինամիկական համակարգը  և աստիճանաբար արտահայտում է մարմնի տարբեր աստիճանի ջերմության ներըմբռնումհասկացությունը:

    Կենդանի օրգանիզմները կարող են ուղակիորեն ջերմության և սառնության զգացողությունները զգալ զգայարանների միջոցով: Այնուամենայնիվ, ջերմաստիճանի ճշգրիտ որոշումը պահանջում է, որ ջերմաստիճանը չափվի օբյեկտիվորեն օգտագործելով որոշակի գործիքներ: Նման սարքերը կոչվում են ջերմաչափեր և չափում են այսպես կոչված էմպիրիկ ջերմաստիճանը: Էմպիրիկ սանդղակով ջերմաստիճանը որոշվում է 2 հիմնարար կետերի միջև եղած ստորաբաժանումների քանակով, այդպես են ստեղծված կիրառվող Ցելսյուսի սանդղակը, ֆարենհայտի և ուրիշների սանդղակները: Կելվինի սանդղակով ջերմաստիճանը որոշվում է մեկ հիմակետի միջոցով[1] հաշվի առնելով այն հանգամանքը,որ բնության մեջ կա մի նվազագույն սահմանաչափ՝ բացարձակ զրո: Վերին ջերմաստիճանը սահմանափակում է Պլանկի ջերմաստիճանը:

    Եթե համակարգը գտնվում է ջերմային հավասարակշռության մեջ, ապա նրա բոլոր մասերի ջերմությունը նույնն է: Հակառակ դեպքում համակարում էներգիան փոխանցվում է ավելի ջեռուցված մասերից դեպի ավելի քիչ ջերմացնող մասերը, ինչը հանգեցնում է ջերմաստիճանի հավասարեցմանը համակարգում և նրանք համապատասխանում են ջերմաստիճանի բաշխման համակարգում կամ ջերմաստիճանի սկալյար դաշտում: Ջերմադինամիկայում ջերմաստիճանը ինտենսիվ թերմոդինամիկ մեծություն է:

    Թերմոդինամիկայի հետ մեկտեղ, ֆիզիկայի այլ բաժիններում կարող են ներկայացվել ջերմաստիճանի որոշման այլ եղանակներ: Մոլեկուլային-կինետիկ տեսությունում ցույց է տրված, որ ջերմաստիճանը համամասնական է համակարգի մասնիկների միջին քանակային էներգիային: Ջերմաստիճանը որոշում է մասնիկների բաշխումը էներգետիկ համակարգի մակարդակներում (տե՛ս Մաքսվել- Բոլցմանի վիճակագրություն), մասնիկների բաշխման արագությունները (Տես, Մաքսվելի բաշխումը), իոնացման աստիճանը (տես, Սախայի հավասարում), արտանետումների սպեկտրային խտությունը (տես Պլանկի ճառագայթման օրենք), ամբողջական ճառագայթման խտությունը (տես, Ստեֆան-Բոլցմանի օրենք) և այլն: Բոլցմանի բաշխման պարամետրերի մեջ մտնող ջերմաստիճանները հաճախ կոչվում են շարժման ջերմաստիճան, Սահայի բանաձևը՝ իոնացման ջերմաստիճան և Ստեֆանի- Բոլցմանի օրենքը՝ ճառագայթային ջերմաստիճան: Թերմոդինամիկ հավասարակշռության համակարգում այս բոլոր պարամետրերը հավասար են միմյանց և կոչվում են պարզապես ջերմաստիճանային համակարգ[2]:


    Միջազգային միավորների համակարգում (անգլ. International System of Quantities, ISQ) ջերմաստիճանը ընտովեւմ է, որպես համակարգի յոթ հիմնական ֆիզիկական մեծություններից մեկը: Միավորների միջազգային համակարգում (SI) Կելվինի ջերմաստիճանը համարվում է յոթ հիմանական սորաբաժանումներից մեկը SI [3]: SI համակարգում եւ գործնականում կիրառվում ևնաեւ Ցելսիուսի ջերմաստիճանը, որի միավորը Ցելսիուսի սանդղակում (° C) աստիճանն է, հավասար է Կել ինին[4]: Սա հարմար է, քանի որ Երկրի կլիմայական առավելագույն գործընթացները ընթանում են բնական պայմաններում, -50-ից +50 °C-ի պայմաններում:

    Միջին մակերևույթային ջերմաստիճանը 1961 թվականից մինչև 1990 թվականը

    Ջերմաստիճանը որպես տեղական պարամետր: Ջերմաստիճանային դաշտ:[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Խտացված նյութի ֆիզիկական ջերմաստիճանը դիտարկում են, որպես տեղային մակրոսկոպիկ փոփոխական, այսինքն, շրջակա միջավայրի մոտավոր հատկացված տարածքի տարրական ծավալը բնութագրող արժեքը,որի չափերը անսահման փոքր է քան միջավայրի անհամապատասխանությունները և անսահմանորեն մեծ են միջավայրի մասնիկների (ատոմներ, իոնների, մոլեկուլներ և այլն) չափերից[5]: Ջերմաստիճանը կարող է փոփոխվել մի կետից մյուսը (մեկ տարրական ծավալից մյուսը ), տիեզերքում ջերմաստիճանի որոշումը տվյալ ժամանակում կատարվում է սկալյարային դաշտով (ջերմաստիճանի դաշտ )[6]:

    Ջերմաստիճանային դաշտը կարող է լինել անկայուն (ժամանակի ընթացքում փոփոխվող), և կախված չէ ժամանակի կայունությունից: Միևնույն ջերմաստիճանի արժեքն ունեցող միջավայրը բոլոր կետերում համարվում է ջերմայինորեն համասեռ: Մաթեմատիկական առումով, ջերմաստիճանը բնութագրվում է ջերմաստիճանի կախվածության հավասարման միջոցով  T՝ տարածական կոորդինատներով (Երբեմն դիտարկում են մեկ կամ երկու կոորդինատներ) և ժամանակով: Ջերմային համասեռ համակարգերի համար, T=0:

    Թերմոդինամիկ սահմանումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Թերմոդինամիկ մոտեցման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    «Ջերմաստիճան» բառը ծագեց այն օրերին, երբ մարդիկ հավատում էին, որ ավելի շատ ջերմային մարմիններում կա ավելի շատ հատուկ նյութ`ջերմություն, քան ավելի քիչ ջերմացվում է: Հետեւաբար, ջերմաստիճանը ընկալվեց որպես մարմնի և ջերմության խառնուրդի ուժ: Այդ պատճառով ալկոհոլի և ջերմաստիճանի ուժեղ միավորները կոչվում են նույն աստիճաններ:

    Ջերմադինամիկական հավասարակշռության պայմաններում ջերմաստիճանը նույն արժեքն ունի համակարգի բոլոր մակրոսկոպիկ մասերի համար: Եթե երկու մարմիններն ունեն նույն ջերմաստիճանը համակարգում, ապա մասնիկների կինետիկ էներգիան (ջերմաքանակ)նրանց մևեւ չի փոխանցվում: Եթե կա ջերմաստիճանի տարբերություն, ապա ջերմության փոխանցումը տեղի է ունենում ավելի բարձր ջերմաստիճանի մարմնից դեպի ավելի ցածր ջերմաստիճանի մարմնը:

    Ջերմությունը նույնպես կապված է ջերմության և ցրտի զգացողության հետ, այսինքն կապված կենդանի հյուսվածքից ստանում է ջերմություն կամ տալիս է այն:

    Որոշ քվանտային մեխանիկական համակարգեր (օրինակ, լազերային աշխատանքային մարմինը, որտեղ առկա են ներկառուցված մակարդակները) կարող է լինել այնպիսի պետությունում, որտեղ էնտրոպիան չի աճում, բայց նվազում է էներգիայի ավելացման հետ, որը պաշտոնապես համապատասխանում է բացասական բացարձակ ջերմաստիճանի: Այնուամենայնիվ այսպիսի վիճակը գտնվում է «բացարձակ զրոյից ցածր», բայև«վերեւում անսահմանություն», քանի որ այս համակարգի շփումը մաշկի հետ է ջերմային էներգիան փոխանցբում է համակարգից մարմնին, բայց հակառակը տեղի չի ունենում (տես, բացարձակ ջերմաստիճանը):

    Ջերմաստիճանի հատկությունները ուսումնասիրվում են ֆիզիկայի բաժնում`թերմոդինամիկայում: Ջերմաստիճանը նույնպես կարևոր դեր է խաղում գիտության բազմաթիվ ոլորտներում, այդ թվում` ֆիզիկայի այլ ճյուղերում, ինչպես նաև քիմիայում և կենսաբանությունում:

    Հավասարակշռված և անհավասարակշռված ջերմաստիճան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Թերմոդինամիկական համակարգը, որը գտնվում է թերմոդինամիկական համակարգի հավասարակշռության վիճակում, ունի կայուն ջերմաստիճանի դաշտ: Եթե ​​նման համակարգում գոյություն չունեն ադիաբատիկ (էներգակիրային) բաժանմունքներ, ապա համակարգի բոլոր մասերը նույն ջերմաստիճանը ունեն: Այլ կերպ ասած, ջերմային համասեռ համակարգի հավասարակշռման ջերմաստիճանն անմիջապես կախված չէ կախվածությունից (բայց կարող է տարբեր լինել քվազի-ստատիկ գործընթացներում): Ընդհանուր գործողության մեջ անհավատարմային համակարգ ունի ոչ կայուն ջերմաստիճանի դաշտ, որի միջավայրի յուրաքանչյուր տարրական ծավալը ունի իր անհավասարակշռող ջերմաստիճանը, որը կախված է իր ժամանակից:

    Ֆենոմենոլոգիական թերմոդինամիկայի ջերմաստիճան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Ֆենոմենոլոգիական ջերմոդինամիկայում ջերմաստիճանի որոշումը կախված է տվյալ կարգի մաթեմատիկական ապարատի կառուցվածքի մեթոդից (տես,Թերմոդինամիկայի ակսիոմատիկա):

    Ֆենոմենոլոգիական թերմոդինամիկայում ջերմաստիճանը կախված է մաթեմատիկական ապարատի կառուցումով (տես Թերմոդինամիկայի ակսիոմատիկա):Թերմոդինամիկական ջերմաստիճանի սահմանումների տարբերությունները տարբեր համակարգերում թերմոդինամիկայի կառուցումը չի ենթադրում ավելի մեծ տեսանելիություն որոշ նման համակարգերի համեմատ,բոլոր այդ համակարգերում առաջին հերթին ջերմաստիճանը նկարագրելու համար դիտարկվում է տաքացվածության աստիճանը/մարմնի սառեցմանը, և երկրորդ իմաստալից սահմանումը, որը ստեղծում է կապ թերմոդինամիկական ջերմաստիճանի և նրա չափման համար կիրառվող ջերմաստիճանները համնկնում են:

    Ռացիոնալ թերմոդինամիկայում առաջին հերթին հրաժարվելով այդ կարգու կանոնից բաժանվում են թերմոդինամիկական հավասարակշռության և թերմոդինամիկական անհավասարակշռության մեջ (այսինքն, չկատարելու հավասարակշռությաևեւ հավասարակշռության ջերմաստիճանների մևեւ տարբերություն), ջերմաստիճանը նախնական չճանաչելի փոփոխական է, նկարագրվում են միայն այն հատկություններով, որոնք կարող են արտահայտվել մաթեմատիկայի լեովվ: [7]ով Էներգիայի, ջերմության, էնտրոպիական և քիմիական պոտենցիալ հասկացությունները ռացիոնալ թերմոդինամիկայում ներկայացվում են միաժամանակ. սկզբունքորեն նրանք անհատապես չեն կարող որոշվել:  Այս հասկացությունների ներդրման մեթոդը ցույց է տալիս, որ հաշվի են առնվում տարբեր էներգետիկ հոսքերին համապատասխանող տարբեր ջերմաստիճանները: Օրինակ, մենք կարող ենք ներկայացնել տրանսֆորմացիոն և սպինորային ջերմաստիճաններով, ճառագաայիլ|ջերմաստիճանին և այլն[8]։

    Զրոյական սկիզբը (օրենքը) ներկայացնում է թերմոդինամիկական հավասարակշռման էմպիրիկական ջերմաստիճանի հասկացթյոււ նը[9][10][11][12] , որպես պետությունների պարամետր, որի բոլոր կետերում հավասարությունը ջերմային հավասարակշռության պայման է առանց համակարգային բաժանման առանցքային համակարգում:

    Ռ.Կ Կլաուզիուսի հևեւորդների կողմից օգտագործվող տերմոդինամիկայի կառուցման մոտեցման մեջ հավասարակշռության պարամետրերը`տերմոդինամիկային ջերմաստիճանը T- ն եւ էնտրոպիան S- ը որոշում են թերմոդինամիկային պարամետրը:

    (Թերմոդինամիկական ջերմաստիճանը և էնտրոպիան, ըստ Կլաուզիուսի)

    որտեղ - ն տարրական (անսահմանափակ) հավասարակշռման գործընթացում ստացված կամ տրամադրված ջերմության քանակն է փակ համակարգում: Ավելին, ըստ Կլաուզիուսի[13] համաձայն ջերմոդինամիկ ջերմաստիճանի հասկացությունը տարածվում է բաց համակարգերի և օրենքների շարքում լրացուցիչ ակիոմներ ներառելու հարցը:

    Կարատեոդիալ ակսիոմատիկայում - ն [14][15] համարվում է, որպես դիֆերենցիալ Պֆաֆֆյան ձև, իսկ հավասարակշռության թերմոդինամիկ ջերմաստիճանը, որպես այս դիֆերենցիալ ձևի ինտեգրող բաժանարար[16] :

    Ա.Ա. Գուխմանի ակսիոմաների համակարգում[17][18] համակարգի ներքին էներգիայի փոփոխությունը տարրական հավասարակշռության գործընթացում արտահայտվում է փոխգործակցության ներուժով՝ , և պետական կոորդինատներով՝ :

    (Գուխմանի հավասարում)

    Ջերմային ներուժը հանդիսանում է թերմոդինամիկական ջերմաստիճանը , իսկ ջերմային կոորդինատը՝ էնտրոպիան՝ . ճնշումը (հակառակ նշանով) դեր է խաղում մեխանիկական դեֆորմացիայի փոխազդեցության ներդաշնակության, հեղուկների և գազերի ներգործության համար, և ճնշման ծավալը համադրում է որպես ծավալ: քիմիական և փուլային անցումների համար պետական ​​կոորդինատներն ու պոտենցիալները, և դրանց հետ կապված քիմիական ներուժը բաղադրիչների զանգվածներն են: Այլ կերպ ասած, Գուխմանի ակսիոմատիկայում, ըստ Գիբբսի հավասարման թերմոդինամիկայում ջերմաստիճանը և քիմիական պոտենցիալները հավասարապես հավասարակշռում են: Օգտագործվում է Գուխմանի և նրա հետեւորդների կողմից առաջարկված պետական համակարգը, որը երկրաչափական, մեխանիկակաևեւ էլեկտրամագնիսական փոփոխականներից բացի իր մեջ ներառում է տարրերի էնտրոպիան և զանգվածը, և բացառում է ընդհանրացված թերմոդինամիկական կոորդինատների հետ կապված երկիմաստությունը. Որոշ հեղինակներ առնչվում են ընդհանրացված համակարգերի փոփոխականներին՝ Էնտրոպիաին և զանգվածին[19], իսկ մյուսները սահմանափակվում են երկրաչափական, մեխանիկական և էլեկտրամագնիսական փոփոխականներով[20]:

    Գիբբսի թերմոդինամիկայում հավասարակշռության ջերմաստիճանը արտահայտվում է ներքին էներգիայով և էնտրոպիայով[21][22][23]:

    (Թերմոդինամիկական ջերմաստիճանը, ըստ Գիբսի)

    որտեղ -ն ներքին էներգիայի բնական փոփոխականների (առանց էնտրոպիա) սահմանումն է, որպես բնորոշ գործընթաց: Համակարգի բոլոր կետերում ջերմաստիճանի հավասարությունը, առանց ադրբիատիկ ճնշման, որպես Գիբսսի թերմոդինամիկային ջերմային հավասարակշռության պայման, բխում է ներքին էներգիայի հատկություններից և թերմոդինամիկ հավասարակշռության վիճակում գտնվող էնթրոպիայից:

    Ֆալկի եւ Յունգի ակսիոմատիկան, էնտրոպիայի որոշման ժամանակ, չի զիջում հավասարակշռության և հավասարակշռված պետությունների միջև, և, հետեւաբար, այս համակարգում տեղադրված ջերմաստիճանի և ներքին էներգիայի սահմանման համար ջերմաստիճանի սահմանումը հավասարապես կիրառելի է ցանկացած ջերմային համասեռ համակարգերի համար.

    (Թերմոդինամիկական ջերմաստիճանը, ըստ Ֆալկի և Յունգի)

    որտեղ -ն անկախ էնտրոպիայի փոփոխականների սահմանն է (որը չի պարունակում ներքին էներգիա):

    Լոկալ հավասարակշռության սկզբունքը թույլ է տալիս ոչ հավասարակշռված համակարգերին փոխարինել ջերմաստիճանի սահմանումը հավասարակշռության տերմոդինամիկայից եւ օգտագործել այս փոփոխականը, որպես միջավայրի տարրական ծավալի անխափան ջերմաստիճան[24].:

    Լոկալ անհավասարակշռության սկզբունքի մերժման հիման վրա ընդլայնված տատանումային տերմոդինամիկայի (RNT) պայմաններում անհավասարակշռող ջերմաստիճանը տրվում է Ֆալկի և  Յունգի ակսիոմատկայի (տես Ֆալկի և  Յունգի Թերմոդինամիկ ջերմաստիճան[25]) օգտագործման հետ կապված հարաբերության հետ, այլ ընդարձակ մուտանտի տարբեր փոփոխականների հետ: Գիբսի տեղական հավասարակշռված ջերմաստիճանի պայմաններում տարբերում են նաև RNT- ի անհավասարակշռված ջերմաստիճանի ընտրությամբ կախված էնտրոպիայի փոփոխությունից [25]:

    Ն. Ի. Բելոկոնի [26] ակսիոմատիկայում ջերմաստիճանի նախնական որոշումը հետևում է Բելոկոնի պոստուլից, որը կրում է հետևյալ անվանումը՝ ջերմաքանակի երկրորդ սկզբունքի պոստուլիտը: Ջերմաստիճանը մարմինների վիճակի միակ գործառույթն է, որը որոշում է այդ մարմինների միջև ինքնաբուխ ջերմության փոխանակման ուղղությունը, այսինքն` ջերմային հավասարակշռության մարմինները նույն ջերմաստիճանը ունեն ցանկացած ջերմաստիճանի մասշտաբով: Հևեւաբար, երկու մարմինները, որոնք չունեն ջերմային կոնտակտներ միմյանց հետ, սակայն նրանցից յուրաքանչյուրը ջերմային հավասարման մեջ երրորդի (չափիչ սարքի) հետ, ապա ունեն նույն ջերմաստիճանը:

    Էմպիրիկական, բացարձակ և թերմոդինամիկ ջերմաստիճան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Ջերմաստիճանը չի կարող ուղղակիորեն չափվել: Ջերմաստիճանի փոփոխությունները գնահատվում են մարմնի այլ ֆիզիկական հատկությունների փոփոխություններով (ծավալ, ճնշում, էլեկտրական դիմադրություն, ճառագայթման ինտենսիվություևեւ այլն), որը միանգամայն կապված է դրա հետ (այսպես կոչված, ջերմաչափական հատկություններ): Քանակականորեն, ջերմաստիճանը որոշվում է`ցույց տալով, թե ինչպես է այն չափվում ջերմաչափով: Նման որոշումը չի ամրագրում կամ հաշվետվության սկիզբը կամ ջերմաստիճանի միավորի չափումը, այնպես որ ջերմաստիճանի չափման ցանկացած մեթոդ կապված է ջերմաստիճանային ցուցիչի ընտրության հետ: Էմպիրիկական ջերմաստիճանը  չափվում է ընտրված ջերմաստիճանում:

    Թերմոդինամիկ ջերմաստիճանի որոշման ֆենոմենոլոգիական թերմոդինամիկան  կախված չի չափման համար օգտագործվող ջերմաչափային գույքի ընտրությունից: Ջերմաստիճանի փոփոխությունը  սահմանվում է թերմոդինամիկական ջերմաստիճանային սանդղակի օգնությամբ:

    Թերմոդինամիկայում, որպես ակսիոմ, ենթադրությունը հիմնված է այն փորձի վրա, որ հավասարակշռության թերմոդինամիկ ջերմաստիճանը քանակական էբոլոր միակողմանի համակարգերի համար, ինչպես նաև ջերմաստիճանը համապատասխան այս ինտերֆեյսի նույնն է բոլոր թերմոդինամիկական համակարգերի համար, հետեւաբար, կարող է օգտագործվել որպես բնական ստուգիչ տվյալկետում ջերմաստիճանի ստուգման համար:Եթե ​տվյալ կետում ջերմաստիճանը զրոյական արժեք ունի է ջերմաստիճանի, ապա ջերմաստիճանային սանդղակի հիման վրա նույն տեղեկանքում միշտ կունենա նույն նշանը[27]: Երկրորդ կետին դրական ջերմաստիճանի արժեքը սահմանելով` դրական ջերմաստիճանի բացարձակ ջերմաստիճան է տրվում, բացարձակ զրոյից չափվող ջերմաստիճանը կոչվում է բացարձակ ջերմաստիճան: Հետեւաբար, բացարձակ զրոյից չափվող թերմոդինամիկ ջերմաստիճանը կոչվում է բացարձակ թերմոդինամիկական ջերմաստիճան (տես, Կելվինի ջերմաստիճանը)[28]: Բացարձակ զրոյից ջերմաստիճանի ընթերցմամբ էմպիրիկ ջերմաստիճանի օրինակ է միջազգային գործնական ջերմաստիճանի մասշտաբը:

    Ցելսիուսի ջերմաստիճանի մասշտաբը բացարձակ չէ:

    Բացարձակ ջերմաստիճանի որոշումը որոշ հեղինակների կարծիքով կախված չէ բացարձակ զրոյից, այլ կախված է ջերմաստիճանային ցուցնակներից և չափման համար օգտագործվող ջերմաչափային գույքի ընտրությունից[29][30]:

    Բացասական բացարձակ ջերմաստիճանները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Հավասարակշռված թերմոդինամիկ բացարձակ ջերմաստիճանը միշտ դրական է (տես էմպիրիկ, բացարձակ և թերմոդինամիկական ջերմաստիճանները): Բացասական ( Կելվինի մասշտաբով) ջերմաստիճանի օգտագործումը հարմար մաթեմատիկական մեթոդ է, որը հատուկ է առանձնահատկություններ ունեցող անհավասարակշիռ համակարգերը նկարագրելու համար [31]: Այս մեթոդը բաղկացած է մտավոր բաժանման մեջ ֆիզիկական համակարգի մի մասնիկ ունեցող առանձնահատկություններ ունեցող օբյեկտների անկախ ենթահամակարգերից և ձեռք բերված մասնակի ենթահամակարգի առանձին հետազոտություններից: Այլ կերպ ասած, տիեզերքի նույն ծավալը համարվում է միաժամանակ զբաղված երկու կամ ավելի մասնակի ենթահամակարգերի կողմից, որոնք միմյանց հետ խոցելի են: Այս մոտեցման օրինակ է մագնիսական դաշտում բյուրեղի միջուկային պտույտների դիտարկումը, որը կախված է թույլ բյուրեղյա վանդակի ջերմային թրթռումներից: Եթե ​​մագնիսական դաշտի ուղղությունը արագ փոխվում է, երբ սպիններըիեն կարողանում փոփոխել դաշտը, միջուկային պտույտների համակարգը միաժամանակ կունենա բացասական անհավասարակշռության ջերմաստիճան [32], այսինքն, այս տեսանկյունից ներկայիս նույն տարածական տարածաշրջանում կլինեն երկու զուգահեռ փոխազդող համակարգեր տարբեր ջերմաստիճաններով [33]: Շնորհիվ փոխազդեցության, երկու համակարգերի ջերմաստիճանը  որոշ ժամանակ անց հավասարվում է:

    Դասական ֆենոմենոլոգիական տերմոդինամիկայի ֆորմալիզմը կարելի է համալրել բացասական բացարձակ ջերմաստիճանների ներկայացմամբ [34] [33]:

      Տեսիի պոստուլին համապատասխան, ցանկացած համակարգի ներքին էներգիան սահմանափակվում է նվազագույնից, և այս սահմանը համապատասխանում է բացարձակ զրոյական ջերմաստիճանին [35]: Համակարգերում, որոնք ունեն ոչ միայն ստորին, այլև ներքին էներգիայի վերին սահման, ջերմաստիճանը մեծանալով ներքին էներգիան ավելանում է և հասնում է իր սահմանային արժեքին. ջերմաստիճանի հետագա աճը չի հանգեցնում ներքին էներգիայի ավելացմանը, այլեւ համակարգի իջեցմանը -ից [33]: Թերմոդինամիկական բանաձևերի համաձայն, դա համապատասխանում է դրական ջերմաստիճանի շրջանից անցում դեպի բացասական ջերմաստիճան ( և ջերմաստիճանները ֆիզիկապես նույնական են) հավասարաչափ ջերմաստիճանի սահմանով կետի ուղղությունը [36] [33]:

    Մոլեկուլային-կինետիկ հասկացությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Մոլեկուլային-կինետիկ տեսության մեջ ջերմաստիճանը սահմանվում է որպես մակրոսկոպիկական համակարգի մասնիկների միջին քննակականն էներգիայի բնութագիր, որը գտնվում է թերմոդինամիկ հավասարակշռության վիճակում մի աստիճանի ազատության վրա:

    «... ջերմաստիճանի չափը շարժումը չէ, այլ շարժման պատահականությունը: Մարմնի քաոսային վիճակը սահմանում է իր ջերմաստիճանը և այդ գաղափարը (որն առաջին անգամ մշակել է Բոլցմանը), որ մարմնի որոշակի ջերմաստիճանի վիճակն ամենևին էլ չի որոշվում շարժման էներգիայով, այլ այս շարժման քաոսային բնույթով և այն նոր հայեցակարգ է, որը նկարագրում է ջերմային երեւույթները, որոնք մենք պետք է օգտագործենք ...

    Պ.Լ. Կապիցա [37]|

    Վիճակագրական ֆիզիկայի ջերմաստիճանի որոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Վիճակագրական ֆիզիկայի մեջ ջերմաստիճանը որոշվում է որպես համակարգային էներգիայի ածանցյալ իր էնտրոպիայից

    որտեղ էնտրոպիան է, -ն ջերմատունկի էներգիան է: Աև ձեւով ներկայացված քանակությունը նույնն է տարբեր մարմինների համար`թերմոդինամիկ հավասարակշռության ներքո: Երբ երկու մեծ արժեքով մարմինները շփվում են մեկը մյուսին էներգիա է տալիս:

    Ջերմաստիճանի չափում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Թերմոդինամիկ ջերմաստիճանը չափելու համար ընտրվում է ջերմաչափային նյութի որոշակի թերմոդինամիկ պարամետր: Այս պարամետրի փոփոխությունը բացառապես կապված է ջերմաստիճանի փոփոխության հետ: Թերմոդինամիկ ջերմաչափի դասական օրինակ կարող է հանդիսանալ գազայինի ջերմաչափը, որի ջերմաստիճանը որոշվում է մշտական գոլորշիով գազի ճնշումը չափելու մեթոդով: Հայտնենե ւ բացարձակ ճառագայթման ջերմաչափեր, աղմուկևեւ ակուստիկ ջերմաչափեր:

    Թերմոդինամիկ ջերմաչափերը շատ բարդ կառուցվածքներ են, որոնք չեն կարող օգտագործվել գործնական նպատակների համար: Հետևաբար, չափումների մեծ մասը կատարվում է պրակտիկ ջերմաչափերով, որոնք երկրորդական են, քանի որ դրանք չեն կարող ուղղակիորեն չափել որոշակի նյութերի ջերմաստիճանը: Ինտերպոլիֆիկացման գործառույթը ձեռք բերելու համար դրանք պետք է ստուգեն միջազգային ջերմաստիճանը հիմնական կետերում:

    Մարմնի ջերմաստիճանը չափելու համար սովորաբար չափվում է ցանկացած ֆիզիկական պարամետր, որը կապված է ջերմաստիճանի հետ, օրինակ, գազերի համար երկրաչափական չափերը (տես, դիլատոմետր) ծավալը կամ ճնշումը, ձայնի արագությունը, էլեկտրական հաղորդունակությունը, էլեկտրամագնիսական կլանումը կամ ճառագայթման սպեկտրը (օրինակ, պիրոմետրերը, ֆոտոսֆերայի ջերմաստիճանի չափումը և մթնոլորտում աստղերի ճնշումը, վերջին դեպքում դոպլեր ընդլայնումը  սպեկտրալ գծերի կլանումը կամ ճառագայթումը):

    Ամենօրյա պրակտիկայում ջերմաստիճանը սովորաբար չափվում է հատուկ գործիքներով՝ կոնտակտային ջերմաչափերո վ:Այս դեպքում ջերմաչափը հաստատում է ջերմային կապ ուսումնասիրվող մարմնի հետ և ջերմաչափը մարմնի թերմոդինամիկ հավասարակշռությունը  հաստատելուց հետո,  հավասարեցնում է ջերմաստիճանը, կախված ջերմաչափի ֆիզիկական հատկություններից: Թերմոմետրի և մարմնի մևեւ ջերմային կոնտակտը պետք է լինի բավարար, որպեսզի ջերմաստիճանի հավասարությունը տեղի ունենա ավելի արագ, ինչպես նաև ջերմաստիճանի հավասարեցման արագությունը տեղի է ունենում ջերմաչափի ջերմային հզորությունը իջեցնելու հետ մեկտեղ, համեմատած մարմնի ուսումնասիրության հետ, սովորաբար նվազեցնելով ջերմաչափի չափերը: Ջերմաչափի ջերմային հզորության նվազումը նույնպես նվազեցնում է չափման արդյունքները, քանի որ ուսումնասիրվող մարմնի ջերմության փոքր մասը տեղափոխվում է կամ փոխանցվում է ջերմաչափին: Իդեալական ջերմաչափը զրոյական ջերմային հզորություն ունի[38] :

    Ջերմաստիճանի չափման միջոցներ՝ Ցելսիուսի կամ Ֆարենհայտի սանդղակներ:

    Գործնականում ջերմաստիճանի չափուման համար կիրառվում է նաև

    Առավել ճշգրիտ գործնական ջերմաչափը պլատինային դիմադրության ջերմաչափն է [39] : Լազերային ճառագայթման չափման հիման վրա մշակվում են ջերմաստիճանի չափման նորագույն մեթոդներ [40] ։

    Ջերմաստիճանի չափման սանդղակը և միավորները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Այն փաստը, որ ջերմաստիճանը մոլեկուլների կինետիկ էներգիան է, պարզ է, որ դա բնական է չափել էներգետիկ միավորներում (այսինքն, SI համակարգում, տես նաեւ eV): Այնուամենայնիվ, ջերմաստիճանի չափումը սկսվել է դեռևս մոլեկուլային-կինետիկ տեսության ստեղծումից առաջ, այնպես որ գործնական սանդղակներով ջերմաստիճանը չափում են  պայմանական միավորների համակարգում՝  աստիճաններով:

    Բացարձակ ջերմաստիճան: Կելվինի ջերմաստիճանը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Բացարձակ ջերմաստիճանի հասկացությունը ներկայացրեց ՈՒ. Թոմսոնը (Կելվին), ըստ որի բացարձակ ջերմաստիճանի սանդղակը կոչվում է Կելվինի սանդղակ կամ մթնոլորտային ջերմաստիճան: Բացարձակ ջերմաստիճանի միավորը Կելվինն (K) է:

    Բացարձակ ջերմաստիճանը է կոչվում, քանի որ  ջերմաստիճանի ցածր սահմանային հորիզոնականը՝ բացարձակ զրոն է, այսինքն, ամենացածր հնարավոր ջերմաստիճանը, ըստ որի սկզբունքորեն հնարավոր չէ ջերմային էներգիա հանել նյութից:

    Բացարձակ զրոն ներկայացված է այսպես՝ 0 K, որը հավասար է -273.15 °C և -459.67 °F:

    Կալվինի ջերմաստիճանը սանդղակ է, որը սկսվում է բացարձակ զրոյից:

    Կելվինի սանդղակը կարևոր նշանակություն ունի գործնականում կիրառվող միջազգային սանդղակներում, ելակետային կետերի հիման վրա մաքուր նյութերի փուլային անցումը առաջնային որոշվում է ջերմաչափերի միջոցով: Առաջին միջազգային ջերմաստիճանային սանդղակը ընդունվել է 1927 թ.՝ ՄՏՍ-27: 1927 թ.-ից սկսած սանդղալը մի քանի անգամ վերանայվել է (ՄՏՍ-48, ՄՊՏՍ-68, ՄՏՍ-90).  հիմնական ջերմաստիճանն ու ինտերպոլյացիոն մեթոդները փոխվել են, սակայն սկզբունքը մնաց նույնը: Ներկայումս գործում է ՄՏՍ-90 սանդղակը: Հիմնական փաստաթուղթը (սանդղակների մասին կանոնակարգ) սահմանում է Կելվինի սահմանումը, ֆազային անցումների ջերմաստիճանի արժեքները (ուղիները)[41] և ինտերպոլացիայի մեթոդները:

    Ամենօրյա կյանքում օգտագործվող ջերմաստիճանի սանդղակները Ցելսիուսը և Ֆարենհայտ (օգտագործում են հիմնականում ԱՄՆ-ում), բացարձակ են և անհարմար են փորձերի անցկացման համար, երբ ջերմաստիճանը ջրի սառեցման աստիճանից ցածր է, ապա ջերմաստիճանը  արտահայտվում է բացասական թիվով: Նման դեպքերում, ներկայացվել են բացարձակ ջերմաստիճանի սանդղակներ:

    Նրանցից մեկը կոչվում է Ռանկինի սանդղակ, իսկ մյուսը կոչվում է բացարձակ թերմոդինամիկ սանդղակ (Կելվինի սանդղակ), այս սանդղակներով ջերմաստիճանները համապատասխանաբար չափվում են Ռանկինի (° Ra) և Կելվինի (K) աստիճաններով: Երկու սանդղակները սկսվում են բացարձակ զրոյից:

    Նրանք տարբերվում են, նրանով որ Կելվինի սանդղակով մեկ բաժնի գինը հավասար է Ցելսիուսի սանդղակի բաժանման գնին, իսկ Ռանկինի սանդղակի բաժանման գինը համարժեք է Ֆարենհայտի սանդղակով ջերմաչափերի բաժանման գնին: Ստանդարտ մթնոլորտային ճնշման տակ ջրի սառեցման ջերմաստիճանը համապատասխանում է 273.15 K, 0 ° C, 32 ° F:

    Կելվինի սանդղակի մասշտաբըը կապված է ջրի եռակի  մակարդակի հետ (273.16 К), իսկ Բոլցմանի մշտական կախվածությունը դրա վրա է: Դա առաջացնում է խնդիրներ բարձր ջերմաստիճանի չափման ճշգրտությունը ապահովելու համա ր:Այժմ Միջազգային բյուրոյի կշիռներով եւ միջոցառումներից հաշվի ենք առնում անցումը դեպի  կելվինի նոր սահմանմանին, որը թվային արժեք է՝ Բոլցմանի հաստատունը,որի չափման համար պարտադիր չէ   եռակի մակարդակի ջերմաստիճանի որոշումը[42]:

    ՑԵլսիուսի սանդղակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Ճարտարագիտության, բժշկության, օդերեւութաբանության մեջ և տանը Ցելսիուսի սանդղակը օգտագործվում է, որպես ջերմաստիճանի չափման միավոր: Ներկայումս SI համակարգում Ցելսիուսի թերմոդինամիկ սանդղակը որոշվում է Կելվինի սանդղակով `t (° C) = T (K) - 273.15 (ճշգրտորեն), այսինքն, Ցելսիուսի սանդղակով մեկ բաժանման գինը հավասար է Կելվինի բաժանման սանդղակին: Ցելսիուսի սանդղակով ջրի եռակի ջերմաստիճանը կազմում է մոտավորապես 0.008 ° C, [43], ուստի ջրի սառեցման աստիճանը 1 ատմ. ճնշման տակ շատ մոտ է 0 ° C- ին: Ջրի եռման աստիճանը սկզբնապես ընտրվել է Ցելսիուսի կողմից, որպես 100°С: Ըստ ժամանակակից գնահատականների, ջերմաստիճանի նորմալ մթնոլորտային ճնշման տակ ջրի եռման կետը Ցելսիուսի թերմոդինամիկական սանդղակում կազմում է մոտ 99.975 ° C: Ցելսիուսի  սանդղակը շատ հարմար է գործնական տեսանկյունից, քանի որ մեր մոլորակում շատ տարածված է ջուրը, և մեր կյանքը հիմնված է դրա վրա: Ցելսիուսի զրոյականը օդերևութաբանական հատուկ կետ է, քանի որ այն կապված է մթնոլորտային ջրի սառեցման հետ: Սանդղակը 1742-ին առաջարկել է Անդերս Ցելսիուսը:

    Ֆարենհայտի սանդղակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Անգլիայում և, մասնավորապես, ԱՄՆ-ում, օգտագործվում է Ֆարենհեյթի սանդղակը: Զրոյական աստիճան ցելսիուսը համապատասղանում է 32 աստիճան Ֆարենհեյթի, իսկ 100 աստիճանի ցելյոսը `212 աստիճան Ֆարենհայտի:

    Ներկայումս Ֆարենհեյթի սանդղակի սահմանումն ընդունվում է այսպես. Այն ջերմաստիճանի մասշտաբ է, որի 1 աստիճանը (1 ° F) հավասար է 1/180 ջերմաստիճանի միջև եղած տարբերության և մթնոլորտի միջև ջերմաստիճանի մթնոլորտային ճնշման , և սառույցի հալման կետն ունի +32 ° F ջերմաստիճան: Ֆարենհայտիի սանդղակի վրա ջերմաստիճանը պայմանավորված է Ցելսիուսի ջերմաստիճանային սանդղակով (t ° C) t ° C = 5/9 (t ° F-32), t ° F = 9/5 t ° C + 32. Սանդղակը առաջարկավել է 1724 թ. Գ. Ֆարենհայտի կողմից:

    Ռեոմյուրի սանդղակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Այն առաջարկվել է 1730 թ. Ռ. Ա. Ռեոմյուրի կողմից, որը նկարագրել է իր հորինած ալկոհոլային ջերմաչափը:

    Ռեոմյուրի միավորը (° Ré) աստիճանն է, 1 ° Ré հավասար է 1/80 ջերմաստիճանի, սառույցի հալման ջերմաստիճանը (0 °Ré), իսկ ջրի եռման ջերմաստիճանը (80 °Ré) է:

    1 °Ré = 1,25 °C:

    Ներկայումս սանդղակը չի օգտագործվում, այն երկար կիրառվել է Ֆրանսիայում` հեղինակի հայրենիքում:

    Ջերմային շարժման էներգիան բացարձակ զրոյի պայմաններում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Երբ մատերիան սառչում է, ջերմային էներգիայի և դրանց հետ կապված ազդեցությունների բազմաթիվ ձևերը միաժամանակ նվազում են:Նյութը անցնում է ավելի քիչ կարգավորված վիճակից դեպի ավելի կարգավորվածը:

    «... բացարձակ զրոյի ժամանակակից հայեցակարգը բացարձակ հանգստության գաղափար չէ, ընդհակառակը, բացարձակ զրոյի դեպքում կարող է շարժում լինել, և դա ամբողջական կարգավիճակ է ...

    Պ. Լ. Կապիցա»

    Գազը վերածվում է հեղուկի և այնուհետեւ բյուրեղացվում է ամուր մարմնի ( բացարձակ զրո մթնոլորտային ճնշման դեպքում հելիումը մնում է հեղուկ վիճակում ): Ատոմների և մոլեկուլների շարժումը դանդաղում է, դրանց կինետիկ էներգիան նվազում է: Մետաղների մեծամասնության դիմադրությունը ընկնում է էլեկտրոնների ցրման նվազման շնորհիվ, բյուրեղյա ցանցի ատոմների ավելի փոքր ամպլիտուդի թրթռանքով: Այսպիսով, նույնիսկ բացարձակ զրոյի դեպքում, էլեկտրոնները շարժվում են ատոմների որոշակի արագությամբ, որն ըստ Ֆերմի հավասար է 106 մ / վ:

    Ջերմաստիճանը, որում նյութի մասնիկները ունեն նվազագույն քանակի արագություն, որը պահպանվում է միայն քվանտային մեխանիկական շարժման միջոցով անվանում են բացարձակ զրոյական ջերմաստիճանը (T = 0K):

    Ջերմաստիճանները բացարձակ զրոյականի հասնել չեն կարող: 2003 թ-ին ՄՏԻ- ի հետազոտողները ստացել են ամենացարծր ջերմաստիճանը (450 ± 80) ·10−12 К, որն ստացել Բոզե-Այնշտայնը նատրիումի ատոմների կոնդենսատորից[44]: Այս դեպքում ջերմային ճառագայթման ալիքի երկարությոոնը կազմում է 6400 կիլոմետր, որմ մոտավորապես հավասար է Երկրի շառավղին:

    Ջերմաստիճանը եւ ճառագայթումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Մարմնի կողմից արտանետվող էներգիան համաչափ է իր ջերմաստիճանի չորրորդ փուլին: Այսպիսով, 300 կիլոմետր քառակուսի մակերեսի դեպքում հասնում է մինչև  450 վտ: Այսպես բացատրվում է, օրինակ,  ձմռանը երկրի մակերևույթի  օդի ջերմաստիճանից ցածր լինելը:  Բացարձակապես սև մարմնի ճառագայթային էներգիան նկարագրվում է Ստեֆան-Բոլցման օրենքով:

    Անցումներ տարբեր սանդղակներից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Հիմնական սանդղակների միջև ջերմաստիճանի վերահաշվարկը
    Սանդղակ Նշան Ցելսիուսից (°C) Ցելսիուս
    Ֆարենհայտ (°F) [°F] = [°C] × 9⁄5 + 32 [°C] = ([°F] − 32) × 5⁄9
    Կելվին (K) [K] = [°C] + 273,15 [°C] = [K] − 273,15
    Ռանկին (Rankin) (°R) [°R] = ([°C] + 273,15) × 9⁄5 [°C] = ([°R] − 491,67) × 5⁄9
    Դելիսլե (Delisle) (°Д или °De) [°De] = (100 − [°C]) × 3⁄2 [°C] = 100 − [°De] × 2⁄3
    Նյուտոն (Newton) (°N) [°N] = [°C] × 33⁄100 [°C] = [°N] × 100⁄33
    Ռեոմոյուր (Réaumur) (°Re, °Ré, °R) [°Ré] = [°C] × 4⁄5 [°C] = [°Ré] × 5⁄4
    Ռյոմեր (Rømer) (°Rø) [°Rø] = [°C] × 21⁄40 + 7,5 [°C] = ([°Rø] − 7,5) × 40⁄21

    Ջերմաստիճանի կշիռների համեմատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Ջերմաստիճանի սանդղակների համեմատություն
    Նկարագրություն Կելվին Ցելսիում Ֆարենհայտ Ռանկին Դելիսլե Նյուտոն Ռեոմյուր Ռյոմեր
    Բացարձակ զրո 0 −273,15 −459,67 0 559,725 −90,14 −218,52 −135,90
    Ֆարենհայտի խառնուրդի հալվածքի ջերմաստիճանը (հավասար քանակությամբ աղ և սառույց) 255,37 −17,78 0 459,67 176,67 −5,87 −14,22 −1,83
    Ջրի սառեցման ջերմաստիճան (նորմալ պայմաններ) 273,15 0 32 491,67 150 0 0 7,5
    Մարդու մարմնի միջին ջերմաստիճան¹ 309,75 36,6 98,2 557,9 94,5 12,21 29,6 26,925
    Ջրի եռման ջերմաստիճան (նորմալ պայմաններ) 373,15 100 212 671,67 0 33 80 60
    Տիտանի հալեցում 1941 1668 3034 3494 −2352 550 1334 883
    Արև² 5800 5526 9980 10440 −8140 1823 4421 2909

    ¹ Մարդու մարմնի բնականոն միջին ջերմաստիճանը +36.6 ° C ± 0.7 ° C է կամ +98.2 ° F ± 1.3 ° F. +98.6 ° F- ի սովորական արժեքը ճշգրիտ փոխակերպումն է 19-րդ դարում Գերմանիայում +37 ° C արժեքով Ֆարենհեյթի սանդղակին: Այնուամենայնիվ, այդ արժեքը չի ընկնում մարդու բնականոն միջին ջերմաստիճանի սահմաններում, քանի որ մարմնի տարբեր մասերի ջերմաստիճանը տարբեր է[45]:

    ² Այս աղյուսակում որոշ արժեքներ կլորացվում են: Օրինակ, արեւի մակերեւութային ջերմաստիճանը հավասար է 5800 աստիճանով Կելվիին: Այնուամենայնիվ, մնացած ջերմաստիճանների համար, արդեն իսկ տրվել է 5800 աստիճանով Կելվինի ճշգրիտ արդյունքը:

    Ֆազային անցումների բնութագիրը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Նկարագրելու համար տարբեր նյութերի փուլային անցումների բնութագիրը, օգտագործվում են հետևյալ ջերմաստիճանի արժեքները.

    Ընկալման հոգեբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Քանի որ բազմաթիվ փորձերի արդյունքները ցույց են տալիս, որ ցրտի կամ ջերմության զգացումը կախված է ոչ միայն շրջակա միջավայրի ջերմաստիճանից, այլև տրամադրությունից:

    Այսպիսով, եթե ուսումնասիրվողը զգում է իրեն միայնակ, օրինակ, գտնվում է մարդկանց հետ մի սենյակում, որը չի կիսում իր տեսակետները կամ արժեքները, կամ պարզապես հեռու է այլ մարդկանցից, ապա սենյակը դառնում է ավելի սառը, և հակառակը[46]:

      Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    • Ամենաբարձր ջերմաստիչանը ստեղծվել է մարդու կողմից 2010 թ.-ին՝ մոտավորապես 10 տրլն К, (որը համապատասխանում է իր կյանքի առաջին վարկյանների տիեզերական ջերմաստիճանին) կապարի իոնների բախման ժամանակ, արագացված մոտ լույսի արագությամբ: Փորձը կատարվել է Մեծ Ադրոն Կոլլերի կողմից [47]:
    • Տեսականորեն հնարավոր ամենաբարձր ջերմաստիճանը դա Պլանկի ջերմաստիճանն է: Ավելի բարձր ջերմաստիճան չի կարող գոյություն ունենալ ժամանակակից ֆիզիկական հասկացությունների համաձայն, քանի որ լրացուցիչ էներգիա ավելացնելու համար նման  ջերմաստիճանը չի բարձրացնում մասնիկների արագությունը, այլ միայն բախումներ է առաջացնում նոր մասնիկների հետ, իսկ համակարգում մասնիկների թիվը և զանգվածը աճում է: Դա մոտավորապես հավասար է 1,41679(11)·1032 K (մոտ 142 նոնիլիոն K):
    • Արևի մակերևույթը մոտավորապես 6000 K ջերմաստիճան ունի, իսկ արևի միջուկը, մոտ 15.000.000 K.:
    • Մարդու կողմից ամենացածր ջերմաստիճանը ստացվել է 1995 թվականին, ԱՄՆ-ում Էրիկ Կոռնելի և Կարլ Վիմանի կողմից, ռուբիդիումի ատոմների սառեցմամբ [48][49] : Այն բացարձակ զրոյից բարձր էր, քան կալվինի 1/170 միլիարդերորդը (5,9·10−12 K):
    • Երկրի մակերևույթում գրանցված ցածր ջերմաստիճանը` -89.2 ° C, 1983 թ. Հուլիսի 21-ին գրանցվել է Խորհրդային Ներքին գիտական « Վոստոկ » կայանում (Անտարկտիդա) (ծովի մակերեւույթից 3488 մ բարձրության վրա)[50][51]:
    • 9 դեկտեմբերի, 2013 թ. Ամերիկյան երկրաֆիզիկական միության կոնֆերանսում մի խումբ ամերիկացի հետազոտողների հաղորդմամբ, 2010 թ. Օգոստոսի 10-ին, Անտարկտիդայի կետերից մեկում օդի ջերմաստիճանը իջավ մինչեւ -135.8 ° F (-93.2 ° C): Այս տեղեկատվությունը հայտնաբերվել է ՆԱՍԱ-ի արբանյակային տվյալների վերլուծության արդյունքում [52]: Ըստ բանախոսի, Տ. Սկամբոսի (անգլերեն Ted Scambos) զեկույցի ձեռք բերված արժեքը չի գրանցվի որպես ռեկորդ, որը որոշվում է արբանյակային չափումներով, այլ ոչ թե ջերմաչափի օգտագործմամբ [53]:
    • Երկրի մակերեւույթի +56.7 ˚C ռեկորդային բարձր օդի ջերմաստիճանը գրանցվել է 1913 թ. հուլիսի 10-ին, Կանադայի Death Valley- ում (Կալիֆորնիա, ԱՄՆ) Գրենլանդի ռանչոում[54][55]:
    • Բարձրագույն բույսերի սերմերը պահպանվում են մինչեւ -269 ° C ցրտից հետո:

    Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Գրականության ցանկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1. В качестве реперной точки 10-я Генеральная конференция по мерам и весам в 1954 году приняла тройную точку воды, приписав ей точное значение температуры 273,16 К по определению.
    2. Физика. Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — С. 741. — 944 с.
    3. The SI brochure Описание СИ на сайте Международного бюро мер и весов
    4. ГОСТ 8.417-2002. Государственная система обеспечения единства измерений. Единицы величин.
    5. Жилин П. А., Рациональная механика сплошных сред, 2012, էջ 84
    6. «Температурное поле»։ БСЭ, 3-е изд., 1976, т. 25 (ռուսերեն) 
    7. Трусделл К., Термодинамика для начинающих, 1970, էջ 117
    8. Жилин П. А., Рациональная механика сплошных сред, 2012, էջ 48
    9. Физика. Большой энциклопедический словарь, 1998, էջ 751
    10. Залевски К., Феноменологическая и статистическая термодинамика, 1973, էջ 11–12
    11. Вукалович М. П., Новиков И. И., Термодинамика, 1972, էջ 11
    12. Зоммерфельд А., Термодинамика и статистическая физика, 1955, էջ 11
    13. Клаузиус Р., Механическая теория тепла, 1934
    14. Каратеодори К., Об основах термодинамики, 1964
    15. Борн М., Критические замечания по поводу традиционного изложения термодинамики, 1964
    16. Базаров И. П., Термодинамика, 2010, էջ 57
    17. Гухман А. А., Об основаниях термодинамики, 1986
    18. Леонова В. Ф., Термодинамика, 1968
    19. Базаров И. П., Термодинамика, 2010, էջ 29, 58, 127, 171
    20. Кубо Р., Термодинамика, 1970, էջ 20–21
    21. Гиббс Дж. В., Термодинамика. Статистическая механика, 1982, էջ 93
    22. Guggenheim E. A., Thermodynamics, 1986, էջ 15
    23. Callen H. B., Thermodynamics and an Introduction to Thermostatistics, 1986, էջ 35
    24. Дьярмати И., Неравновесная термодинамика, 1974, էջ 26
    25. 25,0 25,1 Falk G., Jung H., Axiomatik der Thermodynamik, 1959, էջ 156
    26. Белоконь Н. И., Основные принципы термодинамики, 1968, էջ 10
    27. Базаров И. П., Термодинамика, 2010, էջ 62
    28. «Абсолютная температура»։ БСЭ, 3-е изд., 1969, т. 1 (ռուսերեն) 
    29. Пригожин И., Кондепуди Д., Современная термодинамика, 2002, էջ 23, 83, 86
    30. Сорокин В. С., Макроскопическая необратимость и энтропия. Введение в термодинамику, 2004, էջ 60
    31. «Отрицательная температура»։ БСЭ, 3-е изд., 1975, т. 19 (ռուսերեն) 
    32. Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М., Статистическая физика. Часть 1, 2002, էջ 262
    33. 33,0 33,1 33,2 33,3 Поулз Д., Отрицательные абсолютные температуры, 1964
    34. Базаров И. П., Термодинамика, 2010, էջ 136–148
    35. Tisza L., Generalized Thermodynamics, 1966, էջ 125
    36. Базаров И. П., Термодинамика, 2010, էջ 137–138
    37. Капица П. Л. Свойства жидкого гелия // Природа. — 1997. — № 12.
    38. Шахмаев Н. М. и др. Физика: Учебник для 10 класса общеобразовательных учреждений. — М.: Просвещение, 1996. — С. 21. — 240 с. — ISBN 5090067937
    39. Платиновый термометр сопротивления — основной прибор МТШ-90.
    40. Лазерная термометрия
    41. Реперные точки МТШ-90
    42. Разработка нового определения кельвина
    43. Д. А. Паршин, Г. Г. Зегря։ «Критическая точка. Свойства вещества в критическом состоянии. Тройная точка. Фазовые переходы II рода. Методы получения низких температур.»։ Статистическая термодинамика. Лекция 11 (ռուսերեն)։ Санкт-Петербургский академический университет։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-12-03-ին։ Վերցված է 2011-06-02 
    44. Belle Dumé (2003-09-12)։ «Bose-Einstein condensates break temperature record» (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-07-25-ին 
    45. О различных измерениях температуры тела(անգլ.)
    46. Тальма Лобель, 2014, էջ 24
    47. BBC News — Large Hadron Collider (LHC) generates a 'mini-Big Bang'
    48. Всё про всё. Рекорды температуры
    49. Чудеса науки
    50. «Самая низкая температура на поверхности Земли»։ National Geographic Россия։ Վերցված է 2013-12-09 
    51. «World: Lowest Temperature» (անգլերեն)։ Arizona State University։ Վերցված է 2013-12-09 
    52. «NASA-USGS Landsat 8 Satellite Pinpoints Coldest Spots on Earth» (անգլերեն)։ NASA 
    53. «Antarctica sets low temperature record of -135.8 degrees» (անգլերեն)։ FoxNews 
    54. «Старый температурный рекорд оспорен»։ Компьюлента։ Վերցված է 2013-11-30 
    55. «Press Release No. 956» (անգլերեն)։ World Meteorological Organizayion։ Վերցված է 2013-11-30