Մասնակից:Armenmir/Ավազարկղ

    Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

    Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ (ԱՄՆ), հաճախ կիրառվում են նաև Միացյալ Նահանգներ կամ Ամերիկա տարբերակները, դաշնային պետություն Հյուսիսային Ամերիկայում։ Այն բաղկացած է 50 նահանգներից, դաշնային շրջանից, հինգ խոշոր չմիավորված տարածքներից, ինը արտաքին փոքր կղզիներից և հնդկացիական 326 ռեզերվացիաներից։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներն իր մեծությամբ չորրորդ պետությունն է աշխարհում։ Հյուսիսում այն սահմանակից է Կանադային, հարավում՝ Մեքսիկային։ ԱՄՆ-ն ծովային սահմաններ ունի Բահամյան Կղզիների, Կուբայի, Ռուսաստանի և մի շարք այլ երկրների հետ[1]։ Ունենալով ավելի քան 331 միլիոն բնակչություն՝ այն բնակչությամբ երրորդ խոշորագույն երկիրն է աշխարհում։ Մայրաքաղաքը Վաշինգտոնն է, իսկ բնակչության թվով ամենամեծ քաղաքը և երկրի ֆինանսական կենտրոնը Նյու Յորքն է։

    Հյուսիսային Ամերիկայի առաջին բնակիչները Սիբիրից մայրցամաք են տեղափոխվել առնվազն 12 000 տարի առաջ, իսկ առավել զարգացած մշակույթներն սկսել են ի հայտ գալ ավելի ուշ։ Այս զարգացած մշակույթները գրեթե ամբողջությամբ անկում ապրեցին 16-րդ դարում՝ եվրոպացի գաղութարարների ժամանմամբ։ Միացյալ Նահանգներն ի հայտ եկավ բրիտանական 13 գաղութներից, երբ հարկման և քաղաքական ներկայացվածության վերաբերյալ բրիտանական թագի հետ վեճերը հանգեցրին Ամերիկյան հեղափոխությանը (1765–1784), ինչի արդյունքում էլ ԱՄՆ-ն հռչակեց իր անկախությունը։ 18-րդ դարի վերջին ԱՄՆ-ն սկսեց ծավալվել Հյուսիսային Ամերիկայում՝ ներառելով նոր տարածքներ, երբեմն պատերազմների միջոցով, հաճախակի բնիկ հնդկացիների տեղահանմամբ, և նոր նահանգների ներգրավմամբ։ 1848 թվականին Միացյալ Նահանգները ձգվում էր արևելքից արևմուտք։ Ստրկության պրակտիկայի շուրջ վեճերը գագաթնակետին հասան Ամերիկայի Համադաշնային Նահանգներում, որը քաղաքացիական պատերազմի (1861–1865) ժամանակ կռվում էր Միության մաս կազմող մյուս նահանգների դեմ։ Միության հաղթանակից հետո ԱՄՆ Սահմադրության 13-րդ փոփոխությամբ ստրկությունը վերացվեց։

    20-րդ դարի սկզբին Միացյալ Նահանգները դարձել էր աշխարհի խոշորագույն տնտեսությունը, իսկ Իսպանա-ամերիկյան պատերազմից ու Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ԱՄՆ-ն դասվեց մեծ տերությունների շարքում։ 1941 թվականին Փերլ Հարբորի վրա Ճապոնիայի անակնկալ հարձակումից հետո, ԱՄՆ-ն Դաշնակցային ուժերի կազմում մտավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մեջ։ Պատերազմից հետո Միացյալ Նահանգներն ու Խորհրդային միությունը դարձան աշխարհի երկու խոշոր գերտերությունները։ Սառը պատերազմի ժամանակ երկու երկրները ներգրավված էին աշխարհում գաղափարախոսական դոմինանտության պայքարի մեջ, սակայն խուսափեցին ուղիղ ռազմական հակամարտությունից։ Նրանք նաև մրցակցում էին Սպառազինության մրցավազքում, որն իր գագաթնակետին հասավ 1969 թվականին, երբ ամերիկացիները վայրէջք կատարեցին Լուսնի վրա։ Միաժամանակ, քաղաքացիական իրավունքների շարժումը հանգեցրեց ռասայական սեգրեգացիայի մասին օրենսդրության ընդունմանը։ 1991 թվականին Խորհրդային միության փլուզմամբ ավարտվեց Սառը պատերազմը, ինչի արդյունքում ԱՄՆ-ն մնաց աշխարհի միակ գերտերությունը։ 2001 թվականին Նյու Յորքում ահաբեկչական հարձակումները Միացյալ Նահանգներին ստիպեցին պատերազմ սկսել ահաբեկչության դեմ, որը ներառում էր Աֆղանական պատերազմը (2001–2021) և Իրաքի պատերազմը (2003–2011)։

    Միացյալ Նահանգները դաշնային հանրապետություն է, որտեղ իշխանությունը բաժանված է երեք առանձին, միմյանցից անկախ ճյուղերի միջև, ներառյալ երկպալատ խորհրդարանը։ ԱՄՆ-ն լիբերալ ժողովրդավարություն և շուկայական տնտեսություն է։ Մարդու իրավունքների, կենսամակարդակի ու կյանքի որակի, եկամուտների և հարստության, տնտեսական մրցունակության և կրթության ցուցիչներով ԱՄՆ-ն աշխարհի մյուս երկրների շարքում բարձր հորիզոնականներ է զբաղեցնում։ Բացի այդ, ԱՄՆ-ում ցածր է նաև կոռուպցիայի ընկալման մակարդակը։ Երկիրն ունի հանցավորության, ազատազրկման և անհավասարության բարձր մակարդակ։ Նահանգների մեծ մասում կիրառվում է մահապատիժը։ Բացի այդ, համընդհանուր առողջապահական սպասարկման համակարգը բավարար չէ։ Լինելով տարբեր մշակույթների և ազգությունների հատման կետ՝ ԱՄՆ-ն դարեր շարունակ ձևավորվել է ներգաղթի հաշվին։

    Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները խիստ զարգացած պետություն է, իսկ ամերիկյան տնտեսությունը ապահովում է համաշխարհային ՀՆԱ-ի մոտ մեկ քառորդը։ Անվանական ՀՆԱ-ի ցուցանիշներով ԱՄՆ-ն աշխարհում դարձյալ առաջատարն է։ Ըստ ծավալների՝ Միացյալ Նահանգներն աշխարհի ամենախոշոր ներկրողն ու երկրորդ խոշոր արտահանողն է։ Չնայած ԱՄՆ-ում բնակվում է աշխարհի ընդհանուր բնակչության շուրջ 4,2 %-ը, Միացյալ Նահանգներին է բաժին հասնում աշխարհի ողջ հարստության ավելի քան 30 %-ը, ինչն ամենամեծ մասնաբաժինն է աշխարհում։ Միացյալ Նահանգները Միավորված ազգերի կազմակերպության, Համաշխարհային բանկի, Արժույթի միջազգային հիմնադրամի, Ամերիկյան պետությունների կազմակերպության, ՆԱՏՕ-ի հիմնադիր անդամ է և ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամ։ Այս երկիրն իրականացնում է համաշխարհային ռազմական ծախսերի ավելի քան մեկ երրորդը, ունի աշխարհի հզորագույն զինված ուժերից մեկը և քաղաքական, մշակութային և գիտատեխնոլոգիական զարգացման առաջամարտիկներից մեկն է։

    Geography[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Topographic map of the United States

    The 48 contiguous states and the District of Columbia occupy a combined area of 3,119,885 square miles (8,080,470 կմ2). Of this area, 2,959,064 square miles (7,663,940 կմ2) is contiguous land, composing 83.65% of total U.S. land area.[2][3] About 15% is occupied by Alaska, a state in northwestern North America, with the remainder in Hawaii, a state and archipelago in the central Pacific, and the five populated but unincorporated insular territories of Puerto Rico, American Samoa, Guam, the Northern Mariana Islands, and the U.S. Virgin Islands.[4] Measured by only land area, the United States is third in size behind Russia and China, and just ahead of Canada.[5]

    The United States is the world's third- or fourth-largest nation by total area (land and water), ranking behind Russia and Canada and nearly equal to China. The ranking varies depending on how two territories disputed by China and India are counted, and how the total size of the United States is measured.[Ն 1][6]

    The coastal plain of the Atlantic seaboard gives way further inland to deciduous forests and the rolling hills of the Piedmont.[7] The Appalachian Mountains and the Adirondack massif divide the eastern seaboard from the Great Lakes and the grasslands of the Midwest.[8] The Mississippi–Missouri River, the world's fourth longest river system, runs mainly north–south through the heart of the country. The flat, fertile prairie of the Great Plains stretches to the west, interrupted by a highland region in the southeast.[8]

    The Rocky Mountains, west of the Great Plains, extend north to south across the country, peaking at over 14,000 feet (4,300 m) in Colorado.[9] Farther west are the rocky Great Basin and deserts such as the Chihuahua, Sonoran, and Mojave.[10] The Sierra Nevada and Cascade mountain ranges run close to the Pacific coast, both ranges also reaching altitudes higher than 14,000 feet (4,300 m). The lowest and highest points in the contiguous United States are in the state of California,[11] and only about 84 miles (135 km) apart.[12] At an elevation of 20,310 feet (6,190.5 m), Alaska's Denali is the highest peak in the country and in North America.[13] Active volcanoes are common throughout Alaska's Alexander and Aleutian Islands, and Hawaii consists of volcanic islands. The supervolcano underlying Yellowstone National Park in the Rockies is the continent's largest volcanic feature.[14]

    Climate[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    The United States, with its large size and geographic variety, includes most climate types. To the east of the 100th meridian, the climate ranges from humid continental in the north to humid subtropical in the south.[15]

    The Great Plains west of the 100th meridian are semi-arid. Many mountainous areas of the American West have an alpine climate. The climate is arid in the Great Basin, desert in the Southwest, Mediterranean in coastal California, and oceanic in coastal Oregon and Washington and southern Alaska. Most of Alaska is subarctic or polar. Hawaii and the southern tip of Florida are tropical, as well as its territories in the Caribbean and the Pacific.[16]

    States bordering the Gulf of Mexico are prone to hurricanes, and most of the world's tornadoes occur in the country, mainly in Tornado Alley areas in the Midwest and South.[17] Overall, the United States receives more high-impact extreme weather incidents than any other country in the world.[18]

    Extreme weather has become more frequent in the U.S., with three times the number of reported heat waves as in the 1960s. Of the ten warmest years ever recorded in the 48 contiguous states, eight have occurred since 1998. In the American Southwest, droughts have become more persistent and more severe.[19]

    Biodiversity and conservation[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    A bald eagle
    The bald eagle has been the national bird of the United States since 1782.[20]

    The U.S. is one of 17 megadiverse countries containing large numbers of endemic species: about 17,000 species of vascular plants occur in the contiguous United States and Alaska, and more than 1,800 species of flowering plants are found in Hawaii, few of which occur on the mainland.[21] The United States is home to 428 mammal species, 784 birds, 311 reptiles, and 295 amphibians,[22] and 91,000 insect species.[23]

    There are 63 national parks and hundreds of other federally managed parks, forests, and wilderness areas, which are managed by the National Park Service.[24] Altogether, the government owns about 28% of the country's land area,[25] mostly in the western states.[26] Most of this land is protected, though some is leased for oil and gas drilling, mining, logging, or cattle ranching, and about .86% is used for military purposes.[27][28]

    Environmental issues include debates on oil and nuclear energy, dealing with air and water pollution, the economic costs of protecting wildlife, logging and deforestation,[29][30] and climate change.[31][32] The most prominent environmental agency is the Environmental Protection Agency (EPA), created by presidential order in 1970.[33] The idea of wilderness has shaped the management of public lands since 1964, with the Wilderness Act.[34] The Endangered Species Act of 1973 is intended to protect threatened and endangered species and their habitats, which are monitored by the United States Fish and Wildlife Service.[35]

    As of 2020, the U.S. ranked 24th among nations in the Environmental Performance Index.[36] The country joined the Paris Agreement on climate change in 2016, and has many other environmental commitments.[37] It withdrew from the Paris Agreement in 2020[38] but rejoined it in 2021.[39]

    Կառավարություն և քաղաքականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    ԱՄՆ Կապիտոլիումը, որտեղ տեղակայված են Կոնգրեսի երկու պալատները՝ Ներկայացուցիչների պալատը (շենքի աջ հատվածում) և Սենատը (շենքի ձախ հատվածում)։
    Սպիտակ տունը ԱՄՆ նախագահի նստավայրն ու աշխատավայրն է։
    ԱՄՆ գերագույն դատարանի շենքը, որտեղ տեղակայված է երկրի բարձրագույն դատական մարմինը։

    Միացյալ Նահանգները դաշնային հանրապետություն է, որը բաղկացած է 50 նահանգներից, դաշնային շրջանից, 5 տարածքներից և մի քանի անբնակ փոքր կղզիներից[40][41][42]։ Այն աշխարհի ամենահին գործող դաշնությունն է։ ԱՄՆ-ն դաշնային հանրապետություն և ներկայացուցչական ժողովրդավարություն է, որտեղ մեծամասնության իշխանությունը զսպվում է փոքրամասնության իրավունքներով, ինչն ամրագրված է օրենքով[43]։ Ամերիկյան դաշնային համակարգում ինքնիշխանությունը բաժանված է կառավարման երկու մակարդակների միջև՝ դաշնային և նահանգային։ Նահանգների բնակիչները կառավարվում են նաև տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից (հաճախ կոչվում են կառավարություններ), որոնք նահանգների վարչական մասն են հանդիսանում։ Տարածքները վարչականորեն գտնվում են դաշնային կառավարության վերահսկողության ներքո։

    ԱՄՆ Սահմանադրությունը երկրի գերագույն իրավական փաստաթուղթն է։ Սահմանադրությունը սահմանում է դաշնային կառավարության կառուցվածքն ու պարտականությունները, ինչպես նաև դրա հարաբերությունները նահանգների հետ։ Ամերիկյան սահմանադրությունը ենթարկվել է 27 փոփոխության[44]։ Առաջին 10-ը փոփոխությունները (Իրավունքների մասին բիլ) և 14-րդ փոփոխությունը ձևավորում են ամերիկացիների անհատական իրավունքների կենտրոնական հիմքերը։ Բոլոր օրենքները և կառավարական ընթացակարգերը իրավական քննության սուբյեկտ են և ցանկացած օրենք կարող է անվավեր ճանաչվել, եթե դատարանները որոշեն, որ դա հակասում է ամերիկյան սահմանադրությանը։ Դատական վերանայման սկզբունքները, որոնք հստակորեն ամրագրված չեն Սահմանադրության մեջ, ձևավորվել են «Մարբերին ընդդեմ Մեդիսոնի» դատական գործից հետո[45]։

    Իր պատմության գրեթե ողջ ընթացքում Միացյալ Նահանգներում գերակայել է երկկուսակցական քաղաքական համակարգը[46]։ Ամերիկյան քաղաքական մշակույթում աջ կենտրոնամետ Հանրապետական կուսակցությունը համարվում է պահպանողական կուսակցություն, իսկ ձախ կենտրոնամետ Դեմոկրատական կուսակցությունը՝ լիբերալ[47][48]։ Transparency InternationalԿոռուպցիայի տարածվածության գործակից 2019 զեկույցում ամերիկյան հանրային հատվածը 2015 թվականի 76-րդ հորիզոնականից 2019 թվականին բարձրացել է 69-րդ հորիզոնականի[49]։ 2021 թվականին Ժողովրդավարության գործակցում Միացյալ Նահանգներն զբաղեցրել է 26-րդ հորիզոնականը և բնորոշվում է որպես «թերի ժողովրդավարություն»[50]։

    Դաշնային կառավարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    ԱՄՆ դաշնային կառավարությունը բաղկացած է երեք ճյուղերից, որոնք տեղակայված են երկրի մայրաքաղաք Վաշինգտոնում։ Դրանք կարգավորվում են զսպումների և հակակշիռների համակարգով, ինչը կարգավորվում է Սահմանադրությամբ[51].

    The lower house, the House of Representatives, has 435 voting members, each representing a congressional district for a two-year term. House seats are apportioned among the states by population. Each state then draws single-member districts to conform with the census apportionment. The District of Columbia and the five major U.S. territories each have one member of Congress—these members are not allowed to vote.[56]

    The upper house, the Senate, has 100 members with each state having two senators, elected at large to six-year terms; one-third of Senate seats are up for election every two years. The District of Columbia and the five major U.S. territories do not have senators.[56] The Senate is unique among upper houses in being the most prestigious and powerful portion of the country's bicameral system; political scientists have frequently labeled it the "most powerful upper house" of any government.[57]

    The president serves a four-year term and may be elected to the office no more than twice. The president is not elected by direct vote, but by an indirect electoral college system in which the determining votes are apportioned to the states and the District of Columbia.[58] The Supreme Court, led by the chief justice of the United States, has nine members, who serve for life.[59]

    Political divisions[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Each of the 50 states holds jurisdiction over a geographic territory, where it shares sovereignty with the federal government. They are subdivided into counties or county equivalents, and further divided into municipalities. The District of Columbia is a federal district that contains the capital of the United States, the city of Washington.[60] Each state has the amount presidential electors equal to the number of their representatives plus senators in Congress, and the District of Columbia has three electors.[61] Territories of the United States do not have presidential electors, therefore people there cannot vote for the president.[56]

    Citizenship is granted at birth in all states, the District of Columbia, and all major U.S. territories except American Samoa.[Ն 2][65][62] The United States observes limited tribal sovereignty of the American Indian nations, like states' sovereignty. American Indians are U.S. citizens and tribal lands are subject to the jurisdiction of the U.S. Congress and the federal courts. Like the states, tribes have some autonomy restrictions. They are prohibited from making war, engaging in their own foreign relations, and printing or issuing independent currency.[66] Indian reservations are usually contained within one state, but there are 12 reservations that cross state boundaries.[67] Կաղապար:USA image map

    Արտաքին քաղաքականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    see caption
    1952 թվականից սկսած ՄԱԿ-ի գլխավոր գրասենյակը տեղակայված է Նյու Յորքի Միդթաունում՝ Իստ Ռիվերի երկայնքով։ Միացյալ Նահանգները ՄԱԿ-ի հիմնադիր անդամ է։

    Միացյալ Նահանգներն ունի արտաքին հարաբերությունների հաստատուն կառուցվածք, իսկ 2019 թվականի դրությամբ՝ ուներ իր մեծությամբ աշխարհի ամենամեծ երկրորդ դիվանագիտական կորպուսը[68]։ Այս երկիրը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամ է[69], որտեղ տեղակայված է նաև ՄԱԿ-ի գլխավոր գրասենյակը[70]։ ԱՄՆ-ն անդամակցում է նաև Մեծ յոթնյակին[71]20-ի խմբին[72] և ՏՀԶԿ-ին[73]։ Աշխարհի գրեթե բոլոր երկրները դեսպանություններ և հյուպատոսություններ ունեն Միացյալ Նահանգներում։ Բացի այդ, գրեթե բոլոր երկրները դիվանագիտական հարաբերություններ ունեն Միացյալ Նահանգների հետ, բացառությամբ Իրանի[74], Հյուսիսային Կորեայի,[75] և Բութանի[76]։ Չնայած Թայվանը պաշտոնական դիվանագիտական հարաբերություններ չունի ԱՄՆ-ի հետ, նրանք պահպանում են մտերիմ, սակայն ոչ պաշտոնական հարաբերություններ։ Միացյալ Նահանգները նաև պարբերաբար Թայվանին տրամադրում է ռազմական օգնություն[77]։

    Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները «հատուկ հարաբերություններ» ունի Մեծ Բրիտանիայի հետ[78] և ամուր կապեր Կանադայի[79], Ավստրալիայի[80], Նոր Զելանդիայի[81], Ֆիլիպինների[82], Ճապոնիայի[83], Հարավային Կորեայի[84], Իսրայելի[85], Մեքսիկայի և Եվրոպական միության անդամ որոշ երկրների հետ, այդ թվում Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Գերմանիայի, Իսպանիայի և Լեհաստանի հետ[86]։ Միացյալ Նահանգները ռազմական և ազգային անվտանգության հարցերում սերտորեն համագործակցում է ՆԱՏՕ-ի իր դաշնակից երկրների հետ, ինչպես նաև Ամերիկա աշխարհամասի մյուս երկրների, որոնք անդամակցում են Ամերիկյան պետությունների կազմակերպությանը։ Հարավային Ամերիկայում Կոլումբիան ավանդականորեն համարվում է Միացյալ Նահանգների ամենամոտ դաշնակիցը[87][88]։ Ազատ ասոցացման պայմանագրով ԱՄՆ-ն պատասխանատու է Միկրոնեզիայի Դաշնային Նահանգների, Մարշալյան կղզիների և Պալաուի անվտանգության և պաշտպանության համար[89]։ 2022 թվականի փետրվարի 24-ին Ուկրաինա Ռուսաստանի ներխուժումից հետո ԱՄՆ-ն դարձել է Ուկրաինայի գլխավոր դաշնակիցը՝ 2014 թվականին Ղրիմի բռնակցումից հետո վերապատրաստելով ուկրաինական զորքերին և ակտիվորեն զենք մատակարարելով Կիևին։ Ավելին, Վաշինգտոնն ակտիվորեն աջակցում է Ուկրաինային Ռուսաստանի հետ քաղաքական գործընթացներում[90]։ Որոշակիորեն սրվել են հարաբերությունները նաև Չինաստանի հետ, քանի որ ԱՄՆ-ն սերտ համագործակցություն ունի Թայվանի հետ, չնայած չի ճանաչում վերջինիս անկախությունը Չինաստանից[91][92][93]։

    Military[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    The Pentagon, near Washington, D.C., is home to the U.S. Department of Defense.

    The president is the commander-in-chief of the United States Armed Forces and appoints its leaders, the secretary of defense and the Joint Chiefs of Staff. The Department of Defense, which is headquartered at the Pentagon near Washington, D.C., administers five of the six service branches, which are made up of the Army, Marine Corps, Navy, Air Force, and Space Force. The Coast Guard is administered by the Department of Homeland Security in peacetime and can be transferred to the Department of the Navy in wartime.[94] The United States spent $649 billion on its military in 2019, 36% of global military spending. At 4.7% of GDP, the percentage was the second-highest among all countries, after Saudi Arabia.[95] It also has more than 40% of the world's nuclear weapons, the second-largest after Russia.[96]

    In 2019, all six branches of the U.S. Armed Forces reported 1.4 million personnel on active duty.[97] The Reserves and National Guard brought the total number of troops to 2.3 million.[97] The Department of Defense also employed about 700,000 civilians, not including contractors.[98] Military service in the United States is voluntary, although conscription may occur in wartime through the Selective Service System.[99] The United States has the third-largest combined armed forces in the world, behind the Chinese People's Liberation Army and Indian Armed Forces.[100]

    Today, American forces can be rapidly deployed by the Air Force's large fleet of transport aircraft, the Navy's 11 active aircraft carriers, and Marine expeditionary units at sea with the Navy, and Army's XVIII Airborne Corps and 75th Ranger Regiment deployed by Air Force transport aircraft. The Air Force can strike targets across the globe through its fleet of strategic bombers, maintains the air defense across the United States, and provides close air support to Army and Marine Corps ground forces.[101][102] The Space Force operates the Global Positioning System, operates the Eastern and Western Ranges for all space launches, and operates the United States's Space Surveillance and Missile Warning networks.[103][104][105] The military operates about 800 bases and facilities abroad,[106] and maintains deployments greater than 100 active duty personnel in 25 foreign countries.[107]

    Law enforcement and crime[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Chart depicting a steep increase in the number of incarcerated Americans from the 1980s to the 2000s
    Total incarceration in the United States by year (1920–2014)

    There are about 18,000 U.S. police agencies from local to federal level in the United States.[108] Law in the United States is mainly enforced by local police departments and sheriff's offices. The state police provides broader services, and federal agencies such as the Federal Bureau of Investigation (FBI) and the U.S. Marshals Service have specialized duties, such as protecting civil rights, national security and enforcing U.S. federal courts' rulings and federal laws.[109] State courts conduct most civil and criminal trials,[110] and federal courts handle designated crimes and appeals from the state criminal courts.[111]

    As of 2020, the United States has an intentional homicide rate of 7 per 100,000 people.[112] A cross-sectional analysis of the World Health Organization Mortality Database from 2010 showed that United States homicide rates "were 7.0 times higher than in other high-income countries, driven by a gun homicide rate that was 25.2 times higher."[113]

    The United States has the highest documented incarceration rate and largest prison population in the world.[114] In 2019, the total prison population for those sentenced to more than a year is 1,430,800, corresponding to a ratio of 419 per 100,000 residents and the lowest since 1995.[115] Some estimates place that number higher, such Prison Policy Initiative's 2.3 million.[116] Various states have attempted to reduce their prison populations via government policies and grassroots initiatives.[117]

    Although most nations have abolished capital punishment,[118] it is sanctioned in the United States for certain federal and military crimes, and in 27 states out of 50 and in one territory.[119] Several of these states have moratoriums on carrying out the penalty, each imposed by the state's governor.[120][121][122] Since 1977, there have been more than 1,500 executions,[123] giving the U.S. the sixth-highest number of executions in the world, following China, Iran, Saudi Arabia, Iraq, and Egypt.[124] However, the number is trended down nationally, with several states recently abolishing the penalty.[125]

    Economy[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    see caption
    The U.S. dollar (featuring George Washington) is the currency most used in international transactions and is the world's foremost reserve currency.[126]
    The New York Stock Exchange on Wall Street, the world's largest stock exchange by market capitalization of its listed companies[127]

    According to the International Monetary Fund, the U.S. gross domestic product (GDP) of $22.7 trillion constitutes 24% of the gross world product at market exchange rates and over 16% of the gross world product at purchasing power parity (PPP).[128][129] From 1983 to 2008, U.S. real compounded annual GDP growth was 3.3%, compared to a 2.3% weighted average for the rest of the G7.[130] The country ranks fifth in the world in nominal GDP per capita[131] and seventh in GDP per capita at PPP.[129] The country has been the world's largest economy since at least 1900.[132]

    The United States is the most technologically powerful and innovative nation, especially in artificial intelligence, computers, pharmaceuticals, and medical, aerospace, and military equipment.[133] The nation's economy is fueled by abundant natural resources, a well-developed infrastructure, and high productivity.[134] It has the second-highest total-estimated value of natural resources, valued at US$ 44.98Կաղապար:Nbstrillion in 2019, although sources differ on their estimates.[135] Americans have the highest average household and employee income among OECD member states.[136] In 2013, they had the sixth-highest median household income, down from fourth-highest in 2010.[137][138]

    The U.S. dollar is the currency most used in international transactions and is the world's foremost reserve currency, backed by its economy, its military, the petrodollar system and its linked eurodollar and large U.S. treasuries market.[126][139] Several countries use it as their official currency and in others it is the de facto currency.[140][141] The New York Stock Exchange and Nasdaq are the world's largest stock exchanges by market capitalization and trade volume.[142][143]

    The largest U.S. trading partners are China, the European Union, Canada, Mexico, India, Japan, South Korea, the United Kingdom, and Taiwan.[144] The U.S. is the world's largest importer and the second-largest exporter.[145] It has free trade agreements with several countries, including the USMCA.[146] The U.S. ranked second in the Global Competitiveness Report in 2019, after Singapore.[147] Of the world's 500 largest companies, 121 are headquartered in the U.S.[148]

    While its economy has reached a post-industrial level of development, the United States remains an industrial power.[149] It has a smaller welfare state and redistributes less income through government action than most other high-income countries.[150] The United States ranked the 41st highest in income inequality among 156 countries in 2017,[151] and the highest compared to the rest of the developed world.[152] On February 2, 2022, the United States had a national debt of $30 trillion.[153]

    Income and poverty[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    CBO chart featuring U.S. family wealth between 1989 and 2013. The top 10% of families held 76% of the wealth in 2013 while the bottom 50% of families held 1%. Inequality increased from 1989 to 2013.[154]

    Accounting for 4.24% of the global population, Americans collectively possess 30.2% of the world's total wealth as of 2021, the largest percentage of any country.[155] The U.S. also ranks first in the number of dollar billionaires and millionaires in the world, with 724 billionaires (as of 2021)[156] and nearly 22 million millionaires (2021).[157] Wealth in the United States is highly concentrated; the richest 10% of the adult population own 72% of the country's household wealth, while the bottom 50% own just 2%.[158] Income inequality in the U.S. remains at record highs,[159] with the top fifth of earners taking home more than half of all income[160] and giving the U.S. one of the widest income distributions among OECD members.[161]

    The United States is the only advanced economy that does not guarantee its workers paid vacation[162] and is one of a few countries in the world without paid family leave as a legal right.[163] The United States also has a higher percentage of low-income workers than almost any other developed nation, largely because of a weak collective bargaining system and lack of government support for at-risk workers.[164]

    There were about 567,715 sheltered and unsheltered homeless persons in the U.S. in January 2019, with almost two-thirds staying in an emergency shelter or transitional housing program.[165] Attempts to combat homelessness include the Section 8 housing voucher program and implementation of the Housing First strategy across all levels of government.[166] In 2011, 16.7 million children lived in food-insecure households, about 35% more than 2007 levels, though only 845,000 U.S. children (1.1%) saw reduced food intake or disrupted eating patterns at some point during the year, and most cases were not chronic.[167] As of Հունիսի 2018, 40 million people, roughly 12.7% of the U.S. population, were living in poverty, including 13.3 million children. Of those impoverished, 18.5 million live in "deep poverty", family income below one-half of the federal government's poverty threshold.[168]

    Science, technology, and energy[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    U.S. astronaut Buzz Aldrin saluting the flag on the Moon, 1969

    The United States has been a leader in technological innovation since the late 19th century and scientific research since the mid-20th century. Methods for producing interchangeable parts and the establishment of a machine tool industry enabled the U.S. to have large-scale manufacturing of sewing machines, bicycles, and other items in the late 19th century. In the early 20th century, factory electrification, the introduction of the assembly line, and other labor-saving techniques created the system of mass production.[169] In the 21st century, approximately two-thirds of research and development funding comes from the private sector.[170] In 2020, the United States was the country with the second-highest number of published scientific papers[171] and second most patents granted,[172] both after China. In 2021, the United States launched a total of 51 spaceflights. (China reported 55.)[173] The U.S. had 2,944 active satellites in space in December 2021, the highest number of any country.[174]

    In 1876, Alexander Graham Bell was awarded the first U.S. patent for the telephone. Thomas Edison's research laboratory developed the phonograph, the first long-lasting light bulb, and the first viable movie camera.[175] The Wright brothers in 1903 made the first sustained and controlled heavier-than-air powered flight, and the automobile companies of Ransom E. Olds and Henry Ford popularized the assembly line in the early 20th century.[176] The rise of fascism and Nazism in the 1920s and 30s led many European scientists, such as Albert Einstein, Enrico Fermi, and John von Neumann, to immigrate to the United States.[177] During World War II, the Manhattan Project developed nuclear weapons, ushering in the Atomic Age. During the Cold War, competition for superior missile capability ushered in the Space Race between the U.S. and Soviet Union.[178][179] The invention of the transistor in the 1950s, a key component in almost all modern electronics, led to the development of microprocessors, software, personal computers and the Internet.[180]

    Կաղապար:Asof, the United States receives approximately 80% of its energy from fossil fuels.[181] In 2019, the largest source of the country's energy came from petroleum (36.6%), followed by natural gas (32%), coal (11.4%), renewable sources (11.4%) and nuclear power (8.4%).[181] Americans constitute less than 5% of the world's population, but consume 17% of the world's energy.[182] They account for about 25% of the world's petroleum consumption, while producing only 6% of the world's annual petroleum supply.[183] The U.S. ranks as second-highest emitter of greenhouse gases, exceeded only by China.[184]

    Transportation[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    Map of the Interstate Highway System crisscrossing the U.S.
    The Interstate Highway System in the contiguous United States, which extends 46,876 miles (75,440 km)[185]

    The United States's rail network, nearly all standard gauge, is the longest in the world, and exceeds 293,564 km (182,400 mi).[186] It handles mostly freight, with intercity passenger service provided by Amtrak to all but four states.[187] The country's inland waterways are the world's fifth-longest, and total 41,009 km (25,482 mi).[188]

    Personal transportation is dominated by automobiles, which operate on a network of 4 million miles (6.4 million կիլոmeters) of public roads.[189] The United States has the world's second-largest automobile market,[190] and has the highest vehicle ownership per capita in the world, with 816.4 vehicles per 1,000 Americans (2014).[191] In 2017, there were 255 million non-two wheel motor vehicles, or about 910 vehicles per 1,000 people.[192]

    The civil airline industry is entirely privately owned and has been largely deregulated since 1978, while most major airports are publicly owned.[193] The three largest airlines in the world by passengers carried are U.S.-based; American Airlines is number one after its 2013 acquisition by US Airways.[194] Of the world's 50 busiest passenger airports, 16 are in the United States, including the busiest, Hartsfield–Jackson Atlanta International Airport.[195] Of the fifty busiest container ports, four are located in the United States, of which the busiest is the Port of Los Angeles.[196]

    1. «United States Virgin Islands»։ Encyclopædia Britannica (Online ed.)։ Արխիվացված է օրիգինալից April 29, 2020-ին։ Վերցված է July 3, 2020 
    2. «Field Listing: Area»։ The World Factbook։ cia.gov։ Արխիվացված է օրիգինալից July 7, 2020-ին։ Վերցված է April 21, 2020 
    3. «State Area Measurements and Internal Point Coordinates—Geography—U.S. Census Bureau»։ State Area Measurements and Internal Point Coordinates։ U.S. Department of Commerce։ Վերցված է September 11, 2017 
    4. «2010 Census Area»։ census.gov։ U.S. Census Bureau։ էջ 41։ Վերցված է January 18, 2015 
    5. «Area»։ The World Factbook։ Central Intelligence Agency։ Արխիվացված է օրիգինալից January 31, 2014-ին։ Վերցված է January 15, 2015 
    6. «United States»։ The World Factbook։ Central Intelligence Agency։ January 3, 2018։ Վերցված է January 8, 2018 
    7. «Geographic Regions of Georgia»։ Georgia Info։ Digital Library of Georgia։ Վերցված է December 24, 2014 
    8. 8,0 8,1 Lew Alan։ «PHYSICAL GEOGRAPHY OF THE US»։ GSP 220—Geography of the United States։ North Arizona University։ Արխիվացված է օրիգինալից April 9, 2016-ին։ Վերցված է December 24, 2014 
    9. Harms Nicole։ «Facts About the Rocky Mountain Range»։ Travel Tips։ USA Today։ Վերցված է December 24, 2014 
    10. Tinkham Ernest R. (March 1944)։ «Biological, Taxonomic and Faunistic Studies on the Shield-Back Katydids of the North American Deserts»։ The American Midland Naturalist (The University of Notre Dame) 31 (2): 257–328։ JSTOR 2421073։ doi:10.2307/2421073 
    11. «Mount Whitney, California»։ Peakbagger։ Վերցված է December 24, 2014 
    12. «Find Distance and Azimuths Between 2 Sets of Coordinates (Badwater 36-15-01-N, 116-49-33-W and Mount Whitney 36-34-43-N, 118-17-31-W)»։ Federal Communications Commission։ Վերցված է December 24, 2014 
    13. Poppick Laura (August 28, 2013)։ «US Tallest Mountain's Surprising Location Explained»։ LiveScience։ Վերցված է May 2, 2015 
    14. O'Hanlon Larry (March 14, 2005)։ «America's Explosive Park»։ Discovery Channel։ Արխիվացված է օրիգինալից March 14, 2005-ին։ Վերցված է April 5, 2016 
    15. Boyden Jennifer։ «Climate Regions of the United States»։ Travel Tips։ USA Today։ Վերցված է December 24, 2014 
    16. «World Map of Köppen–Geiger Climate Classification»։ Արխիվացված է օրիգինալից January 26, 2022-ին։ Վերցված է August 19, 2015 
    17. Perkins, Sid (May 11, 2002)։ «Tornado Alley, USA»։ Science News։ Արխիվացված է օրիգինալից July 1, 2007-ին։ Վերցված է September 20, 2006 
    18. Rice Doyle։ «USA has the world's most extreme weather»։ USA Today (անգլերեն)։ Վերցված է May 17, 2020 
    19. US EPA OAR (June 27, 2016)։ «Climate Change Indicators: Weather and Climate»։ www.epa.gov (անգլերեն)։ Վերցված է June 19, 2022 
    20. Len McDougall (2004)։ The Encyclopedia of Tracks and Scats: A Comprehensive Guide to the Trackable Animals of the United States and Canada։ Lyons Press։ էջ 325։ ISBN 978-1-59228-070-4 
    21. Morin, Nancy։ «Vascular Plants of the United States»։ Plants։ National Biological Service։ Արխիվացված է օրիգինալից July 24, 2013-ին։ Վերցված է October 27, 2008 
    22. Osborn Liz։ «Number of Native Species in United States»։ Current Results Nexus։ Վերցված է January 15, 2015 
    23. «Numbers of Insects (Species and Individuals)»։ Smithsonian Institution։ Վերցված է January 20, 2009 
    24. Park National։ «National Park FAQ»։ nps։ Վերցված է May 8, 2015 
    25. Lipton Eric, Krauss Clifford (August 23, 2012)։ «Giving Reins to the States Over Drilling»։ The New York Times։ Վերցված է January 18, 2015 
    26. Vincent, Carol H.; Hanson, Laura A.; Argueta, Carla N. (March 3, 2017). Federal Land Ownership: Overview and Data (Report). Congressional Research Service. p. 2. https://www.akleg.gov/basis/get_documents.asp?session=31&docid=47224։ Վերցված է June 18, 2020. 
    27. Gorte Ross W., Vincent Carol Hardy., Hanson Laura A., Marc R. Rosenblum։ «Federal Land Ownership: Overview and Data»։ fas.org։ Congressional Research Service։ Վերցված է January 18, 2015 
    28. «Chapter 6: Federal Programs to Promote Resource Use, Extraction, and Development»։ doi.gov։ U.S. Department of the Interior։ Արխիվացված է օրիգինալից March 18, 2015-ին։ Վերցված է January 19, 2015 
    29. The National Atlas of the United States of America (January 14, 2013)։ «Forest Resources of the United States»։ Nationalatlas.gov։ Արխիվացված է օրիգինալից May 7, 2009-ին։ Վերցված է January 13, 2014 
    30. «Land Use Changes Involving Forestry in the United States: 1952 to 1997, With Projections to 2050»։ 2003։ Վերցված է January 13, 2014 
    31. Daynes & Sussman, 2010, pp. 3, 72, 74–76, 78
    32. Hays, Samuel P. (2000). A History of Environmental Politics since 1945.
    33. Collin Robert W. (2006)։ The Environmental Protection Agency: Cleaning Up America's Act։ Greenwood Publishing Group։ էջ 1։ ISBN 978-0-313-33341-5։ Վերցված է October 25, 2015 
    34. Turner, James Morton (2012). The Promise of Wilderness
    35. Endangered species Fish and Wildlife Service։ General Accounting Office, Diane Publishing։ 2003։ էջ 1։ ISBN 978-1-4289-3997-4։ Վերցված է October 25, 2015 
    36. «What Is the Greenest Country in the World?»։ Atlas & Boots։ Environmental Performance Index։ June 6, 2020։ Վերցված է November 18, 2020 
    37. «United States of America»։ Global Climate Action – NAZCA։ United Nations։ Վերցված է November 18, 2020 
    38. Nugent Ciara (November 4, 2020)։ «The U.S. Just Officially Left the Paris Agreement. Can it Be a Leader in the Climate Fight Again?»։ Times։ Վերցված է November 18, 2020 
    39. «Biden announces return to global climate accord, new curbs on U.S. oil industry»։ Money News։ Reuters։ January 20, 2021։ Վերցված է February 9, 2021 
    40. «Common Core Document of the United States of America»։ U.S. Department of State։ December 30, 2011։ Վերցված է July 10, 2015 
    41. The New York Times, 2007, էջ 670
    42. Onuf, 2010, էջ xvii
    43. Scheb, John M.; Scheb, John M. II (2002). An Introduction to the American Legal System. Florence, KY: Delmar, p. 6. 978-0-7668-2759-2.
    44. Feldstein, Fabozzi, 2011, p. 9
    45. Schultz, 2009, pp. 164, 453, 503
    46. Etheridge, Eric, Deleith, Asger (August 19, 2009)։ «A Republic or a Democracy?»։ The New York Times blogs։ Վերցված է November 7, 2010։ «The US system seems essentially a two-party system. ...» 
    47. David Mosler, Robert Catley (1998)։ America and Americans in Australia։ Greenwood Publishing Group։ էջ 83։ ISBN 978-0-275-96252-4։ Վերցված է April 11, 2016 
    48. Grigsby Ellen (2008)։ Analyzing Politics: An Introduction to Political Science։ Cengage Learning։ էջեր 106–107։ ISBN 978-0-495-50112-1 
    49. «Corruption Perceptions Index 2019»։ transparency.org։ Transparency International։ էջ 12 & 13։ Արխիվացված է օրիգինալից February 18, 2020-ին։ Վերցված է February 7, 2020 
    50. Francis Ellen (February 10, 2022)։ «Global freedoms have hit a 'dismal' record low, with pandemic restrictions making things worse, report says»։ The Washington Post (en-US)։ ISSN 0190-8286։ Վերցված է February 18, 2022 
    51. Killian, Johnny H.։ «Constitution of the United States»։ The Office of the Secretary of the Senate։ Վերցված է February 11, 2012 
    52. «The Legislative Branch»։ United States Diplomatic Mission to Germany։ Վերցված է August 20, 2012 
    53. «The Process for impeachment»։ ThinkQuest։ Արխիվացված է օրիգինալից April 8, 2013-ին։ Վերցված է August 20, 2012 
    54. «The Executive Branch»։ The White House։ Վերցված է February 11, 2017 
    55. Kermit L. Hall, Kevin T. McGuire (2005)։ Institutions of American Democracy: The Judicial Branch։ Oxford University Press։ ISBN 978-0-19-988374-5 
      U.S. Citizenship and Immigration Services (2013)։ Learn about the United States: Quick Civics Lessons for the Naturalization Test։ Government Printing Office։ էջ 4։ ISBN 978-0-16-091708-0 
      Bryon Giddens-White (2005)։ The Supreme Court and the Judicial Branch։ Heinemann Library։ ISBN 978-1-4034-6608-2 
      Charles L. Zelden (2007)։ The Judicial Branch of Federal Government: People, Process, and Politics։ ABC-CLIO։ ISBN 978-1-85109-702-9։ Վերցված է October 25, 2015 
      «Federal Courts»։ United States Courts։ Վերցված է October 19, 2014 
    56. 56,0 56,1 56,2 Locker Melissa (March 9, 2015)։ Watch John Oliver Cast His Ballot for Voting Rights for U.S. Territories։ Time։ Վերցված է November 11, 2019 
    57. Shell Donald, Baldwin Nicholas (2013)։ Second Chambers։ Taylor & Francis։ էջ 43։ ISBN 9781136337000։ «The United States Senate is frequently characterised as the most powerful upper house in the world.» 
    58. Avaliktos Neal (2004)։ The Election Process Revisited։ Nova Publishers։ էջ 111։ ISBN 978-1-59454-054-7 
    59. Cossack Roger (July 13, 2000)։ «Beyond politics: Why Supreme Court justices are appointed for life»։ CNN։ Արխիվացված է օրիգինալից July 12, 2012-ին 
    60. Կաղապար:Usc(a)(36) and Կաղապար:Usc(a)(38) U.S. Federal Code, Immigration and Nationality Act. Կաղապար:USC
    61. «Electoral College Fast Facts | U.S. House of Representatives: History, Art & Archives»։ history.house.gov։ Վերցված է August 21, 2015 
    62. 62,0 62,1 «American Samoa and the Citizenship Clause: A Study in Insular Cases Revisionism»։ harvardlawreview.org։ Վերցված է January 5, 2018 
    63. Alvarez Priscilla (December 12, 2019)։ «Federal judge rules American Samoans are US citizens by birth»։ CNN։ Վերցված է October 6, 2020 
    64. Romboy Dennis (December 13, 2019)։ «Judge puts citizenship ruling for American Samoans on hold»։ KSL.com։ Վերցված է October 6, 2020 
    65. Keating Joshua (June 5, 2015)։ «How Come American Samoans Still Don't Have U.S. Citizenship at Birth?» – via Slate 
    66. «Frequently Asked Questions»։ U.S. Department of the Interior Indian Affairs։ Վերցված է January 16, 2016 
    67. «Tribal Geography in Relation to State Boundaries» 
    68. «Global Diplomacy Index – Country Rank»։ Lowy Institute։ Վերցված է July 15, 2022 
    69. «Current Members»։ United Nations Security Council։ Վերցված է July 15, 2022 
    70. «United Nations Headquarters Agreement»։ The American Journal of International Law (Cambridge University Press) 42 (2): 445–447։ April 1948։ JSTOR 2193692։ doi:10.2307/2193692 
    71. «Where is the G7 Headed?»։ Council on Foreign Relations։ New York City։ June 28, 2022 
    72. «The United States and G20: Building a More Peaceful, Stable, and Prosperous World Together»։ United States Department of State։ July 6, 2022։ Վերցված է July 15, 2022 
    73. «Our global reach»։ OECD։ Վերցված է July 15, 2022 
    74. Fialho, Livia Pontes; Wallin, Matthew (August 1, 2013). Reaching for an Audience: U.S. Public Diplomacy Towards Iran (Report). American Security Project. 
    75. Oliver Alex, Graham Euan (December 19, 2017)։ «Which are the countries still talking to North Korea?»։ BBC News (London)։ Վերցված է July 15, 2022։ «The United States has never established diplomatic relations with North Korea.» 
    76. Ferraro Matthew F. (December 22, 2014)։ «The Case for Stronger Bhutanese-American Ties»։ The Diplomat։ Վերցված է July 15, 2022։ «While Bhutan joined the United Nations in 1971, it does not have diplomatic relations with any of the permanent members of the UN Security Council, including the United States and China.» 
    77. Ruwitch John (September 22, 2020)։ «Formal Ties With U.S.? Not For Now, Says Taiwan Foreign Minister»։ NPR։ Վերցված է July 15, 2022 
    78. Dumbrell John, Schäfer Axel (2009)։ America's 'Special Relationships': Foreign and Domestic Aspects of the Politics of Alliance։ էջ 45։ ISBN 978-0-203-87270-3։ Վերցված է October 25, 2015 
    79. Ek, Carl, Ian F. Fergusson (September 3, 2010)։ «Canada–U.S. Relations»։ Congressional Research Service։ Վերցված է August 28, 2011 
    80. Vaughn, Bruce (August 8, 2008)։ Australia: Background and U.S. Relations։ Congressional Research Service։ OCLC 70208969 
    81. Vaughn, Bruce (May 27, 2011)։ «New Zealand: Background and Bilateral Relations with the United States»։ Congressional Research Service։ Վերցված է August 28, 2011 
    82. Lum, Thomas (January 3, 2011)։ «The Republic of the Philippines and U.S. Interests»։ Congressional Research Service։ Վերցված է August 3, 2011 
    83. Chanlett-Avery, Emma (June 8, 2011)։ «Japan-U.S. Relations: Issues for Congress»։ Congressional Research Service։ Վերցված է August 28, 2011 
    84. Mark E. Manyin, Emma Chanlett-Avery, Mary Beth Nikitin (July 8, 2011)։ «U.S.–South Korea Relations: Issues for Congress»։ Congressional Research Service։ Վերցված է August 28, 2011 
    85. Zanotti, Jim (July 31, 2014)։ «Israel: Background and U.S. Relations»։ Congressional Research Service։ Վերցված է September 12, 2014 
    86. «U.S. Relations With Poland» 
    87. «The Untapped Potential of the US-Colombia Partnership»։ Atlantic Council (անգլերեն)։ September 26, 2019։ Վերցված է May 30, 2020 
    88. «U.S. Relations With Colombia»։ United States Department of State (անգլերեն)։ Վերցված է May 30, 2020 
    89. Charles L. Zelden (2007)։ The Judicial Branch of Federal Government: People, Process, and Politics։ ABC-CLIO։ էջ 217։ ISBN 978-1-85109-702-9։ Վերցված է October 25, 2015 
      Loren Yager, Emil Friberg, Leslie Holen (2003)։ Foreign Relations: Migration from Micronesian Nations Has Had Significant Impact on Guam, Hawaii, and the Commonwealth of the Northern Mariana Islands։ Diane Publishing։ էջ 7։ ISBN 978-0-7567-3394-0 
    90. Macias Amanda։ «Here's a look at the $5.6 billion in firepower the U.S. has committed to Ukraine in its fight against Russia»։ CNBC (անգլերեն)։ Վերցված է 2022-09-28 
    91. Rumer Eugene, Sokolsky Richard (June 20, 2019)։ «Thirty Years of U.S. Policy Toward Russia: Can the Vicious Circle Be Broken?»։ Washington, D.C.: Carnegie Endowment for International Peace։ Վերցված է July 14, 2022 
    92. Meidan, Michal (July 1, 2019). US-China: The Great Decoupling (Report). Oxford Institute for Energy Studies. 
    93. «US will continue to strengthen 'unofficial ties' with Taiwan, says Harris»։ South China Morning Post (անգլերեն)։ 2022-09-28։ Վերցված է 2022-09-28 
    94. Lindsay James M. (August 4, 2021)։ «Happy 231st Birthday to the United States Coast Guard!»։ New York City: Council on Foreign Relations։ Վերցված է July 16, 2022։ «During peacetime it is part of the Department of Homeland Security. During wartime, or when the president or Congress so direct, it becomes part of the Department of Defense and is included in the Department of the Navy.» 
    95. «World military expenditure grows to $1.8 trillion in 2018»։ sipri.org։ Stockholm International Peace Research Institute։ April 19, 2019։ Արխիվացված է օրիգինալից September 22, 2020-ին։ Վերցված է September 23, 2020 
    96. Reichmann Kelsey (June 16, 2019)։ «Here's how many nuclear warheads exist, and which countries own them»։ defensenews.com։ Sightline Media Group։ Արխիվացված է օրիգինալից September 23, 2020-ին։ Վերցված է September 23, 2020 
    97. 97,0 97,1 The Military Balance 2019։ London: International Institute for Strategic Studies։ 2019։ էջ 47։ ISBN 978-1-85743-988-5։ Արխիվացված է օրիգինալից September 22, 2020-ին։ Վերցված է September 23, 2020 
    98. «READ: James Mattis' resignation letter»։ CNN։ December 21, 2018։ Արխիվացված է օրիգինալից December 4, 2019-ին։ Վերցված է January 8, 2020 
    99. «What does Selective Service provide for America?»։ Selective Service System։ Արխիվացված է օրիգինալից September 15, 2012-ին։ Վերցված է February 11, 2012 
    100. IISS 2020, pp. 46
    101. «Noble Eagle Without End»։ Վերցված է February 1, 2005 
    102. «The Ups and Downs of Close Air Support»։ Վերցված է December 1, 2019 
    103. «Building the Space Range of the Future»։ Վերցված է May 1, 2020 
    104. «Global Positioning System»։ www.schriever.spaceforce.mil 
    105. «Space surveillance technologies a top need for U.S. military»։ November 22, 2020։ Վերցված է November 22, 2020 
    106. Harris Johnny (May 18, 2015)։ «Why does the US have 800 military bases around the world?»։ Vox։ Արխիվացված է օրիգինալից September 24, 2020-ին։ Վերցված է September 23, 2020 
    107. «Active Duty Military Personnel Strengths by Regional Area and by Country (309A)»։ Department of Defense։ March 31, 2010։ Արխիվացված է օրիգինալից July 24, 2013-ին։ Վերցված է October 7, 2010 
    108. There are 17,985 U.S. police agencies in the United States which include city police departments, county sheriff's offices, state police/highway patrol and federal law enforcement agencies, Politifact, Charles Ramsey, July 10, 2016. Retrieved November 10, 2021.
    109. «U.S. Federal Law Enforcement Agencies, Who Governs & What They Do»։ Chiff.com։ Արխիվացված է օրիգինալից February 10, 2014-ին։ Վերցված է November 10, 2021 
    110. Manweller Mathew (2006)։ «Chapter 2, The Roles, Functions, and Powers of State Courts»։ in Hogan Sean O.։ The Judicial Branch of State Government: People, Process, and Politics։ Santa Barbara, California: ABC-Clio։ էջեր 37–96։ ISBN 978-1-851-09751-7։ Վերցված է October 5, 2020 
    111. «Introduction To The Federal Court System»։ United States Attorney։ Washington, D.C.: United States Department of Justice։ November 7, 2014։ Վերցված է July 14, 2022 
    112. «Intentional homicides (per 100,000 people) - United States»։ World Bank։ Վերցված է July 14, 2022 
    113. Grinshteyn Erin, Hemenway David (March 2016)։ «Violent Death Rates: The US Compared with Other High-income OECD Countries, 2010»։ The American Journal of Medicine 129 (3): 226–273։ PMID 26551975։ doi:10.1016/j.amjmed.2015.10.025։ Վերցված է June 18, 2017 
    114. Haymes et al., 2014, p. 389
    115. «US Department of Justice, Oct. 22, 2020» 
    116. Sawyer, Wendy; Wagner, Peter (March 24, 2020). Mass Incarceration: The Whole Pie 2020 (Report). Prison Policy Initiative. https://www.prisonpolicy.org/reports/pie2020.html։ Վերցված է January 23, 2021. 
    117. Schrantz Dennis, DeBor Stephen, Mauer Marc (September 5, 2018)։ «Decarceration Strategies: How 5 States Achieved Substantial Prison Population Reductions»։ Washington, D.C.: The Sentencing Project։ Վերցված է July 16, 2022 
    118. Mikaila Mariel Lemonik Arthur (2020)։ Law and Justice around the World: A Comparative Approach։ Univ of California Press։ էջեր 179–180։ ISBN 978-0-520-30001-9 
    119. «Death Penalty States [2022]»։ Death Penalty Info։ Վերցված է September 8, 2022 
    120. Connor Tracy, Chuck Elizabeth (May 28, 2015)։ «Nebraska's Death Penalty Repealed With Veto Override»։ NBC News։ Վերցված է June 11, 2015 
    121. Simpson Ian (May 2, 2013)։ «Maryland becomes latest U.S. state to abolish death penalty»։ Reuters։ Վերցված է April 6, 2016 
    122. «State by State»։ Death Penalty Information Center (անգլերեն)։ Վերցված է October 6, 2020 
    123. «Searchable Execution Database»։ Death Penalty Information Center։ Վերցված է October 10, 2012 
    124. «Death Sentences and Executions 2019»։ Amnesty International USA։ 2019։ Վերցված է May 30, 2020 
    125. DPIC adds Eleven cases to the Innocence List bringing national death-row exonerations to 185, Death Penalty Information Center, Robert Durham, February 18, 2021. Retrieved November 9, 2021.
    126. 126,0 126,1 «The Implementation of Monetary Policy – The Federal Reserve in the International Sphere»։ Վերցված է August 24, 2010 
    127. Kat Tretina and Benjamin Curry (April 9, 2021)։ «NYSE: What Is The New York Stock Exchange»։ Forbes։ Վերցված է July 24, 2022 
    128. «Report for Selected Countries and Subjects»։ www.imf.org 
    129. 129,0 129,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ IMF%WEO%US անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
    130. Hagopian Kip, Ohanian Lee (August 1, 2012)։ «The Mismeasure of Inequality»։ Policy Review (174)։ Արխիվացված է օրիգինալից December 3, 2013-ին։ Վերցված է January 23, 2020 
    131. «United Nations Statistics Division—National Accounts»։ unstats.un.org։ Վերցված է June 1, 2018 
    132. Fordham Benjamin (October 2017)։ «Protectionist Empire: Trade, Tariffs, and United States Foreign Policy, 1890–1914»։ Studies in American Political Development 31 (2): 170–192։ ISSN 0898-588X։ doi:10.1017/s0898588x17000116 
    133. «United States reference resource»։ The World Factbook Central Intelligence Agency։ Վերցված է May 31, 2019 
    134. Wright, Gavin, and Jesse Czelusta, "Resource-Based Growth Past and Present", in Natural Resources: Neither Curse Nor Destiny, ed. Daniel Lederman and William Maloney (World Bank, 2007), p. 185. 0821365452.
    135. Anthony Craig (September 12, 2016)։ «10 Countries With The Most Natural Resources»։ Investopedia 
    136. «Income»։ Better Life Index։ OECD։ Վերցված է September 28, 2019։ «In the United States, the average household net adjusted disposable income per capita is USD 45 284 a year, much higher than the OECD average of USD 33 604 and the highest figure in the OECD.» 
    137. «Household Income»։ Society at a Glance 2014: OECD Social Indicators։ Society at a Glance (OECD Publishing)։ March 18, 2014։ ISBN 9789264200722։ doi:10.1787/soc_glance-2014-en։ Վերցված է May 29, 2014 
    138. «OECD Better Life Index»։ OECD։ Վերցված է November 25, 2012 
    139. Zaw Thiha Tun (July 29, 2015)։ «How Petrodollars Affect The U.S. Dollar»։ Վերցված է October 14, 2016 
    140. Benjamin J. Cohen, The Future of Money, Princeton University Press, 2006, 0691116660; cf. "the dollar is the de facto currency in Cambodia", Charles Agar, Frommer's Vietnam, 2006, 0471798169, p. 17
    141. «US GDP Growth Rate by Year»։ multpl.com։ US Bureau of Economic Analysis։ March 31, 2014։ Վերցված է June 18, 2014 
    142. «Monthly Reports - World Federation of Exchanges»։ WFE 
    143. Table A – Market Capitalization of the World's Top Stock Exchanges (As at end of June 2012). Securities and Exchange Commission (China).
    144. «Top Trading Partners»։ U.S. Census Bureau։ December 2016։ Վերցված է July 8, 2017 
    145. «World Trade Statistical Review 2019»։ World Trade Organization։ էջ 100։ Վերցված է May 31, 2019 
    146. «United States free trade agreements»։ Office of the United States Trade Representative։ Վերցված է May 31, 2019 
    147. «Rankings: Global Competitiveness Report 2013–2014»։ World Economic Forum։ Վերցված է June 1, 2014 
    148. «Global 500 2016»։ Fortune  Number of companies data taken from the "Country" filter.
    149. «USA Economy in Brief»։ U.S. Dept. of State, International Information Programs։ Արխիվացված է օրիգինալից March 12, 2008-ին 
    150. Isabelle Joumard, Mauro Pisu, Debbie Bloch (2012)։ «Tackling income inequality The role of taxes and transfers»։ OECD։ Վերցված է May 21, 2015 
    151. «CIA World Factbook "Distribution of Family Income"»։ Արխիվացված է օրիգինալից June 4, 2011-ին։ Վերցված է June 17, 2018 
    152. Gray Sarah (June 4, 2018)։ «Trump Policies Highlighted in Scathing U.N. Report On U.S. Poverty»։ Fortune։ Վերցված է September 13, 2018։ «"The United States has the highest rate of income inequality among Western countries", the report states.» 
    153. Rappeport Alan (February 1, 2022)։ «U.S. National Debt Tops $30 Trillion as Borrowing Surged Amid Pandemic»։ The New York Times (en-US)։ ISSN 0362-4331։ Վերցված է February 2, 2022 
    154. «Trends in Family Wealth, 1989 to 2013»։ Congressional Budget Office։ August 18, 2016։ Վերցված է November 29, 2016 
    155. Shorrocks Anthony, Davies James, Lluberas Rodrigo (2021)։ Global wealth databook 2021։ Credit Suisse Research Institute 
    156. Jackson Sarah։ «These 20 countries and territories are home to most of the world's 2,755 billionaires»։ Business Insider (en-US)։ Վերցված է July 15, 2022 
    157. Exley Robert Jr. (December 22, 2021)։ «Nearly 22 million Americans are millionaires. Here's how they got wealthy»։ CNBC։ Վերցված է July 16, 2022 
    158. Piketty Thomas (2014)։ Capital in the Twenty-First Century։ Belknap Press։ էջ 257  978-0-674-43000-6
    159. «Income inequality in America is the highest it's been since Census Bureau started tracking it, data shows»։ The Washington Post։ Վերցված է July 27, 2020 
    160. Long Heather (September 12, 2017)։ «U.S. middle-class incomes reached highest-ever level in 2016, Census Bureau says»։ The Washington Post։ Վերցված է November 11, 2019 
    161. Smeeding T.M. (2005)։ «Public Policy: Economic Inequality and Poverty: The United States in Comparative Perspective»։ Social Science Quarterly 86: 955–983։ doi:10.1111/j.0038-4941.2005.00331.x 
    162. Min Sarah (May 24, 2019)։ «1 in 4 workers in U.S. don't get any paid vacation time or holidays»։ CBS News։ Վերցված է July 15, 2022։ «The United States is the only advanced economy that does not federally mandate any paid vacation days or holidays.» 
    163. Bernard Tara Siegel (February 22, 2013)։ «In Paid Family Leave, U.S. Trails Most of the Globe»։ The New York Times։ Վերցված է August 27, 2013 
    164. Van Dam Andrew (July 4, 2018)։ «Is it great to be a worker in the U.S.? Not compared with the rest of the developed world.»։ The Washington Post։ Վերցված է July 12, 2018 
    165. Anne McDonald Culp, ed. (June 25, 2013)։ Child and Family Advocacy: Bridging the Gaps Between Research, Practice, and Policy։ Springer Science & Business Media։ էջեր 77–։ ISBN 978-1-4614-7456-2։ OCLC 1026456872 
    166. Fowler P. J., Hovmand P. S., Marcal K. E., Das S. (2019)։ «Solving Homelessness from a Complex Systems Perspective: Insights for Prevention Responses»։ Annual Review of Public Health 40: 465–486։ PMC 6445694 ։ PMID 30601718 ։ doi:10.1146/annurev-publhealth-040617-013553 
    167. «Household Food Security in the United States in 2011»։ USDA։ September 2012։ Արխիվացված է օրիգինալից October 7, 2012-ին։ Վերցված է April 8, 2013 
    168. «"Contempt for the poor in US drives cruel policies," says UN expert»։ OHCHR։ June 4, 2018։ Վերցված է June 5, 2018 
    169. Կաղապար:Hounshell1984
    170. «Research and Development (R&D) Expenditures by Source and Objective: 1970 to 2004»։ U.S. Census Bureau։ Արխիվացված է օրիգինալից February 10, 2012-ին։ Վերցված է June 19, 2007 
    171. «SJR - International Science Ranking»։ www.scimagojr.com։ Վերցված է July 3, 2022 
    172. Szmigiera M. (November 26, 2021)։ «Ranking of the 20 countries with most patent grants»։ Statista (անգլերեն)։ Վերցված է July 3, 2022 
    173. Hines R. Lincoln, Ben-Itzhak Svetla։ «NASA's head warned that China may try to claim the Moon – two space scholars explain why that's unlikely to happen»։ The Conversation (անգլերեն)։ Վերցված է July 11, 2022 
    174. «Satellite Database»։ Union of Concerned Scientists։ Վերցված է July 14, 2022 
    175. «Thomas Edison's Most Famous Inventions»։ Thomas A Edison Innovation Foundation։ Արխիվացված է օրիգինալից March 16, 2016-ին։ Վերցված է January 21, 2015 
    176. Benedetti, François (December 17, 2003)։ «100 Years Ago, the Dream of Icarus Became Reality»։ Fédération Aéronautique Internationale (FAI)։ Արխիվացված է օրիգինալից September 12, 2007-ին։ Վերցված է August 15, 2007 
    177. Fraser Gordon (2012)։ The Quantum Exodus: Jewish Fugitives, the Atomic Bomb, and the Holocaust։ New York: Oxford University Press։ ISBN 978-0-19-959215-9 
    178. 10 Little Americans։ ISBN 978-0-615-14052-0։ Վերցված է September 15, 2014 – via Google Books 
    179. «NASA's Apollo technology has changed the history»։ Sharon Gaudin։ July 20, 2009։ Վերցված է September 15, 2014 
    180. Sawyer Robert Keith (2012)։ Explaining Creativity: The Science of Human Innovation։ Oxford University Press։ էջ 256։ ISBN 978-0-19-973757-4 
    181. 181,0 181,1 «Visualizing America's Energy Use, in One Giant Chart»։ Visual Capitalist։ May 6, 2020։ Վերցված է May 7, 2020 
    182. «What is the United States' share of world energy consumption?»։ U.S. Energy Information Administration։ November 5, 2021 
    183. «EIA – Petroleum Basic Data»։ Eia.doe.gov։ Վերցված է March 30, 2012 
    184. US EPA OAR (February 8, 2017)։ «Inventory of U.S. Greenhouse Gas Emissions and Sinks»։ US EPA (անգլերեն)։ Վերցված է December 3, 2020 
    185. «Interstate FAQ (Question #3)»։ Federal Highway Administration։ 2006։ Վերցված է March 4, 2009 
    186. «Railways – The World Factbook»։ The World Factbook։ Central Intelligence Agency։ Վերցված է July 14, 2022 
    187. «Seasonally Adjusted Transportation Data»։ Washington, D.C.: Bureau of Transportation Statistics։ 2021։ Վերցված է February 16, 2021 
    188. «Waterways – The World Factbook»։ The World Factbook։ Central Intelligence Agency։ Վերցված է July 14, 2022 
    189. «Public Road and Street Mileage in the United States by Type of Surface»։ United States Department of Transportation։ Արխիվացված է օրիգինալից January 2, 2015-ին։ Վերցված է January 13, 2015 
    190. «China overtakes US in car sales»։ The Guardian (London)։ January 8, 2010։ Վերցված է July 10, 2011 
    191. «Fact #962: Vehicles per Capita: Other Regions/Countries Compared to the United States»։ Energy.gov (անգլերեն)։ January 30, 2017։ Վերցված է January 23, 2021 
    192. «Vehicle Statistics: Cars Per Capita»։ Capitol Tires 
    193. Edwards Chris (July 12, 2020)։ «Privatization»։ Downsizing the Federal Government (անգլերեն)։ Cato Institute։ Վերցված է January 23, 2021 
    194. «Scheduled Passengers Carried»։ International Air Transport Association (IATA)։ 2011։ Արխիվացված է օրիգինալից January 2, 2015-ին։ Վերցված է February 17, 2012 
    195. «Preliminary World Airport Traffic and Rankings 2013—High Growth Dubai Moves Up to 7th Busiest Airport»։ March 31, 2014։ Արխիվացված է օրիգինալից April 1, 2014-ին։ Վերցված է May 17, 2014 
    196. «The Top 50 Container Ports»։ World Shipping Council։ Washington, D.C.։ Վերցված է July 14, 2022 


    Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tags exist for a group named "Ն", but no corresponding <references group="Ն"/> tag was found