Մասնակից:Օվսաննա Մարկոսյան/Ավազարկղ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Աուտիզմի սոցիալական և մշակութային ասպեկտները ծագում են աուտիզմ հասկացության ճանաչումից, աջակցման ծառայությունների և թերապիաների մոտեցումներից և նրանից, թե ինչպես է աուտիզմը ազդում «անձ» հասկացության սահմանման վրա[1]։ Աուտիզմի համայնքը հիմնականում բաժանվում է երկու ճամբարների․ նեյրոբազմազանության մոդել և աուտիզմի բժշկական մոդել։ Նեյրոբազմազանության մոդելը գտնում է, որ աուտիզմը գոյության այլ ձև է և բուժման կարիք չունի։ Մյուս կողմից էլ աուտիզմի բժշկական մոդելը գտնում է, որ աուտիզմը ունի բուժման կարիք[2]։ Կան աուտիզմի հետ կապված բազմաթիվ իրադարձություններ և տոնակատարություններ; Աուտիզմի իրազեկման միջազգային օր, Աուտիզմի կիրակի և Աուտիստիկ հպարտության օր։ Աուտիզմ առավել հաճախ ախտորոշվում է տղաների, քան աղջիկների մոտ[3]։

Տերմինաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած որոշները նախընտրում են կիրառել անձի առաջին տերմինաբանությունը, այն է՝ աուտիզմով անձ[4], աուտիզմի համայնքի անդամներից շատերը նախընտրում են աուտիստիկ անձ կամ աուտիստիկ տարբերակը ֆորմալ անգլերենով՝ դրանով ընդգծելով, որ աուտիզմը ավելի շուտ իրենց ինքնության մի մասն է, քան հիվանդություն[2]։ Բացի դրանից, այնպիսի արտահայտություններ, ինչպիսին է աուտիզմով տառապող, շատերի համար անընդունելի են[2][4]։

Աուտիզմի համայնքը զարգացել է առհասարակ կիրառվող այնպիսի հապավումներից, ինչպիսիք են․

  • Ասպի - Ասպերգերի համախտանիշ ունեցող անձ[5]
  • Աուտի – աուտիստիկ անձ։ Այն կարող է հակադրվել ասպիին առանձնացնելով նրանց, որոնց մոտ ախտորոշվել է կլասիկ աուտիզմ[6]։
  • Աուտիստիկները և զարմիկները (ԱԶ) — հավաքական տերմին, որը ներառում է ասպիներին, աուտիներին և նրանց «զարմիկներին», օր․՝ որոշ աուտիստիկ հատկանիշներով մարդիկ, բայց ոչ պաշտոնական ախտորոշմամբ[7]։
  • Curebie – աուտիզմը բուժելու ցանկություն ունեցող անձ։ Այս տերմինը խիստ անընդունելի է[2]։
  • Նեյրոբազմազանություն – հանդուրժող մարդիկ, ովքեր հաշվի չեն առնում նյարդաբանական պատկերը[8]։
  • Նեյրոտիպիկ(NT) –անձ, ով չունի նյարդաբանական խանգարումներ։ Հաճախ կիրառվում է բնութագրելու համար անձին, ով աուտիզմի սպեկտրում չէ[4]։
  • Ալլիստիկ – անձ, ով աուտիստիկ չէ, բայց կարող է կամ չի կարող լինել նեյրոբազմազան տարբեր ձևերով, օրինակ, դիսլեքսիկ անձինք կամ ADHD-ով մեկը[9][10]։ Սկզբնապես և ընդհանրապես, ինչևէ, այն կիրառվում է ծաղրական կերպով նկարագրելու նրանց, ովքեր աուտիստիկ չեն[11]։

Աուտիզմի սպեկտրի խանգարումներ; DSM-V; Ախտորոշիչ չափանիշ-հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկ, հինգերորդ հրատարակությունը (DSM-5) Ամերիկյան Հոգեբուժական Ասոցացիայի (APA) դասակարգման և ախտորոշիչ գործիքների 2013 թվականի թարմացումն է։ Միացյալ Նահանգներում DSM-ը ծառայում է որպես հոգեբուժական ախտորոշման համընդհանուր իրավասություն։

Ակնարկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աուտիստիկ մեծահասակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաղորդակցությունը և սոցիալական խնդիրները հաճախ դժվարություններ են առաջացնում աուտիստիկ մեծահասակի կյանքի բազմաթիվ ոլորտներում։ 2008 թվականի ուսումնասիրությունը պարզեց, որ ASD-ով մեծահասակները սովորաբար հանդիպում են դժվարությունների սոցիալական փոխազդեցություններ սկսելիս, երբ ուզում են ավելի խորացնել իրենց մտերմությունը, մեկուսացման խորը զգացում են ունենում և սոցիալական կամ ինքնակառավարման ջանքեր են գործադրում[12]։

Մեծահասակ աուտիստիկներից շատ քչերն են ամուսնանում[13]։ Հիպոթեզով ապացուցվել է, որ աուտիստիկ անձինք ենթարկվում են ասորտատիվ զուգավորումների; նրանք հակված են զուգակցել միմյանց հետ և հարստացնել աուտիստիկ սերունդը[14]։ Այս հիպոթեզները հրապարակվել են հայտնի մամուլում[15], բայց դեռևս չեն փորձարկվել։

Բրիտանացի հոգեբան Սիմոն Բարոն Կոհենը նշել է, որ աճող տեխնոլոգիական հասարակությունը բացել է որմնախորշը Ասպերգերի համախտանիշով մարդկանց համար, ովքեր կարող են ընտրել դաշտեր, որոնք «խիստ համակարգված և կանխատեսելի» են։ AS-ով անձինք կարող են ստանձնել աշխատանքային դերեր, որոնք «համակարգված-կենտրոնացած են և կապված են համակարգի կամ արտադրանքի սկզբունքների մանրամասների հետ»[16]։

Աուտիստիկ սավանտներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աուտիստիկ սավանտը ուսումնասիրության մեկ կամ մի քանի ոլորտներում արտակարգ տաղանդ ունեցող աուտիստիկ անձն է։Չնայած այն հանգամանքին, որ գոյություն ունի ընդհանուր ասոցիացիա սավանտի համախտանիշի և աուտիզմի միջև (ասոցիացիան հայտնի դարձրեց 1988 թվականին նկարահանված «Անձրևի մարդը» ֆիլմը), շատ աուտիստիկ անձինք սավանտներ չեն և սավանտիզմը եզակի չէ աուտիստիկ անձանց համար, թեպետ թվում է, թե կան որոշ կապեր։ 10 աուտիստիկ անձանցից 1-ն է, որ կարող է ունենալ նշանակալից կարողություններ, բայց գերազանց սավանտները, ինչպիսին է Ստեֆան Ուիլթշիրը, շատ հազվադեպ են; այդպիսի միայն 100 մարդիկ են նկարագրվել/հայտնաբերվել այն դարերից սկսած, երբ սավանտները առաջին անգամ հայտնաբերվեցին, և կա մոտավորապես 25 անձ ողջ աշխարհում, ովքեր հայտնի են որպես գերազանց սավանտներ[17]։

Գենդերային ասպեկտներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանայք աուտիզմի սպեկտրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աուտիզմը ընկալվում է որպես վիճակ, որը մեծապես ազդում է տղամարդկանց վրա, քանի որ տղամարդկանց մոտ չորս անգամ ավելի շատ են հանդիպում որպես աուտիստիկ ախտորոշվածներ կամ Ասպերգերի համախտանիշով, քան կանանց մոտ։ Աուտիստիկ կանայք «հետազոտական որբեր» են համաձայն Եյլի համալսարանի հոգեբան Ամի Քլինի; տագնապը կամ հիպերակտիվությունը բուժելու համար օգտագործվող որոշ դեղամիջոցներ, որոնք կարող են ուղեկցել աուտիզմը, հազվադեպ են կիրառվում աուտիստիկ կանանց կողմից[3]։ Աուտիզմը կարող է տարբեր ձևերով արտահայտվել սեռերի մոտ։ Կանայք կարող են կենտրոնանալ այն մտքի վրա, թե ինչպիսինն են իրենք իրենց հասակակիցների կողմից և ձախողել կապ հաստատել իրենց անմիջական ընտանիքից դուրս մարդկանց հետ, որը կարող է հանգեցնել խիստ անհանգստության կամ էլ կլինիկական դեպրեսիայի[3]։ Աուտիստիկ աջիկները, ովքեր ունեն նորմալ մտավոր կարողություններ, կարող են լինել հասարակայնորեն ավելի ճնշված, քան տղաները «միջին դպրոցում սոցիալական փոխազդեցության աճող մակարդակով» պայմանավորված, երբ աղջիկների շրջանում «ընկերությունները հաճախ կախված են լինում զգացմունքներին և հաղորդակցության արագ և նուրբ ձևերին ուշադրություն դարձնելուն»։ Աուտիստիկ աղջիկները կարող են լրացուցիչ տառապել նաև հատուկ կրթական ծրագրերում ներառվելով, որտեղ իրենք կարող են շրջապատված լինել տղաներով և հետագայում մեկուսանալ կանանց հետ սոցիալական շփումներից[3] ։ Չնայած նմուշի չափերը չափազանց փոքր են եզրակացություններ անելու համար, մեկ ուսումնասիրություն նշում է, որ աուտիզմով կանայք ավելի քիչ հավանական է, որ ամուսնանան, ընտանիքներ ունենան, կոլեկտիվ ընդգրկվեն, կարիերա ստեղծեն և անկախ ապրեն։ Կանայք կարող են տարբերվել տղամարդկանցից նաև իրենց հետաքրքրություններով; աուտիստիկ կանայք հազվադեպ են հետաքրքրություն ցուցաբերում թվերի նկատմամբ կամ ունենում մասնագիտական գիտելիքների պաշար[3]։ Աուտիզմի ուրվագիծը կարող է փոխվել, քանի որ ավելի շատ այն վերագրվում է կանանց, որոնց մոտ աուտիզմը կարող է ընթանալ չախտորոշված վիճակում[3]։ Ինտերնետում կան աուտիստիկ կանանց համար ինքնապաշտպանվող բազմաթիվ Վեբ կայքեր և հատուկ աջակցություն ունեցող էջեր, ինչպիսին է Աուտիստիկ կանանց ցանցը։ Աուտիզմի սպեկտրի խանգարումներով ախտորոշված որոշ կին հեղինակներ գրել են ինքնակենսագրական գրքեր կանանց տեսանկյունից աուտիզմի սպեկտրում ապրելու մասին։ Ստորև բերված է կին հեղինակների կողմից գրված ոչ-գեարվեստական գրքերի ցանկը կամ հատուկ կին հանդիստատեսին ուղղված ցանկը։

  • Ասպերաղջիկները՝ գրված Ռուդի Սիմոնի կողմից
  • Աուտիզմի սպեկտրում մեծացող աղջիկները՝ գրված Շանա Նիքոլսի, Ջինա Մորավչիկի, Սամարա Թեթենբաումի կողմիցSamara Tettenbaum
  • Ասպերգերները և աղջիկները՝ գրված Տոնի Աթվուդի և այլոց կողմից
  • Լինել աղջիկների ծնողները աուտիզմի սպեկտրում․ հաղթահարել մարտահրավերները և տոնել ընդունակությունները՝ գրված Էյլեն Ռիլի Հոլլի կողմից
  • Անվտանգ հմտություններ Ասպերգեր կանանց համար․ ինչպես ապահովել կատարյալ լավ կանացի կյանք՝ գրված Լիան Հոլիդեյ Ուիլլի կողմից
  • M-ը աուտիզմի համար է նովել է՝ գրված Limpsfield Grange համալսարանի ուսանողների կողմից աուտիզմ ունեցող աղջկա մասին

Հայտնի կանացի կերպարներ, ում մոտ աուտիզմ է ախտորոշվել․

  • Թեմփլ Գրանդին, ով աուտիզմի վերաբերյալ գրել է բազմաթիվ գրքեր և թողարկել շնորհանդեսներ։
  • Դարիլ Հաննահ, աուտիզմով ախտորոշված հայտնի դերասանուհի, ով պայքարում է անհանգստության դեմ և տվել է հարցազրույցներ այն մասին, թե ինչպես է դա ազդել իր կյանքի վրա
  • Ռոզի Քինգ, մի քանի աուտիստիկ զույգերի ընտանիքի աուտիստիկ անդամ, ով հրավիրվել է նկարահանվելու «Իմ աուտիզմը և ես» կարճ վավերագրական ֆիլմում և ներկայացվել է TED-ի կոֆերանսում որպես աուտիկ
  • Վալերիա Պարադիզ, աուտիստիկ կին, ով աուտիստիկ մարդկանց ուսումնական ծրագրերի մշակման մեջ ուժեղ փաստաբան է եղել
  • Դոննա Ուիլիամս, ավստրալացի գրող, արտիստ, երգչուհի-երգահան, սցենարիստ և քանդակագործ

Գենդերին առնչվող այլ վարկածներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերջին տարիներին որոշ մարդիկ առաջարկել են կապեր աուտիզմի և տրանսգենդերի միջև[18][19]։ Այս վարկածը չէր կարող հակասության չհանդիպել, քանզի այն խառնաշփոթության տեղիք է տվել․ արդյոք հարաբերակցությունը գոյություն ունի, ինչպես որոշներն են պնդում, աուտիզմի բնածին առանձնահատկության պատճառով, որը միևնույն ժամանակ կարող է պատճառ հանդիսանալ սեռի կամ գենդերի մոտ ի հայտ եկող անսովոր հակասությունների[20]։ Կամ, ինչպես մյուսներն են պնդում, դա մարդկանց այն խմբին բացահայտելու արդյուքն է, ովքեր հանդիպում են դժվարությունների՝ հետևելով այն սոցիալական նորմերին, որոնք կապված են գենդերի, սեռականության և գենդերային կարծրատիպերի հետ[21]։

Կապը կենդանիների հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Temple Grandin

Թեմփլ Գրանդինը՝ խոշոր եղջերավոր անասունների բեռնաթափման աշխատանքների համակարգերի աուտիստիկ դիզայները, ասել է, որ միակ պատճառը, որ ինքը կարող է հեշտությամբ հասկանալ, թե ինչպես կարող է կովը արձագանքել, այն է, որ աուտիստիկ մարդիկ կարող են հեշտությամբ «մտածել կենդանիների պես»[22]։ Գրանդինի խոսքերով՝ կենդանիները չունեն «» According to Grandin, animals do not have "complex emotions such as shame or guilt" and they do not think in language. She says that, although not everything about animals is like an autistic person, the similarity is that they think visually and without language. She says people do not make this connection because the study of autism and the study of animal behavior are parallel disciplines involving different individuals.[22] Despite these similarities, the degree to which autistic individuals can be said to think like animals remains undetermined; non-human animals, as well as humans, have evolved cognitive specializations that may or may not share characteristics with other species.[23]

Dawn Prince-Hughes, diagnosed with Asperger's, describes her observations of gorillas in Songs of the Gorilla Nation.[24]

Asperger syndrome and interpersonal relationships[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Individuals with Asperger syndrome (AS) may develop problems in their abilities to engage successfully in interpersonal relationships.

Social impact[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Asperger syndrome may lead to problems in social interaction with peers. These problems can be severe or mild depending on the individual. People with AS are often the target of bullying behavior. Children with AS are often the target of bullying at school due to their idiosyncratic behavior, precise language, unusual interests, and impaired ability to perceive and respond in socially expected ways to nonverbal cues, particularly in interpersonal conflict, which results in them being sought out by classmates and rejected. People with AS may be overly literal and may have difficulty interpreting and responding to sarcasm, banter, or metaphorical speech. Difficulties with social interaction may also manifest in a lack of play with other children.[25]

The above problems can even arise in the family; given an unfavorable family environment, the child may be subject to emotional abuse. A child, teen, or adult with AS is often puzzled by this mistreatment, unaware of what has been done incorrectly. Unlike with other pervasive development disorders, most persons with AS want to be social, but fail to socialize successfully, which can lead to later withdrawal and asocial behavior, especially in adolescence.[26] At this stage of life especially, they risk being drawn into unsuitable and inappropriate friendships and social groups. People with AS often interact better with those considerably older or younger than themselves, rather than those within their own age group.[25]

Children with AS often display advanced abilities for their age in language, reading, mathematics, spatial skills, or music—sometimes into the "gifted" range—but this may be counterbalanced by considerable delays in other developmental areas, like verbal and nonverbal communication or some lack of motor coordination. This combination of traits can lead to problems with teachers and other authority figures. A child with AS might be regarded by teachers as a "problem child" or a "poor performer." The child's extremely low tolerance for what they perceive to be ordinary and mundane tasks, such as typical homework assignments, can easily become frustrating; a teacher may well consider the child arrogant, spiteful, and insubordinate. Lack of support and understanding, in combination with the child's anxieties, can result in problematic behavior (such as severe tantrums, violent and angry outbursts, and withdrawal).[27]

Employment for those with AS may be difficult. The impaired social skills can be likely to interfere with the interview process – and people with often superior skills can be passed over due to these conflicts with interviewers. Once hired, people with AS may continue to have difficulty with interpersonal communications.[28] Homelessness is very common among people with AS.[28]

Difficulties in relationships[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Two traits sometimes found in AS individuals are mind-blindness (the inability to predict the beliefs and intentions of others) and alexithymia (the inability to identify and interpret emotional signals in oneself or others), which reduce the ability to be empathetically attuned to others.[29][30] Alexithymia in AS functions as an independent variable relying on different neural networks than those implicated in theory of mind.[29][30] In fact, lack of Theory of Mind in AS may be a result of a lack of information available to the mind due to the operation of the alexithymic deficit.[29][30]

A second issue related to alexithymia involves the inability to identify and modulate strong emotions such as sadness or anger, which leaves the individual prone to "sudden affective outbursts such as crying or rage".[31][32][33] According to Tony Attwood, the inability to express feelings using words may also predispose the individual to use physical acts to articulate the mood and release the emotional energy.[34]

People with AS report a feeling of being detached against their will from the world around them ("on the outside looking in"). They may have difficulty finding a life partner or getting married due to poor social skills.[13] The complexity and inconsistency of the social world can pose an extreme challenge for individuals with AS. In the UK Asperger's is covered by the Disability Discrimination Act; those with AS who get treated badly because of it may have some redress. The first case was Hewett v Motorola 2004[35] (sometimes referred to as Hewitt) and the second was Isles v Ealing Council.[36] The same applies in the United States with the Americans with Disabilities Act, amended in 2008 to include autism spectrum disorders.[37]

The intense focus and tendency to work things out logically often grants people with AS a high level of ability in their field of interest. When these special interests coincide with a materially or socially useful task, the person with AS can lead a profitable career and a fulfilled life. The child obsessed with a specific area may succeed in employment related to that area.[38]

It seems the dynamic of role-playing games is especially positive and attractive to the persons on the autism spectrum.[39] The social informations exchanged in these games are explicit, top-down and systematic and they follow a set of shared abstract rules. Baez et al. showed that interpreting the implicit social informations of daily life is difficult for them.[40]

Autism rights movement[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Autism rainbow infinity
The rainbow-colored infinity symbol represents the diversity of the autism spectrum as well as the greater neurodiversity movement. Opinions are divided on replacing jigsaw puzzle-piece based symbols to represent autism.[41]

Կաղապար:Autism rights movement

There is some work in the autism community on raising awareness among society, but the very nature of autism could make self-promotion difficult for autistic people.

The autism rights movement encourages autistic people to "embrace their neurodiversity" and encourages society to accept autistics as they are. They advocate giving children more tools to cope with the non-autistic world instead of trying to change them into neurotypicals. They say society should learn to tolerate harmless behaviours such as tics and stims like hand flapping or humming.[42] Autism rights activists say that "tics, like repetitive rocking and violent outbursts", can be managed if others make an effort to understand autistic people, while other autistic traits, "like difficulty with eye contact, with grasping humor or with breaking from routines," wouldn't require corrective efforts if others were more tolerant.[2]

Many people disagree with the aims of the autism rights movement, saying that the movement overstates the gifts associated with autism, which could jeopardize funding for research and treatment.[42] Many parents of autistic children say that the notion of "positive living with autism" has little relevance to them and that autism rights are for "the high-functioning autistics and Aspies who make up the bulk of the movement."[42] Many parents say that behavioral therapy provides help in caring for children who are sometimes aggressive and that autism exacts a toll on the entire family.[2]

Autistic pride[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Autistic pride refers to pride in autism and shifting views of autism from "disease" to "difference." Autistic pride emphasizes the innate potential in all human phenotypic expressions and celebrates the diversity various neurological types express.

Autistic pride asserts that autistic people are not impaired or damaged; rather, they have a unique set of characteristics that provide them many rewards and challenges, not unlike their non-autistic peers.[5][43][44]

Curing autism is a controversial and politicized issue. The "autistic community" can be divided into several groups. Some seek a cure for autism—sometimes dubbed as pro-cure—while others consider a cure unnecessary or unethical,[2][5][45] or feel that autism conditions are not harmful or detrimental.[2] For example, it may be seen as an evolutionary adaptation to an ecological niche by some environmentalists[պարզաբանել] and the more radical autism rights campaigners.

Autistic culture and community[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

John Elder Robison talks about Be Different on Bookbits radio.

With the recent increases in autism recognition and new approaches to educating and socializing autistics, an autistic culture has begun to develop. Autistic culture is based on a belief that autism is a unique way of being and not a disorder to be cured.[2] The Aspie world, as it is sometimes called, contains people with Asperger syndrome (AS) and high functioning autism (HFA), and can be linked to three historical trends: the emergence of AS and HFA as labels, the emergence of the disability rights movement, and the rise of the Internet. Autistic communities exist both online and offline; many people use these for support and communication with others like themselves, as the social limitations of autism sometimes make it difficult to make friends, to establish support within general society, and to construct an identity within society.[46]

Because many autistics find it easier to communicate online than in person, a large number of online resources are available.[43] Some autistic individuals learn sign language, participate in online chat rooms, discussion boards, and websites, or use communication devices at autism-community social events such as Autreat. The Internet helps bypass non-verbal cues and emotional sharing that autistics tend to have difficulty with.[47][48] It gives autistic individuals a way to communicate and form online communities.[49]

Conducting work, conversation and interviews online in chat rooms, rather than via phone calls or personal contact, help level the playing field for many autistics.[42] A New York Times article said "the impact of the Internet on autistics may one day be compared in magnitude to the spread of sign language among the deaf" because it opens new opportunities for communication by filtering out "sensory overload that impedes communication among autistics."[47]

Globally[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Autistic people may be perceived differently from country to country. For example, many Africans have spiritual beliefs about psychiatric disorders, which extends into perceived causes of autism.[50] In one survey of Nigerian pediatric or psychiatric nurses, 40% cited preternatural causes of autism such as ancestral spirits or the action of the devil.[50]

Events and public recognition[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

World Autism Day[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Minnesota governor Mark Dayton declared the World Autism Awareness Day on 2 April 2013

World Autism Day, also called World Autism Awareness Day, is marked on 2 April. It was designated by the United Nations General Assembly at the end of 2007.[51] On 2 April 2009, activists left 150 strollers near Central Park in New York City to raise awareness that one in 150 children is estimated to be autistic.[52] There are many celebration activities all over the world on 2 April – World Autism Day. "Autism knows no geographic boundaries — it affects individuals and families on every continent and in every country," said Suzanne Wright, co-founder of the group Autism Speaks. "The celebration of World Autism Awareness Day is an important way to help the world better understand the scope of this health crisis and the need for compassion and acceptance for those living with autism. This remarkable day — the first of many to come — promises to be a time of great hope and happiness as we work to build a global autism community."[53]

Light It Up Blue[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

In 2010, Autism Speaks launched the Light It Up Blue initiative.[54] Light It Up Blue sees prominent buildings across the world – including the Empire State Building in New York City and the CN Tower in Toronto, Ontario, Canada – turn their lights blue to raise awareness for autism and to commemorate World Autism Awareness Day.[55]

Autism Sunday[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Autism Sunday is a global Christian event, observed on the second Sunday of February. It is supported by church leaders and organisations around the world. The event started as a small idea in the front room of British autism campaigners, Ivan and Charika Corea. It is now a huge event celebrated in many countries. Autism Sunday was launched in London in 2002 with a historic service at St. Paul's Cathedral.[56]

Autism Awareness Year[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Autism awareness ribbon - not supported by many people with autism spectrum disorders.[57]

The year 2002 was declared Autism Awareness Year in the United Kingdom—this idea was initiated by Ivan and Charika Corea, parents of an autistic child, Charin.[58] Autism Awareness Year was led by the British Institute of Brain Injured Children, Disabilities Trust, The Shirley Foundation, National Autistic Society, Autism London and 800 organizations in the United Kingdom. It had the personal backing of British Prime Minister Tony Blair.[59] This was the first ever occasion of partnership working on autism on such a huge scale. 2002 Autism Awareness Year helped raise awareness of the serious issues concerning autism and Asperger's Syndrome across the United Kingdom.[60] A major conference, Autism 2002 was held at the King's Fund in London with debates in the House of Commons and the House of Lords in Westminster. Autism awareness ribbons were worn to mark the year.[61]

British autism advocates want autistic people acknowledged as a minority rather than as disabled, because they say that "disability discrimination laws don't protect those who are not disabled but who 'still have something that makes them look or act differently from other people.'"[5] But the autism community is split over this issue, and some view this notion as radical.[5]

Autistic Pride Day[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Autistic Pride Day is an Aspies for Freedom initiative celebrated on 18 June each year. It is a day for celebrating the neurodiversity of people with autism. Modeled after gay pride events, they often compare their efforts to the civil rights and LGBT social movements.[5][62][63]

Autistics Speaking Day[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Autistics Speaking Day (ASDay), 1 November, is a self-advocacy campaign run by people with autism to raise awareness and challenge negative stereotypes about autism by speaking for themselves and sharing their stories. The first one was held in 2010.[64] According to one of the founders, Corina Becker, the main goal of ASDay is "to acknowledge our difficulties while sharing our strengths, passions, and interests."[65] The idea for the event developed out of opposition to a "Communication Shutdown" fundraising campaign led by Autism Speaks that year, which had asked for participants to "simulate" having autism by staying away from all forms of online communication for one day.[66][67]

Autism Acceptance Project[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

In 2006 the Autism Acceptance Project was founded by Estée Klar, the mother of an autistic child, with help from an autistic advisory and board.[68] The project’s mission statement is, "The Autism Acceptance Project is dedicated to promoting acceptance of and accommodations for autistic people in society." The project is primarily supported by autistic people and their supporters. The goal is to create a positive perspective of autism and to accept autism as a part of life with its trials and tribulations. The project is also working to enable autistic people to gain the right to advocate for themselves (along with their supporters) in all policy decision formats from government to a general committee. By providing an abundance of resources, the project is able to reach a multitude of audiences using a Web site along with lectures and exhibitions.[68]

Autism Acceptance Day[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

In 2011 the first Autism Acceptance Day celebrations were organized by Paula Durbin Westby, as a response to traditional "Autism Awareness" campaigns which the Autistic community found harmful and insufficient.[69][70] Autism Acceptance Day is now held every April.[69] "Awareness" focuses on informing others of the existence of autism while "acceptance" pushes towards validating and honoring the autism community. By providing tools and educational material people are encouraged to embrace the challenges autistic people face and celebrate their strengths. Rather than making autism into a crippling disability, acceptance integrates those on the autistic spectrum into everyday society. Instead of encouraging people to wear blue as Autism Awareness Day does, Autism Acceptance Day encourages people to wear red.[71]

Autreat[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

At Autreat—an annual autistic gathering—participants compared their movement to gay rights activists, or the Deaf culture, where sign language is preferred over surgery that might restore hearing.[2] Other local organizations have also arisen: for example, a European counterpart, Autscape, was created around 2005.[72]

Twainbow[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Twainbow is an advocacy organization that provides awareness, education, and support for autistic people who identify as lesbian/gay/bisexual/transgender (LGBT).[73] According to its founder, "Twainbow is a portmanteau of 'twain' (meaning 'two') and 'rainbow.' Those who are both LGBT and autistic live under two rainbows—the rainbow flag and the autism spectrum." The company also introduced an LGBT-autism Gay Pride flag representing the population.[74][75]

Scholarship[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Autism spectrum disorders received increasing attention from social-science scholars in the early 2000s, with the goals of improving support services and therapies, arguing that autism should be tolerated as a difference not a disorder, and by how autism affects the definition of personhood and identity.[1] Sociological research has also investigated how social institutions, particularly families, cope with the challenges associated with autism.[76]

Media portrayals[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Much of the public perception of autism is based on its portrayals in biographies, movies, novels, and TV series. Many of these portrayals have been inaccurate, and have contributed to a divergence between public perception and the clinical reality of autism.[77] For example, in the movie Mozart and the Whale (2005), the opening scene gives four clues that a leading character has Asperger syndrome, and two of these clues are extraordinary savant skills. The savant skills are not needed in the film, but in the movies savant skills have become a stereotype for the autism spectrum, because of the incorrect assertion that most autistic people are savants.[78]

Some works from the 1970s have autistic characters,Կաղապար:Which who are rarely labeled.[79] In contrast, in the BBC2 television miniseries The Politician's Husband (2013), the impact of Noah Hoynes' Aspergers on the boy's behavior and on his family, and steps Noah's loved ones take to accommodate and address it, are prominent plot points in all three episodes.

Popular media have depicted special talents of some children with autism, including exceptional abilities as seen in the movie Rain Man (1988).[80]

Since the 1970s, fictional portrayals of people with autism, Asperger's syndrome, and other ASCs have become more frequent.[79] Public perception of autism is often based on these fictional portrayals in novels, biographies, movies, and TV series. These depictions of autism in media today are often made in a way that brings pity to the public and their concern of the topic, because their viewpoint is never actually shown, leaving the public without knowledge of autism and its diagnosis.[81][78] Portrayals in the media of characters with atypical abilities (for example, the ability to multiply large numbers without a calculator) may be misinterpreted by viewers as accurate portrayals of all autistic people and of autism itself.[82]

Notable individuals[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Some notable figures such as Temple Grandin, a food animal handling systems designer and author,[83] and Tim Page, a Pulitzer Prize-winning critic and author[84][85] are autistic.

There have been published many speculative retrospective diagnoses of autism of historical figures who may have had autism spectrum disorders. For example, Henry Cavendish, a British natural philosopher and scientist, is believed by some to have been autistic. George Wilson, a notable chemist and physician, wrote a book about Cavendish entitled The Life of the Honourable Henry Cavendish (1851), which provides a detailed description that indicates Cavendish may have exhibited many classic signs of autism.[86][87][88][89] Fred Volkmar, a psychiatrist and autism expert at the Yale Child Study Center is skeptical; he says, "There is, unfortunately, a sort of cottage industry of finding that everyone has Asperger's."[88]

See also[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

References[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Silverman C (2008)։ «Fieldwork on another planet: social science perspectives on the autism spectrum»։ BioSocieties 3 (3): 325–41։ doi:10.1017/S1745855208006236 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 Harmon A (20 December 2004)։ «How about not 'curing' us, some autistics are pleading»։ The New York Times։ Վերցված է 7 November 2007 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Bazelon E (5 August 2007)։ «What autistic girls are made of»։ The New York Times։ Արխիվացված օրիգինալից 10 December 2008-ին։ Վերցված է 5 August 2007 
  4. 4,0 4,1 4,2 «What to say (and not to say) about autism»։ National Autistic Society։ 2004։ Արխիվացված օրիգինալից 27 September 2007-ին։ Վերցված է 24 November 2007 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Saner E (7 August 2007)։ «'It is not a disease, it is a way of life'»։ The Guardian (London)։ Արխիվացված օրիգինալից 20 August 2007-ին։ Վերցված է 7 August 2007 
  6. Mitchell C (2003)։ «Autism e-mailing lists»։ He@lth Inf Internet 33 (1): 3–4։ Արխիվացված է օրիգինալից 15 July 2011-ին 
  7. «A World Apart: Definitions»։ Արխիվացված է օրիգինալից 4 December 2008-ին։ Վերցված է 23 November 2008 
  8. Blume H (30 September 1998)։ «Neurodiversity»։ The Atlantic։ Արխիվացված է օրիգինալից 7 June 2011-ին։ Վերցված է 7 November 2007 
  9. OToole Corbett (27 March 2013)։ «Disclosing Our Relationships to Disabilities: An Invitation for Disability Studies Scholars»։ Disability Studies Quarterly 33 (2)։ Արխիվացված օրիգինալից 5 May 2015-ին – via dsq-sds.org 
  10. http://www.shiftjournal.com/2011/11/11/autistics-speaking-day-–-changing-from-shame-to-pride/ Archived 15 September 2017 at Wikiwix
  11. «Archived copy»։ Արխիվացված օրիգինալից 21 April 2015-ին։ Վերցված է 20 April 2015 
  12. «Social challenges and supports from the perspective of individuals with Asperger syndrome and other autism spectrum disabilities»։ Autism 12 (2): 173–90։ 2008։ PMID 18308766։ doi:10.1177/1362361307086664 
  13. 13,0 13,1 Tsatsanis KD (2003)։ «Outcome research in Asperger syndrome and autism»։ Child Adolesc Psychiatr Clin N Am 12 (1): 47–63, vi։ PMID 12512398։ doi:10.1016/S1056-4993(02)00056-1 
  14. Baron-Cohen S (2006)։ «The hyper-systemizing, assortative mating theory of autism»։ Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry 30 (5): 865–72։ PMID 16519981։ doi:10.1016/j.pnpbp.2006.01.010։ Արխիվացված է օրիգինալից 13 May 2012-ին։ Վերցված է 8 June 2009 
  15. Silberman, Steve (December 2001)։ «Geeks and autism»։ Wired magazine։ Արխիվացված օրիգինալից 3 August 2013-ին։ Վերցված է 23 September 2007 
  16. Else, Liz (14 April 2001)։ «In a different world»։ New Scientist (2286): 42 
  17. Treffert DA (2009)։ «The savant syndrome: an extraordinary condition. A synopsis: past, present, future»։ Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 364 (1522): 1351–7։ PMC 2677584։ PMID 19528017։ doi:10.1098/rstb.2008.0326։ lay summaryWisconsin Medical Society 
  18. «Archived copy»։ Արխիվացված օրիգինալից 3 September 2017-ին։ Վերցված է 20 August 2017 
  19. «Asperger Syndrome Seems More Prevalent Among Kids Who Identify as Opposite Gender - VICE News»։ Արխիվացված օրիգինալից 27 April 2017-ին 
  20. «Playing both sides: Trans people, autism, and the two-faced claims of Ken Zucker and Susan Bradley»։ 1 February 2017։ Արխիվացված օրիգինալից 23 August 2017-ին 
  21. «Link Between Autism and Gender Dysphoria?»։ Psychology Today։ Արխիվացված օրիգինալից 29 November 2015-ին 
  22. 22,0 22,1 George, Alison (4 June 2005)։ «Animals and us: Practical passions»։ NewScientist.com News Service (2502): 50 
  23. «Are animals autistic savants»։ PLoS Biol 6 (2): e42։ 2008։ PMC 2245986։ PMID 18288892։ doi:10.1371/journal.pbio.0060042 
  24. Prince-Hughes, D (2004)։ Songs of the Gorilla Nation: My Journey Through Autism։ Harmony։ ISBN 978-1-4000-5058-1 
  25. 25,0 25,1 Attwood Tony (2007)։ The Complete Guide to Asperger's Syndrome։ London: Jessica Kingsley։ էջ 58 
  26. Stoddart, Kevin P. (Editor) (2005), p. 22.
  27. Myles, Brenda Smith; Southwick, Jack (2005). "Asperger Syndrome and Difficult Moments". Shawnee Mission, Kansas: Autism Asperger Publishing Co. 1-931282-70-6, pp. 14–17
  28. 28,0 28,1 Mawhood, Lynn; Howlin, Patricia (1999). "The Outcome of a supported Employment Scheme for High-Functioning Adults with Autism and Asperger's Syndrome". Autism, 3, pp. 229–254
  29. 29,0 29,1 29,2 Moriguchi Y, Decety J, Ohnishi T, Maeda M, Matsuda H, Komaki G (2007). "Empathy and judging other’s pain: An fMRI study of alexithymia". Cerebral Cortex
  30. 30,0 30,1 30,2 Bird J, Silani G, Brindley R, Singer T, Frith U, Frith C. Alexithymia In Autistic Spectrum Disorders: and fMRI Investigation (2006)
  31. Nemiah CJ, Freyberger H, Sifneos PE (1970). "Alexithymia: A View of the Psychosomatic Process" in O.W.Hill (1970) (ed), Modern Trends in Psychosomatic Medicine, Vol-2, pp. 432–33
  32. Krystal H (1988). Integration and Self-Healing: Affect, Trauma, Alexithymia, p. 246; McDougall J (1985). Theaters of the Mind pp. 169–70
  33. Taylor GJ, Parker JDA, Bagby RM (1997). Disorders of Affect Regulation- Alexithymia in Medical and Psychiatric Illness, pp. 246–47
  34. Attwood, Tony (2006). The Complete Guide to Asperger's Syndrome, Jessica Kingsley Pub. 1843104954 p. 130, 136
  35. List of Cases / Hewett v Motorola Ltd, EAT 2004. Archived 1 December 2008 at the Wayback Machine. Disclaw publishing. Retrieved on 21 February 2008.
  36. Union member discriminated against. Archived 14 July 2011 at Wikiwix Unison, 14 February 2006. Retrieved on 2008-02-21.
  37. «ADAAA : Washington D.C. Employment Law Update»։ Dcemploymentlawupdate.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 14 July 2011-ին։ Վերցված է 5 October 2013 
  38. Stoddart, Kevin P. (2005), p. 24. Stoddart notes: "Adults who have succeeded in keeping employment may be found in vocations that rely on a circumscribed area of knowledge."
  39. Fein Elizabeth (27 March 2015)։ «Making Meaningful Worlds: Role-Playing Subcultures and the Autism Spectrum»։ Culture, Medicine, and Psychiatry 39 (2): 299–321։ ISSN 0165-005X։ PMC 4457285։ PMID 25812848։ doi:10.1007/s11013-015-9443-x 
  40. Baez Sandra, Rattazzi Alexia, Gonzalez-Gadea Maria Luz, Torralva Teresa, Vigliecca Nora, Decety Jean, Manes Facundo, Ibanez Agustin (1 January 2012)։ «Integrating intention and context: assessing social cognition in adults with Asperger syndrome»։ Frontiers in Human Neuroscience 6: 302։ PMC 3492863։ PMID 23162450։ doi:10.3389/fnhum.2012.00302 
  41. Muzikar Debra (20 April 2015)։ «The Autism Puzzle Piece: A symbol that's going to stay or go?»։ The Art of Autism։ Արխիվացված օրիգինալից 2 April 2017-ին։ Վերցված է 1 April 2017 
  42. 42,0 42,1 42,2 42,3 Trivedi, Bijal (18 June 2005)։ «Autistic and proud of it»։ New Scientist (2504): 36 
  43. 43,0 43,1 Shapiro, Joseph (26 June 2006)։ «Autism Movement Seeks Acceptance, Not Cures»։ NPR։ Արխիվացված օրիգինալից 24 December 2007-ին։ Վերցված է 23 November 2007 
  44. Costello, Mary (January–February 2006)։ «Autistic Pride»։ InTouch: 26–7։ Արխիվացված է օրիգինալից 20 November 2007-ին։ Վերցված է 24 November 2007 
  45. Dawson, Michelle. The Misbehaviour of Behaviourists. Archived 14 July 2011 at Wikiwix (18 January 2004). Retrieved on 23 January 2007.
  46. Bagatell N (2007)։ «Orchestrating voices: autism, identity and the power of discourse»։ Disabil Soc 22 (4): 413–26։ doi:10.1080/09687590701337967 
  47. 47,0 47,1 Blume H (30 June 1997)։ «Autistics, freed from face-to-face encounters, are communicating in cyberspace»։ The New York Times։ Արխիվացված օրիգինալից 26 January 2008-ին։ Վերցված է 8 November 2007 
  48. Blume, Harvey (1 July 1997)։ «Autism & The Internet or It's The Wiring, Stupid»։ Media In Transition, Massachusetts Institute of Technology։ Արխիվացված օրիգինալից 23 January 2008-ին։ Վերցված է 8 November 2007 
  49. Biever C (30 June 2007)։ «Web removes social barriers for those with autism»։ New Scientist (2610) 
  50. 50,0 50,1 Hughes, V. (7 February 2012). Autism in Africa. Retrieved from «Archived copy»։ Արխիվացված օրիգինալից 14 March 2014-ին։ Վերցված է 14 March 2014 
  51. «Third Committee calls on Assembly to designate 2 April World Autism Day» (Press release)։ UN General Assembly։ 1 November 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 5 March 2009-ին։ Վերցված է 3 April 2009 
  52. Black R (2 April 2009)։ «World Autism Day raises awareness, but what causes the disorder still eludes researchers»։ NY Daily News։ Արխիվացված օրիգինալից 5 April 2009-ին։ Վերցված է 2 April 2009 
  53. Echo Armman։ «World Autism Day is April 2nd»։ Autism-World։ Արխիվացված է օրիգինալից 14 July 2011-ին։ Վերցված է 1 April 2008 
  54. «Autism Speaks Launches Light It Up Blue Campaign to Celebrate World Autism Awareness Day, Autism Awareness Month» (Press release)։ Autism Speaks։ 17 March 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 14 July 2011-ին 
  55. «Light It Up Blue»։ Արխիվացված օրիգինալից 14 July 2011-ին 
  56. «Autism Sunday: world church leaders send messages of support»։ 2009։ Արխիվացված օրիգինալից 2 February 2009-ին։ Վերցված է 31 January 2009 
  57. «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 5 December 2015-ին։ Վերցված է 2 December 2015  - We are not puzzled!
  58. «Gordon Brown urged to take up autism issue»։ 24dash.com։ 31 May 2007։ Արխիվացված է օրիգինալից 17 February 2012-ին։ Վերցված է 23 November 2007 
  59. Kallenbach Michael (10 January 2002)։ «Yesterday in Parliament: Blair backs campaign for autism awareness»։ London: telegraph.co.uk։ Արխիվացված օրիգինալից 2 December 2008-ին։ Վերցված է 23 November 2007 
  60. «2002 Autism Awareness Year (UK) (BBC)»։ bbc.co.uk։ 2002։ Արխիվացված օրիգինալից 14 July 2011-ին։ Վերցված է 23 November 2007 
  61. «Autism campaign seeks to fit the pieces together»։ Nursery World։ 17 January 2002։ Արխիվացված է օրիգինալից 5 December 2008-ին։ Վերցված է 23 November 2007 
  62. «Autistics Speaking Day broadcasts autistic voices | Washington Times Communities»։ Communities.washingtontimes.com։ 1 November 2011։ Արխիվացված օրիգինալից 8 June 2016-ին։ Վերցված է 5 October 2013 
  63. Կաղապար:Cite
  64. Կաղապար:Cite
  65. Կաղապար:Cite
  66. Կաղապար:Cite
  67. «Autistics Speaking Day broadcasts autistic voices»։ The Washington Times Communities։ 1 November 2011։ Արխիվացված է օրիգինալից 5 November 2012-ին։ Վերցված է 5 October 2013 
  68. 68,0 68,1 «The Autism Acceptance Project»։ TAAProject։ 2 April 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 17 March 2018-ին։ Վերցված է 5 October 2013 
  69. 69,0 69,1 Administrator (30 April 2013)։ «is coming to a close. Thank you for your support!»։ Autism Acceptance Month։ Արխիվացված օրիգինալից 4 May 2013-ին։ Վերցված է 5 October 2013 
  70. «About»։ Autism Acceptance Month։ 18 April 2013։ Արխիվացված օրիգինալից 5 April 2013-ին։ Վերցված է 5 October 2013 
  71. «April Is Autism Acceptance Month»։ The Huffington Post։ Արխիվացված օրիգինալից 27 October 2015-ին։ Վերցված է 26 October 2015 
  72. Gal L (28 June 2007)։ «Who says autism's a disease?»։ Haaretz։ Արխիվացված օրիգինալից 1 July 2007-ին։ Վերցված է 16 July 2007 
  73. Կաղապար:Cite
  74. Կաղապար:Cite
  75. Կաղապար:Cite
  76. Poulson S (2009)։ «Autism, through a social lens»։ Contexts 8 (2): 40–5։ doi:10.1525/ctx.2009.8.2.40 
  77. Sarrett J C (June 2011)։ «Trapped children: popular images of children with autism in the 1960s and 2000s.»։ Journal of Medical Humanities 32 (2): 141–53։ PMID 21225325։ doi:10.1007/s10912-010-9135-z 
  78. 78,0 78,1 Draaisma D (2009)։ «Stereotypes of autism»։ Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 364 (1522): 1475–80։ PMC 2677582։ PMID 19528033։ doi:10.1098/rstb.2008.0324 
  79. 79,0 79,1 Murray S (2006)։ «Autism and the contemporary sentimental: fiction and the narrative fascination of the present»։ Lit Med 25 (1): 24–45։ PMID 17040083։ doi:10.1353/lm.2006.0025 
  80. Nolen-Hoeksema S (2014)։ Abnormal Psychology։ New York, NY: McGraw-Hill Education։ էջ 292։ ISBN 978-0-07-803538-8 
  81. Holton Avery, Farrell Laura, Fudge Julie (2014)։ «A threatening Space?: Stigmatization and the framing of Autism in the News»։ Communication Studies 65 (2): 189։ doi:10.1080/10510974.2013.855642 
  82. Bethune Brian (3 July 2009)։ «Autistic licence: suddenly, Asperger's is the new 'it' disorder on screen and in fiction»։ Macleans.ca։ Արխիվացված օրիգինալից 18 April 2012-ին։ Վերցված է 18 April 2012 
  83. Zwerdling, Daniel (April 2002)։ «Kill Them With Kindness»։ American RadioWorks։ Արխիվացված օրիգինալից 10 November 2011-ին։ Վերցված է 8 November 2007 
  84. Page, Tim (20 August 2007)։ «Parallel Play: A lifetime of restless isolation explained»։ The New Yorker։ Արխիվացված օրիգինալից 30 October 2007-ին։ Վերցված է 8 November 2007 
  85. «Pulitzer-Winner on Living with Asperger's: All Things Considered»։ NPR։ 13 August 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 25 August 2007-ին։ Վերցված է 8 November 2007 
  86. Sacks, Oliver. Henry Cavendish: An early case of Asperger's syndrome? Archived 1 September 2007 at the Wayback Machine. Neurological Foundation of New Zealand (Reprinted with permission from the American Neurological Association). Retrieved on 28 June 2007.
  87. Sacks O (2001)։ «Henry Cavendish: an early case of Asperger's syndrome?»։ Neurology 57 (7): 1347։ PMID 11591871։ doi:10.1212/wnl.57.7.1347 
  88. 88,0 88,1 Goode Erica (9 October 2001)։ «CASES; A Disorder Far Beyond Eccentricity»։ The New York Times։ Վերցված է 26 November 2007 
  89. James I (2003)։ «Singular scientists»։ J R Soc Med 96 (1): 36–9։ PMC 539373։ PMID 12519805։ doi:10.1258/jrsm.96.1.36 

Further reading[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

External links[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կաղապար:Pervasive developmental disorders Կաղապար:Autism resources