Մասնակից:ՍյուզՀար/Ավազարկղ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ռասիզմ մի ռասայի նկատմամբ մյուսի գերակայության հավատ, որը հաճախ հանգեցնում է մարդկանց հանդեպ խտրականության՝ պայմանավորված ռասայով կամ էթնիկ խմբով։ Ռասիզմ տերմինը միայն մեկ իմաստ չի արտահայտում[1]։

Ռասիզմի գաղափարախոսության հիմքում հաճախ ընկած է այն միտքը, որ մարդիկ կարող են բաժանվել որոշակի խմբերի՝ կախված իրենց սոցիալական վարքագծից և իրենց բնածին հնարավորություններից, և պետք է նրանց բաժանել ստորադաս և վերադաս խմբերի[2]։ Ինստիտուցիոնալ ռասիզմի պատմական օրինակները ներառում են հոլոքոստը, ռասայական բաժանման համակարգը Հարավային Աֆրիկայում, ստրկությունը և սեգրեգացիան Միացյալ Նահանգներում, ստրկությունը Լատինական Ամերիկայում։ Ռասիզմը նաև շատ գաղութային նահանգներում և կայսրություններում հասարակական կազմակերպությունների անբաժան մասն էր։

Մինչդեռ ռասա կամ էթնիկություն հասկացությունները ժամանակակից հասարակական գիտություններում դիտվում են որպես տարբեր, երկու տերմիններն էլ ունեն հավասարարժեքության երկար պատմություն և օգտագործվել են նույն իմաստով ժողովրդի շրջանում և հին հասարակական գիտությունների գրականություններում։ «Էթնիկությունը» հաճախ օգտագործվում է «ռասա» տերմինին մոտ իմաստով․ մարդկանց խմբերի առանձնացում՝ կապված խմբի համար էական կամ բնածին որակներով (օրինակ՝ միասնական նախասիրություն կամ ընդհանուր վարքագիծ)։ Հետևաբար, ռասիզմ կամ ռասայական խտրականություն հասկացությունները հաճախ օգտագործվում են նկարագրելու համար խտրականությունը էթնիկական կամ մշակութային հիմքերով։ Համաձայն Միավորված Ազգերի Կազմակերպության ռասայական խտրականության մասին կոնվենցիայի՝ չկա տարբերություն ռասայական և էթնիկական խտրականությունների միջև։ Նույն կոնվենցիան հետագայում եզրակացնում է, որ ռասայական տարբերությունների վրա հիմնված գերակայությունը գիտականորեն կեղծ է, բարոյապես դատապարտելի, սոցիալապես անարդար և վտանգավոր։ Այն նաև հայտարարեց, որ տեսականորեն կամ գործնականորեն չկա արդարացում ռասայական խտրականության ցանկացած տեսակին[3]։

Ռասիստական գաղափարախոսությունը կարող է դրսևորվել հասարակական կյանքի տարբեր իրավիճակներում։ Ռասիզմը կարող է լինել սոցիալական գործընթացներում, քաղաքական համակարգերում, որոնք խթանում են նախապաշարմունքների արտահայտումը կամ հակակրանքը խտրական գործերում և օրենքներում։ Դրա հետ կապված սոցիալական գործընթացների շարքը կարող է ներառել նատիվիզմը, այլատյացությունը, սեգրեգացիան, հիերարխիան, ազգային գերակայությունը և նմանօրինակ ալ սոցիալական երևույթներ։

Բովանդակություն

Ծագումնաբանություն, սահմանում և կիրառում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


«Ռասիզմ» բառի վաղ կիրառումը Ռիչարդ Պրատտի կողմից 1902թ․՝ «Ռասաների և դասերի ասոցացիան անհրաժեշտ է ռասիզմի և կլասիզմի վերացման համար»։

19-րդ դարում շատ գիտնականներ հետևում էին այն համոզմունքին, որ բնակչությունը պետք է բաժանվի ռասաների։ Ռասիզմ տերմինը ռասիստական լինելու վիճակը նկարագրող գոյական է, այսինքն՝ այն համոզմունքի հետևումն է, որ բնակչությունը կարող է կամ պետք է դասակարգել ռասաների՝ ըստ տարբերվող հնարավորությունների և կարգերի, որը իր հերթին կարող է հանգեցնել այն քաղաքական գաղափարախոսությանը, որ իրավունքները և պարտականությունները տարբեր են կապված ռասայական պատկանելությունից։ «Ռասա» բառի արմատի ծագման մասին հստակ տեղեկություն չկա։ Լեզվաբանները հիմնականում համաձայնվում են, որ դա անգլերեն լեզու է եկել միջին ֆրանսերենից, բայց չկա այդպիսի համաձայնություն, թե ինչպես է այն իրականում ներթափանցել լատինական լեզուներ։ Վերջին վարկածի համաձայն՝ այն բխում է արաբական ռա արմատից, որը նշանակում է «գլուխ, սկիզբ, ծագում» կամ եբրայական ռոշ արմատից, որը նույն իմաստն ունի[4]։ Վաղ ռասայական տեսաբանները համաձայն էին, որ որոշ ռասաներ ցածրորակ են մյուսներից և հետևաբար հավատում էին, որ ռասաների նկատմամբ տարբեր վերաբերմունքը լիովին արդարացված է[1][5][6][7]։ Այս վաղ տեսությունները առաջնորդվում էին կեղծ-գիտական հետազոտությունների ենթադրություններով։ Կոլեկտիվ ջանքերը, որոնք համարժեք կերպով սահմանում և ձևավորում են ռասայական տարբերությունների մասին հիպոթեզները, ընդհանուր առմամբ անվանում են գիտական ռասիզմ, չնայած այս տերմինը սխալ է, քանի որ չկա պնդումները հավաստող որևէ հստակ գիտություն։

Այսօր շատ կենսաբաններ, մարդաբաններ և սոցիոլոգներ մերժում են ռասաների տաքսոնոմիան՝ հօգուտ ավելի կոնկրետ և/կամ էմպիրիկորեն հաստատված չափանիշների, ինչպիսիք են աշխարհագրությունը, էթնիկությունը կամ էնդոգամության պատմությունը[8]։ Մինչ օրս մարդկային գենոմի հետազոտություններում քիչ փաստեր կան, որոնք ցույց են տալիս, որ ռասաները կարող են որոշվել այնպես, որ օգտակար լինեն մարդկանց գենետիկ դասակարգումը որոշելու համար[9][10][11]։

Օքսֆորդի անգլերեն բառարանում ռասսայականությունը բնորոշվում է որպես «առավել հին հասկացություն, քան ռասիզմը, բայց այժմ հիմնականում փոխարինվել է դրանով» և ցիտում է 1902թ․ քաղվածքից[12]։ Օքսֆորդի բառարանի վերանայված տարբերակում նշված է կարճ տարբերակը՝ «ռասիզմ»՝ ցիտելով հաջորդող տարվա՝ 1903թ․ քաղվածքից[13][14]։ Օքսֆորդի բառարանում (2-րդ հրատարակություն, 1989թ․) այն առաջին անգամ բնորոշվել է որպես «վարկած, որ մարդուն բնորոշ առանձնահատկությունները և կարողությունները որոշվում են ռասայով»․ նույն բառարանում ռասիզմ տերմինը նշվում է որպես ռասայականության հոմանիշ, ինչը ենթադրում է համոզմունք, որ ինչ-որ մի ռասա առավելություն ունի մյուսների նկատմամբ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին ռասիզմը ձեռք էր բերել նախկինում ռասայականության հետ առնչվող նույն գերակայական իմաստը․ ռասիզմ տերմինի ներքո այլևս հասկացվում էր ռասայական խտրականություն, ռասայական գերակայություն և վիրավորական արտահայտություն։ «Ռասայական ատելություն» հասկացությունը օգտագործվել է Ֆրեդերիկ Հերցբերգի կողմից 1920-ականների վերջին։

Ինչպես ցույց է տալիս պատմությունը, ռասիզմ տերմինի զանգվածային օգտագործումը սկսվել է բավականին վերջերս։ Տերմինը լայն կիրառման է եկել 1930-ական թթ․ Արևմտյան աշխարհում, երբ այն օգտագործվում էր նկարագրելու համար Նացիզմ հասկացության սոցիալական և քաղաքական գաղափարախոսությունը, ինչը ռասան դիտում էր որպես բնատուր քաղաքական միավոր[15]։ Բնականաբար, ռասիզմ գոյություն է ունեցել նաև մինչև տերմինի փաստացի օգտագործումը, բայց չկա ընդհանուր ընդունված սահմանում այն մասին, թե ինչը կարելի է համարել ռասիզմը, ինչը՝ ոչ։ Այսօր որոշ գիտնականներ նախընտրում են հասկացությունը կիրառել հոգնակի թվով՝ ռասիզմներ՝ ընգծելու համար, որ կան դրա տարբեր ձևեր և տեսակներ, և հնարավոր չէ դա բնորոշել մեկ սահմանմամբ։ Նրանք նաև պնդում են, որ տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում և տարբեր աշխարհագրական տարածաշրջաններում ռասիզմը տարբեր ձևերով է դրսևորվել[16]։ Գարները (2009թ․ էջ 11) ամփոփում է ռասիզմի տարբեր գոյություն ունեցող սահմանումները 3 ընդհանուր տարրերի մեջ։ Առաջինը՝ պատմական, հիերարխիկ ուժային հարաբերություններ խմբերի միջև, երկրորդ՝ ռասայական տարբերությունների մասին գաղափարների շարք, և երրորդը խտրական գործողությունների[1]։

Օրինական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած շատ երկրներ ամբողջ աշխարհում օրենքներ են ընդունել կապված ռասայի և խտրականության, առաջին կարևոր մարդու իրավունքներիմիջազգային գործիքը մշակված Միավորված Ազգերի կողմից, եղել է Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը (ՄԻՀՀ)[17], որը մշակվել էր ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի կողմից 1948թ․։ ՄԻՀՀ-ը ընդունում է, որ եթե մարդկանց հետ պետք է վարվել արժանապատվորեն, նրանց անհրաժեշտ են տնտեսական և սոցիալական իրավունքներ, ներառյալ՝ կրթությունը, մշակութային և քաղաքական ներգրավվածության իրավունք և քաղաքացիական ազատության իրավունք։ Այն հետո նշում է, որ բոլորին տրված են այս իրավունքները՝ առանց որևէ սահմանափակման, ինչպիսիք են ռասան, մաշկի գույնը, սեռը, լեզուն, կրոնը, քաղաքական կամ այլ կողմնորոշումը, ազգային կամ սոցիալական ծագումը, սոցիալական կամ այլ կարգավիճակը։ ՄԱԿ-ը չի սահմանում ռասիզմ տերմինը, այնուամենայնիվ այն սահմանում է ռասայական խտրականությունը։ Համաձայն ՄԱԿ-ի 1965թ․ Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին միջազգային կոնվենցիայի՝[18]

Ռասայական խտրականություն հասկացությունը նշանակում է որևէ սահմանափակում, մերժում, տարբերակում կամ նախապատվություն՝ կախված ռասայից, մաշկի գույնից, մշակույթից, ազգային և ցեղային ծագումից, որն ունի քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական, մշակութային կամ հասարակական այլ բնագավառներում մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների ճանաչման, օգտագործման կամ վարքի ոչնչացման կամ խափանման նպատակ կամ ազդեցություն:

Իրենց 1978թ․ ՄԱԿ-ի կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպության (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) ռասայի և ռասայական նախապաշարմունքի մասին հայտարարության (հոդված 1), ՄԱԿ-ը նշում է, «Բոլոր մարդ արարածները պատկանում են մեկ դասի և սերում են մեկ ընդհանուր ցեղից։ Նրանք ծնվում են արժանապատվությամբ և իրավունքներով, և բոլորը կազմում են մարդկության անբաժանելի մասը»[19]։

ՄԱԿ-ի ռասայական խտրականության սահմանումը չունի որևէ տարբերակում էթնիկության կամ ռասայի վրա հիմնված խտրականությունների միջև մասամբ, քանի որ նրանց միջև տարբերությունը եղել է գիտնականների, այդ թվում `մարդաբանների միջև բանավեճերի առարկա[20]։ Նմանապես, Բրիտանիայի օրենքի համաձան, ռասայական խմբեր արտահայտությունը նշանակում է մարդկանց որևէ խումբ, որոնք սահմանված են իրենց ցեղի, մաշկի գույնի, ազգության (ներառյալ քաղաքացիություն) կամ ազգային ծագման հիման վրա[21]։

Նորվեգիայում «ռասա» բառը հանվել է խտրականության մասին ազգային օրենքներից՝ դիտելով, որ այդ արտահայտության օգտագործումը խնդրահարույց է և անբարոյական[22][23]։ Նորվեգիայի խտրականության մասին օրենքը արգելում է խտրականությունը՝ կապված էթնիկ պատկանելության, ազգային ծագման, ծագումնաբանության կամ մաշկի գույնի հետ[24]։

Սոցիալական և վարքային գիտություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սոցիոլոգները ռասան հիմնականում ընդունում են որպես սոցիալական կառուցվածք։ Սա նշանակում է, որ, չնայած ռասա և ռասիզմ հասկացությունները հիմնված են դիտարկելի կենսաբանական հատկանիշների վրա, այդ դիտարկումների հիման վրա ռասայականության վերաբերյալ ցանկացած եզրակացություն մեծապես ազդում է մշակութային գաղափարախոսությունների վրա։ Ռասիզմը, որպես գաղափարախոսություն, գոյություն ունի հասարակության մեջ և անհատական, և ինստիտուցիոնալ մակարդակով։

Չնայած վերջին կիսամյակի ընթացքում ռասիզմի վերաբերյալ հետազոտությունների և աշխատանքների մեծ մասը արևմտյան աշխարհում կենտրոնացած է «սպիտակ ռասիզմի» վրա, ռասայական սոցիալական պրակտիկայի վերաբերյալ պատմական զեկույցներ կարելի է գտնել ամբողջ աշխարհում[25]։ Այսպիսով, ռասիզմը կարող է լայնորեն սահմանվել որպես անհատական և խմբակային նախապաշարմունքների և խտրական գործողությունների ներգրավման ձև, որը հանգեցնում է նյութական և մշակութային առավելությունների, որոնք տրվում են մեծամասնությանը կամ գերիշխող սոցիալական խմբին[26]։ Այսպես կոչված «սպիտակ ռասիզմը» կենտրոնանում է հասարակությունների վրա, որտեղ սպիտակամաշկ բնակչությունը մեծամասնություն է կազմում կամ գերիշխող սոցիալական խումբ է։ Այս մեծամասնական սպիտակամաշկ հասարակություններում կատարված ուսումնասիրություններում նյութական և մշակութային առավելությունների հանրագումարը անվանվում է «սպիտակ արտոնություն»։

Ռասան և ռասայական հարաբերությունները մշտական քննարկման առարկա են սոցիոլոգիայի և տնտեսագիտության մեջ: Սոցիոլոգիական գրականության մեծ մասը կենտրոնանում է սպիտակ ռասիզմի վրա: Ռասիզմի վերաբերյալ որոշ վաղ սոցիոլոգիական աշխատություններ են գրվել Դյու Բոյս Դյուբուայի կողմից` առաջին աֆրոամերիկացին, որը Հարվարդի համալսարանից ստացել էր դոկտորի աստիճան: Դյուբուան գրել է. «20-րդ դարի գլխավոր խնդիրը գունային սահմանի խնդիրն է»[27]: Վելմենը (1993թ.) բնորոշում է ռասիզմը որպես մշակութային կարգով հաստատված համոզմունքների շարք, որը, անկախ այն բանից, թե ինչ նպատակներ է հետապնդում, պաշտպանում է առավելությունները, որոնք ունեն սպիտակամորթները` ռասայական փոքրամասնությունների ենթակա դիրքերի պատճառով[28]: Սոցիոլոգիայի և տնտեսագիտության մեջ հաճախ ռասայական գործողություն է համարվում ռասայական խմբերի միջև եկամուտների, հարստության, զուտ արժեքի անհավասարությունը և այլ մշակութային ռեսուրսներ մուտքի թույլտվությունը, ինչպիսին է կրթությունը[29]:

Սոցիոլոգիայում և սոցիալական հոգեբանությունում ռասայական պատկանելությունը որպես փոփոխական է օգտագործվում ռասիզմի ուսումնասիրություններում: Ռասայական գաղափարախոսությունները և ռասայական ինքնությունը ազդում են անհատների`ռասայի և խտրականության ընկալման վրա: Կազենեյվն ու Մադդերնը (1999) սահմանում են ռասիզմը որպես ռասայական խմբի առավելությունների լավ կազմակերպված համակարգ, որը գործում է հասարակության բոլոր մակարդակներում: Ռասայակենտրոնությունը (այն մակարդակը, թե որքանով է հասարակությունը ճանաչում անհատ մարդկանց ռասայական պատկանելությունը) կարծես ազդում է աֆրո-ամերիկացի երիտասարդների խտրականության ընկալման աստիճանի վրա, մինչդեռ ռասայական գաղափարախոսությունը կարող է խարխլել այդ խտրականության վնասակար հուզական հետևանքները[30]: Սելլեսը և Շելթոնը գտնում էին, որ հարաբերությունները ռասայական խտրականության և էմոցիոնալ դիսթրեսի միջև վերահսկվում են ռասայական գաղափարախոսությամբ և սոցիալական համոզմունքներով[31]:

Որոշ սոցիոլոգներ նաև պնդում են, որ, հատկապես Արևմուտքում, որտեղ ռասիզմը հաճախ պատժելի է պետության ղեկավարության կողմից, այն վերափոխվել է բացահայտից դեպի առավել քողարկված ռասայական նախապաշարմունքի: Ռասիզմի առավել նոր (ավելի թաքնված և դժվար նկատելի) ձևերը, որոնք կարող են համարվել սոցիալական գործընթացներում և կառույցներում ներգրավված, առավել բարդ է ուսումնասիրել: Մինչդեռ շատ երկրներում բացահայտ ռասիզմը աստիճանաբար վերածվել է տաբուի, անգամ նրանք, ովքեր ցույց են տալիս բացահայտ հավասարազոր վերաբերմունք` քողարկված կամ ավերող ռասիզմը դեռ անգիտակցորեն պահպանվում է[32]:

Այս գործընթացը խորապես ուսումնասիրվել է սոցիալական հոգեբանությունում` որպես բացահայտ ասոցացիաներ և թաքնված վերաբերմունքներ, անուղղակի ճանաչողության բաղադրիչ մաս: Անուղղակի վերաբերմունքները գնահատականներ են, որոնք տրվում են առանց օբյեկտի վերաբերմունքի և ինքնության նկատմամբ գիտակից ընկալման: Այս գնահատականները կամ նախընտրելի են, կամ` ոչ: Դրանք գալիս են անհատական փորձի ընթացքում տեղի ունեցած տարբեր ազդեցություններից[33]: Անուղղակի վերաբերմունքները գիտակցաբար չեն հայտնաբերել (կամ դրանք անճշգրիտ կերպով հայտնաբերել են) նախկին փորձի հետքերը, որոնք նպաստում են սոցիալական օբյեկտների նկատմամբ բարեհաճ կամ ոչ բարեհաճ զգացմունքների, մտքերի կամ գործողությունների[32]: Այս զգացմունքները, մտքերը կամ գործողությունները ազդում են վարքագծի վրա, որի մասին անհատը կարող է չիմանալ[34]:

Հետևաբար, անգիտակից ռասիզմը կարող է ազդել մեր տեսողական գործողությունների վրա և, թե ինչպես են մեր մտքերը աշխատում, երբ մենք տեսնում ենք «այլ գույների դեմքեր»: Մտածելով հանցագործությունների մասին, օրինակ, Սթենֆորդի համալսարանի սոցիալական հոգեբան Ջեննիֆեր Էդերհարդթը կարծում է, որ «սևամորթությունը մշտապես ասոցացվում է հանցագործությունների հետ»[35]: Այսպիսի ենթադրությունները ազդում են մեր մտքերի վրա և նրանք կարող են առաջացնել անգիտակից ռասիզմ մեր վարքագծի մեջ այլ մարդկանց և անգամ օբյեկտների նկատմամբ: Արդյունքում, ռասիստական մտքերը և գործողությունները կարող են առաջանալ կարծրատիպերից և մտավախություններից, որոնցից մենք անտեղյակ ենք[36]:

Հումանիտարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեզուն, լեզվաբանությունը և դիսկուրսը հումանիտար գիտությունների ակտիվ բնագավառներն են` գրականության և արվեստների հետ միասին: Դիսկուրսի վերլուծությունների նպատակն է բացահայտել ռասայի և ռասիստական գործողությունների իմաստը` այնպիսի ուղիների մանրամասն ուսումնասիրությունների միջոցով, որում մարդկային հասարակության այս գործոնները նկարագրվում և քննարկվում են տարբեր գրավոր և բանավոր աշխատություններում: Օրինակ, Վան Դիյկը (1992) ուսումնասիրում է ռասիզմի և ռասիստական գործողությունների նկարագրությունների տարբեր ուղիներ` այդպիսի գործողություններ կատարած հանցագործների և նրանց զոհերի պատկերմամբ[37]: Նա նկատում է, որ երբ այդպիսի գործողությունների նկարագրությունները բացասական հետևանքներ ունեն մեծամասնության և հատկապես սպիտակամորթ էլիտայի համար, դրանք հաճախ դիտվում են որպես հակասական և այդպիսի հակասական մեկնաբանությունները սովորաբար նշվում են չակերտներով կամ ընդունվում են որոշակի կասկածանքներով: Նախկինում մեջբերված գիրքը, Ուիլյամ Դյուբուայի Սև մարդկանց հոգիները, ներկայացնում է վաղ Աֆրոամերիկյան գրականությունը, որը նկարագրում է աֆրոամերիկացի հեղինակի փորձությունները կապված ռասիզմի հետ, երբ նա ճանապարհորդել է Հարավում:

Շատ ամերիկյան գեղարվեստական գրականություններ կենտրոնացել են ռասիզմի խնդիրների և ԱՄՆ-ում սևամորթների՝ ռասայի հետ կապված փորձառությունների վրա, այդ թվում՝ սպիտակամորթների կողմից գրված աշխատություններ, որոնցից են «Քեռի Թոմի տնակը», «Սպանել ծաղրածուին», «Կյանքի Իմիտացիա», ինչպես նաև ոչ գեղարվեստական ժանրի՝ «Ինձ նման սև» գիրքը: Այս և նույնատիպ այլ գրքեր կոչում են այսպես ասած «սպիտակ փրկչի պատմություն ֆիլմում», որտեղ հերոսը և հերոսուհիները սպիտակամորթ են՝ չնայած նրան, որ բոլոր պատմությունները տեղի են ունեցել սևամորթ կերպարների հետ: Այսպիսի գրվածքների տեքստային վերլուծությունները կարող են սուր հակադրվել սևամորթ հեղինակների՝ աֆրոամերիկացիների և ԱՄՆ-ի հասարակությունում նրանց անցած փորձությունների նկարագրություններին: Որոշ աֆրոամերիկացի գրողներ երբեմն նկարագրվում են աֆրոամերիկյան ուսումնասիրություններում որպես ռասայական խնդիրներից խուսափող, երբ նրանք գրում են սպիտակամորթության մասին, մինչդեռ մնացածը սա դիտում են են որպես աֆրոամերիկյան գրականության ավանդույթ, որն անվանվում է «սպիտակ օտարացման գրականություն», որի նպատակն է մարտահրավեր նետել ԱՄՆ-ում սպիտակների գերակայությանը և վերացնել այն[38]:

Հանրային կիրառում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ բառարանների՝ ռասիզմ բառը սովորաբար օգտագործվում է նկարագրելու համար խտրականությունը և նախապաշարմունքը՝ հիմնված ռասայի վրա[39][40]։

Ռասիզմ հասկացությունը օգտագործվում է նաև նկարագրելու համար հասարակության մեջ այն իրադրությունը, որտեղ գերիշխող ռասայական խումբը ուրիշներին ճնշելով որոշակի առավելություն է ստանում, անկախ նրանից, թե նրանք ուզում են առավելությունը, թե ոչ[41]: Ֆուկոդիական գիտնական Լադել Մաքհորթերը իր՝ 2009թ․ «Ռասայական և սեռային ճնշումները Անգլո—Ամերիկայում. ծագումնաբանություն» աշխատությունում ժամանակակից ռասիզմը բնութագրում է նույն կերպով՝ առավել կենտրոնանալով գերիշխող խումբ հասկացության վրա՝ սովորաբար նկատի ունենալով սպիտակամորթներին, որոնք տարբերվում են ռասայական մաքրությամբ և առաջընթացով, քան ոչ սպիտակների ճնշումների մասին բաց կամ ակնհայտ գաղափարախոսության[42]:

Հանրային և որոշ ակադեմիական կիրառումներում որոշակի տարբերություններ են սահմանվում ռասիզմ և էթնոկրատիզմ հասկացությունների միջև: Հաճախ այս երկուսը միասին են կիրառվում՝ «ռասայական և էթնիկ» արտահայտությամբ՝ նկարագրելու համար որոշ գործողություններ կամ արդյունքներ, որոնք կապված են հասարակությունում մեծամասնության կամ դոմինանտ խմբի նախապաշարմունքների դրսևորման հետ: Ավելին, ռասիզմ հասկացության իմաստը հաճախ համաձայնեցվում է նախապաշարմունք, մոլեռանդություն և խտրականություն հասկացությունների հետ: Ռասիզմը համալիր հասկացություն է, որը կարող է ներառել սրանցից յուրաքանչյուրը, բայց այն չի կարող համաձայնեցվել կամ հոմանիշ լինել այս տերմիններից ոչ մեկին:

Տերմինը հաճախ օգտագործվում է կապված նրա հետ թե ինչն է ընկալվում որպես նախապաշարմունք փոքրամասնությունների կամ խոցելի խմբերի կողմից այնպես, ինչպես «հակառակ ռասիզմի» հայեցակարգում: «Հակառակ ռասիզմ» հասկացությունը հաճախ օգտագործվում է նկարագրելու համար խտրական կամ թշնամական գործողությունները՝ ընդդեմ գերիշխող ռասայական կամ էթնիկ խմբի, մինչդեռ նախապատվություն տալով փոքրամասնական խմբերի ներկայացուցիչներին[43][44]: Այս հայեցակարգը օգտագործվում է հատկապես ԱՄՆ-ում «գունավոր գիտակից» քաղաքականությունների վերաբերյալ բանավեճերում (ինչպիսին է պոզիտիվ խտրականությունը), որոնք ուղղված են ռասայական խտրականության վերացմանը[45]: Նրանք, ովքեր պաշտպանում են էթնիկ փոքրամասնությունների շահերը, հիմնականում մերժում են հակադիր ռասիզմի գոյությունը[46]: Գիտնականները սովորաբար սահմանում են ռասիզմը ոչ միայն անհատական նախապաշարմունքների առումով, այլ նաև իշխանության կառուցվածքի առումով, որը պաշտպանում է գերիշխող մշակույթի շահերը և ակտիվորեն խտրականացնում է էթնիկ փոքրամասնություններին[43][44]: Այս տեսանկյունից կարելի է ասել, որ մինչ էթնիկ փոքրամասնությունների ներկայացուցիչները կարող են գերիշխող խմբի նկատմամբ խտրականություն դրևորել, այնուամենայնիվ քաղաքական և տնտեսական իշխանության բացակայությունը ճնշում է նրանց, պատկանում է մեծամասնություններին, ըստ այդմ՝ նրանք չեն ենթարկվում ռասիզմի[43][47][48]:

Ասպեկտներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռասիզմի հիմքում ընկած գաղափարախոսությունը կարող է դրսևորվել հասարակական կյանքի շատ ոլորտներում: Նման ասպեկտները նկարագրված են այս բաժնում, թեև ցանկը սպառիչ չէ.

Ավերիչ ռասիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավերիչ ռասիզմը քողարկված ռասիզմի տեսակ է, որտեղ մարդու կողմից անգիտակցորեն բացասական վերաբերմունք է դրսևորվում ռասայական կամ էթնիկ փոքրամասնությունների նկատմամբ, որը արտահայտվում է նրա կողմից այլ ռասայական և էթնիկ խմբերի հետ փոխհարաբերությունների խուսափումով։ Ի հակադարձ ավանդական, բացահայտ ռասիզմի, որը դրսևորվում է ռասայական, էթնիկ փոքրամասնությունների նկատմամբ բացահայտ ատելությամբ և խտրականությամբ՝ ավերիչ ռասիզմը բնորոշվում է առավել բարդ, երկկողմանի արտահայտչաձևերով և վարքագծով[49]։ Ավերիչ ռասիզմը նման է սիմվոլիկ կամ ժամանակակից ռասիզմի ենթադրություններին, որը նույնպես քողարկված, անգիտակից, կամ թաքնված վարքագիծ է, ինչը հանգեցնում է խտրականության անգիտակից ձևի։

Տերմինը ստեղծվել է Ջոել Քովելի կողմից՝ նկարագրելու համար ցանկացած էթնիկ կամ ռասայական խմբի նուրբ ռասայական վերաբերմունքը, ովքեր ռացիոնալացնում են իրենց անհարգալից վերաբերմունքը որոշակի խմբերի նկատմամբ՝ կանոնների և կարծրատիպերի ստեղծումով[49]։ Մարդիկ, ովքեր դրսևորում են ավերիչ ռասիզմ, կարող են դավանել էգալիտարյան հավատալիքներին, և հաճախ կժխտեն իրենց ռասայական մոտիվացված վարքագիծը․ այնուամենայնիվ նրանք փոխում են իրենց վերաբերմունքը, երբ շփվում են այլ ռասային կամ էթնիկ խմբին պատկանող ներկայացուցչի հետ․ փոփոխման մոտիվացիան քողարկված լինելու գաղափարն է։ Փորձերը ապահովել են էմպիրիկ աջակցություն ավերիչ ռասիզմի գոյության համար։ Ավերիչ ռասիզմը, պարզվել է, ունի պոտենցիալ լուրջ հետևանքներ աշխատանքի ընդունման և իրավաբանական որոշումների կայացման գործում[50][51]։

Գունակուրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գունակուրությունը սոցիալական փոխհարաբերություններում ռասայական հատկանիշների նկատմամբ ոչ հարգալից վերաբերմունքն է, օրինակ` դրական գործողությունների ժխտումը` որպես խտրականության անցյալ օրինակների վրա հիմնված արդյունք։ Այս վերաբերմունքի քննադատները պնդում են, որ, հրաժարվելով մասնակցել ռասայական անհավասարությանը, ռասայական գունակուրությունը փաստացի անգիտակցորեն շարունակում է ուղիները, որոնք առաջացնում են ռասայական անհավասարություն[52]:

Էդուարդո Բոնիլլա-Սիլվան պնդում է, որ գունակույր ռասիզմը առաջացել է վերացական լիբերալիզմի, մշակույթի բիոլոգիզացիայի, ռասայական հարցերի բնականացման և ռասիզմի նվազեցման արդյունքում[53]: Գունակույր փորձառությունները մեղմ են, ինստիտուցիոնալ և ակնհայտորեն ոչ ռասիստական[54], որովհետև ռասան բացահայտորեն անտեսվում է որոշումների կայացման ժամանակ։ Եթե ռասան անտեսվում է հիմնականում սպիտակամորթ հասարակություններում, օրինակ՝ սպիտակամորթությունը դառնում է նորմատիվ ստանդարտ, մինչդեռ մնացած ռասաների ներկայացուցիչները առանձնացված են, և այն, որ նրանք ռասիզմի զոհ կդառնան, հավանականությունը կարող է լինել մինիմալացված կամ ընդհանրապես բացակայել[55][56]: Անհատական մակարդակով գունակույր նախապաշարմունք ունեցող մարդիկ մերժում են ռասիստական գաղափարախոսությունը, բայց նաև մերժում են համակարգային քաղաքականությունը, որոնք միտված են լուծել ինստիտուցիոնալ ռասիզմը[56]:

Մշակութային ռասիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մշակութային ռասիզմը հասկացություն է, որն օգտագործվում է նկարագրելու և բացատրելու համար նոր ռասայական գաղափարախոսությունը և գործելակերպը, որն առաջացել է Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին։ Այն կարող է բնութագրվել որպես հասարակական համոզմունքներ և սովորույթներ, որոնք խթանում են այն ենթադրության առաջացմանը, որ իրենց մշակույթը, այդ թվում լեզուն և ավանդույթները, գերակա են այլ մշակույթների նկատմամբ։ Այն սերտորեն կապված է քսենոֆոբիա հասկացության հետ, որը հաճախ բնորոշվում է որպես վախ կամ ագրեսիա ներքին խմբի անդամների կողմից արտաքին խմբի անդամների նկատմամբ։ Մշակութային ռասիզմը գոյություն ունի, երբ լայնորեն ընդունված են տարբեր էթնիկ կամ բնակչության խմբերին վերաբերող կարծրատիպեր[57]։ Մինչդեռ ռասիզմը կարող է բնութագրվել որպես համոզմունք, որ մի ռասան ժառանգաբար գերակա է մյուսի նկատմամբ, մշակութային ռասիզմը կարող է բնորոշվել որպես համոզմունք, որ մի մշակույթը ժառանգաբար գերակա է մյուսի նկատմամբ[58]։

Տնտեսական ռասիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատմական տնտեսական կամ սոցիալական անհավասարությունը խտրականության տեսակ է, որն առաջանում է անցյալում տեղի ունեցած ռասայական և պատմական հակամարտությունների պատճառով, ինչն ազդում է ներկայիս սերնդի վրա ֆորմալ կրթության միջոցով և արտահայտվում է ընդհանուր հասարակության անդամների նկատմամբ անգիտակից ռասիստական վերաբերմունքով և վարվելակերպով։

2011թ․ Ամերիկայի բանկը համաձայնել է վճարել 335 միլիոն դոլլար՝ վճռելու համար դաշնային կառավարության այն պնդումը, որ դրա հիփոթեքային բաժինը խտրականություն է ցուցաբերել սևամորթ և իսպանալեզու տուն գնողների նկատմամբ[59]։

Իսպանական գաղութատիրության ժամանակաշրջանում իսպանացիները զարգացրել են համալիր կաստերի համակարգը՝ հիմնված ռասայի վրա, որն օգտագործվում էր հասարակական հսկողության համար և, բացի դրանից, նաև նշում էր հասարակության մեջ անձի կարևորության մասին[60]։ Մինչդեռ շատ լատինամերիկյան երկրներ վաղուց է, ինչ օրենսդրությամբ պաշտոնապես անօրինական են ճանաչել համակարգը՝ սովորաբար իրենց անկախության հռչակման ժամանակ[61]:

Ինստիտուցիոնալ ռասիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինստիտուցիոնալ ռասիզմը (հայտնի է նաև որպես կառուցածքային ռասիզմ, պետական ռասիզմ կամ համակարգային ռասիզմ) ռասայական խտրականություն է իշխանությունների, ընկերությունների, կրոնական կամ կրթական հաստատությունների կամ այլ խոշոր կազմակերպությունների կողմից, որը կարող է ազդել շատ անհատների կյանքի վրա։ Սթոքլի Կարմայքլին է վերագրվում առաջին անգամ ինստիտուցիոնալ ռասիզմ տերմինի օգտագործումը՝ 1960-ական թթ․։ Նա սահմանել է տերմինը որպես կազմակերպության կոլեկտիվ ձախողում՝ ապահովելու համար ընդունելի և արհեստավարժ սպասարկում մարդկանց համար իրենց մաշկի գույնի, մշակույթի կամ էթնիկ ծագման պատճառով[62]։

Մաուլանա Կարենգան պնդում էր, որ ռասիզմը ոչնչացնում է մշակույթը, լեզուն, կրոնը և մարդու հնարավորությունները, և, որ ռասիզմի հետևանքները մարդկային հնարավորությունների բարոյապես հրեշավոր ոչնչացումն է, աֆրիկյան բնակչությանը աշխարհին վերափոխելը, այլ մարդկանց հետ անցյալ, ներկա և ապագա հարաբերությունների թունավորումը, ովքեր միայն գիտեն մեզ կարծրատիպերի միջոցով և այսպիսով վնասելով իրական մարդկային հարաբերությունները անձանց միջև։

Մոլանա Կարենգան պնդում է, որ ռասիզմը հանգեցրել է մշակույթի, լեզվի, կրոնի և մարդկային հնարավորությունների ավիրմանը. «ռասիզմի հետևանքը մարդկային հնարավորությունների բարոյապես հրեշավոր կործանումն է, ներկայի, անցյալի և ապագայի թունավորումը և մարդկային հարաբերությունների խախտումը»[63]

Այլություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այլությունը տերմին է, որը օգտագործվում է որոշ մարդկանց կողմից` նկարագրելու համար խտրականության այն համակարգը, որտեղ խմբի հատկանիշները օգտագործվում են նրանց` նորմայից դուրս ճանաչելու համար[64]:

Այլությունը հիմքային դեր ունի ռասիզմի պատմության մեջ: Օբյեկտիվացնել մշակույթը որպես տարբերվող, էկզոտիկ և թերզարգացած ինչ-որ բան, նշանակում է ընդհանրացնել, որ դա նման չէ «նորմալ» հասարակությանը: Արևելքի ժողովուրդների նկատմամբ գաղութատիրական վերաբերմունքը հենց դրա օրինակն էր, քանի որ դիտարկվում էր, որ Արևելքը Արևմուտքի հակառակն է. կանացի, անինչ արևմուտքը տղամարդկային էր, թույլ, այնինչ արևմուտքը ուժեղ էր և ավանդական, այնինչ արևմուտքը դինամիկ զարգացող էր[65]: Անելով այս ընդհանրացումները` Եվրոպան միառժամանակ իրեն սահմանում էր որպես նորմա, այսպիսով առավել ամրապնդելով նրանց միջև սահմանազատումը[66]:

Այլության գործընթացների մեծ մասը հիմնվում է երևակայելի տարբերության վրա կամ տարբերության սպասելիքների վրա: Տարածական տարբերությունը կարող է բավարար լինել եզրահանգելու համար, որ «մենք» «այստեղ» ենք, իսկ «այլերը»` «այլ տեղ»[65]: Երևակայելի տարբերությունները ծառայում են մարդկանց խմբերով դասակարգելու և նրանց հատկանիշներ նշանակելու համար, որոնք հարմար են երևակայողի սպասելիքներին[67]:

Ռասայական խտրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռասայական խտրականությունը ենթադրում է որևէ մեկի նկատմամբ ռասայով պայմանավորված խտրականություն։

Ռասայական սեգրեգացիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Nuvola apps kaboodle.svg Արտաքին տեսաֆայլեր
Nuvola apps kaboodle.svg James A. White Sr.: The little problem I had renting a house, TED Talks, 14:20, February 20, 2015

Ռասայական սեգրեգացիան առօրյա կյանքում մարդկանց բաժանումն է սոցիալ-կառուցվածքային ռասայական խմբերի։ Այն կարող է վերաբերել առօրյա գործողություններին, ինչպիսիք են ռեստորաններում սնվելը, ցայտաղբյուրներից ջուր խմելը, լոգասենյակից օգտվելը, դպրոց հաճախելը, կինոթատրոն այցելելը կամ բնակարանների գնումն ու վարձակալությունը[68]։ Սեգրեգացիան հիմնականում անօրինական է, բայց կարող է գոյություն ունենալ հասարակական նորմերում, անգամ երբ չկա ուժեղ անհատական նախապատվություն դրա համար, ինչպես առաջարկվել է Թոմաս Սքելինգի՝ սեգրեգացիայի և հետագա աշխատանքի մասին մոդելներում:

Սուպրեմատիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

In 1899 Uncle Sam (a personification of the United States) balances his new possessions which are depicted as savage children. The figures are Puerto Rico, Hawaii, Cuba, Philippines and "Lad robes" (the Mariana Islands).

Եվրոպական գաղութատիրության դարաշրջանում Ամերիկա աշխարհամասում, Աֆրիկայում և Ասիայում հաճախ արդարացվում էին սպիտակամորթների գերակայական վերաբերմունքները[69]: 20-րդ դարասկզբին «Սպիտակամորթ մարդու բեռ» արտահայտությունը լայնորեն կիրառվում էր արդարացնելու համար իմպերիալիստական քաղաքականությունը[70][71]: Բնիկ ամերիկացիների նկատմամբ նվաճողական քաղաքականությունը արդարացվում է այն կարծրատիպով, որ տեղի հնդկացիները վայրագ ցեղեր են (ինչպես նշվում է ԱՄՆ-ի անկախության հռչակագրում)[72]: Ամերիկայում գաղութատիրության տարածման մասին 1890թ․ հոդվածում հեղինակ Լայման Ֆրենք Բաումը գրել է․ «Սպիտակամորթները զավթման օրենքով, քաղաքակրթության արդարադատությամբ Ամերիկյան մայրցամաքի վարպետներն են, և սահմանային բնակավայրերի բնակիչների լավագույն անվտանգությունը կապահովվի մնացած հնդկացիների տոտալ ոչնչացմամբ»[73]: Սևամորթ, արաբական և արևելաասիական սուպրեմատիզմ (գերակայություն) նույնպես գոյություն ունի։

Սիմվոլիկ/Ժամանակակից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

A rally against school integration in 1959.

Որոշ գիտնականներ պնդում են, որ 20-րդ դարի վերջին ԱՄՆ-ում ռասիզմի վաղ դաժան և ագրեսիվ ձևերը վերածվել են նախապաշարմունքի առավել մեղմ ձևերի: Ռասիզմի այս նոր ձևը երբեմն կոչվում է «ժամանակակից ռասիզմ» և բնութագրվում է արտաքնապես անկողմնակալ արարքներով, մինչդեռ ներքուստ պահելով կողմնակալ վերաբերմունք, ինչը դրսևորվում է այնպիսի իրավիճակներում, երբ նույն արարքի շուրջ տարբեր գնահատականներ են տրվում տարբեր ռասաների կամ էթնիկ խմբերի ներկայացուցիչների նկատմամբ[74]: Այս տեսակետը հիմնված է նախապաշարմունքային և խտրական վարվելաձևի շուրջ ուսումնասիրությունների վրա, որտեղ որոշ մարդիկ դրական վերաբերմունք են ցույց տալիս սևամորթների նկատմամբ առավել հանրային վայրերում և առավել բացասական` մասնավոր կոնտեքստում: Այս բացասական վերաբերմունքը դրսևորվում է նաև այն ժամանակ, երբ աշխատանքի ընդունելիս գործատուն թեկնածուներից նախապատվությունը հնարավոր է անգիտակցորեն տալ կոնկրետ ռասայի ներկայացուցչի[75][76][77]: Որոշ գիտնականներ դիտարկում են ժամանակակից ռասիզմը որպես կարծրատիպերի բացահայտ մերժում`զուգորդված խտրականության փոփոխվող կառույցների դիմադրության այն պատճառներով, որոնք ակնհայտորեն ոչ ռասայական են և գաղափարախոսությամբ, որը դիտարկում է հնարավորությունները բացառապես անհատական հիմքով` ժխտելով ռասայի արդիականությունը անհատական հնարավորությունների որոշման և միկրո-ագրեսսիայի անուղղակի ձևերի ցուցադրության և այլ ռասաների մարդկանցից խուսափելու համար[78]:

Ենթագիտակցական շեղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ անհատները, ովքեր գիտակցորեն պնդում են մերժել ռասիզմը, կարող են դեռևս ցուցադրել ենթագիտակցական ռասայական կողմնակալություններ որոշումների ընդունման գործընթացներում։ Մինչդեռ այդպիսի անգիտակից ռասայական կողմնակալությունները ամբողջովին չեն արտահայտում ռասիզմ հասկացության իմաստը, նրանց ազդեցությունը կարող է լինել նույնը, չնայած սովորաբար քիչ օգտագործվի, չլինի բացահայտ, գիտակից կամ կանխամտածված[79]։

Միջազգային իրավունք և ռասայական խտրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1919թ. ռասայական հավասարության դրույթը Ազգերի լիգայի դաշնության մեջ ներառելու առաջարկը աջակցվեց մեծամասնության կողմից, բայց չընդունվեց Փարիզի Խաղաղության կոնֆերանսի ժամանակ: 1943թ. Արևելյան Ասիայի Մեծ կոնֆերանսի ժամանակ Ճապոնիան և նրա դաշնակիցները հայտարարեցին ռասայական խտրականության վերացումը որպես իրենց առաջնային նպատակ[80]: ՄԱԿ-ի կանոնադրության առաջին հոդվածը սահմանում է «մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների իրավունքի խթանումը և խրախուսումը բոլորի համար, առանց ռասայականության տարբերության» որպես ՄԱԿ-ի առաջնային նպատակ:

1950թ. ՅՈՒՆԵՍԿՕՌասայական հարցի շուրջ, որն իրենից ներկայացնում էր համաձայնագիր` կնքված 21 գիտնականների կողմից, որոնց թվում էին Էշլի Մոնտագուն, Կլոդ Լեվի-Շտրաուսը, Գաննար Միրդալը, Հուլիեն Հաքսլին և այլք, առաջարկեց հրաժարվել ռասա տերմինից և փոխարենը օգտագործել էթնիկ խումբ հասկացությունը: Համաձայնագիրը դատապարտում էր գիտական ռասիզմի վարկածները, որոնք իրենց դերն էին ունեցել Հոլոքոստի ժամանակ: Այն ուղղված էր ինչպես գիտական ռասիզմի տեսությունների խաթարման` «ռասայական հարցի» վերաբերյալ ժամանակակից գիտելիքների տարածման միջոցով, այսպես էլ բարոյապես դատապարտված ռասիզմի դեմ` ի հակադրություն Լուսավորության դարաշրջանի փիլիսոփայությանը և բոլորի համար հավասար իրավունքների ընդունմանը: Միրդալսի Ամերիկյան Դիլեմմա. սևամորթների խնդիրները և ժամանակակից ժողովրդավարությունը աշխատության հետ միասին` Ռասայական հարցը ազդել է 1954 թ. ԱՄՆ-ի Գերագույն դատարանի կողմից խտրականության վերացման որոշման վրա[81]: Նաև 1950թ. ընդունվեց Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիան, ինչը բազմիցս օգտագործվել է ռասայական խտրականության հետ կապված խնդիրների ժամանակ[82]:

Միավորված ազգերի կազմակերպությունը օգտագործում է ռասայական խտրականության սահմանումը 1966 թվականին ընդունված Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին միջազգային կոնվենցիայում.

...  սահմանափակում, բացառում, արգելում կամ նախապատվություն` հիմնված ռասայի, մաշկի գույնի, ծագման, ազգային կամ էթնիկ պատկանելության վրա, որը նպատակ ունի վերացնել, արժեզրկել քաղաքական, տնտեսական, մշակութային և հանրային կյանքի այլ ոլորտներում մարդու իրավունքները և հիմնարար ազատությունները[83]

2001թ. Եվրոպական Միությունը բացահայտորեն արգելեց ռասիզմը` սոցիալական խտրականության բազմաթիվ այլ ձևերի հետ` Եվրոպական միության Հիմնարար իրավունքների մասին կանոնադրությունում, որի իրավական ազդեցությունը անպայմանորեն սահմանափակվում է Եվրոպական միության հաստատություններով. ըստ կանոնադրության 21-րդ հոդվածի արգելվում է խտրականությունը ցանկացած ոլորտում, ինչպիսիք են ռասան, մաշկի գույնը, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումը, գենետիկական հատկանիշները, լեզուն, կրոնը, քաղաքական հայացքները, ազգային փոքրամասնության անդամ լինելը, սոցիալական վիճակը, հաշմանդամությունը, տարիքը, սեռական կողմնորոշումը և ազգային պատկանելությունը[84]:

Գաղափարախոսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռասիստական քաղաքական պաստառ Փենսիլվանիա նահանգի մարզպետի 1866թ․ընտրություններից
Ռասայականորեն սեգրեգացված լողափ Ապարտհեյդ ժամանակաշրջանում Հարավային Աֆրիկայում, որտեղ նշվում է, որ «տարածքից կարող են օգտվել միայն սպիտակամորթ ռասայի ներկայացուցիչները»։

Ռասիզմը 19-րդ դարում գոյություն է ունեցել որպես «գիտական ռասիզմ», որը փորձում էր ապահովել մարդկության ռասայական դասակարգումը[85]: 1775թ․ Յոհան Ֆրիդրիխ Բլումենբախը բաժանեց աշխարհի բնակչությունը 5 խմբերի՝ հիմնվելով մաշկի գույնի վրա (Կովկասցիներ, Մոնղոլներ և այլն)՝ ունենալով այն տեսակետը, որ ոչ կովկասցիները դաստիարակվել են դեգեներացիոն գործընթացի միջոցով։ Գիտական ռասիզմի մեկ այլ վաղ տեսակետ է պոլիգենիստականը, որը ենթադրում է, որ տարբեր ռասաներ տարբեր կերպ են ստեղծվել։ Պոլիգենիստ Քրիստոֆ Մեյներսը մարդ տեսակին բաժանում էր երկու խմբի՝ «գեղեցիկ սպիտակամորթ ռասա» և «տգեղ սևամորթ ռասա»։ Մեյներսը իր՝ «Մարդկության պատմության ուրվագիծը» գրքում պնդում է, որ ռասայի գլխավոր հատկանիշը գեղեցկությունը կամ տգեղությունն է։ Նա միայն սպիտակամորթ ռասային էր համարում գեղեցիկ։ Նա «տգեղ ռասային» համարում էր ցածրորակ, անբարոյական և կենդանու նման։

Անդերս Ռետցիուսը նշել է, որ ոչ եվրոպացիները, ոչ էլ մյուսները մեկ «մաքուր ռասա» չեն, այլ խառը ծագում ունեն։ Մինչդեռ չընդունվելով շատերի կողմից` Բլումենբախի` մարդկանց ծագման մասին վարկածը դեռևս լայնորեն կիրառվում է ԱՄՆ-ում` հասարակության դասակարգման համար: Հանս Փիթեր Սթինսբին, մինչդեռ խստորեն շեշտում էր, որ բոլոր մարդիկ այսօր խառը ծագում ունեն, 1907 թվականին պնդեց, որ ամենամաքուր ռասան այսօր կարող են լինել Ավստրալիայի աբորիգենները[86]:

Գիտական ռասիզմը կորցրեց իր նշանակությունը 20-րդ դարի սկզբին, բայց հիմնարար մարդու ծագումը և հասարակական տարբերությունները դեռևս շարունակում էին ուսումնասիրվել ակադեմիական մակարդակով այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են մարդու գենետիկան, ներառյալ` պալեոգենետիկան, սոցիալական մարդաբանությունը, համեմատական քաղաքականությունը, կրոնների պատմությունը, գաղափարների պատմությունը, պատմությունը, էթիկան և հոգեբուժությունը:

Չնայած Երկրորդ Աշխարհամարտից և Հոլոքոստից հետո ռասիստական գաղափարախոսությունները վարկաբեկվել են էթիկական, քաղաքական և գիտական հիմուքներով, ռասիզմը և ռասիստական խտրականությունը աշխարհում լայնորեն տարածված են մնացել: Ժամանակի ընթացքում, երբ տեղի ունեցավ սոցիալական և քաղաքական լարվածության վերածնունդ, նոր աշխատություններ հրատարակվեցին, որոնք կրկնում էին անցյալը և վարկաբեկում ռասայական այնպիսի հայացքները, ինչպիսին էր Ջ. Ռ. Բեյկերսի «Ռասան»[87]: Ռասիզմի բացահայտ դրսևորումների նկատմամբ հասարակության դժգոհության պատճառով այդ ժամանակի հեղինակ ները կարող էին հասնել նույն արդյունքին` սերմանելով մեղմ կարծրատիպեր իրենց աշխատություններում, ինչպիսին էր Գլեդվելլի Շրջադարձային կետը[88]:

Դյու Բուան նկատեց, որ մենք ավելի շատ ուշադրություն դարձնում ենք ոչ թե ռասային, այլ մշակույթին. «...ընդհանուր պատմություն, ընդհանուր օրենքներ և կրոն, միանման մտածելակերպ և կյանքի կոնկրետ իդեալներին գիտակից, միասնական ձգտում»[89]: 19-րդ դարի վերջին ազգայնականները առաջինն էին, որ ընդունեցին ժամանակակից դատողությունները` ռասայի և էթնիկության մասին նոր ազգայնական վարդապետությունների ձևավորման համար: Վերջապես ռասան եկավ ներկայացնելու ոչ միայն մարդու մարմնի ամենակարևոր հատկանիշները, այլ նաև սկսվեց դիտվել որպես ազգի բնավորությունը և անձը ձևավորող վճռական գործիքներից մեկը[90]: Այս տեսակետի համաձայն` մշակույթը ֆիզիկական դրսևորում է` ստեղծված էթնիկ խմբերի կողմից, քանի որ լիովին որոշվում է ռասայական բնութագրերով: Ռասայի մաքրությունը հակված էր կապված լինելու մակերեսային բնութագրիչների հետ, որոնք հեշտությամբ հասցեագրվում էին, ինչպիսին է օրինակ շիկահերությունը: Ռասայական հատկանիշները հակված էին կապված լինելու ազգության և լեզվի, այլ ոչ թե ռասայական բնութագրերի իրական աշխարհագրական բաշխման հետ:

Աջակցվելով որոշ ազգայնական և էթնոկենտրոն արժեքների կողմից` ռասայական գերակայության այս հասկացությունը զարգանում էր` տարբերվելով այլ մշակույթներից, որոնք համարվում էին ստորադաս կամ անմաքուր: Մշակույթի այս շեշտադրումը համապատասխանում է ռասիզմի ժամանակակից սահմանմանը. ռասիզմը չի ծագում ռասաների գոյությունից, այն դրանք ստեղծում է սոցիալական բաժանումների գործընթացում. ցանկացած ոք կարող է ռասայականացվել` անկախ իրենց սոմատիկ, մշակութային և կրոնական տարբերություններից[91]:

Սահմանումը բացահայտ մերժում է ռասայի կենսաբանական գաղափարը, որը դեռևս գիտական բանավեճերի առարկա է: Դեյվիդ Ռոուի խոսքերով ռասայի հասկացությունը, չնայած երբեմն այլ անվան տակ հանդես գալով, կշարունակվի օգտագործվել կենսաբանության և այլ ոլորտներում, որովհետև գիտնականները հիացած են մարդկանց զանազանությամբ, ինչի մեծ մասը պայմանավորված է հենց ռասայով[92]:

Ռասայական նախապաշարմունքը դարձավ միջազգային օրենսդրության առարկա: Դրա օրինակներից է Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման հռչակագիրը` ընդունված ՄԱԿ-ի գլխավոր անսամբլեայի կողմից 1963թ. նոյեմբերի 20-ին[93]:

Էթնիկություն և էթնիկ հակամարտություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հսկայական գերեզմանափոս, որը փորվել է 1890թ․ Վունդեդ-Նի քաղաքի զինված ապստամբության ժամանակ ԱՄՆ-ի բանակի կողմից սպանված 150 Լակոտա ժողովրդի սառած մարմինների համար, որի միջոցով վերջ դրվեց Ամերիկա-հնդկացիական պատերազմներին

Ռասիզմի ծագման շուրջ բանավեճերը հաճախ ձախողվում են տերմինի սահմանման ոչ հստակության պատճառով: Շատերը օգտագործում են ռասիզմ տերմինը առավել ընդհանուր երևույթների համար, ինչպիսիք են քսենոֆոբիան և էթնոկենտրոնությունը, չնայած գիտնականները փորձում են հստակորեն տարբերակել այդ երևույթները ռասիզմից` որպես գաղափարախոսություն, կամ գիտական ռասիզմից, որը սովորական քսենոֆոբիայի հետ քիչ առնչություն ունի: Մյուսներն էլ կապում են ռասիզմի վերջին ձևերը էթնիկ և ազգային հակամարտությունների ավելի վաղ ձևերի հետ: Բայց դեպքերի մեծամասնությունում ազգամիջյան հակամարտությունների հիմնական նպատակները ուղղված են տարածքների և ռազմական ռեսուրսների ձեռքբերմանը:

Ռասա և ռասիզմ հասկացությունները հաճախ կենտրոնական դեր են խաղացել էթնիկական կոնֆլիկտների ժամանակ: Ողջ պատմության ընթացքում, երբ հակառակորդը ճանաչվում է որպես «այլ»` կապված ռասայի և էթնիկ պատկանելության հետ (մասնավորապես, երբ «այլ»-ը մեկնաբանվում է որպես «ստորադաս»), միջոցները, որոնք օգտագործվում էին ինքնահռչակ գերակա կողմի կողմից համապատասխան վայրում մարդկային վերաբերմունքը և նյութական հարստությունը հաճախ լինում էին առավել դաժան և պակաս սահմանափակված բարոյական կամ էթիկական նկատառումներով: Համաձայն պատմաբան Դանիել Ռիչթերի` Պոնտիակի ապստամբությունը երկու կողմերի միջև կոնֆլիկտի առաջացում տեսավ` նոր գաղափար, որ բոլոր բնիկ ժողովուրդները «հնդիկներ» են, բոլոր Եվրո-ամերիկացիները «սպիտակներ», և նրանք բոլորով պետք է միավորվեն մի կողմում և ոչնչացնեն «այլերին»[94]: Բասիլ Դեյվիդսոնը իր` «Աֆրիկա` տարբեր, բայց հավասար» փաստագրական ֆիլմում նշում է, որ ռասիզմը առաջացել է վերջերս` 19-րդ դարում` միայն Ամերիկա աշխարհամասում ստրկության արդարացման անհրաժեշտության պատճառով:

Պատմականորեն, ռասիզմը Տրանսատլանտյան ստրկավաճառության գլխավոր շարժիչ ուժն էր[95]: Այն նաև գլխավոր շարժիչ ուժն էր ռասայական սեգրեգացիայի, հատկապես ԱՄՆ-ում 19-րդ և վաղ 20-րդ դարում, և Հարավային Աֆրիկայում ապարտեիդ ռեժիմի ժամանակ. Արևմտյան աշխարհում 19-րդ և 20-րդ դարերի ռասիզմի մասին առկա են մեծ քանակությամբ ուսումնասիրություններ և դիսկուրսներ[96]: Ռասիզմը մեծ դեր է ունեցել նաև ցեղասպանությունների իրականացման գործում, ինչպիսիք են Հայոց ցեղասպանությունը և Հոլոքոստը, գաղութատիրական ծրագրերի ժամանակ, օրինակ` եվրոպական գաղութատիրությունը Ամերիկայում, Աֆրիկայում և Ասիայում: Բնիկ ժողովուրդները հաճախ ենթարկվել են և հիմա էլ ենթարկվում են ռասիստական խտրականության: Ռասիզմի պրակտիկան և գաղափարախոսությունները դատապարտվում են ՄԱԿ-ի կողմից ընդունված Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրոով[97]:

Էթնիկ և ռասայական նացիոնալիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

A 1917 anti-conscription propaganda leaflet imploring voters to "keep Australia white". A horde of Asians bearing a dragon flag is shown to the north.

After the Napoleonic Wars, Europe was confronted with the new "nationalities question", leading to reconfigurations of the European map, on which the frontiers between the states had been delineated during the 1648 Peace of Westphalia. Nationalism had made its first appearance with the invention of the levée en masse by the French Revolutionaries, thus inventing mass conscription in order to be able to defend the newly founded Republic against the Ancien Régime order represented by the European monarchies. This led to the French Revolutionary Wars (1792–1802) and then to the conquests of Napoleon, and to the subsequent European-wide debates on the concepts and realities of nations, and in particular of nation-states. The Westphalia Treaty had divided Europe into various empires and kingdoms (such as the Ottoman Empire, the Holy Roman Empire, the Swedish Empire, the Kingdom of France, etc.), and for centuries wars were waged between princes (Kabinettskriege in German).

Modern nation-states appeared in the wake of the French Revolution, with the formation of patriotic sentiments for the first time in Spain during the Peninsula War (1808–1813, known in Spain as the Independence War). Despite the restoration of the previous order with the 1815 Congress of Vienna, the "nationalities question" became the main problem of Europe during the Industrial Era, leading in particular to the 1848 Revolutions, the Italian unification completed during the 1871 Franco-Prussian War, which itself culminated in the proclamation of the German Empire in the Hall of Mirrors in the Palace of Versailles, thus achieving the German unification.

Meanwhile, the Ottoman Empire, the "sick man of Europe", was confronted with endless nationalist movements, which, along with the dissolving of the Austrian-Hungarian Empire, would lead to the creation, after World War I, of the various nation-states of the Balkans, with "national minorities" in their borders.[98]

Ethnic nationalism, which advocated the belief in a hereditary membership of the nation, made its appearance in the historical context surrounding the creation of the modern nation-states.

One of its main influences was the Romantic nationalist movement at the turn of the 19th century, represented by figures such as Johann Herder (1744–1803), Johan Fichte (1762–1814) in the Addresses to the German Nation (1808), Friedrich Hegel (1770–1831), or also, in France, Jules Michelet (1798–1874). It was opposed to liberal nationalism, represented by authors such as Ernest Renan (1823–1892), who conceived of the nation as a community, which, instead of being based on the Volk ethnic group and on a specific, common language, was founded on the subjective will to live together ("the nation is a daily plebiscite", 1882) or also John Stuart Mill (1806–1873).[99] Ethnic nationalism blended with scientific racist discourses, as well as with "continental imperialist" (Hannah Arendt, 1951[100]) discourses, for example in the pan-Germanism discourses, which postulated the racial superiority of the German Volk (people/folk). The Pan-German League (Alldeutscher Verband), created in 1891, promoted German imperialism and "racial hygiene", and was opposed to intermarriage with Jews. Another popular current, the Völkisch movement, was also an important proponent of the German ethnic nationalist discourse, and it combined Pan-Germanism with modern racial antisemitism. Members of the Völkisch movement, in particular the Thule Society, would participate in the founding of the German Workers' Party (DAP) in Munich in 1918, the predecessor of the National Socialist German Workers' Party (NSDAP; commonly known in English as the Nazi party). Pan-Germanism played a decisive role in the interwar period of the 1920s–1930s.[100]

These currents began to associate the idea of the nation with the biological concept of a "master race" (often the "Aryan race" or the "Nordic race") issued from the scientific racist discourse. They conflated nationalities with ethnic groups, called "races", in a radical distinction from previous racial discourses that posited the existence of a "race struggle" inside the nation and the state itself. Furthermore, they believed that political boundaries should mirror these alleged racial and ethnic groups, thus justifying ethnic cleansing, in order to achieve "racial purity" and also to achieve ethnic homogeneity in the nation-state.

Such racist discourses, combined with nationalism, were not, however, limited to pan-Germanism. In France, the transition from Republican liberal nationalism, to ethnic nationalism, which made nationalism a characteristic of far-right movements in France, took place during the Dreyfus Affair at the end of the 19th century. During several years, a nationwide crisis affected French society, concerning the alleged treason of Alfred Dreyfus, a French Jewish military officer. The country polarized itself into two opposite camps, one represented by Émile Zola, who wrote J'Accuse…! in defense of Alfred Dreyfus, and the other represented by the nationalist poet, Maurice Barrès (1862–1923), one of the founders of the ethnic nationalist discourse in France.[101] At the same time, Charles Maurras (1868–1952), founder of the monarchist Action française movement, theorized the "anti-France", composed of the "four confederate states of Protestants, Jews, Freemasons and foreigners" (his actual word for the latter being the pejorative métèques). Indeed, to him the first three were all "internal foreigners", who threatened the ethnic unity of the French people.

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էթնոկրատիզմ և պրոտո-ռասիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

The Book of Genesis's biblical curse on Canaan, which was often misinterpreted as a curse on his father Ham, was used to justify slavery in 19th century America.[102]

Բերնարդ Լյուիսը ցիտել է հույն փիլիսոփա Արիստոտելին, ով ստրկության մասին իր քննարկման մեջ նշել է, որ մինչդեռ հույները ազատ են բնությունից, բարբարոսները (ոչ հրեաները) բնությունից ստրուկ են, և որ իրենց բնույթով նրանք ավելի հակված են ենթարկվելու բռնապետական կառավարությանը[103]: Չնայած Արիստոտելը չի առանձնացրել որևէ կոնկրետ ռասա, նա պնդում էր, որ մարդիկ, ովքեր հույն չեն, առավել հակված են ստրկության բեռին, քան նրանք, ովքեր հույն են[104]: Մինչդեռ Արիստոտելը նշում է այն մասին, որ բնատուր ստրուկներ համարվում են նրանք, ովքեր ունեն ուժեղ մարմին և ստրուկի հոգի (անխոհեմ), ովքեր ֆիզիկական հիմք ունեն խտրականության ենթարկվելու համար, նա նաև բացահայտորեն հայտարարում է, որ հոգու և մարմնի ճիշտ ուղին ոչ միշտ են միասին գնում` ենթադրելով, որ ստրուկներին որոշելու ամենահզոր գործոնը հոգին է, ոչ թե մարմինը[105]: Այս պրոտո-ռասիզմը դասական Բենյամին Իսահակի կողմից դիտվում է որպես ժամանակակից ռասիզմի նախատիպ:

Այսպիսի պրոտո-ռասիզմը և էթնոկենտրոնությունը պետք է դիտարկել համատեքստում, որովհետև ռասիզմի ժամանակակից ըմբռնումը, հիմնված ժառանգական թերության վրա, այն ժամանակ դեռ գոյություն չուներ, և հայտնի չէ, թե Արիստոտելը հավատում էր, որ բարբարոսների բնատուր թերությունը շրջակա միջավայրի և կլիմայի պատճառ էր, թե բնատուր էր[106]:

Պատմաբան Դանթե Պուզոն, անդրադառնալով Արիստոտելին, ռասիզմին և հին աշխարհին, գրել է.

Ռասիզմը հիմնված է երկու հիմնական ենթադրությունների վրա` առաջինը, որ գոյություն ունի կապ ֆիզիկական բնութագրիչների և բարոյական հատկանիշների միջև, և երկրորդը, որ մարդկությունը բաժանվում է վերադաս և ստորադաս խմբերի: Ռասիզմի այսպիսի սահմանումը ունի ժամանակակից հայեցակարգ, քանի որ մինչև 16-րդ դարը գրեթե ոչինչ չկար Արևմուտքի կյանքի և մտածողության մեջ, որը կարելի է անվանել ռասիստական: Թյուրըմբռնելիություն թույլ չտալու համար պետք է հստակ տարբերակում մտցնել ռասիզմի և էթնոկենտրոնության միջև…Հին եբրայեցիները, հղում անելով բոլոր նրանց ովքեր եբրայեցի չեն, որպես հեթանոսներ, էթնոկենտրոն էին, այլ ոչ թե ռասիստ… Այդպիսին էին նաև հելլենեները, որոնք բոլոր ոչ հելլեններին համարում էին վայրենիներ, կամ եգիպտացիներին, որոնց նրանք համարում էին իրենց դաստիարակները արվեստի ոլորտում` միևնույն ժամանակ անվանելով բարբարոսներ[107]:

Բերնարդ Լյուիսը նաև հղում է անում Միջին Արևելքի և Հյուսիսային Աֆրիկայի տարածաշրջանների պատմաբաններին և աշխարհագրագետներին[108], որոնց թվում են Ալ-Մուքադդասին, Ալ-Ջահիզը, Ալ-Մասուդին, Աբու Ռայհան Բիրունին, Նազիր ալ-Դին ալ-Թուսին և Իբն Քութայբան[108]: Թեև Ղուրանում չի արտահայտվում որևէ ռասայական նախապաշարմունք, Լեվիսը պնդում է, որ հետագայում էթնոկենտրոն նախապաշարմունքը զարգացավ արաբների շրջանում մի շարք պատճառներով[108]. նրանց լայնածավալ նվաճումները և ստրկավաճառությունը, ստրկության մասին Արիստոտելյան գաղափարների ազդեցությունը, որոնք որոշ մահմեդական փիլիսոփաներ ուղղում էին Զանջ (Բանտու[109]) և թուրք ժողովուրդներին[103] և հուդաքրիստոնեական գաղափարների ազդեցությունը, որը տարբերակում էր մտցնում մարդ տեսակների միջև[110]: Աֆրո-արաբ հեղինակ Ալ-Ջահիզը, ունենալով Բանտու պապ, Սևամորթների գերակայությունը սպիտակամորթների նկատմամբ վերնագրով գիրք է գրել[111] և բացատրել, թե ինչու է Բանտու ժողովուրդը սևամորթ` էկոլոգիական դետերմինիզմի տեսանկյունից[112]: 14-րդ դարում զգալի թվով ստրուկներ եկան Սահարայի մերձակա շրջաններից. Լյուիսը պնդում էր, որ սրա արդյունքը եղավ այն, որ եգիպտացի պատմաբան Ալ-Աբշիբին (1388–1446) գրեց. «ասվում է, որ երբ սևամորթ ստրուկը կուշտ է, նա անառակությամբ է զբաղվում, իսկ երբ սոված` գողանում է»[113]: Համաձայն Լյուիսի`14-րդ դարի Թունիսցի գիտնական Իբն Խալդունը գրել է.

...Արևմուտքում հայտնի աֆրիկացի սևամորթ ազգերից դուրս` հարավում չկա քաղաքակրթություն բառի բուն իմաստով: Կան միայն մարդիկ, ովքեր առավել մոտիկ են հիմար կենդանիներին, քան բանական արարածներին: Նրանք ապրում են քարանձավներում և սնվում են բույսերով ու հում հացահատիկով: Նրանք հաճախ նաև միմյանց են ուտում: Նրանց պետք չէ մարդ անվանել: Դրա համար սևամորթ ազգերը պետք է ստրկացվեն, քանի որ «նեգրերը» հիմնականում քիչ են և ունեն որակներ, որոնցով, ինչպես նշեցինք, նման են հիմար կենդանիներին [108][114]:

Ինչևէ, համաձայն Ուեսլեյան համալսարանի պրոֆեսոր Աբդելմայիդ Հանումի`նման վերաբերմունքը տարածված չէր մինչև 18-19-րդ դարերը: Նա պնդում էր, որ որոշ արաբական հեղինակների տեքստեր, այդ թվում նաև Իբն Խալդունի, ֆրանսիացի արևելագետների կողմից սխալ թարգմանությունների են ենթարկվել[115]: Ջեյմս Է. Լինդսեյը պնդում է, որ արաբական ինքնության հայեցակարգն իրենով գոյություն չի ունեցել մինչև ժամանակակից շրջանը[116]:

Արյան մաքրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

The Umayyad Caliphate invasion of Hispania, with Muslim Berber invaders overthrowing the previous Visigothic rulers and creating Al-Andalus,[117] which contributed to the Golden age of Jewish culture, and lasted for six centuries.[118] It was followed by the centuries-long Reconquista,[119] terminated under the Catholic monarchs Ferdinand V and Isabella I. The legacy Catholic Spaniards then formulated the Cleanliness of blood doctrine. It was during this time in history that the Western concept of aristocratic "blue blood" emerged in a racialized, religious and feudal context,[120] so as to stem the upward social mobility of the converted New Christians. Robert Lacey explains:

It was the Spaniards who gave the world the notion that an aristocrat's blood is not red but blue. The Spanish nobility started taking shape around the ninth century in classic military fashion, occupying land as warriors on horseback. They were to continue the process for more than five hundred years, clawing back sections of the peninsula from its Moorish occupiers, and a nobleman demonstrated his pedigree by holding up his sword arm to display the filigree of blue-blooded veins beneath his pale skin—proof that his birth had not been contaminated by the dark-skinned enemy. Sangre azul, blue blood, was thus a euphemism for being a white man—Spain's own particular reminder that the refined footsteps of the aristocracy through history carry the rather less refined spoor of racism.[121]

Following the expulsion of the Arabic Moors and most of the Sephardic Jews from the Iberian peninsula, the remaining Jews and Muslims were forced to convert to Roman Catholicism, becoming "New Christians", who were sometimes discriminated against by the "Old Christians" in some cities (including Toledo), despite condemnations by the Church and the State, which both welcomed the new flock.[120] The Inquisition was carried out by members of the Dominican Order in order to weed out the converts who still practiced Judaism and Islam in secret. The system and ideology of the limpieza de sangre ostracized false Christian converts from society in order to protect it against treason.[122] The remnants of such legislation persevered into the 19th century in military contexts.[123]

In Portugal, the legal distinction between New and Old Christian was only ended through a legal decree issued by the Marquis of Pombal in 1772, almost three centuries after the implementation of the racist discrimination. The limpieza de sangre legislation was common also during the colonization of the Americas, where it led to the racial and feudal separation of peoples and social strata in the colonies. It was however often ignored in practice, as the new colonies needed skilled people.[124]

A 16th-century illustration by Flemish Protestant Theodor de Bry for Las Casas's Brevisima relación de la destrucción de las Indias, depicting Spanish atrocities during the conquest of Cuba.

At the end of the Renaissance, the Valladolid debate (1550–1551), concerning the treatment of the natives of the "New World" pitted the Dominican friar and Bishop of Chiapas, Bartolomé de Las Casas, to another Dominican and Humanist philosopher, Juan Ginés de Sepúlveda. The latter argued that the Indians practiced human sacrifice of innocents, cannibalism, and other such "crimes against nature"; they were unacceptable and should be suppressed by any means possible including war,[125] thus reducing them to slavery or serfdom was in accordance with Catholic theology and natural law. To the contrary, Bartolomé de Las Casas argued that the Amerindians were free men in the natural order and deserved the same treatment as others, according to Catholic theology. It was one of the many controversies concerning racism, slavery, religion, and European morality that would arise in the following centuries and which resulted in the legislation protecting the natives.[126] The marriage between Luisa de Abrego, a free black domestic servant from Seville and Miguel Rodríguez, a white segovian conquistador in 1565 in St. Augustine (Spanish Florida), is the first known and recorded Christian marriage anywhere in the continental United States.[127]

Although antisemitism has a long history, related to Christianity and native Egyptian or Greek religions[128] (anti-Judaism), racism itself is sometimes described as a modern phenomenon. In the view of the French philosopher and historian Michel Foucault, the first formulation of racism emerged in the Early Modern period as the "discourse of race struggle", and a historical and political discourse, which Foucault opposed to the philosophical and juridical discourse of sovereignty.[129] On the other hand, e.g. Chinese self-identification as a "yellow race" predated such European racial concepts.[130]

This European analysis, which first appeared in Great Britain, was then carried on in France by such people as Boulainvilliers, Nicolas Fréret, and then, during the 1789 French Revolution, Sieyès, and afterwards, Augustin Thierry and Cournot. Boulainvilliers, who created the matrix of such racist discourse in medieval France, conceived of the "race" as being something closer to the sense of a "nation", that is, in his time, the "race" meant the "people".

He conceived of France as being divided between various nations – the unified nation-state is an anachronism here – which themselves formed different "races". Boulainvilliers opposed the absolute monarchy, which tried to bypass the aristocracy by establishing a direct relationship to the Third Estate. Thus, he developed the theory that the French aristocrats were the descendants of foreign invaders, whom he called the "Franks", while according to him, the Third Estate constituted the autochthonous, vanquished Gallo-Romans, who were dominated by the Frankish aristocracy as a consequence of the right of conquest. Early modern racism was opposed to nationalism and the nation-state: the Comte de Montlosier, in exile during the French Revolution, who borrowed Boulainvilliers' discourse on the "Nordic race" as being the French aristocracy that invaded the plebeian "Gauls", thus showed his contempt for the Third Estate, calling it "this new people born of slaves ... mixture of all races and of all times".

19-րդ դար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Pears' Soap ընկերության գովազդ։ Նկարը վերնագրված է հետևյալ կերպ՝ «Անհամեմատելի է դեմքի գույնի հետ․․․»։ Նկարազարդման մեջ՝ «առաջ և հետո», պատկերված է, թե ինչպես է սևամորթ երեխայի մաշկի մուգ գույնը լվալուց հետո սպիտակում։

While 19th-century racism became closely intertwined with nationalism,[131] leading to the ethnic nationalist discourse that identified the "race" with the "folk", leading to such movements as pan-Germanism, pan-Turkism, pan-Arabism, and pan-Slavism, medieval racism precisely divided the nation into various non-biological "races", which were thought to be the consequence of historical conquests and social conflicts. Michel Foucault traced the genealogy of modern racism to this medieval "historical and political discourse of race struggle". According to him, it divided itself in the 19th century according to two rival lines: on one hand, it was incorporated by racists, biologists and eugenicists, who gave it the modern sense of "race", and they also transformed this popular discourse into a "state racism" (e.g., Nazism). On the other hand, Marxism also seized this discourse founded on the assumption of a political struggle that provided the real engine of history and continued to act underneath the apparent peace. Thus, Marxists transformed the essentialist notion of "race" into the historical notion of "class struggle", defined by socially structured positions: capitalist or proletarian. In The Will to Knowledge (1976), Foucault analyzed another opponent of the "race struggle" discourse: Sigmund Freud's psychoanalysis, which opposed the concept of "blood heredity", prevalent in the 19th century racist discourse.

Authors such as Hannah Arendt, in her 1951 book The Origins of Totalitarianism, have said that the racist ideology (popular racism) which developed at the end of the 19th century helped legitimize the imperialist conquests of foreign territories and the atrocities that sometimes accompanied them (such as the Herero and Namaqua Genocide of 1904–1907 or the Armenian Genocide of 1915–1917). Rudyard Kipling's poem, The White Man's Burden (1899), is one of the more famous illustrations of the belief in the inherent superiority of the European culture over the rest of the world, though it is also thought to be a satirical appraisal of such imperialism. Racist ideology thus helped legitimize the conquest and incorporation of foreign territories into an empire, which were regarded as a humanitarian obligation partially as a result of these racist beliefs.

A late-19th-century illustration from Ireland from One or Two Neglected Points of View by H. Strickland Constable shows an alleged similarity between "Irish Iberian" and "Negro" features in contrast to the "higher" "Anglo-Teutonic".

However, during the 19th century, Western European colonial powers were involved in the suppression of the Arab slave trade in Africa,[132] as well as in the suppression of the slave trade in West Africa.[133] Some Europeans during the time period objected to injustices that occurred in some colonies and lobbied on behalf of aboriginal peoples. Thus, when the Hottentot Venus was displayed in England in the beginning of the 19th century, the African Association publicly opposed itself to the exhibition. The same year that Kipling published his poem, Joseph Conrad published Heart of Darkness (1899), a clear criticism of the Congo Free State, which was owned by Leopold II of Belgium.

Examples of racial theories used include the creation of the Hamitic ethno-linguistic group during the European exploration of Africa. It was then restricted by Karl Friedrich Lepsius (1810–1877) to non-Semitic Afro-Asiatic languages.[134]

The term Hamite was applied to different populations within North Africa, mainly comprising Ethiopians, Eritreans, Somalis, Berbers, and the ancient Egyptians. Hamites were regarded as Caucasoid peoples who probably originated in either Arabia or Asia on the basis of their cultural, physical and linguistic similarities with the peoples of those areas.[135][136][137] Europeans considered Hamites to be more civilized than Sub-Saharan Africans, and more akin to themselves and Semitic peoples.[138] In the first two-thirds of the 20th century, the Hamitic race was, in fact, considered one of the branches of the Caucasian race, along with the Indo-Europeans, Semites, and the Mediterraneans.

However, the Hamitic peoples themselves were often deemed to have failed as rulers, which was usually ascribed to interbreeding with Negroes. In the mid-20th century, the German scholar Carl Meinhof (1857–1944) claimed that the Bantu race was formed by a merger of Hamitic and Negro races. The Hottentots (Nama or Khoi) were formed by the merger of Hamitic and Bushmen (San) races—both being termed nowadays as Khoisan peoples.

One in a series of posters attacking Radical Republicans on the issue of black suffrage, issued during the Pennsylvania gubernatorial election of 1866.

In the United States in the early 19th century, the American Colonization Society was established as the primary vehicle for proposals to return black Americans to greater freedom and equality in Africa.[139] The colonization effort resulted from a mixture of motives with its founder Henry Clay stating that "unconquerable prejudice resulting from their color, they never could amalgamate with the free whites of this country. It was desirable, therefore, as it respected them, and the residue of the population of the country, to drain them off".[140] Racism spread throughout the New World in the late 19th century and early 20th century. Whitecapping, which started in Indiana in the late 19th century, soon spread throughout all of North America, causing many African laborers to flee from the land they worked on. In the US, during the 1860s, racist posters were used during election campaigns. In one of these racist posters (see above), a black man is depicted lounging idly in the foreground as one white man ploughs his field and another chops wood. Accompanying labels are: "In the sweat of thy face shalt thou eat thy bread", and "The white man must work to keep his children and pay his taxes." The black man wonders, "Whar is de use for me to work as long as dey make dese appropriations." Above in a cloud is an image of the "Freedman's Bureau! Negro Estimate of Freedom!" The bureau is pictured as a large domed building resembling the U.S. Capitol and is inscribed "Freedom and No Work". Its columns and walls are labeled, "Candy", "Rum, Gin, Whiskey", "Sugar Plums", "Indolence", "White Women", "Apathy", "White Sugar", "Idleness", and so on.

On June 5, 1873, Sir Francis Galton, distinguished English explorer and cousin of Charles Darwin, wrote in a letter to The Times:

Կաղապար:Bq

20-րդ դար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Eichmann's list of the Jewish population in Europe, drafted for the Wannsee Conference, held to ensure the cooperation of various levels of the Nazi government in the Final Solution.
A drinking fountain from the mid-20th century labelled "Colored" with a picture of an African-American man drinking

The Nazi party, which seized power in the 1933 German elections and maintained a dictatorship over much of Europe until the End of World War II on the European continent, deemed the Germans to be part of an Aryan "master race" (Herrenvolk), who therefore had the right to expand their territory and enslave or kill members of other races deemed inferior.[141]

The racial ideology conceived by the Nazis graded humans on a scale of pure Aryan to non-Aryan, with the latter viewed as subhuman. At the top of the scale of pure Aryans were Germans and other Germanic peoples including the Dutch, Scandinavians, and the English as well as other peoples such as some northern Italians and the French, who were said to have a suitable admixture of Germanic blood.[142] Nazi policies labeled Romani people, people of color, and Slavs (mainly Poles, Serbs, Russians, Belarusians, Ukrainians and Czechs) as inferior non-Aryan subhumans.[143][144] Jews were at the bottom of the hierarchy, considered inhuman and thus unworthy of life.[144][145][146][147][148][149][150] In accordance with Nazi racial ideology, approximately six million Jews were killed in the Holocaust. 2.5 million ethnic Poles, 0.5 million ethnic Serbs and 0.22–0.5 million Romani were killed by the regime and its collaborators.[151]

The Nazis considered most Slavs to be non-Aryan Untermenschen. The Nazi Party's chief racial theorist, Alfred Rosenberg, adopted the term from Klansman Lothrop Stoddard's 1922 book The Revolt Against Civilization: The Menace of the Under-man.[152] Slavic nations such as the Slovaks, Bulgarians, and Croats, who collaborated with Nazi Germany were perceived as ethnically superior to other Slavs, mostly due to pseudoscientific theories about these nations having a considerable admixture of Germanic blood.[153] In the secret plan Generalplan Ost ("Master Plan East") the Nazis resolved to expel, enslave, or exterminate most Slavic people to provide "living space" for Germans, however Nazi policy towards Slavs changed during World War II due to manpower shortages which necessitated limited Slavic participation in the Waffen-SS.[154] Significant war crimes were committed against Slavs, particularly Poles, and Soviet POWs had a far higher mortality rate than their American and British counterparts due to deliberate neglect and mistreatment. Between June 1941 and January 1942, the Nazis killed an estimated 2.8 million Red Army POWs, whom they viewed as "subhuman".[155]

German praise for America's institutional racism was continuous throughout the early 1930s, and Nazi lawyers were advocates of the use of American models.[156] Race based U.S. citizenship laws and anti-miscegenation laws (no race mixing) directly inspired the Nazi's two principal Nuremberg racial laws – the Citizenship Law and the Blood Law.[156] Hitler's 1925 memoir Mein Kampf was full of admiration for America's treatment of "coloreds".[157] Nazi expansion eastward was accompanied with invocation of America's colonial expansion westward, with the accompanying actions toward the Native Americans.[158] In 1928, Hitler praised Americans for having "gunned down the millions of Redskins to a few hundred thousand, and now keeps the modest remnant under observation in a cage."[159] On Nazi Germany's expansion eastward, in 1941 Hitler stated, "Our Mississippi [the line beyond which Thomas Jefferson wanted all Indians expelled] must be the Volga."[158]

Ցուցանակ բարում, որտեղ գրված է «Հնդկացիներին (բնիկ ամերիկացիներ) գարեջուր չի վաճառվում», Բերնի, Մոնտանա, 1941թ․

White supremacy was dominant in the U.S. up to the civil rights movement.[160] On the U.S. immigration laws prior to 1965, sociologist Stephen Klineberg cited the law as clearly declaring "that Northern Europeans are a superior subspecies of the white race."[161] While anti-Asian racism was embedded in U.S. politics and culture in the early 20th century, Indians were also racialized for their anticolonialism, with U.S. officials, casting them as a "Hindu" menace, pushing for Western imperial expansion abroad.[162] The Naturalization Act of 1790 limited U.S. citizenship to whites only, and in the 1923 case, United States v. Bhagat Singh Thind, the Supreme Court ruled that high caste Hindus were not "white persons" and were therefore racially ineligible for naturalized citizenship.[163][164] It was after the Luce–Celler Act of 1946 that a quota of 100 Indians per year could immigrate to the U.S. and become citizens.[165] The Immigration and Nationality Act of 1965 dramatically opened entry to the U.S. to immigrants other than traditional Northern European and Germanic groups, and as a result would significantly alter the demographic mix in the U.S.[161]

Serious race riots in Durban between Indians and Zulus erupted in 1949.[166] Ne Win's rise to power in Burma in 1962 and his relentless persecution of "resident aliens" led to an exodus of some 300,000 Burmese Indians.[167] They migrated to escape racial discrimination and wholesale nationalisation of private enterprises a few years later, in 1964.[168] The Zanzibar Revolution of January 12, 1964, put an end to the local Arab dynasty.[169] Thousands of Arabs and Indians in Zanzibar were massacred in riots, and thousands more were detained or fled the island.[170] In August 1972, Ugandan President Idi Amin started the expropriation of properties owned by Asians and Europeans.[171][172] In the same year, Amin ethnically cleansed Uganda's Asians, giving them 90 days to leave the country.[173] Shortly after World War II, the South African National Party took control of the government in South Africa. Between 1948 and 1994, the apartheid regime took place. This regime based its ideology on the racial separation of whites and non-whites, including the unequal rights of non-whites. Several protests and violence occurred during the struggle against apartheid, the most famous of these include the Sharpeville Massacre in 1960, the Soweto uprising in 1976, the Church Street bombing of 1983, and the Cape Town peace march of 1989.[174]

Ժամանակակից ռասիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

On 12 September 2011, Julius Malema, the youth leader of South Africa's ruling ANC, was found guilty of hate speech for singing 'Shoot the Boer' at a number of public events.[175]

Կոնգոյի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ (1998–2003) պիգմեյներին որսում և ուտում էին ինչպես վայրի կենդանիներին: Պատերազմի երկու կողմներն էլ դրանք համարում էին «անմարդկային», իսկ ոմանք ասում էին, որ նրանց մարմինը կարող է կախարդական ուժ շնորհել: ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների պաշտպան-ակտիվիստները հաղորդեցին, որ ապստամբները հաննիբալիզմով են զբաղվել: Սինաֆասի Մակելոն, Մբութիի պիգմեյները ներկայացուցիչը, պահանջել էր ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդից ճանաչել հաննիբալիզմը որպես հանցագործություն մարդկության դեմ և ցեղասպանության ակտ[176]: Միավորված ազգերի կազմակերպության ռասայական խտրականության վերացման կոմիտեի հրապարակած զեկույցը դատապարտում է Բոտսվանաjի «Բուշմենների» վերաբերմունքը և բնորոշում այն որպես ռասիստական[177]: 2008թ. 15 ազգերից բաղկացած Հարավային Աֆրիկայի զարգացման համայնքի տրիբունալը մեղադրեց Զիմբաբվեի նախագահ Ռոբերտ Մուգաբեին` սպիտակամորթների նկատմամբ ռասիստական վերաբերմունք ունենալու համար[178][179]:

Մասսայական ցույցերն ու խռովությունները Չինաստանի Նանջինգ քաղաքի աֆրիկացի ուսանողների դեմ տևեցին 1988թ. դեկտեմբերից մինչև 1989թ. հունվար[180]: 2008թ. ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ ոստիկանությունը ստիպում էր Պեկինի կենտրոնական բարերի և սրճարանների տերերին չսպասարկել սևամորթներին և մոնղոլներին, քանի որ ոստիկանները ասոցացնում էին այս էթնիկ խմբերին ապօրինի մարմնավաճառության և թմրամիջոցների վաճառքի հետ[181]: 2009թ. նոյեմբերին Բրիտանական The Guardian թերթը հաղորդեց, որ Լու Յինգը, ում ծնողներից մեկը չինացի էր, մյուսը` աֆրիկացի, դարձավ Չինաստանի տաղանդների շոուի ամենահայտնի մասնակիցը և ինտենսիվ բանավեճերի առարկա` կապված իր մաշկի գույնի հետ[182]: Մեդիայի կողմից նրա նկատմամբ ուշադրությունը լուրջ բանավեճերի առիթ դարձավ` Չինաստանում ռասիզմի և ռասիստական նախապաշարմունքի քննարկման համար[183]:

Մոտ 70,000 սևամորթ մավրիտանացիներ հեռացվեցին Մավրիտանիայից 1980-ական թվականների վերջին[184]: Սուդանում քաղաքացիական պատերազմի գերիները հաճախ ստրկացվում էին, իսկ կին գերիները ենթարկվում էին սեռական բռնության[185]: Դարֆուրի կոնֆլիկտը բնորոշվում էր ոմանց կողմից որպես ռասիստական[186]: 2006թ. հոկտեմբերին Նիգերը հայտարարեց, որ արտաքսելու է մոտ 150հզ[187] արաբների, որոնք ապրում են Նիգերի արևելքում գտնվող Դիֆֆա նահանգում[188]: Մինչդեռ կառավարությունը հավաքում էր արաբներին` պատրաստվելով վտարմանը, երկու աղջիկ մահացան` կառավարչական ուժերին չենթարկվելու արդյունքում, իսկ երեք կին վիժում ունեցան[189]:

The burnt out remains of Govinda's Indian Restaurant in Fiji, May 2000

1998թ. Ջակարտայում տեղի ունեցան խռովություններ ընդդեմ չինական ծագում ունեցող ինդոնեզիացիների[190]: Հակաչինական օրենսդրությունը ինդոնեզական Սահմանադրությունում էր մինչև 1998թ.: Չինացի աշխատողների նկատմամբ վրդովմունքը դաժան դիմակայությունների հանգեցրեց Աֆրիկայում [191][192][193] և Օվկիանիայում[194][195]: Հակաչինական խռովությունները ներառում էին տասնյակ հազարավոր մարդկանց[196], որը բռնկվեց Պապուա Նոր Գվինեայում 2009թ. մայիսին[197]: 2000թ. Ֆիջիի հեղափոխությունից հետո Հինդո-ֆիջիացիները դաժան բռնությունների ենթարկվեցին[198]: Ֆիջիի ոչ բնիկ քաղաքացիները նույնպես խտրականության ենթարկվեցին[199][200]: Ռասայական տարբերակումներ գոյություն ունեին նաև Գայանայում[201], Մալայզիայում[202], Տրինիդադ և Տոբագոյում[203], Մադագասկարում[204] և Հարավային Աֆրիկայում[205]:

Մարդու իրավունքների հսկման արտակարգ իրավիճակների գծով տնօրեն Փիթեր Բուքերթը հարցազրույցում ասել է, որ «ռասիստական ատելությունը» Մյանմարում ռոհինգյան մահմեդականների դեմ բռնությունների հիմնական շարժառիթն է[206]:

Սիոնիստական նահանգի ժողովրդագրական պատկերը պահպանելու նպատակով իսրայելյան հասարակության ներկայացուցիչները մեղադրվեցին Արաբների և առավել մուգ մաշկի գույն ունեցող հրեաների նկատմամբ խտրականության համար: Այս համայնքները զբաղվում էին բանվորությամբ[207]: Ռասիզմի մեղադրանքների մեջ էին նաև ծննդյան վերահսկողության քաղաքականությունը[208][209], կրթական և բնակարանային խտրականությունը[210]:

Միացյալ Նահանգներում ռասիզմի մի ձև էր ռասայական սեգրեգացիան, որը գոյություն ուներ մինչև 1960-ական թվականները, երբ այն արգելվեց 1964 թ. Քաղաքացիական իրավունքների մասին օրենքում: Ոմանք պնդում են, որ այս ռասաների բաժանումը դե ֆակտո գոյություն ունի այսօր տարբեր ձևերով, ինչպիսիք են վարկերի և ռեսուրսների հասանելիության բացակայությունը կամ խտրականությունը ոստիկանության կամ պետական այլ պաշտոնյաների կողմից[211][212]:

2016թ. Պյուի Հետազոտությունը պարզեց, որ իտալացիները խիստ հակագնչուական հայացքներ ունեն. իտալացիների 82%-ը բացասական վերաբերմունք ունի Ռոմացիների (գնչուների) նկատմամբ: Հունաստանում այդ թիվը կազմում է 67%, Հունգարիայում` 64%, Ֆրանսիայում` 61%, Իսպանիայում` 49%, Լեհաստանում` 47%, Մեծ Բրիտանիայում` 45%, Շվեդիայում` 42%, Գերմանիայում` 40%, իսկ Նիդերլանդներում` 37%[213]:

Գիտական ռասիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջոզիա Քլարք Նոթի և Ջորջ Գլիդոնի կողմից երկրի բնիկ ռասաների պատկերումը(1857), որտեղ նրանք առաջարկում էին սևամորթ մարդկանց, ըստ մտավոր ունակությունների, դասակարգել սպիտակամորթների և շիմպանզեների միջև

Ռասայի ժամանակակից կենսաբանական սահմանումը մշակվել է 19-րդ դարում գիտական ռասիստական վարկածներով։ Գիտական ռասիզմ հասկացությունը վերաբերում է ռասիստական համոզմունքների արդարացման և աջակցման համար գիտության օգտագործմանը, ինչը վերագրվում է 18-րդ դարի սկզբին, չնայած այն իր ազդեցությունը ձեռք է բերել 19-րդ դարի կեսերին` Նոր իմպերիալիստական ժամանակաշրջանում։ Հայտնի նաև ակադեմիական ռասիզմ անվանումով՝ այդպիսի վարկածները առաջին հերթին անհրաժեշտ են եղել հաղթահարելու համար եկեղեցու դիմադրությունը պատմության պոզիտիվիստ կարծիքների և դրանց կողմից մոնոգենիզմի աջակցության նկատմամբ․ մոնոգենիզմը հայեցակարգ է, ըստ որի՝ բոլոր մարդ արարածները ծագել են նույն նախնուց։

Հայտնի նաև ակադեմիական ռասիզմ անունով` այսպիսի վարկածները առաջին հերթին ստիպված են պայքարել եկեղեցու կողմից աջակցվող միածագման (մոնոգենիզմ) մասին պնդումների դեմ` համոզմունքը, որ բոլոր մարդիկ ծագում են միևնույն նախնուց` համաձայն արարչագործի մասին պատմությանը:

Այս ռասիստական տեսությունները, որոնք ներկայացված էին գիտական վարկածների հիմքի վրա, համադրվում էին սոցիալական առաջընթացի միակողմանի տեսությունների հետ, որոնք առաջ էին բերում եվրոպական քաղաքակրթության գերակայությունը մնացյալ աշխարհի նկատմամբ: Ավելին, նրանք հաճախ օգտագործում են «կփրկվի ուժեղագույնը» գաղափարախոսությունը, որը առաջ էր քաշվել Հերբերտ Սփենսերի կողմից 1864թ. և կապված էր սոցիալական Դարվինիզմի հետ: Չարլզ Դարվինը դեմ էր արտահայտվել խիստ ռասայական տարբերությունների գաղափարին իր` «Մարդու ծագումը» աշխատության մեջ (1871թ.), որտեղ նա պնդում էր, որ մարդիկ բոլորը մի տեսակ են և նույն ծագումն ունեն: Նա ընդունում էր ռասայական տարբերությունները որպես մարդկանց բազմազանություն և ընդգծում էր բոլոր ռասաների մարդկանց նմանությունները` ըստ մտավոր ունակությունների, ճաշակի, վերաբերմունքների և սովորությունների[214][215]:

19-րդ դարի վերջին գիտական ռասիզմի կողմնակիցները իրենց հայացքները համադրում էին «ռասայի դեգեներացիա» և «արյան ժառանգականություն» եվգենիստական դատողությունների հետ: Գիտական ռասիզմի դատողությունները կարող են սահմանվել որպես պոլիգենիզմի, անլինելիզմի, սոցիալական Դարվինիզմի և եվգենիզմի համադրություն: Նրանք գտան իրենց գիտական լեգիտիմությունը ֆիզիկական անթրոպոլոգիայի, անթրոպոմետրիայի (մարդաչափություն), կրանիոմետրիայի, ֆրենոլոգիայի, ֆիզիոգնոմիկայի և ռասայական նախապաշարմունքների ձևավորմանը խթանող այլ վարկաբեկված կարգերի ոլորտներում:

20-րդ դարում մշակութային անթրոպոլոգիայի Ամերիկյան դպրոցի կողմից որակազրկումից առաջ` սոցիալական անթրոպոլոգիայի Բրիտանական դպրոցը (Բրոնիսլավ Մալինովսկի, Ալֆրեդ Ռեդքլիֆ-Բրաուն և այլք), ազգաբանության Ֆրանսիական դպրոցը (Քլոդ Լեվի-Շտրաուս) այսպիսի գիտությունները, մասնավորապես մարդաչափությունը, օգտագործում էին վարվելաձևը և հոգեբանական հատկանիշները արտաքին տեսքով որոշելու համար:

1930-ական թթ. նեո-դարվինյան սինթեզի զարգացումը, ի վերջո, հանգեցրեց 1960-ականներին էվոլյուցիայի` գենի վրա կենտրոնացված լինելու տեսակետի առաջացմանը: Մարդու Գենոմի նախագծի համաձայն` մարդու ԴՆԹ-ի ամենաամբողջական քարտեզագրումը ցույց է տալիս, որ գոյություն չունի մաքուր գենետիկ հիմք ռասայական խմբերի համար: Մինչդեռ որոշ գեներ առավել բնորոշ են կոնկրետ պոպուլյացիաների, չկան գեներ, որոնք գոյություն ունեն մեկ պոպուլյացիայի բոլոր անդամների մոտ [216]:

Ժառանգություն և եվգենիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եվգենիստական առաջին վարկածները մշակվել են 1869թ. Ֆրանսիս Գալտոնի (1822–1911) կողմից, որը օգտագործեց այն ժամանակ հայտնի դեգեներացիա հասկացությունը: Նա կիրառել է վիճակագրությունը` ուսումնասիրելու համար մարդկային տարբերությունները և ենթադրյալ ժառանգական ինտելեկտը, նախադեպ հանդիսանալով հետագայում անթրոպոմետրիկ դպրոցի կողմից «ինտելեկտի փորձարկման» օգտագործման համար: Այսպիսի վարկածները վառ կերպով նկարագրված են գրող Էմիլե Զոլայի կողմից (1840–1902), ով 1871թ. սկսեց իր` 20 նովելների հրատարակման շարքը` Ռագոն Մակկվարտ վերնագրով, որտեղ նա կապեց ժառանգությունը մարդու վարվելաձևի հետ: Այսպիսով, Զոլան նկարագրեց բարձրատոհմիկ Ռագոններին որպես նրանց, ովքեր մասնակցում են քաղաքականությանը, առողջապահությանը, իսկ ցածրատոհմիկներին որպես ալկոհոլից կախվածություն ունեցողների, անբարոյականների և մարդասպանների:

Նացիստական Գերմանիայի ծաղկման շրջանում Արևմտյան մի շարք գիտնականներ աշխատում էին մերկացնել ռեժիմի ռասիստական տեսությունները: Որոշները պայքարում էին ռասիստական գաղափարախոսությունների և խտրականության դեմ, եթե անգամ նրանք հավատում էին կենսաբանական ռասաների ենթադրյալ գոյությանը: Այնուամենայնիվ, անթրոպոլոգիայի և կենսաբանության մեջ սա փոքրամասնական դիրքորոշում էր մինչև 20-րդ դարի կեսերը[217]: Համաձայն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի 1950թ. հայտարարության` Ռասայական հարցը` միջազգային ծրագիր` ուղղված մերկացնելու ռասիստական տեսությունները, փորձարկվել է 1930-ականների կեսերին: Սակայն, այս ծրագիրը արգելափակվել է: Այսպիսով, 1950թ. ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն հայտարարեց, որ այն վերսկսվել է.

...վերստին, 15 տարի անց, ծրագիրը, որը Մտավոր Համագործակցության Միջազգային կոմիտեն ցանկանում էր իրականացնել, բայց որից նա ստիպված եղավ հրաժարվել` հարգելով Հիտլերի մինչպատերազմյան մեղմ քաղաքականությունը: Ռասայի հարցը դարձել էր Նացիստական գաղափարախոսության և քաղաքականության առանցքային հարցը: Թոմաս Մասարիկը և Էդվարդ Բենեսը ձեռնամուխ եղան հրավիրելու կոնֆերանս, որպեսզի վերականգնեն մարդկանց մտքում և խղճում ռասայի մասին ամբողջ իրականությունը... Նացիստական քարոզչությունը կարողացավ շարունակել իր ապակառուցողական աշխատանքը` առանց ընդդիմանալու միջազգային կազմակերպությունների հեղինակությանը:

Երրորդ Ռայխի ռասայական քաղաքականությունը, նրա էգենիկ ծրագրերը և Հոլոքոստի ժամանակ հրեաների, ինչպես նաև Պորռահմոսում (ռումինական Հոլոքոստի) ռումինական ժողովրդի և այլ փոքրամասնություններ ոչնչացումը հանգեցրին պատերազմի ավարտից հետո ռասայական գիտական հետազոտությունների վերաբերյալ տեսակետների փոփոխության: Փոփոխությունները գիտական առարկաներում, ինչպիսիք են Միացյալ Նահանգների Բոասյան բժշկական համալսարանի զարգացումը, նպաստել են այս փոփոխությանը: Այս տեսությունները մեծապես դատապարտվեցին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի 1950 թ. Միջազգայնորեն ճանաչված և գիտնականների կողմից ստորագրված «Ռասայական հարց» վերնագրով հայտարարության մեջ:

Պոլիոգենիզմ և ռասայական տիպաբանություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեդիսոն Գրանթի քարտեզը 1916թվականից, որտեղ գծանշված է եվրոպական ռասաների ներկայիս բաշխումը՝ Նորդիկները (Հյուսիսային Եվրոպայի բնակիչներ)՝ կարմիրով, Ալպինները՝ կանաչով, Միջերկրածովյան բնակիչները՝ դեղինով

Արթուր դե Գոբինոյի` Մարդկային ռասաների անհավասարության մասին հոդվածը (1853–1855) կարող է համարվել նոր ռասիզմի առաջին տեսություններից մեկը, որը հակադարձում էր նախկին ռասայական դիսկուրսներին, օրինակ` Բուլենվիլիերներին, ովքեր ռասաների մեջ տեսնում էին հիմնովին պատմական իրականություն, ինչը փոխվել էր ժամանակի ընթացքում: Գոբինոն, այսպիսով, փորձում էր ռասիզմը ներառել մարդկանց միջև կենսաբանական տարբերությունների մեջ` նրան տալով կենսաբանության լեգիտիմություն:

Գոբինոյի տեսությունները կարող էին տարածվել Ֆրանսիայում Ջորջ Վաշեր դե Լապուժի (1854–1936)` ռասաների տիպաբանության շնորհիվ, ով 1899թ. հրատարակեց Արիացին և նրա սոցիալական դերը աշխատությունը, որտեղ նա պնդում էր, որ սպիտակ Արիացի «դոլիխոցեֆալ» ռասան ներկայանում էր ընդդեմ «բրախիցեֆալ» ռասայի, որի նախատիպը «հրեան» էր: Վաշեր դե Լապուժը այսպիսով ստեղծեց ռասաների հիերարխիկ դասակարգում, որտեղ նա ներկայացրեց «Հոմո եվրոպուս» (տեվտոնականներ, բողոքականներ և այլն), «Հոմո ալպինուս» (Օվերնատներ, թուրքալեզուներ և այլն) և «Հոմո մեդիտերանուս»: (նեապոլցիներ, Անդալուզիացիներ և այլն): Նա միավորեց ռասաները և սոցիալական կարգերը` նշելով, որ ֆրանսիական բարձր խավը Հոմո եվրոպուսի ներկայացուցիչներ են, մինչդեռ ցածր խավը ներկայացնում էին Հոմո ալպինուսը: Կիրառելով Գալտոնի եվգենիկներին ռասաների մասին իր տեսություններում` Վաշեր դե Լապուժի «սելեկցիոնիզմ»-ը առաջին հերթին միտված էր ահեստակցական միությունների ոչնչացմանը, որոնք համարվում էին «դեգեներատներ», երկրորդը` ստեղծել մարդկանց տեսակներ, որոնցից յուրաքանչյուրը ստեղծված է մի նպատակի համար` կանխելու աշխատանքային պայմաններում որևէ վիճաբանություն: Նրա «անթրոպոսոցիոլոգիան» այսպիսով միտված էր վերացնելու սոցիալական կոնֆլիկտները` ստեղծելով ֆիքսված, հիերարխիկ հասարակական կարգ[218]:

Նույն տարում Ուիլյամ Ռիփլին կիրառեց նույնանման ռասայական դասակարգում իր` «Եվրոպայի ռասաները» աշխատությունում, որը կարող էր զգալի ազդեցություն ունենալ Միացյալ Նահանգներում: Այլ գիտական հեղինակներ էին Չեմբերլեյնը 19-րդ դարի վերջին (Բրիտանիայի քաղաքացի, ով իրեն համարում էր գերմանացի` Արիների նկատմամբ իր համակրանքի պատճառով) և Մեդիսոն Գրանթը` «Մեծ ռասայի անցումը» (1916թ.) գրքի հեղինակը: Մեդիսոն Գրանթը տրամադրել է Ներգաղթի 1924 թ. ակտի վիճակագրությունը, ինչը խիստ սահմանափակում էր հրեաների, սլավոնների և հարավային եվրոպայի բնակիչների ներգաղթը, որոնց, արդյունքում, խոչընդոտեցին Նացիստական Գերմանիայից փախչել փորձելու ժամանակ[219]:

Մարդաբանական այգիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


Մարդաբանական այգի ("Մարդկանց ցուցադրություն") Շտուտգարտ, Գերմանիա, 1928թ.

Մարդաբանական այգիները, որոնք կոչվում էին նաև «Մարդկանց ցուցադրություններ», հանրահայտ ռասիզմի ուժեղացման կարևոր միջոց էին՝ միավորելով այն գիտական ռասիզմի հետ․ նրանք երկուսն էլ հանրային հետաքրքրության և մարդաբանության ու մարդաչափության առարկա էին։[220][221] Ջոյս Հեթը, ով աֆրոամերիկացի ստրուկ էր, ցուցադրվել է Բարնում Թեյլորի կողմից 1836թ․ Անգլիայում՝ Սաարտի Բարտմանի («Հոթենտոտ Վեներայի») ցուցադրությունից մի քանի տարի հետո։ Այդպիսի ցուցադրությունները լայն տարածում գտան Նոր իմպերիալիստական ժամանակաշրջանում և պահպանվեցին մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը: Կառլ Հագենբեկը, ժամանակակից կենդանաբանական այգիների հիմնադիրը, ցուցադրում էր կենդանիներին «չարագործ» ճանաչված մարդկանց կողքին[222][223]։

Կոնգոլեզյան պիգմեյների ներկայացուցիչներից Օտա Բենգան ցուցադրվել է 1906թ․ եվգենիկ Մեդիսոն Գրանտի (Բրոնքսի կենդանաբանական այգու տնօրենի) կողմից՝ ցույց տալու համար մարդկանց և օրանգուտանների միջև կապի «բացակայող օղակը», այսպիսով՝ ռասիզմը կապվեց Դարվինիզմի հետ՝ ստեղծելով սոցիալ-դարվինիստական գաղափարախոսությունը, որը փորձում էր ներառվել Դարվինի գիտական բացահայտումներում։ 1931թ․ Փարիզի գաղութատիրական ցուցադրությունում ներկայացվել են Նոր Կալեդոնիայի կանակները[224]: «Կոնգոլեզյան գյուղը» ցուցադրվել է 1958թ․ Բրյուսելի միջազգային ցուցադրության ժամանակ։

Վարկածներ ռասիզմի ծագման մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էթնիկ և ռասայական հակամարտությունների հասարակական մոդել

Էվոլյուցիոն հոգեբաններ Ջոն Տուբին և Լեդա Կոսմիդեսը անհանգստացած էին այն փաստով, որ ԱՄՆ-ում ռասան այն երեք կարևոր հատկանիշներից էր, որը բնութագրում էր անհատին (մյուս երկուսը` տարիքը և սեռը): Նրանք հիմնավորում էին, որ բնական ընտրությունը չէր նպաստի ռասան որպես դասակարգում օգտագործելու բնազդի զարգացմանը, որովհետև մարդկության պատմության ընթացքում մի ռասայի ներկայացուցիչները գրեթե չեն առնչվել այլ ռասայի ներկայացուցիչների հետ: Տուբին և Կոսմիդեսը ենթադրում էին, որ ժամանակակից մարդիկ օգտագործում են ռասան որպես պատրաստի ցուցիչ կոալիցիոն անդամակցության համար:

Նրանց գործընկեր Ռոբերտ Կուրզբանը մշակեց մի փորձարկում, որի արդյունքները պաշտպանում էին այս վարկածները: Օգտագործելով հիշողության շփոթեցման արձանագրությունը` նրանք ներկայացրին անհատների պատկերներով առարկաներ և տարբեր նախադասություններ, որոնք իբր խոսվում են այս անհատների կողմից, որոնք ներկայացրին բանավեճի երկու կողմերը: The errors that the subjects made in recalling who said what indicated that they sometimes mis-attributed a statement to a speaker of the same race as the "correct" speaker, although they also sometimes mis-attributed a statement to a speaker "on the same side" as the "correct" speaker. In a second run of the experiment, the team also distinguished the "sides" in the debate by clothing of similar colors; and in this case the effect of racial similarity in causing mistakes almost vanished, being replaced by the color of their clothing. In other words, the first group of subjects, with no clues from clothing, used race as a visual guide to guessing who was on which side of the debate; the second group of subjects used the clothing color as their main visual clue, and the effect of race became very small.[225]

Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ էթնոկենտրոն մտածելակերպը, հնարավոր է, իրոք նպաստել է համագործակցության զարգացմանը: Քաղաքագետներ Ռոսս Համմոնդը և Ռոբերտ Աքսելրոդը ստեղծեցին համակարգչային սիմուլյատոր, որտեղ վիրտուալ անհատներին պատահական կերպով հանձնվել են տարբեր մաշկի գույներից մեկը, և հետո տարբեր ռազմավարություններից մեկը` լինել գունակույր, նախապատվություն տալ նույն մաշկի գույն ունեցողներին կամ մաշկի այլ գույն ունեցողներին: Նրանք հայտնաբերեցին, որ էթնոկենտրոն անհատները խմբավորվել են, այնուհետև աճել` մինչև բոլոր ոչ-էթնոկենտրոնների վերացումը[226]:

«Էգոիստիկ գեն» աշխատության մեջ էվոլյուցիոն կենսաբան Ռիչարդ Դոքինզը գրում է, որ «արյամբ վրեժխնդրությունը և միջկլանային պատերազմները հեշտությամբ կարող են մեկնաբանվել Համիլթոնի գենետիկական տեսության տեսանկյունից (kin selection)»: Դոքինզը գրում է, որ ռասայական նախապաշարմունքը կարող է մեկնաբանվել որպես ազգականների ընտրության (kin selection) միտումների իռացիոնալ ընդհանրացում` իրենց ֆիզիկապես նման անհատներին ընդունելու և արտաքինով տարբեր անհատների նկատմամբ տհաճություն զգալու համար[227]: Էվոլյուցիոն խաղերի տեսության մոդելավորման վրա հիմնված փորձերը փորձել են պարզաբանում տրամադրել էթնո-կենտրոնական ռազմավարության ֆենոտիպերի ընտրության համար[228]:

Չնայած ռասիզմի բնածին ծագման հետ կապված էվոլյուցիոն տեսությունների աջակցությանը, տարբեր ուսումնասիրություններ ներկայացրել են, որ ռասիզմը կապված է ցածր ինտելեկտի և փոքր տարիքում հասակակիցների ոչ զանազան խմբերի հետ շփման հետ[229]: A meta analysis of neuroimaging studies found amygdala activity correlated to increased scores on implicit measures of racial bias. It was also argued amygdala activity in response to racial stimuli represents increased threat perception rather than the traditional theory of the amygdala activity represented ingroup-outgroup processing.[230] Ռասիզմը նաև կապվում է մանկության ժամանակ ցածր ինտելեկտի հետ` հիմնվելով Մեծ Բրիտանիայում 15հզ մարդկանց շրջանում կատարված հետազոտության վրա[231]:

Պետականորեն խրախուսվող ռասիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առանձին մուտքեր «սպիտակների» և «գունավորների» համար Հյուսիսային Կարոլինայի սրճարաններից մեկում, 1940թ.
1935թ․ Նացիստական Գերմանիայի կողմից մշակված աղյուսակ, որը բացատրում է Նյուրնբերգյան սկզբունքները՝ սահմանելով, թե որ գերմանացիներն են համարվում հրեաներ և զրկվում քաղաքացիությունից։ Երեք կամ ավելի հրեա տատ ու պապ ունեցող գերմանացիները համարվում էին հրեաներ։ Գերմանացիները, որոնք ունեին մեկ կամ երկու հրեա տատ ու պապ համարվում էին Միշլինգներ (խառնարյուններ)։

Պետական ռասիզմը, այսինքն, ռասիստական գաղափարախոսության հիմքում ընկած ազգ-պետության ինստիտուտներն ու գործելակերպերը, մեծ դեր են խաղացել գաղութատիրության բոլոր դեպքերում, ԱՄՆ-ից մինչև Ավստրալիա: Այն նաև նշանակալից դեր է ունեցել Նացիստական Գերմանիայի ամբողջ Եվրոպայում ֆաշիստական վարչակարգերում և Ճապոնիայում Շուվա ժամանակաշրջանի վաղ տարիներին: Այս իշխանությունները աջակցում և ընդունում էին գաղափարախոսություները, որոնք ռասիստական էին, քսենոֆոբ և, Նացիզմի դեպքում նաև ցեղասպանական[232][233]: Զիմբաբվեի քաղաքականությունը խթանում է սպիտակամորթների նկատմամբ խտրականությունը `երկիրը ազգայնորեն մաքրելու նպատակով[234]:

1935 թ. ընդունված Նյուրնբերգյան սկզբունքները արգելեցին սեռական հարաբերությունները ցանկացած արյանցու և հրեայի միջև` համարելով այն Ռասենսչանդե` «ռասայական աղտոտումը»: Նյուրնբերգյան սկզբունքները զրկեցին բոլոր հրեաներին, անգամ կիսով և քառորդ չափ հրեաներին (առաջին և երկրորդ աստիճանի խառնուրդներ), Գերմանիայի քաղաքացիությունից: Սա նշանակում էր, որ նրանք զրկված էին քաղաքացու հիմնական իրավունքներից, օրինակ` ընտրություններին մասնակցելու իրավունքից: 1936թ. հրեաներին արգելվեց որևէ մասնագիտական պաշտոն զբաղեցնել` խոչընդոտելով նրանց կողմից կրթական, քաղաքական և տնտեսական ոլորտներում որևէ ազդեցություն ունենալու իրավունքը: 1938թ. նոյեմբերի 15-ին հրեա երեխաներին արգելվեց սովորական դպրոցներ հաճախելը: 1939թ. ապրիլի դրությամբ գրեթե բոլոր հրեական ընկերությունները կամ ձախողվեցին ֆինանսական ճնշումների ներքո և ունեցան եկամուտների նվազում կամ սեփականատերերը ստիպված եղան դրանք վաճառել Նացիստական կառավարությանը: Սա հետագայում կրճատեց նրանց իրավունքները որպես մարդ արարածներ. նրանք շատ ոլորտներում պաշտոնապես առանձնացված էին գերմանացի հասարակությունից: Այսպիսի օրենքներ գոյություն ունեին նաև Բուլղարիայում:

19-րդ դարի քաղաքական ծաղրանկար. Քեռի Սեմը դուրս է վռնդում չինացի տղամարդուն` անդրադառնալով Չինաստանի` արտաքսման մասին ակտին:

Հայտնի է, որ Օրենսդրական պետական ռասիզմը օգտագործվել է Հարավային Աֆրիկայի Ազգային կուսակցության կողմից 1948-1994 թվականներին` Ապարտհեյդ ռեժիմի ժամանակ: Այստեղ իրավական համակարգերի կողմից ընդունվել էին մի շարք օրենքներ, որոնք ենթադրում էին, որ սպիտակամորթ հարավաֆրիկացիները ունեն օրինական իրավունքներ, որոնք գերազանցում էին ոչ սպիտակամորթ հարավաֆրիկացիների իրավունքները: Չէր թույլատրվում ոչ սպիտակամորթ հարավաֆրիկացիների ներգրավումը ցանկացած կառավարչական ոլորտում, ինչպես նաև մասնակցությունը ընտրություններին, մատչելի որակյալ բուժօգնության ստացումը, հիմնական ծառայությունների` օրինակ մաքուր ջրի, էլեկտրաէներգիայի տրամադրումը: Ոչ սպիտակամորթ հարավաֆրիկացիներին նաև չէր թույլատրվում մուտք գործել որոշակի հանրային վայրեր, օգտվել հանրային տրանսպորտի որոշ ձևերից, և թույլատրվում էին բնակվել միայն հատուկ նախատեսված բնակավայրերում: Ոչ սպիտակամորթներին նաև պարտադրվում էր իրենց հետ կրել փաստաթղթեր, որոնց վրա նշված էր իրենց` սպիտակամորթ չլինելու փաստը: Բոլոր այս իրավական ռասայական օրենքները վերացվեցին մարդկանց հավասար իրավունքների մասին օրենքների ընդունման արդյունքում` 1990-ական թվականներին:

Լիբերիայի ներկայիս սահմանադրությունը, ընդունված 1984թ., ռասիստական է[235] իր 27-րդ հոդվածում, քանի որ այն չի թույլատրում ոչ սևամորթներին ստանալ Լիբերիայի քաղաքացիություն[236]. «միայն այն անձինք կարող են որակվել որպես Լիբերիայի քաղաքացիներ, ովքեր ծագումով սևամորթ են կամ հանդիսանում են սևամորթների սերունդներ»[237]:

Հակառասիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հակառասիստական հանրահավաք Սիդնեյի քաղաքապետարանի դիմաց, դեկտեմբեր, 2005թ.

Հակառասիզմը ներառում է համոզմունքները, գործողությունները, շարժումները և քաղաքականությունները, որոնք ընդունվել կամ զարգացվել են ի հակադարձ ռասիզմի։ Հիմնականում այն խթանում է հավասարազոր հասարակության ձևավորմանը, որտեղ մարդկանց միջև խտրականություն չի դրվում՝ հիմնվելով ռասայի վրա։ Շարժումները, ինչպիսին էր քաղաքացիական իրավունների շարժումը և ռասայական խտրականության դեմ շարժումը հակառասիստական շաժումների օրինակներ էին։ Ոչ բռնի դիմադրությունը երբեմն ընդունվում է որպես հակառասիստական շարժման տարր, չնայած միշտ չէ, որ դա այդպես է։ Ատելության հիմքի վրա կատարված հանցագործությունների մասին օրենքները, դրական գործողությունները և ռասիստական ելույթների արգելումը նույնպես պետության ղեկավարության կողմից ռասիզմի վերացման նպատակով կատարվող քայլեր են։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Portal.svg  Racism

References and notes[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Garner, Steve (2009)։ Racisms: An Introduction։ Sage 
  2. Newman D.M. (2012)։ Sociology: exploring the architecture of everyday life (9th ed.)։ Los Angeles: Sage։ էջ 405։ ISBN 978-1-4129-8729-5։ «racism: Belief that humans are subdivided into distinct groups that are different in their social behavior and innate capacities and that can be ranked as superior or inferior.» 
  3. «International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination»։ Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights։ Վերցված է December 23, 2011 
  4. «race (n2)»։ Online Etymology Dictionary։ Վերցված է 21 February 2016 
  5. «Racism»։ The Canadian Encyclopedia։ 2013։ Վերցված է 21 February 2016 
  6. «Framework decision on combating racism and xenophobia»։ Council Framework Decision 2008/913/JHA of 28 November 2008։ European Union։ Վերցված է 3 February 2011 
  7. «International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination»։ UN Treaty Series։ United Nations։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 26 August 2011-ին։ Վերցված է 3 February 2011 
  8. Bamshad Michael, Steve E. Olson (December 2003)։ «Does Race Exist?»։ Scientific American 289 (6): 78–85։ Bibcode:2003SciAm.289f..78B։ PMID 14631734։ doi:10.1038/scientificamerican1203-78։ «If races are defined as genetically discrete groups, no. But researchers can use some genetic information to group individuals into clusters with medical relevance.» 
  9. Patrinos, Ari (2004)։ «'Race' and the human genome»։ Nature Genetics 36 (S1–S2): S1–S2։ PMID 15510100։ doi:10.1038/ng2150 
  10. Keita, Shomarka O.Y. & Rick A. Kittles (1997)։ «The persistence of racial thinking and the myth of racial divergence»։ American Anthropologist 99 (3): 534–44։ doi:10.1525/aa.1997.99.3.534 
  11. Smedley, Audrey & Brian D. Smedley (2005)։ «Race as biology is fiction, racism as a social problem is real: Anthropological and historical perspectives on the social construction of race»։ American Psychologist 60 (1): 16–26։ PMID 15641918։ doi:10.1037/0003-066x.60.1.16 
  12. "racialism, n." OED Online. September 2013. Oxford University Press. (Accessed December 03, 2013).
  13. "racism, n." OED Online. September 2013. Oxford University Press. (Accessed December 03, 2013).
  14. Miles Robert (1989)։ Racism։ Routledge։ էջ 42։ ISBN 978-0-415-01809-8 
  15. Fredrickson, George M. (2002)։ Racism: A Short History։ Princeton, NJ: Princeton University Press։ էջ 5։ ISBN 978-0-691-11652-5։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2016-03-08-ին 
  16. Bethencourt, Francisco (2014)։ Racisms: From the Crusades to the Twentieth Century։ Princeton, NJ: Princeton University Press 
  17. «Universal Declaration of Human Rights»։ United Nations։ Վերցված է 22 February 2016 
  18. «International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination»։ United Nations. Adopted December 1965, entered into force January 1969։ Վերցված է 22 February 2016 
  19. «Declaration on Race and Racial Prejudice»։ United Nations։ 1978։ Վերցված է 22 February 2016 
  20. Metraux A. (1950)։ «United nations Economic and Security Council Statement by Experts on Problems of Race»։ American Anthropologist 53 (1): 142–45։ doi:10.1525/aa.1951.53.1.02a00370 
  21. «Racist and Religious Crime – CPS Prosecution Policy»։ The CPS։ Վերցված է 2010-05-23 
  22. Jon Dagsland Holgersen (23 July 2010) Rasebegrepet på vei ut av loven Aftenposten. Retrieved 6 March 2017 Կաղապար:No icon
  23. Rase: Et ubrukelig ord Aftenposten. Retrieved 10 December 2013 Կաղապար:No icon
  24. Ministry of Labour The Act on prohibition of discrimination based on ethnicity, religion, etc. Regjeringen.no. Retrieved 10 December 2013
  25. Gossett, Thomas F. Race: The History of an Idea in America. New York: Oxford University Press, 1997. 0-19-509778-5
  26. Feagin, Joe R. (2000)։ Racist America: Roots, Current Realities, and Future Reparations։ Routledge։ ISBN 978-0-415-92531-0 
  27. Du Bois, W.E.B. (1903)։ The Souls of Black Folk։ New York: Bantam Classic 
  28. Wellman David T. (1993)։ Portraits of White Racism։ New York: Cambridge University Press։ էջ x 
  29. Massey, D. & N. Denton (1989)։ «Hypersegregation in U.S. Metropolitan areas: Black and Hispanic Segregation Along Five Dimensions»։ Demography 26 (3): 378–79։ JSTOR 2061599։ doi:10.2307/2061599 
  30. Cazenave, Noel A & Darlene Alvarez Maddern (1999)։ «Defending the White Race: White Male Faculty Opposition to a White Racism Course»։ Race and Society 2 (1): 25–50։ doi:10.1016/s1090-9524(00)00003-6 
  31. Sellers RM & JN Shelton (2003)։ «The role of racial identity in perceived racial discrimination»։ Journal of Personality and Social Psychology 84 (5): 1079–92։ PMID 12757150։ doi:10.1037/0022-3514.84.5.1079 
  32. 32,0 32,1 Greenwald A.G., Banaji M.R. (1995)։ «Implicit social cognition: Attitudes, self-esteem, and stereotypes»։ Psychological Review 102 (1): 4–27։ PMID 7878162։ doi:10.1037/0033-295x.102.1.4 
  33. Devos T. (2008)։ «Attitudes and attitude change»։ Implicit attitudes 101: Theoretical and empirical Insights։ New York: Psychology Press։ էջեր 61–84 
  34. Gawronski B, Payne B.K. (2010)։ Handbook of Implicit Social Cognition: Measurement, Theory and Application։ ISBN 978-1-60623-674-1 
  35. Eberhardt, Jennifer L. (2004)։ «Seeing Black: Race, Crime, and Visual Processing»։ Journal of Personality and Social Psychology 87 (6): 876–93։ PMID 15598112։ doi:10.1037/0022-3514.87.6.876 
  36. Belenko, Steven and Cassia Spohn (2014)։ Drugs, Crime, and Justice։ Sage։ ISBN 978-1-4833-1295-8 
  37. Van Dijk, Tuen (1992)։ Analyzing Racism Through Discourse Analysis Some Methodological Reflections in Race and Ethnicity in Research Methods։ Newbury Park, CA: Sage։ էջեր 92–134։ ISBN 978-0-8039-5007-8 
  38. Watson, Veronica T. (2013)։ The Souls of White Folk: African American Writers Theorize Whiteness։ Jackson: The University Press of Mississippi։ էջ 137։ ISBN 978-1-4968-0245-3 
  39. «Definition of racism in English»։ Oxford University Press։ Վերցված է January 3, 2018 
  40. «Definition of racism»։ Merriam-Webster։ Վերցված է January 3, 2018 
  41. Blay, Zeba (26 August 2015)։ «'Reverse Racism': 4 Myths That Need To Stop»։ Huffpost Black Voices։ Վերցված է 28 February 2016 
  42. McWhorter Ladelle (2009)։ Racism and sexual oppression in Anglo-America: a genealogy։ Bloomington: Indiana University Press։ ISBN 978-0-253-35296-5։ OCLC 406565635 
  43. 43,0 43,1 43,2 Cashmore Ellis, ed. (2004)։ «Reverse Racism/Discrimination»։ Encyclopedia of Race and Ethnic Studies։ Routledge։ էջ 373։ ISBN 978-1-134-44706-0 
  44. 44,0 44,1 Yee June Ying (2008)։ «Racism, Types of»։ in Shaefer Richard T.։ Encyclopedia of Race, Ethnicity, and Society։ Sage։ էջեր 1118–19։ ISBN 978-1-4129-2694-2 
  45. Ansell Amy Elizabeth (2013)։ «Affirmative Action; Color-Consciousness»։ Race and Ethnicity: The Key Concepts։ Routledge։ էջեր 4, 46։ ISBN 978-0-415-33794-6 
  46. Emily Torbett (August 21, 2015)։ «Reverse racism: Can't exist by definition, insulting to minority groups»։ The Daily Athenaeum։ Վերցված է February 3, 2017 
  47. Ansell Amy Elizabeth (2013)։ «Reverse Racism»։ Race and Ethnicity: The Key Concepts։ Routledge։ էջեր 135–38։ ISBN 978-0-415-33794-6 
  48. Dennis R.M. (2004)։ «Racism»։ in Kuper A., Kuper J.։ The Social Science Encyclopedia, Volume 2 (3rd ed.)։ London; New York: Routledge։ ISBN 978-1-134-35969-1 
  49. 49,0 49,1 Dovidio John F., Gaertner Samuel L., eds. (1986)։ «The aversive form of racism»։ Prejudice, Discrimination and Racism։ Academic Press։ էջեր 61–89։ ISBN 978-0-12-221425-7 
  50. Dovidio John F., Gaertner Samuel L. (2004)։ «Aversive Racism»։ in Olson James M., Zanna Mark P.։ Advances in Experimental Social Psychology 36։ էջեր 1–52։ ISBN 978-0-12-015236-0։ doi:10.1016/S0065-2601(04)36001-6 
  51. Saucier Donald A., Miller Carol T., Doucet Nicole (2005)։ «Differences in Helping Whites and Blacks: A Meta-Analysis»։ Personality and Social Psychology Review 9 (1): 2–16։ PMID 15745861։ doi:10.1207/s15327957pspr0901_1 
  52. Ansell Amy E. (2008)։ «Color Blindness»։ in Schaefer Richard T.։ Encyclopedia of Race, Ethnicity, and Society։ Sage։ էջեր 320–22։ ISBN 978-1-4522-6586-5 
  53. Bonilla-Silva Eduardo (2001)։ White Supremacy and Racism in the Post-Civil Rights Era։ Lynne Rienner Publishers, Inc։ էջեր 137–66։ ISBN 978-1-58826-032-1 
  54. Bonilla-Silva Eduardo (2003)։ Racism without Racists: Color-blind Racism and the Persistence of Racial Inequality in the United States։ Lanham: Rowman & Littlefield։ էջեր 2–29։ ISBN 978-0-7425-1633-5 
  55. Parker Laurence (1999)։ Race Is – Race Isn't: Critical Race Theory and Qualitative Studies in Education։ Westview Press։ էջ 184։ ISBN 978-0-8133-9069-7 
  56. 56,0 56,1 Ballantine Jeanne H., Roberts Keith A. (2015)։ Our Social World: Introduction to Sociology (Condensed Version) (3rd ed.)։ Los Angeles: Sage։ ISBN 978-1-4522-7575-8 
  57. Wren Karen (2001)։ «Cultural racism: Something rotten in the state of Denmark?»։ Social & Cultural Geography 2 (2): 141–62։ doi:10.1080/14649360120047788 
  58. Blaut James M. (1992)։ «The Theory of Cultural Racism»։ Antipode: A Radical Journal of Geography 24 (4): 289–99։ doi:10.1111/j.1467-8330.1992.tb00448.x 
  59. Savage Charlie (December 21, 2011)։ «Countrywide Will Settle a Bias Suit»։ The New York Times։ Վերցված է December 24, 2011 
  60. Acuña Rodolfo F. (2010)։ Occupied America: A History of Chicanos (7th ed.)։ Boston: Longman։ էջեր 23–24։ ISBN 978-0-205-78618-3Կաղապար:Inconsistent citations 
  61. "The World; Racism? Mexico's in Denial.", The New York Times, June 11, 1995.
  62. Richard W. Race, Analysing ethnic education policy-making in England and Wales, Sheffield Online Papers in Social Research, University of Sheffield, p. 12. Retrieved 20 June 2006. Archived September 23, 2006, at the Wayback Machine.
  63. Karenga Maulana (22–23 June 2001)։ «The Ethics of Reparations: Engaging the Holocaust of Enslavement»։ The National Coalition of Blacks for Reparations in America (N'COBRA)։ Վերցված է 31 January 2017 
  64. Mountz, Alison. (2009) Key Concepts in Political Geography. Sage. p. 328
  65. 65,0 65,1 Said, Edward. (1978) Orientalism. New York: Pantheon Books. p. 357
  66. Gregory, Derek. (2004). The Colonial Present. Blackwell publishers. p. 4
  67. Said, Edward. (1978) Orientalism. New York: Pantheon Books. p. 360
  68. Principles to Guide Housing Policy at the Beginning of the Millennium, Michael Schill & Susan Wachter, Cityscape
  69. Takashi Fujitani, Geoffrey Miles White, Lisa Yoneyama (2001)։ Perilous memories: the Asia-Pacific War(s)։ Duke University Press։ էջ 303։ ISBN 978-0-8223-2564-2 
  70. Miller, Stuart Creighton (1984)։ Benevolent Assimilation: The American Conquest of the Philippines, 1899–1903։ Yale University Press։ ISBN 978-0-300-03081-5  p. 5: "... imperialist editors came out in favor of retaining the entire archipelago (using) higher-sounding justifications related to the "white man's burden".
  71. Opinion archive, International Herald Tribune (February 4, 1999)։ «In Our Pages: 100, 75 and 50 Years Ago; 1899: Kipling's Plea»։ International Herald Tribune: 6 : Notes that Rudyard Kipling's new poem, "The White Man's Burden", "is regarded as the strongest argument yet published in favor of expansion".
  72. Out West։ University of Nebraska Press։ 2000։ էջ 96 
  73. «L. Frank Baum's Editorials on the Sioux Nation»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից December 9, 2007-ին։ Վերցված է 2007-12-09  Full text of both, with commentary by professor A. Waller Hastings
  74. Aronson, E., Wilson, T.D., & Akert, R.M. (2010). Social Psychology (7th edition). New York: Pearson.
  75. McConahay J.B. (1983)։ «Modern Racism and Modern Discrimination The Effects of Race, Racial Attitudes, and Context on Simulated Hiring Decisions»։ Personality and Social Psychology Bulletin 9 (4): 551–58։ doi:10.1177/0146167283094004 
  76. Brief A.P., Dietz J., Cohen R.R., Pugh S.D., Vaslow J.B. (2000)։ «Just doing business: Modern racism and obedience to authority as explanations for employment discrimination»։ Organizational Behavior and Human Decision Processes 81 (1): 72–97։ PMID 10631069։ doi:10.1006/obhd.1999.2867 
  77. McConahay, J.B. (1986). Modern racism, ambivalence, and the modern racism scale.
  78. Pettigrew, T.F. (1989). "The nature of modern racism in the United States". Revue Internationale de Psychologie Sociale. Chicago
  79. Staff (March 30, 2015) "How the biases in the back of your mind affect how you feel about race" PBS Newshour Accessed: October 9, 2017
  80. C. Peter Chen (1945-02-23)։ «Joint Declaration of the Greater East Asia Conference (below)»։ Ww2db.com։ Վերցված է 2011-01-26 
  81. "Toward a World without Evil: Alfred Métraux as UNESCO Anthropologist (1946–1962)", by Harald E.L. Prins, UNESCO
  82. «European Court of Human Rights case law factsheet on racial discrimination» (PDF)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-06-14-ին։ Վերցված է 2011-01-26 
  83. Text of the Convention:Archived July 26, 2011, at the Wayback Machine., International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination, 1966
  84. [1]Archived January 12, 2012, at the Wayback Machine.
  85. Pierre-André Taguieff, La force du préjugé, 1987 (Ֆրանսերեն )
  86. «Race Studies in Denmark»։ Geografisk Tidsskrift (Danish) 19։ 1907։ Վերցված է 2013-11-14 
  87. Ladimeji O.A. (1974)։ «Science, Racism and Social Darwinism – a review of Race by J R Baker» 
  88. Ladimeji O.A. (2015)։ «Racism and homophobia in Gladwell's Tipping Point» 
  89. Du Bois W.E.B. (1897)։ «The Conservation of Races»։ էջ 21 
  90. Marius Turda (2004)։ The idea of national superiority in Central Europe, 1880–1918։ Edwin Mellen Press։ ISBN 978-0-7734-6180-2 
  91. National Analytical Study on Racist Violence and Crime, RAXEN Focal Point for Italy – Annamaria Rivera FRA։ «Helping to make fundamental rights a reality for everyone in the European Union»։ European Union Agency for Fundamental Rights։ Արխիվացված օրիգինալից-ից December 16, 2008-ին։ Վերցված է 22 August 2010 
  92. Joseph L. Graves (2001)։ The Emperor's new clothes: biological theories of race at the millennium։ Rutgers University Press։ ISBN 978-0-8135-2847-2 
  93. Inter-American Convention against Racism and all forms of Discrimination and Intolerance – Study prepared by the Inter-American Juridical Committee 2002
  94. Richter, Facing East from Indian Country, p. 208
  95. Fredrickson, George M. 1988. The Arrogance of Race: Historical Perspectives on Slavery, Racism, and Social Inequality. Middletown, Conn: Wesleyan University Press
  96. Reilly Kevin, Kaufman Stephen, Bodino Angela (2003)։ Racism : a global reader։ Armonk, NY: M.E. Sharpe։ էջեր 45–52։ ISBN 978-0-7656-1060-7 
  97. UN General Assembly, Universal Declaration of Human Rights, 10 December 1948, 217 A (III), available at: [2] [accessed 18 July 2012]
  98. On this "nationalities question" and the problem of nationalism, see the relevant articles for a non-exhaustive account of the state of contemporary historical researches; famous works include: Ernest Gellner, Nations and Nationalism (1983); Eric Hobsbawm,The Age of Revolution : Europe 1789–1848 (1962), Nations and Nationalism since 1780 : programme, myth, reality (1990); Benedict Anderson, Imagined Communities (1991); Charles Tilly, Coercion, Capital and European States AD 990–1992 (1990); Anthony D. Smith, Theories of Nationalism (1971), etc.
  99. John Stuart Mill, Considerations on Representative Government, 1861
  100. 100,0 100,1 Hannah Arendt, The Origins of Totalitarianism (1951)
  101. Maurice Barrès, Le Roman de l'énergie nationale (The Novel of National Energy, a trilogy started in 1897)
  102. Hess Richard S. (2016)։ The Old Testament: A Historical, Theological, and Critical Introduction։ Baker Academic։ էջ 59։ ISBN 978-1-4934-0573-2։ Վերցված է 4 October 2017 
  103. 103,0 103,1 Kevin Reilly, Stephen Kaufman, Angela Bodino (2002-09-30)։ Racism: A Global Reader։ M.E. Sharpe։ էջեր 52–58։ ISBN 978-0-7656-1060-7 
  104. Bernard Lewis (1992)։ Race and slavery in the Middle East: an historical enquiry։ Oxford University Press։ էջեր 54–55։ ISBN 978-0-19-505326-5 
  105. «Aristotle on Slavery»։ Oregonstate.edu։ Արխիվացված օրիգինալից-ից September 6, 2013-ին։ Վերցված է 2013-11-14 
  106. Isaac Benjamin H. (2006)։ The Invention of Racism in Classical Antiquity։ Princeton University Press։ էջ 175։ ISBN 978-0-691-12598-5։ Վերցված է 2013-11-14 
  107. Puzzo Dante A. (1964)։ «Racism and the Western Tradition»։ Journal of the History of Ideas 25 (4): 579–86։ Bibcode:1961JHI....22..215C։ JSTOR 2708188։ doi:10.2307/2708188 
  108. 108,0 108,1 108,2 108,3 Bernard Lewis (1992)։ Race and slavery in the Middle East: an historical enquiry։ Oxford University Press։ էջ 53։ ISBN 978-0-19-505326-5 
  109. Khalid Abdallah (1977)։ The Liberation of Swahili from European Appropriation։ East African Literature Bureau։ էջ 38։ Վերցված է 10 June 2014 
  110. El Hamel Chouki (2002)։ «'Race', slavery and Islam in Maghribi Mediterranean thought: the question of the Haratin in Morocco»։ The Journal of North African Studies 7 (3): 29–52 [39–40]։ doi:10.1080/13629380208718472։ «Neither in the Qur'an nor in the Hadith is there any indication of racial difference among humankind. But as a consequence of the Arab conquests, a mutual assimilation between Islam and the cultural and the scriptural traditions of Christian and Jewish populations occurred. Racial distinctions between humankind with reference to the sons of Noah is found in the Babylonian Talmud, a collection of rabbinic writings which dates back to the sixth century.» 
  111. Yosef Ben-Jochannan (1991)։ African origins of the major "Western religions"։ Black Classic Press։ էջ 231։ ISBN 978-0-933121-29-4 
  112. «Medieval Sourcebook: Abû Ûthmân al-Jâhiz: From The Essays, c. 860 CE»։ Medieval Sourcebook։ July 1998։ Վերցված է 2008-12-07 
  113. Lewis Bernard (2002)։ Race and Slavery in the Middle East։ Oxford University Press։ էջ 93։ ISBN 978-0-19-505326-5 
  114. «West Asian views on black Africans during the medieval era»։ Colorq.org։ Վերցված է 2010-05-23 
  115. Hannoum Abdelmajid (1 January 2003)։ «Translation and the Colonial Imaginary: Ibn Khaldûn Orientalist»։ History and Theory 42 (1): 61–81։ JSTOR 3590803։ doi:10.1111/1468-2303.00230 
  116. Lindsay, James E. (2005), Daily Life in the Medieval Islamic World, Greenwood Publishing Group, pp. 12–15, ISBN 978-0-313-32270-9 
  117. Andalusí Fundación El Legado (2005)։ Maroc et Espagne : une histoire commune = Marruecos y España : una historia común (ֆրանսերեն)։ Fundación El legado andalusì։ ISBN 978-84-96395-04-6 
  118. Sephardim. Jewish Virtual Library. Last accessed 27 December 2011.
  119. O'Callaghan Joseph F. (2013)։ Reconquest and Crusade in Medieval Spain (անգլերեն)։ University of Pennsylvania Press։ ISBN 978-0-8122-0306-6 
  120. 120,0 120,1 A. Chami Pablo։ «Limpieza de Sangre»։ Վերցված է 2016-08-01 
  121. Robert Lacey, Aristocrats. Little, Brown and Company, 1983, p. 67
  122. Sicroff, Albert A.։ Los estatutos de Limpieza de Sangre։ էջ 121 
  123. Colección Legislativa de España (1870), p. 364
  124. Avrum Ehrlich, Mark (2009)։ Encyclopedia of the Jewish diaspora: origins, experiences, and culture։ ABC-CLIO։ էջ 689։ ISBN 978-1-85109-873-6 
  125. Ginés de Sepúlveda, Juan (trans. Marcelino Menendez y Pelayo and Manuel Garcia-Pelayo) (1941)։ Tratado sobre las Justas Causas de la Guerra contra los Indios։ Mexico D.F.: Fondo de Cultura Económica։ էջ 155 
  126. Bonar Ludwig Hernandez (2001)։ «The Las Casas-Sepúlveda Controversy: 1550–1551»։ Ex Post Facto 10: 95–104։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 21 April 2015-ին 
  127. Կաղապար:Cite
  128. Flannery Edward (2004-11-02)։ The Anguish of the Jews: Twenty-Three Centuries of Antisemitism (English) (2nd ed.)։ New York: Paulist Press։ ISBN 978-0-8091-4324-5 
  129. Michel Foucault, Society Must Be Defended (1976–77)
  130. «Race and Racism in Asia – Race And Racism in China»։ science.jrank.org։ Վերցված է 2016-08-01։ «Chinese descriptions of themselves as a "yellow" race predated European use of such terms.» 
  131. Academic Press (2000). " Encyclopedia of Nationalism, Two-Volume Set, Volume 2".
  132. «Royal Navy and the Slave Trade : Battles : History»։ Royal-navy.mod.uk։ Արխիվացված օրիգինալից-ից May 10, 2011-ին։ Վերցված է 2010-05-23 
  133. «Chasing Freedom Exhibition: the Royal Navy and the Suppression of the Transatlantic Slave Trade»։ Royalnavalmuseum.org։ 2006-11-21։ Արխիվացված օրիգինալից-ից December 10, 2009-ին։ Վերցված է 2010-05-23 
  134. Merriam Webster (editor), Merriam-Webster's Collegiate Dictionary, 10 Rev Ed edition, (Merriam-Webster: 1998), p. 563
  135. Ronald James Harrison, Africa and the Islands, (Wiley: 1965), p. 58
  136. Dorothy Dodge, African Politics in Perspective, (Van Nostrand: 1966), p. 11
  137. Michael Senior, Tropical Lands: a human geography, (Longman: 1979), p. 59
  138. A.H.M. Jones, Elizabeth Monroe, History of Abyssinia, (Kessinger Publishing: 2003), p. 25
  139. «Background on conflict in Liberia»։ Fcnl.org։ 2003-07-30։ Արխիվացված օրիգինալից-ից January 8, 2011-ին։ Վերցված է 2011-01-26 
  140. Maggie Montesinos Sale (1997). The Slumbering Volcano: American Slave Ship Revolts and the Production of Rebellious Masculinity. p. 264. Duke University Press, 1997
  141. Gumkowski Janusz, Leszczynski Kazimierz։ «Hitler's Plans for Eastern Europe»։ Poland under Nazi Occupation։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 27 July 2007-ին 
  142. Davies, Norman (2006). Europe at War 1939–1945: No Simple Victory. Macmillian Pubs (pp. 167, 4).
  143. Operation Barbarossa: Ideology and Ethics against Human Dignity, by André Mineau, (Rodopi, 2004) p. 180
  144. 144,0 144,1 The Czechs under Nazi Rule: The Failure of National Resistance, 1939–1942, Vojtěch Mastný, Columbia University Press [Հղում աղբյուրներին]
  145. Historical Dictionary of the Holocaust, p. 175 Jack R. Fischel. 2010. The policy of Lebensraum was also the product of Nazi racial ideology, which held that the Slavic peoples of the east were inferior to the Aryan race.
  146. Hitler's Home Front: Wurttemberg Under the Nazis, Jill Stephenson p. 135, Other non-'Aryans' included Slavs, Blacks and Roma.
  147. Race Relations Within Western Expansion, p. 98 Alan J. Levine. 1996. Preposterously, Central European Aryan theorists, and later the Nazis, would insist that the Slavic-speaking peoples were not really Aryans
  148. The Politics of Fertility in Twentieth-Century Berlin, p. 118 Annette F. Timm. 2010. The Nazis' singleminded desire to "purify" the German race through the elimination of non-Aryans (particularly Jews, Gypsies, and Slavs)
  149. Curta, 2001, էջ 9, 26–30
  150. Jerry Bergman, "Eugenics and the Development of Nazi Race Policy", Perspectives on Science and Christian Faith PSCF 44 (June 1992):109–24
  151. «Holocaust Encyclopedia – Genocide of European Roma (Gypsies), 1939–1945»։ United States Holocaust Memorial Museum (USHMM)։ Վերցված է 9 August 2011 
  152. Pauwels Jacques R.։ The Great Class War 1914–1918։ Formac Publishing Company Limited։ էջ 88 
  153. Gumkowski Janusz, Leszczynski Kazimierz, Robert Edward (translator) (1961)։ Hitler's Plans for Eastern Europe (Paperback)։ Poland Under Nazi Occupation (First ed.) (Polonia Pub. House)։ էջ 219։ OCLC 750570006։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-04-09-ին։ Վերցված է March 12, 2014 
  154. Norman Davies. Europe at War 1939–1945: No Simple Victory. pp. 167, 209.
  155. Daniel Goldhagen, Hitler's Willing Executioners (p. 290) – "2.8 million young, healthy Soviet POWs" killed by the Germans, "mainly by starvation ... in less than eight months" of 1941–42, before "the decimation of Soviet POWs ... was stopped" and the Germans "began to use them as laborers".
  156. 156,0 156,1 Whitman James Q. (2017)։ Hitler's American Model: The United States and the Making of Nazi Race Law։ Princeton University Press։ էջեր 37–43 
  157. "American laws against 'coloreds' influenced Nazi racial planners". Times of Israel. Retrieved September 23, 2017
  158. 158,0 158,1 Westermann Edward. B. (2016)։ Hitler's Ostkrieg and the Indian Wars: Comparing Genocide and Conquest։ University of Oklahoma Press։ էջ 3 
  159. Whitman James Q. (2017)։ Hitler's American Model: The United States and the Making of Nazi Race Law։ Princeton University Press։ էջ 47 
  160. Fredrickson George (1981)։ White Supremacy։ Oxford Oxfordshire: Oxford University Press։ էջ 162։ ISBN 978-0-19-503042-6 
  161. 161,0 161,1 Jennifer Ludden։ «1965 immigration law changed face of America»։ NPR։ Վերցված է December 7, 2016 
  162. Seema Sohi (2014)։ Echoes of Mutiny: Race, Surveillance, and Indian Anticolonialism in North America։ Oxford University Press։ էջ 8։ ISBN 978-0-19-937625-4։ «During the early decades of the twentieth century, US Immigration, Justice, and State Department officials cast Indian anticolonialists as a "Hindu" menace» 
  163. Zhao, X. & Park, E.J.W. (2013). Asian Americans: An Encyclopedia of Social, Cultural, Economic, and Political History. Greenwood. p. 1142. 978-1-59884-239-5
  164. Schultz Jeffrey D. (2002)։ Encyclopedia of Minorities in American Politics: African Americans and Asian Americans։ էջ 284 
  165. «Roots in the Sand – the Archives»։ PBS։ Վերցված է 2016-12-06 
  166. Current race riots like 1949 anti-Indian riots: South African minister. Thaindian News. May 25, 2008.
  167. Martin Smith (1991)։ Burma – Insurgency and the Politics of Ethnicity։ London; New Jersey: Zed Books։ էջեր 43–44, 56–57, 98, 176 
  168. Burma: Asians v. Asians. Time. 17 July 1964.
  169. Conley Robert (13 January 1964)։ «African Revolt Overturns Arab Regime in Zanzibar»։ The New York Times։ Վերցված է 16 November 2008 
  170. Plekhanov Sergey (2004)։ A Reformer on the Throne: Sultan Qaboos Bin Said Al Said։ Trident Press։ էջ 91։ ISBN 978-1-900724-70-8 
  171. Citizen and Subject: Contemporary Africa And The Legacy Of Late Colonialism: Contemporary Africa And The Legacy Of Late Colonialism, p.12, Meike de Goede, CRC Press, 2017
  172. Where In the World Should I Invest: An Insider's Guide to Making Money Around the Globe, p.156, John Wiley & Sons
  173. 1972: Asians given 90 days to leave Uganda. BBC.
  174. "The birth and death of apartheid". BBC News. June 17, 2002.
  175. Staff reporters (11 September 2011). "ANC's youth leader found guilty of hate speech for Shoot the Boer song". The Guardian. Retrieved 11 September 2011.
  176. «DR Congo Pygmies appeal to UN»։ BBC News։ 2003-05-23։ Վերցված է 2010-05-23 
  177. UN Կաղապար:Sic Botswana's Racism. Survival International. August 31, 2002.
  178. "Stop your racist land grab, tribunal tells Robert Mugabe". The Times. March 5, 2009
  179. «The end of an era for Zimbabwe's last white farmers?»։ Telegraph.co.uk։ 26 June 2011 
  180. Black Africa Leaves China In Quandary. The New York Times. December 30, 1988.
  181. Fears of a 'no-fun' Olympics in Beijing. The Age. July 19, 2008. Archived March 16, 2014, at the Wayback Machine.
  182. Stephen Vines (2009-11-01)։ «China's black pop idol exposes her nation's racism»։ The Guardian (London)։ Վերցված է 2009-11-03 
  183. «TV talent show exposes China's race issue»։ CNN։ 2009-12-22։ Վերցված է 2010-05-11 
  184. «Mauritania: Fair elections haunted by racial imbalance»։ IRIN Africa։ 5 March 2007 
  185. Arab militia use 'rape camps' for ethnic cleansing of Sudan. Telegraph. May 30, 2004.
  186. Racism at root of Sudan's Darfur crisis. Csmonitor.com. July 14, 2004.
  187. «Reuters AlertNet – Niger's Arabs say expulsions will fuel race hate»։ Alertnet.org։ 2006-10-25։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 10 November 2008-ին 
  188. «Africa | Niger starts mass Arab expulsions»։ BBC News։ 2006-10-26։ Վերցված է 2010-05-23 
  189. United Nations High Commissioner for Refugees (2007-07-11)։ «Refworld – The Leader in Refugee Decision Support»։ UNHCR։ Վերցված է 2010-05-23 
  190. «Analysis | Indonesia: Why ethnic Chinese are afraid»։ BBC News։ 1998-02-12։ Վերցված է 2010-05-23 
  191. Algeria: Xenophobia against Chinese on the rise in Africa. Afrik.com. August 5, 2009.
  192. "Rioters attack Chinese after Zambian poll". Telegraph. October 3, 2006.
  193. «Lesotho: Anti-Chinese resentment flares»։ IRIN Africa։ 24 January 2008 
  194. Spiller, Penny: "Riots highlight Chinese tensions", BBC News, Friday, 21 April 2006, 18:57 GMT
  195. «Editorial: Racist moves will rebound on Tonga»։ The New Zealand Herald։ November 23, 2001։ Վերցված է November 4, 2011 
  196. "Looters shot dead amid chaos of Papua New Guinea's anti-Chinese riots". Archived 9 July 2013 at the Wayback Machine. The Australian. May 23, 2009.
  197. "Overseas and under siege". The Economist. August 11, 2009.
  198. Future bleak for Fiji's Indians. BBC News. July, 2000.
  199. «Dealing with the dictator»։ The Australian։ April 16, 2009։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 21 April 2009-ին 
  200. Fiji Islands: From Immigration to Emigration. Brij V. Lal. The Australian National University.
  201. "Guyana turns attention to racism". BBC News. September 20, 2005.
  202. "Racism alive and well in Malaysia". Asia Times. March 24, 2006.
  203. "Trouble in paradise". BBC News. May 1, 2002
  204. "Ethnic strife rocks Madagascar". BBC News. May 14, 2002.
  205. "Race war rocks Grabouw". Cape Times. March 20, 2012.
  206. "Rohingya refugees share stories of sexual violence". Al Jazeera. 29 September 2017.
  207. The Middle East, Abstracts and Index, Volume 19, Part 4։ Northumberland Press։ 1996։ էջ 128։ Վերցված է 4 October 2017 
  208. «Ethiopian birth control?»։ The Jerusalem Post 
  209. Elise Knutsen (28 January 2013)։ «Israel Forcibly Injected African Immigrants with Birth Control, Report Claims»։ Forbes 
  210. Smith Amelia (4 May 2014)։ «Israel: promised land for Jews ... as long as they're not black?»։ Middle East Monitor – The Latest from the Middle East։ Վերցված է 6 March 2017 
  211. Thomas J. Sugrue, Sweet Land of Liberty: the Forgotten Struggle for Civil Rights in the North (Random House: New York, 2008), pp. 533–43.
  212. Massey, Douglas S., Denton, Nancy A. (1993)։ American Apartheid: Segregation and the Making of the Underclass։ Cambridge, MA: Harvard University Press 
  213. "Negative opinions about Roma, Muslims in several European nations". Pew Research Center. 11 July 2016.
  214. Charles Darwin (1871)։ «The descent of man, and selection in relation to sex»։ John Murray։ Արխիվացված օրիգինալից-ից September 30, 2007-ին։ Վերցված է 2007-12-02 
  215. Desmond Adrian, James Richard Moore (1991)։ Darwin։ Michael Joseph, Penguin Group։ ISBN 978-0-7181-3430-3։ OCLC 185764721  pp. 28, 147, 580.
  216. «Minorities, Race, and Genomics»։ Վերցված է 2009-05-12 
  217. UNESCO, The Race Question, 1950
  218. Matsuo Takeshi (University of Shimane, Japan). L'Anthropologie de Georges Vacher de Lapouge: Race, classe et eugénisme (Georges Vacher de Lapouge anthropology) in Études de langue et littérature françaises 2001, n°79, pp. 47–57. ISSN 0425-4929; INIST-CNRS, Cote INIST : 25320, 35400010021625.0050 (Abstract resume on the INIST-CNRS)
  219. Tucker William H. (2007)։ The funding of scientific racism: Wickliffe Draper and the Pioneer Fund։ University of Illinois Press։ ISBN 978-0-252-07463-9։ lay summary (4 September 2010) 
  220. On A Neglected Aspect Of Western Racism, Kurt Jonassohn, December 2000
  221. Pascal Blanchard, Sandrine Lemaire & Nicolas Bancel (August 2000)։ «Human zoos – Racist theme parks for Europe's colonialists»։ Le Monde diplomatique ; «Ces zoos humains de la République coloniale»։ Le Monde diplomatique (ֆրանսերեն)։ August 2000  (available to everyone)
  222. Human Zoos, by Nicolas Bancel, Pascal Blanchard and Sandrine Lemaire, in Le Monde diplomatique, August 2000 French – free
  223. Savages and Beasts – The Birth of the Modern Zoo, Nigel Rothfels, Johns Hopkins University Press
  224. «The Colonial Exhibition of May 1931»  (96.6 KB) by Michael G. Vann, History Dept., Santa Clara University
  225. Robert Kurzban, John Tooby & Leda Cosmides (December 18, 2001)։ «Can race be erased? Coalitional computation and social categorization» (PDF)։ Proceedings of the National Academy of Sciences 98 (26): 15387–92։ Bibcode:2001PNAS...9815387K։ ISSN 0027-8424։ PMC 65039։ PMID 11742078։ doi:10.1073/pnas.251541498։ Վերցված է 2008-06-11 . The authors provide a summary and other comments at «(untitled)» 
  226. New Scientist. Issue 2595, 17 March 2007.
  227. Richard Dawkins (2006)։ The selfish gene։ Oxford University Press։ էջ 99։ ISBN 978-0-19-929115-1 
  228. Hammond R.A., Axelrod R. (2006)։ «The Evolution of Ethnocentrism»։ Journal of Conflict Resolution 50 (6): 926–36։ doi:10.1177/0022002706293470 
  229. Telzer Eva, Humphreys Kathryn, Mor Shapiro, Tottenham Nim (2013)։ «Amygdala Sensitivity to Race Is Not Present in Childhood but Emerges over Adolescence»։ Journal of Cognitive Neuroscience 25 (2): 234–44։ PMC 3628780։ PMID 23066731։ doi:10.1162/jocn_a_00311 
  230. Chekroud Adam M., Everett Jim A.C., Bridge Holly, Hewstone Miles (27 March 2014)։ «A review of neuroimaging studies of race-related prejudice: does amygdala response reflect threat?»։ Frontiers in Human Neuroscience 8: 179։ ISSN 1662-5161։ PMC 3973920։ PMID 24734016։ doi:10.3389/fnhum.2014.00179 
  231. Hodson G., Busseri M.A. (5 January 2012)։ «Bright Minds and Dark Attitudes: Lower Cognitive Ability Predicts Greater Prejudice Through Right-Wing Ideology and Low Intergroup Contact»։ Psychological Science (անգլերեն) 23 (2): 187–95։ PMID 22222219։ doi:10.1177/0956797611421206 
  232. Edward Russel of Liverpool, The Knights of Bushido, 2002, p. 238, Herbert Bix, Hirohito and the making of modern Japan, 2001, pp. 313–14, 326, 359–60; Karel van Wolferen, The Enigma of Japanese Power, 1989, pp. 263–72
  233. Paulino Edward (December 2006)։ «Anti-Haitianism, Historical Memory, and the Potential for Genocidal Violence in the Dominican Republic»։ Genocide Studies International 1 (3): 265–88։ ISSN 2291-1847։ doi:10.3138/7864-3362-3R24-6231 
  234. «Tale of two farms in Zimbabwe – March 30, 2005»։ CNN։ 2005-03-30։ Վերցված է 2010-05-23 
  235. «'The Face of America in Africa' Must End Constitutional Racism»։ The Huffington Post։ Վերցված է 2015-06-06 
  236. Tannenbaum Jessie, Valcke Anthony, McPherson Andrew (2009-05-01)։ «Analysis of the Aliens and Nationality Law of the Republic of Liberia»։ Rochester, NY։ SSRN 1795122 
  237. «1984 Liberian Constitution»։ www.onliberia.org։ Վերցված է 2015-06-06 

Further reading[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

External links[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես՝ Racism Վիքիբառարան, բառարան և թեզաուրուս
Տես՝ ավազարկղ Վիքիբառարան, բառարան և թեզաուրուս

Կաղապար:Library resources box