Մասնակից:Նարեկ Տիտանյան/Ավազարկղ20

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Վիքիմեդիա շարժում, կամ պարզապես Վիքիմեդիա, Վիքիմեդիա Հիմնադրամի ծրագրերի մասնակիցների գլոբալ համայնք: Շարժումը ստեղծվել է Վիքիպեդիայի համայնքի շրջանում, այնուհետև ընդլայնվել է վիքիմեդիայի մյուս նախագծերը, այդ թվում՝ վիքիպահեստի և վիքիտվյալների նախագծերը, ինչպես նաև մեդիավիքիին նպաստող կամավոր վիքիպեդիստները: Այս կամավորներին աջակցում են բազմաթիվ կազմակերպություններ, այդ թվում՝ վիքիմեդիա հիմնադրամին համապատասխան գլուխները, թեմատիկ կազմակերպությունները և խմբերը:

«Վիքիմեդիա» անվանումը, վիքի և մեդիա բառերի միացումն է, առաջարկվել է 2003 թվականի մարտին՝ ամերիկացի հեղինակ Շելդոն Ռեմբթոնի կողմից, [1] անգլերեն լեզվով հաղորդագրության մեջ, երեք ամիս անց, երբ վիքիբառարանը դարձավ Ջիմմի Ուելսի հարթակում տեղադրված երկրորդ վիքինախագիծը, երեք ամիս առաջ, վիքիմեդիա հիմնադրամը հայտարարեց և ընդգրկեց:[2][3] «Վիքիմեդիա»-ն կարող է հղում կատարել նաև վիքիմեդիա նախագծերին:

Վիքիմեդիայի համայնք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիքիհամայնքը վիքիպեդիայի առցանց հանրագիտարանի հեղինակների համայնքն է: Այն բաղկացած է խմբագրությունից (կամ հեղինակներից) և ադմինիստրատորներից, որոնք հայտնի են որպես ադմիններ: Արբիտրաժային հանձնաժողովը խմբագիրների խումբ է, որը պատասխանատու է հանրագիտարանի խմբագիրների միջև լուրջ վեճերի և արբիտրաժի լուծման և անցկացման համար: Կոմիտեն լիազորված է սահմանել պարտադիր պատժամիջոցներ, ինչպես նաև որոշում է, թե որ օգտատերերն են օգտվում հատուկ թույլտվություններից:

Ծրագրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիքիմեդիայի ծրագրերը ներառում են.

  • Վիքիպեդիա՝ ազատ հանրագիտարան
  • Վիքիբառարան՝ բառարան
  • Վիքիգրքեր՝ ուսումնական ձեռնարկներ
  • Վիքիլուրեր՝ նոր հոդվածներ
  • Վիքիքաղվածք՝ մեջբերումների հավաքածու
  • Վիքիդարան՝ տեքստերի և փաստաթղթերի գրադարան
  • Վիքիլսարան՝ ուսումնական նյութեր
  • Վիքիճամփորդ՝ ուղեցույց
  • Վիքիցեղեր՝ տաքսոնոմիկ կատալոգ
  • Վիքիպահեստ՝ մեդիա տվյալների շտեմարան, ինչպիսիք են՝ պատկերները, տեսանյութերը և հնչյունները: Այս ֆայլերը հասանելի են վերանշված բոլոր այլ նախագծերի համար, հետևաբար ստացավ «Պահեստ» անվանումը:
  • Վիքիտվյալներ՝ ընդհանուր տվյալների աղբյուր, որը նաև մատչելի է այլ նախագծերի համար

Կազմակերպություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիքիմեդիա հիմնադրամ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիքիմեդիայի շաչժում, ակնարկ
     Վիքիմեդիայի մասնաճյուղ (կապույտ)     Վիքիմեդիա օգտագործողների խմբերը աշխարհագրական ուշադրության կենտրոնում (կանաչ) (2015)

Վիքիմեդիա հիմնադրամը (WMF) ամերիկյան, շահույթ չհետապնդող, բարեգործական կազմակերպություն է, որի գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Սան Ֆրանցիսկոյում, Կալիֆոռնիայում: Այն ունի դոմեյնային անուններ և կառավարում է շարժման կայքերի մեծ մասը, ինչպիսիք են Վիքիպեդիան, առցանց հանրագիտական բառարանը, ինչպես նաև վիքիպահեստը:

WMF-ն հիմնադրվել է 2003 թվականին Ջիմմի Ուելսի կողմից՝ որպես ոչ առևտրային միջոցներով Վիքիպեդիայի և նրա դուստր նախագծերի ֆինանսավորման միջոց: Նրա նպատակն է, «... ամբողջ աշխարհում մարդկանց հասանելի դարձնել և ներգրավել կրթական բովանդակության անվճար արտոնագիրը և մշակման համար, գլոբալ տարածել ազատ լիցենզիան կամ հանրային տիրույթը, և այն արդյունավետ դարձնել»[2][4][5]:

WMF-ի 2015 թվականի ֆինանսական հաշվետվության համաձայն՝ 2015 թվականին WMF-ի բյուջեն կազմել է 72 միլիոն դոլար: ԱՄՆ-ն նրա գործունեության վրա ծախսել է 52 միլիոն դոլար[6]: WMF-ն ֆինանսավորում է հիմնականում նվիրատվությունների հաշվին, որոնց միջին չափը կազմում է $15[7]:

Մասնաճյուղեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մասնաճյուղերը կազմակերպություններ են, որոնք աջակցում են որոշակի աշխարհագրական շրջաններում Վիքիմեդիա նախագծերին, հիմնականում երկրներին:

Տարածքային կազմակերպությունները (WMDE) հանդիսանում են 20 միլիոն եվրո ընդհանուր բյուջեով խոշորագույն ղեկավարը: WMDE-ն հատկացնում է մոտավորապես 1 միլիոն դոլար՝ նվիրատվությունների բաշխման պատասխանատու կորպորացիային աջակցելու և WMF-ին փոխանցելու համար 4 միլիոն եվրո[8][9]:

նույն ընթացակարգը ունենալու համար յուրաքանչյուր մասնաճյուղեր հետևում է նույն գործընթացին և պահանջում է իր տարեկան բյուջեն միջոցների բաշխման կոմիտեում: Հիմնադրամը, որպես նախագծի ինտերնետայի նտիրույթի սեփականատեր, երկրում կայքի միջոցով նվիրատվությունների մասնաբաժին է պահանջում (Օրինակ, Գերմանիայի, Շվեյցարիայի համար) կամ վճարում է մասնաճյուղին համաձայն գումար (այլ մասնաճյուղեր): Ընդհանուր առմամբ, այս միջոցով ճանապարհին մինչև 4 միլիոն դոլար է բաշխվում ղեկավարներին և թեմատիկ կազմակերպություններին[10]: Իրավական հիմքը հիմնադարմի հետ «Մասնաճյուղերի համաձայնագիրն» է:[11]

Թեմատիկ կազմակերպություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեմատիկ կազմակերպությունները ստեղծվում են առաջնային ոլորտներից մեկում Վիքիմեդիա նախագծերի աջակցության համար; կա մեկ այդպիսի կազմակերպություն[10][12]:

Սպառողական խմբեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խմբերը ունեն ավելի քիչ ֆորմալ պահանջներ, քան գլուխները և թեմատիկ կազմակերպությունները: Նրանք աջակցում և խթանում են Վիքիմեդիայի նախագծերին տեղական կամ որոշակի թեմաներով, թեմայի կամ խնդրի վերաբերյալ: Երբ նրանք ճանաչվում են որպես անդամ ընդելիության կոմիտե, նրանք «օգտագործողների խմբերի հետ միասին համաձայնագիր և վարքագծի կանոնագիր» հիմնադրամի հետ պայմանագիր են կնքում: 2018 թվականի նոյեմբերի դրությամբ գոյություն ունի 101 օգտվող[13]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Rampton Sheldon (March 16, 2003)։ «Wikipedia English mailing list message» 
  2. 2,0 2,1 Jimmy Wales (June 20, 2003)։ «Announcing Wikimedia Foundation»։ mail:wikipedia-l։ Վերցված է November 26, 2012 
  3. Florida Department of State, Division of Corporations. Wikimedia Foundation, Inc. Record and Letters of Incoporation, Wikimedia Foundation, filed June 20, 2003
  4. Neate Rupert (October 7, 2008)։ «Wikipedia founder Jimmy Wales goes bananas»։ The Daily Telegraph։ Վերցված է October 25, 2009։ «The encyclopedia's huge fan base became such a drain on Bomis's resources that Mr. Wales, and co-founder Larry Sanger, thought of a radical new funding model – charity.» 
  5. «Bylaws»։ Wikimedia Foundation։ Վերցված է 2016-09-24 
  6. «WIKIMEDIA FOUNDATION, INC. Financial Statements, June 30, 2015 and 2014» (PDF)։ Upload.wikimedia.org 
  7. «Frequently Asked Questions»։ WikiMedia Foundation։ Վերցված է 23 September 2017 
  8. «Wikimedia chapters - Meta»։ Meta.wikimedia.org։ Վերցված է 2016-09-24 
  9. «Jahresplan 2016 – Wikimedia Deutschland»։ Wikimedia.de (գերմաներեն)։ 2015-11-28։ Վերցված է 2016-09-24 
  10. 10,0 10,1 «Template:APG navigation - Meta»։ Meta.wikimedia.org։ 2016-09-05։ Վերցված է 2016-09-24 
  11. «Wikimedia chapters/Creation guide - Meta»։ Meta.wikimedia.org։ Վերցված է 2016-09-24 
  12. «Wikimedia movement affiliates/Frequently asked questions - Meta»։ Meta.wikimedia.org։ 2016-09-15։ Վերցված է 2016-09-24 
  13. «Wikimedia user groups - Meta»։ Meta.wikimedia.org։ 2018-11-07։ Վերցված է 2018-11-07 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]