Մասնակից:Գոհար Ղուլյան/Ավազարկղ1

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Հաթերքի տեղանվան ծագումը, ինչպես վկայում են ականավոր շատ դեմքեր,հավանաբար կապված է Հաթեր ցեղիանվան հետ: Ըստ աշխարհահռչակ գիտնական, ակադեմիկոս Հ. Աճառյանի՝ այդ ցեղերն ապրել են նախապատմական Հայաստանում և հայտնի էին «Հաթեթ» կամ «Հեթիթ» անունով: Նշանավոր համերկրացի պատմաբան Լեոն գրել է. «Այդ այն ազգն է, որ Ասորոեստանի արձանագրության մեջ կոչված է Խաթթա կամ Ծաթ, իսկ եգիպտական արձանագրությունների մեջ կոչված է Խաթթակամ Խաթ, իսկ եգիպտական արձանագրությունների մեջ՝ Խեթա կամ Խաթա, որոնք այժմ դարձել են Հաթ կամ Հեթիթ»: Հաթերքն առաջներում կրել է նաև Հասանրիզ անունը:Այդ մասին Ղևոնդ Ալիշանը գրել է. -Այս երկրամասում ուրիշ գյուղեր չեն նշվում, բացի Չարաբերդի արեւմտյան կողմում, Թարթառի ափին նշվածներից, որոնք են Ղարապուլագը, Թանկուն-Լուլուպեյը, նրանցից ավելի վերեւ գտնվող Հասանարիսը կամ Հասանրիսը, որը թերեւս ծագում է Ջալալյան Հասան իշխանների անուններից... Մեր նախնիները Մեծ Կվենք գավառում նշում են նաեւ այլ նշանավոր վայրեր ու դեպքեր Ե եւ Է դարերում, այդ հռչակավոր վայրերից է Աստղաբլուրը (Ղեւոնդ Ալիշան, Արցախ, 1993թ. էջ 43): Իսկ ինչու Հասանրիսը պետք է ծագի Ջալալյան Հասան իշխանների անուններից և ոչ թե Հաթերքի Հասան Վախթանգյան իշխանի (1142-1182թթ.) անունից (Մ. Աղաջանյան): էջ 33

Հին Հաթերք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին Հաթերքի սահմանները ձգվում էին հյոիսիսից-հարավ՝ Մռավա լեռնաաշղթայի լանջերից մինչև Թարթառ գետը, արեւմուտքից-հյուսիս-արեւելք՝ Դադիվանքից մինչեւ Մթնաձոր: Հին Հաթերքի մասին սակավ տեղեկություններ են հասել մեզ: Չեն ուսումնասիրված նրա մինչեւ 4-րդ, 6-11-րդ եւ 14-18-րդ դարերի անցքերը: Սակայն հայտնի է, որ 16-րդ դարում Հաթերքը ավերվել է Ակ-Կոյունլու եւ Կարա-Կոյունլու թուրքմեն ցեղերի կողմից, եւ նույն դարի վերջին հիմնադրվել Նոր Հաթերքը: Բայց Հաթերքի տարածքում եղած հնությունները հիմք են տալիս ենթադրելու, որ Ըռստակ գավառը եղել է շեն, որ նրա բնակիչները զբաղվել են շինարարությամբ, հողագաաործությամբ եւ անասնապահությամբ, հերոսաբար պաշտպանվել են թշնամիներից ու պաշտպանել իրենց հողը, իսկ գավառի կենտրոն Հաթերքը դարձել է ուժերի համախմբման զորավիգը:

Մասիս կամ Մեսիս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ տվյալների՝ դարասկզբին նորոգել են Վարդունց Բալանիր եղբայրների՝ Աղաբեկի, Մուսայելի եւ Ներսեսի հետ միասին: Հնավայրը գտնվում է Հաթերքից հյուսիս-արեւելք, այժմյան Ակնաբերդ (նախկինում՝ Ումութլու) գյուղից բարձր, Մռավի անտառապատ բազուկներից մեկի վրա: Վանքը բաղկացած է եկեղեցուց, մատուռից եւ գավթից:Արձանագրությունները եւ խաչքարերը կորսված են : 12-13-րդ դարերի հուշարձան է, շրջապատված պարիսպներով: Վանական այդ համալիրն այժմ ամբողջովին ծածկված է ծառերով ու թփուտներով:

Շուքավանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գտնվում է Թրղի գետի ափին, մի գեղանիստ բլրի վրա:

Մթնաձոր (Ղըրըլըխ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավերված գյուղաքաղաքատեղի, փլված եկեղեցի, գերեզմանատուն, կալատեղեր, ընկուզենիներ, որոնց մեջ կա մի հսկաընկուզենի, բուժիչ, հորդ աղբյուր: Ականատեսների վկայությամբ աղբյուրն ունեցել է արձանագրված հուշաքար, որը սակայ տեղում չի պահպանվում: Աղբյուրի մոտ եղել է մի հսկա զնդան, որի վրա, ըստ տեղացիների պատմածի, երկու մարդ կարող էին խուրջինը փռած նստել եւ հաց ուտել: Այժմ անհետացել է: Աղբյուրի բուժիչ ջուրը հիմա տեղափոխվում է Ստեփանակերտ, իսկ այնտեղից՝ արտասահման: