Մաշկի տափակ բջջային քաղցկեղ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մաշկի տափակ բջջային քաղցկեղ
Squamous Cell Carcinoma.jpg
Մաշկի տափակ բջջային քաղցկեղը հակում ունի ծագելու նախաքաղցկեղային գոյացություններից, արևային կերատոզներից: Մակերևույթը սովորաբար թեփուկավոր է և հաճախ խոցոտվում է (ինչպես ցույց է տրված նկարում):
Տեսակհիվանդություն[1]
Ենթադասմաշկի կարցինոմա[1] և տափակ բջջային կարցինոմա[1]
Բուն պատճառC4819[2][3] և C4819[1]
Բժշկական մասնագիտությունուռուցքաբանություն
Disease OntologyDOID:3151 և DOID:3151
NCI ThesaurusC4819[2][3] և C4819[1]
Squamous-cell carcinomas Վիքիպահեստում

Մաշկի տափակ բջջային քաղցկեղ (ՄՏԲՔ), հայտնի նաև որպես մաշկի տափակ բջջային կարցինոմա կամ մաշկի թեփուկաբջջային կարցինոմա, մաշկի քաղցկեղի հիմնական տեսակներից մեկը՝ բազալ բջջային քաղցկեղի և մելանոմայիյի հետ մեկտեղ[4]: Սովորաբար դրսևորվում է որպես կոշտ ելունդ թեփուկավոր ծայրով, բայց կարող է ձևավորել նաև խոց[5]: Հիվանդության մեկնարկը հաճախ տևում է մի քանի ամիս[6]: Մաշկի տափակ բջջային քաղցկեղի տարածումը մարմնի հեռադիր հատվածներ ավելի հավանական է, քան բազալ բջջային քաղցկեղի դեպքում[7]:

Ռիսկի ամենամեծ գործոն է արևի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման բարձր ընդհանուր ներգործությանը ենթարկվելը[8]: Այլ ռիսկերի թվին են դասվում նախորդող սպիները, քրոնիկ վերքերը, արևային կերատոզը, բաց գույնի մաշկը, Բոուենի հիվանդությունը, մկնդեղի ներգործությունը, ճառագայթաբուժումը, իմուն համակարգի անբավարար գործունեությունը, նախորդող բազալ բջջային քաղցկեղը և ՄՊՎ-վարակը[8][9]: Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ռիսկն ավելի շատ կապված է ոչ թե վաղ ներգործության, այլ ընդհանուր ներգործության հետ[10]: Սոլյարիումները դառնում են ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման մեկ այլ տարածված աղբյուր[10]: Ուռուցքը սկսվում է մաշկի մեջ տափակ (թեփուկավոր) բջիջների ի հայտ գալուց[11]: Ախտորոշումը հաճախ հիմնվում է մաշկի զննման վրա և հաստատվում հյուսվածքային բիոպսիայով[8][12]:

Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ներգործության նվազեցումը և արևապաշտպան միջոցների կիրառումը համարվում են մաշկի տափակ բջջային քաղցկեղի կանխարգելման արդյունավետ մեթոդներ[13][14]: Բուժումը սովորաբար վիրահատական հեռացումն է[8]: Դա կարող է լինել պարզ հեռացումը, եթե քաղցկեղը փոքր է, հակառակ դեպքում սովորաբար խորհուրդ է տրվում Մոհսի վիրահատություն[8]: Այլ տարբերակների շարքին կարող են դասվել ցրտի կիրառումը (կրիոթերապիա) և ճառագայթաբուժումը[15]: Այն դեպքերում, երբ տեղի է ունեցել հեռակա տարածում, կարող է կիրառվել քիմիաբուժություն կամ կենսաթերապիա[15]:

2015 թվականի դրությամբ շուրջ 2.2 միլիոն մարդ ունի ՄՏԲՔ տվյալ պահին[16]։ Դա կազմում է մաշկի քաղցկեղի բոլոր դեպքերի մոտավորապես 20%-ը[17]: Միացյալ Նահանգներում տղամարդկանց մոտավորապես 12%-ի և կանանց 7%-ի մոտ կյանքի որոշակի պահի զարգանում է ՄՏԲՔ[8]: Թերևս կանխատեսումը սովորաբար բարենպաստ է. մետաստազավորման դեպքում հնգամյա ապրելիությունը կազմում է ~34%[6]: 2015 թվականին ՄՏԲՔ-ն աշխարհում հանգեցրել է մոտավորապես 51 900 մահվան դեպքերի[18]: Ախտորոշման տարիքը սովորաբար լինում է մոտ 66 տարեկան[6]: ՄՏԲՔ-ի մեկ դեպքի հաջողակ բուժումից հետո մարդիկ ունենում են նոր դեպքերի զարգացման բարձր ռիսկ[8]:

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մաշկի տափակ բջջային քաղցկեղ
Բիոպսիայով հաստատված տափակ բջջային քաղցկեղ

ՄՏԲՔ-ն սկսում է որպես փոքր հանգուցիկ և դրա մեծանալուն զուգահեռ կենտրոնը դառնում է մեռուկացած, թեփոտում է և վերածվում է խոցի:

  • ՏԲՔ-ի հարուցած ախտահարումը հաճախ լինում է ասիմպտոմ:
  • Խոց կամ կարմրավուն մաշկային վահանիկ, որը դանդաղ աճում է
  • Պարբերական արյունահոսություններ ուռուցքից, հատկապես շրթունքի վրա
  • Կլինիկական տեսքը խիստ փոփոխական է
  • Սովորաբար ուռուցքը ներկայացված է որպես կոշտ, բարձրացած եզրերով խոցոտված ախտահարում
  • Ուռուցքը կարող է ունենալ կոշտ վահանիկի կամ հանգուցիկի տեսք, հաճախ փայլփլուն մակերեսով և արյան մանր անոթներով
  • Ուռուցքը կարող է լինել շրջակա մաշկի մակարդակից ցածր, և ի վերջո խոցոտվում ու ներխուժում է ստորակա հյուսվածքներ
  • Ուռուցքը սովորաբար առաջանում է արևի ներգործությանը ենթարկվող տեղամասերում (օրինակ, ձեռքի թիկնային մակերես, գանգամաշկ, շրթունք և ականջախեցու վերին մակերես)
  • Շրթունքի վրա ուռուցքը ձևավորում է փոքր խոց, որը չի լավանում և պարբերաբար արյունահոսում է
  • Առկա են տվյալներ մաշկի քրոնիկ լուսավնասման մասին, ինչպիսին է բազմակի արևային կերատոզը
  • Ուռուցքն աճում է համեմատաբար դանդաղ

Տարածում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ի տարբերություն բազալ բջջային քաղցկեղի (ԲԲՔ), ՏԲՔ-ն ունի մետաստազավորման բարձր ռիսկ:
  • Մետաստազավորման վտանգն ավելի բարձր է սպիներում, ստորին շրթունքին կամ լորձաթաղանթին ծագող ՏԲՔ-ում, ինչպես նաև իմունաճնշված հիվանդների մոտ

Պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տափակ բջջային կարցինոման մաշկի քաղցկեղի երկրորդ ամենատարածված տարատեսակն է (բազալ բջջային քաղցկեղից հետո, բայց ավելի տարածված, քան մելանոման]): Սովորաբար այն ծագում է մարմնի արևահարվող հատվածներում: Արեգակնային ճառագայթների ներգործությունը և իմունիտետի անկումը ՄՏԲՔ-ի ռիսկի գործոններ են, և առաջինը հանդիսանում է ամենաուժեղ էկոլոգիական ռիսկի գործոնը[19]: Շրթունքների և ականջախեցիների ՄՏԲՔ-ներն ունեն տեղային կրկնության և հեռավոր մետաստազավորման բարձր հաճախականություն[20]: Վերջին հետազոտություններից մեկը պարզել է, որ Tpl2 գենի (Tumor progression locus 2՝ ուռուցքի առաջընթացի լոկուս 2) դելեցիան կամ խիստ ընկճումը կարող է ներգրավված լինել նորմալ կերատինային բջիջները տափակ բջջային կարցինոմայի վերածվելու գործընթացում[21]:

ՏԲՔ-ն կազմում է մաշկի ոչ մելանոմային քաղցկեղների մոտավորապես 20%-ը, բայց ավելի բացահայտ բնույթի և աճի տեմպերի պատճառով դրանք կազմում են գլխի և պարանոցի ի սկզբանե ներկայացող բոլոր ուռուցքների 90%-ը[22]:

Տափակ բջջային քաղցկեղների ճնշող մեծամասնությունը մաշկային են և հաճախ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ներգործության արդյունք են: ՏԲՔ-ները, որպես կանոն, առաջանում են մարմնի այն տեղամասերում, որոնք սովորաբար ենթարկվում են արեգակի ներգործությանը՝ դեմքըը, ականջները, պարանոցը, ձեռքերը կամ վերին վերջույթը: Հիմնական ախտանիշը հանդիսանում է աճող ելունդը, որը կարող է ունենալ կոպիտ, թեփուկավոր մակերես և հարթ կարմրավուն բծեր: Ի տարբերություն բազալ բջջային քաղկցեղի, ՏԲՔ-ն կրում է մետաստազավորման ավելի բարձր վտանգ և կարող է տարածվել դեպի ռեգիոնար ավշահանգույցները[23]:

Վաղ փուլերում այն երբեմն անվանում են Բոուենի հիվանդություն:

ՄՏԲՔ-ն հիմնականում բուժվում է վիրահատական հեռացման ճանապարհով, Մոհսի վիրահատությամբ կամ էլեկտրաչորացումը (էլեկտրադեսիկացիա) և քերումը (կյուրետաժ): ՄՏԲՔ-ի ոչ վիրահատական բուժման տարբերակներից են տեղային քիմիաբուժությունը, տեղային իմունակարգավորիչների կիրառումը, ֆոտոդինամիկ թերապիան (ՖԴԹ), ճառագայթաբուժությունը և համակարգային քիմիաբուժությունը: Տեղային այնպիսի բուժամիջոցները, ինչպիսիք են Իմիքվիմոդ նրբաքսուքը և ՖԴԹ-ն, որպես կանոն, կիրառվում են նախաքաղցկեղային (այսինքն, արևային կերատոզներ) և in situ գոյացությունների դեպքում։ Ճառագայթային թերապիան առաջնային բուժման եղանակ է այն հիվանդների համար, որոնց մոտ վիրահատական միջամտությունը նպատակահարմար չէ և հանդիսանում է օժանդակ բուժման եղանակ մետաստատիկ կամ բարձր ռիսկի ՄՏԲՔ-ի դեպքում:

Իմունաճնշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օրգանների փոխպատվաստումով մարդկանց մոտ ՄՏԲՔ-ի զարգացման վտանգը զգալիորեն բարձր է իմունաճնշիչ դեղորայքի տևական կիրառման պատճառով: Թեև այս դեղերի ազդեցության ներքո մաշկի բոլոր տիպերի քաղցկեղների զարգացման վտանգը մեծանում է, այդ ազդեցությունը հատկապես խիստ է արտահայտվում ՏԲՔ-ի պարագայում (վտանգի հավանականությունը՝ 250), ի տարբերություն բազալ բջջային քաղցկեղի (վտանգի հավանականությունը՝ 40)[24]: Հետփոխպատվաստումային ժամանակին զուգընթաց ՏԲՔ-ով հիվանդացությունը մեծանում է[25]: Սրտի և թոքերի փոխպատվաստման դեպքում ՏԲՔ-ի զարգացման ռիսկն ամենաբարձրն է, քանի որ այդ դեպքում հարկ է լինում կիրառել ավելի ագրեսիվ իմունաճնշիչ դեղորայք։ Իմունաբուժում ստացող կամ լիմֆոպրոլիֆերատիվ հիվանդություններով (օրինակ, լեյկոզ) անձանց մոտ ՏԲՔ-ն, որպես կանոն, զգալիորեն ավելի ագրեսիվ է լինում, անկախ դրա տեղակայումից[26]: Ընդհանրապես ՏԲՔ-ի և մաշկի ոչ մելանոմային քաղցկեղների ռիսկը տատանվում է՝ իմունաճնշիչ դեղորայքի ընտրված ռեժիմից կախված: Ամենամեծ ռիսկը դիտվում է կալցինեյրինի արգելակիչների (ցիկլոսպորին, տակրոլիմուս), իսկ նվազագույնը՝ mTOR-արգելակիչների (սիրոլիմուս և էվերոլիմուս) կիրառման դեպքում: Հակամետաբոլիտներ ազաթիոպրինը և միկոֆենոլաթթուն ունեն ռիսկի միջանկյալ պրոֆիլ[27]:

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ախտորոշումը հաստատվում է ՏԲՔ-ով ենթադրաբար ախտահարված հյուսվածք(ներ)ի բիոպսիայով:

ՏԲՔ-ի ախտաբանական պատկերը տատանվում է՝ բիոպսիայի խորությունից կախված: Այդ պատճառով ճիշտ ախտորոշման համար բիոպսիան պետք է ներառի ինչպես գոյացության մակերեսը, այնպես էլ ենթամաշկն ու բազալ էպիթելը: Քերուկային (մակերեսային) բիոպսիան չի կարող բավականաչափ տեղեկություն տրամադրել ախտորոշման համար: Ոչ ադեկվատ բիոպտատը կարող է դիտարկվել որպես մազակոճղեզների ներգրավմամբ արևային կերատոզ։ Իրական քաղցկեղը կարող է բացահայտել ավելի խորը բիոպսիան բուն մաշկի կամ ենթամաշկի ներառմամբ: Էքսիզիոն (հեռացման) բիոպսիան ամենացանկալին է, սակայն շատ դեպքերում իրագործելի չէ: Նախընտրելի է ինցիզիոն (հատումային) կամ պունկցիոն բիոպսիան:

Կանխարգելում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատշաճ արևապաշտպան հագուստի, առնվազն SPF 50-ով լայն սպեկտրի (A և B տիպի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների դեմ) արևապաշտպան միջոցների կիրառումը և արեգակի ինտենսիվ ներգործությունից խուսափելը կարող է կանխել մաշկի քաղցկեղը[28]: Արևապաշտպան միջոցների 2016 թվականի գիտական ակնարկը չի հայտնաբերել բավականաչափ փաստեր, որոնք վկայում են ՏԲՔ-ի կանխարգելման գործում դրանց արդյունավետության մասին[29]:

Վարում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՏԲՔ-ների մեծամասնությունը հեռացվում են վիրահատական եղանակով: Եզակի դեպքեր կարելի է բուժել տեղային դեղորայքով: Վիրաբուժական հեռացումն առողջ հյուսվածքի ազատ եզրով հանդիսանում է բուժման հաճախակի տարբերակ: Ճառագայթաբուժումը (հեռահար (արտաքին) ճառագայթաբուժում կամ բրախիթերապիա (ներքին ճառագայթաբուժում)) նույնպես կարող է օգտագործվել ՏԲՔ-ի բուժման համար: Ոչ մետաստատիկ ՄՏԲՔ-ի բուժման տարբեր եղանակների արդյունավետության համեմատական տվյալներ քիչ կան[30]:

Հաճախ օգտագործվում է Մոհսի վիրաբուժությունը: Այն համարվում է ՄՏԲՔ-ի բուժման ընտրության եղանակ, սակայն կիրառվում է նաև բերանի, կոկորդի և պարանոցի ՏԲՔ-ի բուժման համար[31]: Հետվիրահատական ճառագայթաբուժում հաճախ օգտագործվում է բարձր ռիսկի քաղցկեղի դեպքում[32]:

էլեկտրաչորացում (էլեկտրադեսիկացիա) և քերում (կյուրետաժ) կամ ԷԴՔ կարելի է կատարել միայն ՄՏԲՔ-ի ընտրված դեպքերում: Այն հատվածներում, որտեղ ՏԲՔ-ները ոչ ագրեսիվ են, և երբ հիվանդն իմունաճնշված չէ, ԷԴՔ-ն կարող է ապահովել ադեկվատ բուժական արդյունք[33]:

Բարձր ռիսկի ՏԲՔ-ն, ինչպին է աչքի շուրջ, ականջին կամ քթին ծագող կամ մեծ չափի, վատ տարբերակված և արագ աճող ուռուցքը, պահանջում է ավելի ագրեսիվ, բազմապրոֆիլ վարում:

Ավշահանգուցային տարածում.

  1. Շոշափվող ավշահանգույցների կամ Մարժոլենի խոցերի դեպքում՝ վիրաբուժական բլոկի հեռացում; սակայն ավշահանգույցների կանխարգելիչ բլոկային հեռացման օգուտը Մարժոլենի խոցերի դեպքում ապացուցված չէ:
  2. Ճառագայթաբուժություն:
  3. Բարձր ռիսկի ՏԲՔ-ների դեպքում, նույնիսկ տեղային մետաստազների բացակայության պարագայում կարելի է դիտարկել ադյուվանտ թերապիա: Մաշկի և առնանդամի in situ ՏԲՔ-ի բուժման համար հաջողությամբ կիրառվել է Իմիքվիմոդը (Ալդարա), սակայն այս բուժման կողմնակի երևույթները ծանր են: Առավելությունը գեղագիտական (կոսմետիկ) արդյունքն է՝ բուժումից հետո մաշկը հիշեցնում է նորմալ մաշկ առանց սովորական սպիացման և ախտաբանական հետևանքների, որոնք կապված են ստանդարտ վիրահատական հեռացման հետ: Պետք է նաև նշել, որ իմիքվիմոդը ԱՄՆ Պարենի և դեղորայքի վարչության (FDA) կողմից հաստատված չէ ՏԲՔ-ի բուժման համար:

Ընդհանուր առմամբ, ՏԲՔ-ներն կրում են տեղային կրկնության (ռեցիդիվ) բարձր վտանգ և մինչև 50% դեպքերում կրկնվում են[32]: Բուժումից հետո խորհուրդ է տրվում մաշկի հաճախակի զննում մաշկաբանի կողմից:

Կանխատեսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՏԲՔ-ների երկարաժամկետ արդյունքները կախված են մի քանի գործոններից՝ քաղցկեղի ենթատեսակը, բուժման հասանելի տարբերակները, տեղակայում(ներ)ը, ծանրության աստիճանը, և հիվանդի առողջության հետ կապված տարբեր փոփոխականներ (ուղեկցող հիվանդություններ, տարիք և այլն): Որպես կանոն, երկարաժամկետ արդյունքը դրական է, քանի որ մինչև 4% դեպքերում է դիտվում է ՏԲՔ-ի մետաստազավորում[34][35]: ՏԲՔ-ի որոշ մասնավոր ձևեր ունեն մահացության ավելի բարձր մակարդակ: Մեկ հետազոտություն ցույց է տվել, որ առնանդամի ՏԲՔ-ն ունի շատ ավելի բարձր մահացություն, քան ՏԲՔ-ի որոշ այլ ձևեր՝ հասնելով մոտ 23%-ի[36], թեև մահացության այդ համեմատաբար բարձր մակարդակը կարող է կապված լինել հիվանդության հնարավոր ուշ բացահայտված ախորոշման հետ, քանի որ հիվանդները երբեմն սեռական օրգանների հարցերով չեն դիմում այնքան ժամանակ, քանի դեռ ախտանշաններն անտանելի չեն դառնում կամ մերժում են ենթարկվել սեռական օրգանների հավանաբար սպիացնող միջամտության: Փոխպատվաստված օրգաններով մարդկանց մոտ ի հայտ եկող ՏԲՔ-ն նույնպես կապված է մահացության ավելի բարձր ռիսկի հետ[37]:

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՏԲՔ-ի հանդիպման հաճախականությունը շարունակում է աճել ամբողջ աշխարհում: Ըստ վերջին հետազոտություններից մեկի՝ ԱՄՆ-ում 2013 թվականին եղել է ՏԲՔ-ի 180.000-ից մինչև 400.000 դեպք[38]: ՏԲՔ-ի ռիսկի գործոնները կախված են տարիքից, սեռից, ռասայից, աշխարհագրությունից և գենետիկայից: ՏԲՔ-ի հիվանդացությունը տարիքի հետ ավելանում է և առավելագույնի է հասնում սովորաբար մոտ 60 տարեկանում: Հիվանդացության առումով տղամարդ/կին հարաբերակցությունը կազմում է 2:1, այսինքն տղամարդիկ կրկնակի շատ են հիվանդանում ՏԲՔ-ով: Սպիտակամորթները, հատկապես բաց մաշկ ունեցող կամ տևականորեն ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ներգործությանը ենթարկվող մարդիկ ավելի հաճախ են ունենում ՏԲՔ: ՄՏԲՔ կարող է զարգանալ մարմնի բոլոր հատվածներում, սակայն առավել հաճախ հանդիպում է արևի ներգործությանը ենթարկվող հատվածներում, ինչպիսիք են դեմքը, ոտքերը և ձեռքերը[39]: Պատվաստված օրգաններով (սիրտ, թոք, լյարդ, ենթաստամոքսային գեղձ և այլն) հիվանդները ևս գտնվում են ագրեսիվ, բարձր ռիսկի ՏԲՔ-ի բարձրացած ռիսկի ներքո: Նաև գոյություն ունեն մի քանի հազվագյուտ բնածին հիվանդություններ, որոնց դեպքում լինում է մաշկային չարորակ նորագոյացությունների զարգացման նախատրամադրվածություն: Որոշակի աշխարհագրական վայրերում արտեզյան ջրում կամ արդյունաբերական աղբյուրներում մկնդեղի առկայությունը կարող է զգալիորեն մեծացնել ՏԲՔ-ի վտանգը[19]:

Տե՛ս նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. 2,0 2,1 Disease Ontology release 2018-07-05 — 2018-07-05 — 2018.
  3. 3,0 3,1 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  4. «Skin Cancer Treatment (PDQ®)»։ NCI։ 2013-10-25։ Արխիվացված օրիգինալից 5 July 2014-ին։ Վերցված է 30 June 2014 
  5. Lynne M Dunphy (2011)։ Primary Care: The Art and Science of Advanced Practice Nursing։ F.A. Davis։ էջ 242։ ISBN 9780803626478։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-05-20-ին 
  6. 6,0 6,1 6,2 Ferri Fred F. (2016)։ Ferri's Clinical Advisor 2017 E-Book: 5 Books in 1 (անգլերեն)։ Elsevier Health Sciences։ էջ 1199։ ISBN 9780323448383։ Արխիվացված օրիգինալից 29 August 2017-ին։ Վերցված է 2 July 2017 
  7. Cakir BÖ, Adamson P, Cingi C (November 2012)։ «Epidemiology and economic burden of nonmelanoma skin cancer.»։ Facial plastic surgery clinics of North America 20 (4): 419–22։ PMID 23084294։ doi:10.1016/j.fsc.2012.07.004 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 Gandhi SA, Kampp J (November 2015)։ «Skin Cancer Epidemiology, Detection, and Management.»։ The Medical clinics of North America 99 (6): 1323–35։ PMID 26476255։ doi:10.1016/j.mcna.2015.06.002 
  9. Opel Sophia (2016)։ Textbook of Plastic and Reconstructive Surgery (1 ed.)։ UCL Press։ էջ 65։ ISBN 9781910634394։ JSTOR j.ctt1g69xq0.9 
  10. 10,0 10,1 Gallagher RP, Lee TK, Bajdik CD, Borugian M (2010)։ «Ultraviolet radiation.»։ Chronic diseases in Canada։ 29 Suppl 1: 51–68։ PMID 21199599 
  11. «NCI Dictionary of Cancer Terms»։ National Cancer Institute։ Արխիվացված օրիգինալից 9 November 2016-ին։ Վերցված է 9 November 2016 
  12. «Skin Cancer Treatment»։ National Cancer Institute (անգլերեն)։ 21 June 2017։ Արխիվացված օրիգինալից 4 July 2017-ին։ Վերցված է 2 July 2017 
  13. Jou PC, Feldman RJ, Tomecki KJ (June 2012)։ «UV protection and sunscreens: what to tell patients.»։ Cleveland Clinic journal of medicine 79 (6): 427–36։ PMID 22660875։ doi:10.3949/ccjm.79a.11110 
  14. Jou Paul C., Feldman Ron J., Tomecki Kenneth J. (2012-6)։ «UV protection and sunscreens: what to tell patients»։ Cleveland Clinic Journal of Medicine 79 (6): 427–436։ ISSN 1939-2869։ PMID 22660875։ doi:10.3949/ccjm.79a.11110 
  15. 15,0 15,1 «Skin Cancer Treatment»։ National Cancer Institute (անգլերեն)։ 21 June 2017։ Արխիվացված օրիգինալից 4 July 2017-ին։ Վերցված է 2 July 2017 
  16. GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators (10 08, 2016)։ «Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015»։ Lancet (London, England) 388 (10053): 1545–1602։ ISSN 1474-547X։ PMC PMC5055577 ։ PMID 27733282։ doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6 
  17. Stratigos A, Garbe C, Lebbe C, Malvehy J, del Marmol V, Pehamberger H, Peris K, Becker JC, Zalaudek I (September 2015)։ «Diagnosis and treatment of invasive squamous cell carcinoma of the skin: European consensus-based interdisciplinary guideline.»։ European Journal of Cancer 51 (14): 1989–2007։ PMID 26219687։ doi:10.1016/j.ejca.2015.06.110 
  18. GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators (2016-10-08)։ «Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015»։ Lancet (London, England) 388 (10053): 1459–1544։ ISSN 1474-547X։ PMC PMC5388903 ։ PMID 27733281։ doi:10.1016/S0140-6736(16)31012-1 
  19. 19,0 19,1 «MD Consult - Important Notice»։ Արխիվացված օրիգինալից 3 March 2016-ին։ Վերցված է 15 March 2017 
  20. «Squamous Cell Carcinoma»։ American Academy of Dermatology։ 25 December 2010։ Արխիվացված է օրիգինալից 25 December 2010-ին։ Վերցված է 15 March 2017 
  21. Decicco-Skinner KL, Trovato EL, Simmons JK, Lepage PK, Wiest JS (2011)։ «Loss of tumor progression locus 2 (tpl2) enhances tumorigenesis and inflammation in two-stage skin carcinogenesis»։ Oncogene 30: 389–97։ PMC 3460638։ PMID 20935675։ doi:10.1038/onc.2010.447 
  22. «Cutaneous Squamous Cell Carcinoma: Practice Essentials, Background, Pathophysiology»։ 28 June 2016։ Արխիվացված օրիգինալից 6 April 2017-ին։ Վերցված է 15 March 2017 
  23. «Cutaneous Squamous Cell Carcinoma: Practice Essentials, Background, Pathophysiology»։ 28 June 2016։ Արխիվացված օրիգինալից 6 April 2017-ին։ Վերցված է 15 March 2017 
  24. Tessari G., Girolomoni G. (2012)։ «Nonmelanoma skin cancer in solid organ transplant recipients: update on epidemiology, risk factors, and management»։ Dermatol Surg. 38 (10): 1622–30։ doi:10.1111/j.1524-4725.2012.02520.x 
  25. Zwald FO (2011)։ «Skin cancer in solid organ transplant recipients: advances in therapy and management: part I. Epidemiology of skin cancer in solid organ transplant recipients.»։ Journal of the American Academy of Dermatology 65: 253–61; quiz 262։ PMID 21763561։ doi:10.1016/j.jaad.2010.11.062 
  26. «Squamous Cell Carcinoma: What it Looks Like»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-12-21-ին 
  27. Kuschal C., Thoms K. M., Schubert S. և այլք: (2012)։ «Skin cancer in organ transplant recipients: effects of immunosuppressive medications on DNA repair»։ Exp Dermatol. 21 (1): 2–6։ PMID 22151386։ doi:10.1111/j.1600-0625.2011.01413.x 
  28. Gallagher RP, Lee, TK, Bajdik, CD, Borugian, M (2010)։ «Ultraviolet radiation.»։ Chronic diseases in Canada 29 (Suppl 1): 51–68։ PMID 21199599 
  29. Sánchez Guillermo, Nova John, Rodriguez-Hernandez Andrea Esperanza, Medina Roger David, Solorzano-Restrepo Carolina, Gonzalez Jenny, Olmos Miguel, Godfrey Kathie, Arevalo-Rodriguez Ingrid (25 July 2016)։ «Sun protection for preventing basal cell and squamous cell skin cancers»։ Cochrane Database of Systematic Reviews։ PMID 27455163։ doi:10.1002/14651858.CD011161.pub2 
  30. Lansbury Louise, Leonardi-Bee Jo, Perkins William, Goodacre Timothy, Tweed John A, Bath-Hextall Fiona J (2010-04-14)։ «Interventions for non-metastatic squamous cell carcinoma of the skin»։ Cochrane Database of Systematic Reviews (անգլերեն)։ ISSN 1465-1858։ doi:10.1002/14651858.CD007869.pub2 
  31. Gross, K.G. (1999)։ Mohs Surgery, Fundamentals and Techniques։ Mosby 
  32. 32,0 32,1 Jennings C (2010)։ «Management of High-Risk Cutaneous Squamous Cell Carcinoma»։ Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology 61: 282–5։ PMID 2921745 
  33. Lansbury Louise, Bath-Hextall Fiona, Perkins William, Stanton Wendy, Leonardi-Bee Jo (2013-11-04)։ «Interventions for non-metastatic squamous cell carcinoma of the skin: systematic review and pooled analysis of observational studies»։ BMJ (Clinical research ed.) 347: f6153։ ISSN 1756-1833։ PMC PMC3816607 ։ PMID 24191270։ doi:10.1136/bmj.f6153 
  34. «[Risk of cutaneous squamous cell carcinomas: the role of clinical and pathological reports]»։ Rev Med Suisse 8 (335): 743–6։ April 2012։ PMID 22545495 
  35. Brantsch Kay D, Meisner Christoph, Schönfisch Birgitt, Trilling Birgit, Wehner-Caroli Jörg, Röcken Martin, Breuninger Helmut (2008)։ «Analysis of risk factors determining prognosis of cutaneous squamous cell carcinoma: a prospective study»։ Analysis of risk factors determining prognosis of cutaneous squamous cell carcinoma: a prospective study 9: 713–720։ doi:10.1016/S1470-2045(08)70178-5 
  36. Bethune G, Campbell J, Rocker A, Bell D, Rendon R, Merrimen J (2012)։ «Clinical and pathologic factors of prognostic significance in penile squamous cell carcinoma in a North American population.»։ Urology 79: 1092–7։ PMID 22386252։ doi:10.1016/j.urology.2011.12.048 
  37. Chapman JR (2013)։ «Cancer in the Transplant Recipient»։ PerspectivesMedicine 
  38. Kari PS (2012)։ «Cutaneous squamous cell carcinoma: estimated incidence of disease, nodal metastasis, and deaths from disease in the United States, 2012»։ Journal of the American Academy of Dermatology 68: 957–66։ PMID 23375456։ doi:10.1016/j.jaad.2012.11.037 
  39. «Squamous Cell Carcinoma»։ Skin Cancer.Org։ 2018։ Արխիվացված օրիգինալից 2009-11-11-ին։ Վերցված է Dec 12, 2018 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]