Մանուել Գարսիա Պրիետո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մանուել Գարսիա Պրիետո
Manuel García Prieto.jpg
 
Կուսակցություն՝ Ազատական կուսակցություն
Կրթություն՝ Սուրբ Իսիդորի ինստիտուտ
Մասնագիտություն՝ դիվանագետ, փաստաբան, քաղաքական գործիչ և իրավաբան
Ծննդյան օր նոյեմբերի 5, 1859(1859-11-05)[1][2][3]
Ծննդավայր Աստորգա, Լեոնի շրջան, Կաստիլիա և Լեոն, Իսպանիա[1]
Վախճանի օր մարտի 8, 1938(1938-03-08) (78 տարեկանում)
Վախճանի վայր Սան Սեբաստիան, Բասկերի երկիր, Իսպանիա
Քաղաքացիություն Flag of the Second Spanish Republic.svg Իսպանիա
 
Պարգևներ

Կառլոս III շքանշանի շղթա

Մանուել Գարսիա Պրիետո, Ալուսեմասի 1-ին մարկիզ (իսպ.՝ Manuel García-Prieto, նոյեմբերի 5, 1859(1859-11-05)[1][2][3], Աստորգա, Լեոնի շրջան, Կաստիլիա և Լեոն, Իսպանիա[1] - մարտի 8, 1938(1938-03-08), Սան Սեբաստիան, Բասկերի երկիր, Իսպանիա), իսպանացի քաղաքական գործիչ, փաստաբան: 1912 թվականից մինչև 1923 թվականն ընկած ժամանակահատվածում չորս անգամ նշանակվել է վարչապետ: Տարբեր ժամանակներում զբաղեցրել է նաև ներքին գործերի, արդարադատության, արտաքին գործերի և հասարակական աշխատանքների նախարարների պաշտոնները, եղել է Սենատի նախագահ: Լինելով Էուխենիո Մոնտերո Ռիոսի փեսան և զինակիցը կարևոր դեր է խաղացել 20-րդ դարի առաջին երկու տասնամյակների գալիսյան և իսպանական քաղաքականության մեջ: Իրավագիտության և օրենսդրության թագավորական ակադեմիայի անդամ է (իսպ.՝ Real Academia de Jurisprudencia y Legislación):

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է իսպանական Լեոն գավառի Աստորգա քաղաքում: Իրավաբանություն սովորել է աներոջ` Մոնտերո Ռիոսի մոտ, որն ազդեցիկ քաղաքալան գործիչ էր, իրավաբան, եղել է Մադրիդի քաղաքային դատարանի դատախազ և ռազմական իրավաբանական կորպուսի անդամ (իսպ.՝ Cuerpo Jurídico Militar): Շուտով նա զբաղվում է քաղաքականությամբ` ընդունվելով Լիբերալ կուսակցություն, որտեղից էլ 1887 թվականին ընտրվել է Կոնգրեսի պատգամավոր հայրենի Աստորգայից: 1893 թվականին դարձավ պատգամավոր Սանտյագո-դե-Կոմպոստելայից` 20 տարի ներկայացնելով իսպանական խորհրդարանի ստորին պալատը, մինչև Սենատի անդամ դառնալը: 1897 թվականին Գարսիա Պրիետոն դարձավ արտաքին գործերի նախարարության աշխատակից, այնուհետև անդրծովյան տարածքների գծով փոխնախարար: 1905 թվականին ղեկավարել է ներքին գործերի նախարարությունը, Մոնտերո Ռիոսի կառավարությունում: Նույն թվականին նա դարձավ արդարադատության նախարար Սեխիզմունդո Մորետայի կաբինետում, սակայն հրաժարական տվեց վարչապետի կողմից զինվորականներին տրվող զիջումների քաղաքականության հետ անհամաձայնության պատճառով: 1906 թվականին Գարսիա Պրիետոն դարձավ Հասարակական աշխատանքների նախարար գեներալ Լոպես Դոմինգեսի կառավարությունում: 1910 թվականին նշանակվում է Արտաքին գործերի նախարար Խոսե Կանալեխասի կաբինետում: Այդ պաշտոնում նա մեծ հաջողությունների է հասնում միջազգային քաղաքականության բնագավառում, նպաստելով 1911 թվականի իսպանո մարոկկոյական պայմանագրի կնքմանը, 1912 թվականին Ֆրանսիայի հետ բանակցություններ է իրականացնում Մարոկկոյի նկատմամբ պրոտեկտորատի հարցով և հասնում է նրան որ Ամերիկայի իսպանալեզու պետությունները ներկայացուցչություն ունենան Հաագայի միջազգային դատարանում: Նրա ջանքերով նախապատրաստվում է պայմանագիր, որով Իսպանիան պրոտեկտորատ է սահմանում Մարոկկոյի մի մասի նկատմամբ, ստանում է ազնվականություն, մարկիզ Ալուսեմասի տիտղոս և ցմահ սենատորի կոչում: 1912 թվականի նոեմբերի 12-ին վարչապետ Կանալեխասի սպանությունից հետո, Գարսիա Պրիետոն երկու օր նախագահում է Նախարարների խորհրդում: 1913 թվականին, Լիբերալ կուսակցության առաջնորդության համար պայքարում պարտություն կրելուց հետո, նա ստեղծում է Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցությունը, որի համար հիմք է հանդիսանում Լիբերալ կուսակցության հիմնադիր Սագաստայի խմբակցությունը, որը հանդես էր գալիս կուսակցության նոր առաջնորդ և կառավարության ղեկավար Ալվարո Ֆիգերոայի և Տորեսի, կոմս Ռոմանոնեսի դեմ: Նոր կուսակցության առաջին փորձությունը դարձավ 1914 թվականի ընտրությունները, որի արդյունքներով նրանք Կոնգրեսում ունեցան 34 պատգամավոր, դառնալով երկրի երրորդ կուսակցությունը, պահպանողականներից, Էդուարդո Դատոյից (193 մանդատ) և լիբերալներից, կոմս Ռոմանոնեսից (84 տեղ) հետո[4]:

1916 թվականի ընտրություններից առաջ կոմս Ռոմանոնեսը և Գարսիա Պրիետոն կարողացան համաձայնության գալ ընտրություններում միասնական լիբերալների ցուցակով հանդես գալու հարցում և ստացան 233 մանդատ (56,97 %): Ընտրություններում հաղթելուց հետո Գարսիա Պրիետոն նշանակվեց Սենատի նախագահ: Բանակում տեղ գտած չարաշահումների դեմ պայքարում սպայական կազմի հետ ունեցած տարաձայնությունների և ընդհարումների պատճառով 1917 թվականի ապրիլի 19-ին կոմս Ռոմանոնեսը ոտիպած հրաժարական տվեց և Մանուել Գարսիա Պրիետոն դարձավ վարչապետ: Նրան չհաջողվեց հաղթահարել ընդհանրապես երկրում, մասնավորապես բանակում աճող դժգոհությունները: Դրա հետևաքով էլ արդեն հուիսի 11-ից կառավարությունը սկսեց ղեկավարել պահպանողականների առաջնորդ Էդուարդո Դատոն, ով Գարսիա Պրիետոին առաջարկեց հասարակական աշխատանքների նախարարի պաշտոնը: 1917 թվականի հուլիսին Մանուել Գարսիա Պրիետոն հաղթեց միավորված Լիբերալ կուսակցության ղեկավարության համար մղվող պայքարում: Քանի որ վարչապետ Դատոյի կողմից ձեռնարկված միջոցառումները Իսպանիայում իրադրության կայունություն չապահովեցին, 1917 թվականի նոյեմբերի 3-ին թագավոր Ալֆոնս 13-րդը հանձնարարեց Գարսիա Պրիետոին ձևավորել այսպես կոչված ազգային համակենտրոնացման կառավարություն (անգլ. Gobierno de Concentración Nacional), որում ընդգրկվեցին լիբերալները, լիբերալ դեմոկրատները, պահպանողականները Անտոնիո Մաուրայի և Խուան դե լյա Սերվի խմբակցությունից, ինչպես նաև պատմության մեջ առաջին անգամ կատալոնական տարածաշրջանայինները: Կառավարությունը գործեց մինչև 1918 թվականի ընտրությունները: 1918 թվականի փետրվարին կայացած ընտրություններից առաջ լիբերալները նորից բաժանվեցին: Գարսիա Պրիետոի լիբերալ դեմոկրատները ընտրություններում կարողացան ապահովել 92 մանդատ (22,49 %), դառնալով Իսպանիայի երկրորդ կուսակցությունը, իրենից առաջ թողնելով «դատիստաս»- պահպանողականներին: Նոր կառավարությունում, որը ղեկավարում էր պահպանողականների առաջնորդներից Անտոնիո Մուարան, Գարսիա Պրիետոն նոր կառավարությունում ստացավ ներքին գործերի նախարարի պաշտոնը: Նոյեմբերի 9-ին թագավորը հանձնարարեց Մանուելին ձևավորել նոր կառավարություն, որտեղ ընդգրկվեցին միայն պահպանողականների ճամբարի ներկայացուցիչները (լիբերալ դեմոկրատները, լիբերալները և ձախ լիբերալները): Սակայն նոր կառավարությունը գոյատևեց ընդամենը 26 օր: 1918 թվականի դեկտեմբերի 5-ից արդեն կառավարությունը գլխավորում էր կոմս Ռոմանոնեսը:

1919 թվականի ընտրությունները լիբերալների համար ամբողջությամբ, իսկ լիբերալ դեմոկրատների համար մասնակիորեն, անհաջող էին: Գարսիա Պրիետոյի կողմնակիցները ստացան միայն 52 մանդատ (12,71 %), ի վերջո դառնալով երրորդ կուսակցությունը երկրում, «դատիստասներից » և «մաուրիստասներից » հետո: 1920 թվականի ընտրությունների արդյունքները լիբերալների համար ամբողջովին ողբալի էին: Լիբերալ- դեմոկրատական կուսակցությունը, չնայած երկրում դարձավ երկրորդ ամենաազդեցիկ խորհրդարանական ուժը, կարողացավ ստանալ միայն 45 մանդատ (11,0 %):

1920 թվականին ընտրված Կոնգրեսի պատգամավորների աշխատանքները ընթանում էին երկրում տիրող անարխիզմի և ահաբեկչության պայմաններում, որն առաջացել էր Հյուսիսային Մարոկկոյի ապստամբության հետևանքով, 1921 թվականին բերբերական Ռիֆ էմիրաթի դեմ սկսված պատերազմի արդյունքում: 1921 թվականի մարտի 8-ին կատալոնական անարխիստները Մադրիդում գնդակահարեցին վարչապետ Էդուարդո Դատոյին: Պատերազմը Մարոկկոյում, որտեղ իսպանական բանակը դիմակայում էր պարտիզանական պայքարի մարտավարություն որդեգրած ռիֆական ցեղերի ոչ կանոնավոր ուժերին, ընթանում էր անհաջող: 1921 թվականի հուլիսի վերջին, օգոստոսի սկզբին Անվալի ճակատամարտում, Աբդ ալ- Քարիմի հրամանատարության ներքո մարտնչող 3000 ռիֆ ապստամբները գլխովին ջախջախեցին 23000 իսպանացի զինվորականների, որոնցից շուրջ 13000-ը զոհվեցին: Այդ պարտությունը պատմության մեջ մտավ, որպես «Անվալի աղետ», ոչ միայն առաջ բերեց պահպանողական -«սերվիստաս» Մանուել Ալենդեսալասարի կաբինետի անկումը, այլև սկիզբ դրեց լուրջ քաղաքական ճգնաժամի[5]:

1922 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Մանուել Գարսիա Պրիետոն չորրորդ անգամ ղեկավարեց իսպանական կառավարությունը: 1923 թվականի ընտրություններից առաջ նրան հաջողվեց կազմավորել իշխանամետ կոալիցիա, որտեղ ընդգրկվեցին ոչ միայն լիբերալ խմբավորումները (լիբերալ դեմոկրատները, «ռոմանոնիստասը», ձախ լիբերալները, «գասսետիստասը», «նիսետիստասը» և անկախ լիբերալները), այլև ռեֆորմիստները (Մելկիադես Ալվարեսի Ռեֆորմիստական կուսակցությունը և անկախ ռեֆորմիստները): Կոալիցիան հաղթեց ընտրություններում Կոնգրեսի 409 պատգամավորական տեղերից ստանալով 222-ը (54,28 %):

Մանուել Գարսիա Պրիետոի չորրորդ կաբինետը դարձավ սահմանադրական միապետության վերջին ընտրված կառավարությունը: 1923 թվականի սեպտեմբերի 15-ին գեներալ Միգել Պրիմո դե Ռիվերան ռազմական հեղաշրջում իրականացրեց, երկրում դիկտատուրա հաստատելով: Գարսիա Պրիետոն փորձեց կասեցնել հեղաշրջումը, սակայն անհաջողության մատնվեց և ստիպված եղավ հրաժարական տալ:

Պրիմո դե Ռիվերայի բռնապետության ընթացքում Գարսիա Պրիետոն քաղաքականությունից հեռացավ, համակրելով ընդդիմությանը: Դիկտատորի մահից հետո նա համաձայնեց միանալ ադմիրալ Խուան Բաուտիստա Ասնարա- Կաբանյասի վերջին բռնապետական կառավարությանը, որտեղ զբաղեցրեց արդարադատության և կրոնի գործերով նախարարի պաշտոնը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #1067438475 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 Real Academia de la Historia Diccionario biográfico españolReal Academia de la Historia, 2011.
  4. «Anatomia dunha rede caciquil» (իռլանդերեն)։ Consello da Cultura Galega։ 2006։ Վերցված է 2016-04-22 
  5. «Manuel García Prieto (1859—1938)»։ Enciclopedia de Historia de España,vol IV (Diccionario biográfico) (իսպաներեն)։ Base documental d'Història Contemporània de Catalunya։ Վերցված է 2016-04-22