Jump to content

Մայքլ Սմիթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մայքլ Սմիթ
անգլ.՝ Michael Smith
Դիմանկար
Ծնվել էապրիլի 26, 1932(1932-04-26)[1][2][3][…]
ԾննդավայրԲլեքփուլ, Լանքաշիր, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն
Մահացել էհոկտեմբերի 4, 2000(2000-10-04)[1][3][4][…] (68 տարեկան)
Մահվան վայրՎանկուվեր, Մետրո Վանկուվեր, Բրիտանական Կոլումբիա, Կանադա
Քաղաքացիություն Կանադա
Կրոնաթեիզմ
ԿրթությունՄանչեսթերի համալսարան և Arnold School?
Մասնագիտությունքիմիկոս, կենսաքիմիկոս, համալսարանի դասախոս և գենետիկ
ԱշխատատուԲրիտանական Կոլումբիայի համալսարան
Պարգևներ և
մրցանակներ
ԱնդամությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Մոլեկուլային կենսաբանության եվրոպական կազմակերպություն և ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա
 Michael Smith (chemist) Վիքիպահեստում

Մայքլ Սմիթ (ապրիլի 26, 1932(1932-04-26)[1][2][3][…], Բլեքփուլ, Լանքաշիր, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն - հոկտեմբերի 4, 2000(2000-10-04)[1][3][4][…], Վանկուվեր, Մետրո Վանկուվեր, Բրիտանական Կոլումբիա, Կանադա) բրիտանա-կանադացի կենսաքիմիկոս և գործարար էր։ Նա 1993 թվականին Քերի Մալիսի հետ կիսեց քիմիայի Նոբելյան մրցանակը[9]՝ տեղային ուղղորդված մուտագենեզի զարգացման ոլորտում իր աշխատանքի համար։ 1956 թվականին Մանչեսթերի համալսարանում դոկտորական աստիճան ստանալուց հետո,[10] նա Հար Գոբինդ Խորանայի (ինքն էլ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր) հետ դոկտորական հետազոտություններ իրականացրեց Բրիտանական Կոլումբիայի Վանկուվերի հետազոտական ​​խորհրդում, Բրիտանական Կոլումբիա, Կանադա։ Հետագայում Սմիթը աշխատել է Վանկուվերի Կանադայի ձկնորսության հետազոտությունների խորհրդի լաբորատորիայում, նախքան 1966 թվականին UBC բժշկական ֆակուլտետում կենսաքիմիայի պրոֆեսոր նշանակվելը։ Սմիթի կարիերան ներառում էր UBC կենսատեխնոլոգիայի լաբորատորիայի հիմնադիր տնօրենի (1987-1995) և գերազանցության կենտրոնների սպիտակուցային ճարտարագիտության ցանցի (PENCE) հիմնադիր գիտական ​​ղեկավարի պաշտոններ։ 1996 թվականին նա անվանակոչվեց Պիտեր Ուոլի անվան կենսատեխնոլոգիայի վաստակավոր պրոֆեսոր։ Հետագայում նա դարձավ Բրիտանական Կոլումբիայի քաղցկեղի հետազոտական ​​կենտրոնում գտնվող Գենոմի հաջորդականության կենտրոնի (այժմ կոչվում է Մայքլ Սմիթի գենոմի գիտությունների կենտրոն) հիմնադիր տնօրենը։

Վաղ կյանք և կրթություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սմիթը ծնվել է 1932 թվականի ապրիլի 26-ին, Բլեքփուլում, Լանկաշիր, Անգլիա։ Նա ներգաղթել է Կանադա 1956 թվականին և դարձել Կանադայի քաղաքացի 1963 թվականին։ Սմիթն ամուսնացել է Հելեն Վուդ Քրիստիի հետ 1960 թվականի օգոստոսի 6-ին, Վանկուվեր կղզում, Բրիտանական Կոլումբիա, Կանադա։ Զույգն ունեցել է երեք երեխա (Թոմ, Իան և Վենդի) և երեք թոռ, բայց բաժանվել են 1983 թվականին։ Կյանքի վերջին տարիներին Սմիթը ապրել է իր զուգընկերուհի Էլիզաբեթ Ռեյնսի հետ Վանկուվերում մինչև իր մահը՝ 2000 թվականի հոկտեմբերի 4-ը։ [11][12]

Սմիթը սկզբում հաճախել է Սուրբ Նիկոլաս Անգլիայի եկեղեցու դպրոց, որը պետական ​​տարրական դպրոց էր։ Այդ ժամանակ Անգլիայի պետական ​​դպրոցներում սովորող երեխաներից քչերն էին շարունակում ակադեմիական կրթությունը, սակայն Սմիթը լավ հանձնեց տասնմեկ + (eleven plus exam) քննությունը և բացառություն եղավ։ Կրթաթոշակը նրան հնարավորություն տվեց հաճախել Արնոլդի տղաների դպրոց։ Հետագա կրթաթոշակը նրան թույլ տվեց քիմիա սովորել Մանչեսթերի համալսարանում, որտեղ նա շարունակեց իր հետաքրքրությունը արդյունաբերական քիմիայի նկատմամբ և 1956 թվականին ստացավ բակալավրի, ապա դոկտորի աստիճան՝ դիոլների ստերեոքիմիայի ուսումնասիրությունների համար։[10][11][12][13]

Կարիերա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետազոտող

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սմիթի հետազոտական ​​կարիերան սկսվել է Բրիտանական Կոլումբիայի հետազոտական ​​խորհրդում հետդոկտորական կրթաթոշակով՝ Խորանայի ղեկավարությամբ, ով մշակում էր նուկլեոտիդների սինթեզի նոր մեթոդներ: Ֆիզիկայի և քիմիայի սկզբունքների կիրառումը կենդանի օրգանիզմների վրա այդ ժամանակ նոր էր. ԴՆԹ-ն նույնականացվել էր որպես բջջի գենետիկական նյութ, և Խորանան և ուրիշները ուսումնասիրում էին, թե ինչպես է ԴՆԹ-ն կոդավորում օրգանիզմը կազմող սպիտակուցները: 1960 թվականին, երբ Խորանային Վիսկոնսին-Մեդիսոնի համալսարանի Ֆերմենտային հետազոտությունների ինստիտուտում առաջարկվեց գերազանց լաբորատոր հարմարություններով համալսարանական պաշտոն[14] Սմիթը նրա հետ տեղափոխվեց:

Վիսկոնսինում մի քանի ամիս անցկացնելուց հետո Սմիթը աշխատանքի անցավ Կանադայի Ձկնորսության Հետազոտական ​​Խորհրդի (FRB) Վանկուվերի տեխնոլոգիական կայանի քիմիայի բաժնի ղեկավար և ավագ գիտնական։ Այս պաշտոնում նա ուսումնասիրություններ է անցկացրել ձվադրող սաղմոնի սննդային սովորությունների և գոյատևման, ինչպես նաև սաղմոնին դեպի ծննդաբերության հոսք տանող հոտառական խթանների բացահայտման վերաբերյալ։ Սակայն նրա հիմնական հետազոտական ​​հետաքրքրությունը շարունակել է մնալ նուկլեինաթթուների սինթեզը, որի համար նա ստացել է ԱՄՆ Հանրային Առողջապահության Ծառայության հետազոտական ​​դրամաշնորհ։

FRB-ի համար հետազոտություններ անցկացնելուն զուգահեռ, Սմիթը զբաղեցրել է Բրիտանական Կոլումբիայի համալսարանի (UBC) կենսաքիմիայի ամբիոնի դոցենտի և Կենդանաբանության ամբիոնի պատվավոր պրոֆեսորի պաշտոնները: 1966 թվականին Սմիթը նշանակվել է Կանադայի բժշկական հետազոտությունների խորհրդի գիտաշխատող՝ աշխատելով UBC-ի կենսաքիմիայի ամբիոնում։

Սմիթի հետաքրքրության հատուկ ոլորտը մնաց օլիգոնուկլեոտիդների սինթեզը և դրանց հատկությունների բնութագրումը: 1975–1976 թվականներին Անգլիայի MRC մոլեկուլային կենսաբանության լաբորատորիայում Ֆրեդ Սանգերի հետ անցկացրած արձակուրդը[15][16][17] Սմիթին դրեց գեների և գենոմների կազմակերպման և մեծ ԴՆԹ մոլեկուլների սեքվենավորման մեթոդների հետազոտությունների առաջատար դիրքում: Նա Անգլիայից վերադարձավ որպես աշխարհի առաջատար մոլեկուլային կենսաբաններից մեկը։

Սմիթը և նրա թիմը սկսեցին ուսումնասիրել վիրուսային գենոմի ցանկացած հատվածում մուտացիաների ստեղծման հնարավորությունը: Հնարավորության դեպքում այս գործընթացը կարող է լինել գեների ժառանգական փոփոխություններ առաջացնելու արդյունավետ մեթոդ: Վերջապես, 1977 թվականին նրանք հաստատեցին Սմիթի տեսությունը։[11]

Ադմինիստրատոր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սմիթը 1981 թվականին Բժշկական ֆակուլտետի ադմինիստրատոր էր և ընտրվեց UBC Սենատի ներկայացուցիչ։ Նա ծառայել է Կանադայի առաջադեմ հետազոտությունների ինստիտուտի էվոլյուցիոն կենսաբանության ծրագրի խորհրդատվական կոմիտեի և Բրիտանական Կոլումբիայի կենսատեխնոլոգիայի ոլորտային կոմիտեի անդամ էր։ 1982 թվականին Սմիթը Բժշկական ֆակուլտետում հիմնադրեց Մոլեկուլային գենետիկայի կենտրոնը և 1986 թվականին դարձավ դրա տնօրենը։ 1991 թվականին նա UBC կենսաբժշկական հետազոտությունների կենտրոնի ժամանակավոր գիտական ​​​​տնօրենն էր։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Encyclopædia Britannica
  2. ↑ 2,0 2,1 L'Encyclopédie canadienne, The Canadian Encyclopedia
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Munk's Roll
  5. ↑ The Nobel Prize in Chemistry 1993 — Nobel Foundation.
  6. ↑ Table showing prize amounts — Nobel Foundation, 2019.
  7. ↑ Կանադական բժշկական փառքի սրահ — 1994.
  8. ↑ Liste complète des récipiendaires de 1864 à aujourd'hui — Laval University.
  9. ↑ Shampo, Marc A.; Kyle, Robert A. (2003). «Michael Smith—Canadian Biochemist Wins 1993 Nobel Prize». Mayo Clinic Proceedings. 78 (7): 804. doi:10.4065/78.7.804. ISSN 0025-6196. PMID 12839073.
  10. ↑ 10,0 10,1 Smith, Michael (1956). Studies in the stereochemistry of diols and their derivatives. manchester.ac.uk (PhD thesis). University of Manchester. OCLC 643620507. EThOS uk.bl.ethos.488357.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 "No Ordinary Mike: Michael Smith, Nobel Laureate" C Astell and E. Damer, Ronsdale Press 2004 1553800141
  12. ↑ 12,0 12,1 Կաղապար:Nobelprize
  13. ↑ «Michael Smith, Canadian Chemist». Encyclopædia Britannica. 2023 թ․ սեպտեմբերի 30.
  14. ↑ Institute for Enzyme Research. from UW-Madison School of Education Bulletin.
  15. ↑ Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ «natureobit» անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  16. ↑ Brownlee, George G. (2015). «Frederick Sanger CBE CH OM. 13 August 1918 – 19 November 2013». Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society. Royal Society publishing. 61: 437–466. doi:10.1098/rsbm.2015.0013. ISSN 0080-4606.
  17. ↑ Biology, ©2023 MRC Laboratory of Molecular; Avenue, Francis Crick; Campus, Cambridge Biomedical; CB2 0QH, Cambridge; Uk. 01223 267000. «Fast Facts». MRC Laboratory of Molecular Biology (բրիտանական անգլերեն). Վերցված է 2023-07-14-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Մայքլ_Սմիթ&oldid=10618430» էջից