Մայրաքաղաք (Տիրամայր) վանք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մայրաքաղաք (Տիրամայր) վանք
Հիմնական տվյալներ
Տեսակվանք
ԵրկիրԱրցախ Արցախ
ՏեղագրությունԼՂՀ գ. Վաղուհաս, Մարտակերտի շրջան, ԼՂՀ =
Ներկա վիճակխոնարհված
Ճարտարապետական նկարագրություն
Ճարտարապետական տիպՎանք
Ճարտարապետական ոճՀայկական
Կառուցման ավարտ1183

Մայրաքաղաք կամ Տիրամայր վանք, վանական համալիր Արցախի Հանրապետությունում, Մարտակերտի շրջանի Վաղուհաս գյուղում։ Ընդգրկված է Վաղուհասի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մայրաքաղաք կամ Տիրամայր եկեղեցական հուշահամալիրը բաղկացած է եղել մեծ և փոքր եկեղեցուց, գավթից, ընդարձակ գերեզմանատնից։ Հնում վանքը եղել է նշանավոր, երբեմն՝ եպիսկոպոսանիստ և եկեղեցում գտնվող տիրամոր մեծադիր որմնանկարի շնորհիվ անվանվել է նաև Տիրամայր վանք։ Վանքը կառուցված է եղել տորոնագույն սրբատաշ քարով։ Պահպանվել են ավերված կառուցվածքների պատերի առանձին մասերը, վիմագրություն ունեցող սալաքարեր, մի քանի խաչքարեր։

Ըստ եկեղեցու հյուսիսային պատի 9 տողանի թերի արձանագրության այն կառուցվել է 1183 թվականին։ Խորանի ճակատային քարի արձանագրությունը վկայում է, որ գավիթը կառուցվել է ավելի ուշ[1]։

2014 թվականին ռուսաստանաբնակ Գրիգորի Հայրապետյանի մեկենասությամբ, Վաղուհասի հոգևոր հովիվ տեր Հովհաննես քահանա Հովհաննիսյանի նախաձեռնությամբ և ԼՂՀ զբոսաշրջության և պատմական միջավայրի պահպանության վարչության հետ համատեղ կատարվել են վանքի պեղման-մաքրման աշխատանքներ, որոնց արդյունքում ի հայտ են եկել թերի և ամբողջական վիմագրեր, խաչքարեր, խեցեղեն գտածոներ, նշմարվել են գավթի ծածկը կրող չորս սյուների հետքերը, դրանց խոյակները, ճարտարապետական այլ մանրամասներ։ Պեղված խեցեղենը վերաբերվում է վանքի գոյության ուշմիջնադարյան փուլին։ Համաձայն հայտնաբերված քարե վավերագրերի՝ վանքը եղել է Ծարի Վախտանգյանների և Ներքին Խաչենի Հասան-Ջալալյանների ուշադրության և հոգածության ներքո[2]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղուհասի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Մարտակերտի շրջան)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Շահեն Մկրտչյան, «Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները», «Հայաստան» հրատարակչություն, Երևան, 1985 
  2. Վաղուհասի Տիրամոր վանքը բացում է իր գաղտնիքները