Մահմուդ և Մարիամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մահմուդ և Մարիամ
ադրբ.՝ Mahmud və Məryəm
MahmudveMeryem.jpg
Գրքի նոր հրատարակության շապիկը
ՀեղինակԷլչին Էֆենդիև
Տեսակգրավոր աշխատություն
Ժանրվեպ
Բնօրինակ լեզուադրբեջաներեն
Ստեղծման տարեթիվ1983 թվական
Հրատարակում(ներ)1983 թվական
ԵրկիրԱԽՍՀ
Հրատարակման վայրԲաքու
Հրատարակման տարեթիվ1983

«Մահմուդ և Մարիամ» (ադրբ.՝ Mahmud və Məryəm), ադրբեջանցի գրող Էլչին Էֆենդիևի վեպը, որը պատմում է Գանձակի խան Մահմուդի և հայ հոգևորականի դստեր՝ Մարիամի սիրո պատմությունը[1]: Դեպքերը տեղի են ունենում ուշ միջնադարում շահ Իսմայիլի կառավարման ժամանակ՝ ժամանակակից Ադրբեջանի տարածքում և Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցող իրադարձությունների ֆոնին[2][3][4]: Վեպն առաջին անգամ հրատարակվել է 1983 թվականին[5]: Վեպը ռուսերենով հրատարակվել է 1984 թվականին Բաքվում՝ «Գրական Ադրբեջան» ամսագրում[6]:

Վեպի սյուժեն չունի պատմական հենք: Էլչին Էֆենդիևը վեպը գրել է՝ հիմնվելով «Ասլը և Քերեմ» դասթանի վրա[2][7], որի սյուժեն պատմում է ադրբեջանցի պատանու և հայ աղջկա սիրո մասին[7]: Այս վեպում գրողը, լեզվաբան Վագիֆ Մինադ օղլի Արզումանովի կարծիքով, «հիշվող պատկերների տեսքով տվել է ժամանակի պատմաքաղաքական պատկերը, առկա խնդիրները»[2]:

Վեպը սկսվում է՝ պատմելով Գանձակի խանի որդու Մահմուդի կյանքը: Այնուհետև պատմությունը նոր ընթացք է ստանում: Մահմուդին հետաքրքրում է ոչ միայն սերը, այլև հարազատ շրջանների ճակատագիրը: Նա մտածում է մարդկային ճակատագրի մասին, նա մշտապես փիլիսոփայական մտածմունքների մեջ է: Համաձայն Արզումանովի, վեպում 16-ամյա Մահմուդը խանի լկտի որդուց վերածվում է մի մարդու, ով մտահոգված է մարդկային տեսակին անհանգստացնող խնդիրներով, որն էլ հանդիսանում է վեպի լեյտմոտիվը: Հետևելով իր սիրուն Մահմուդը լքում է հայրենի քաղաքը, երկիրը և ավելի շատ բան սկսում հասկանալ[2]:

Գրականագետ Ակիֆ օղլի Մամեդ Հուսեյնովի խոսքերով, այս վեպում Էլչինը օգտագործում է տարբեր հնարքներ, պատմողական ոճի տարբեր անցումներ, սյուժեի հանկարծակի փոփոխություններ: Ինչպես նշում է Հուսեյնովը, «Մահմուդ և Մարիամ» վեպում իրար են բախվում մեղքերի և իրականության աշխարհները[4]: Համաձայն գրականագետ Բեքիր Նաբիևի, այս վեպում պատմական իրողությունները խառնվում են ազգային բանաստեղծական արվեստի մոտիվների հետ[8]:

Ինքը՝ հեղինակը իր «Ժամանակ և բառ» վեպում, անվանելով իր վեպը պատմափիլիսոփայական, գրել է.

Aquote1.png Պատրաստվում եմ գրել «Մահմուդ և Մարիամ» պատմափիլիսոփայական վեպը՝ օգտագործելով «Ասլը և Քերեմ» դասթանի սյուժեն: Վաղ առավոտից մինչև ուշ երեկո, իմ մտքերը զբաղված են միայն վեպով և մտքումս հայտնվում են համաշխարհային պատմության որոշ դրվագներ, պատմական հնարավոր բոլոր սիրավեպերը[5]: Aquote2.png


2013 թվականին, վեպի մոտիվներով, Թուրքիան և Ադրբեջանը համատեղ նկարահանել են համանուն ֆիլմ[9]: Գլխավոր դերերում հանդես են գալիս Արաս Բուլութ Իյնեմլին և Եվա Դոդովան:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Эльчин, 1984, էջ 28
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Арзуманов В. Великолепное служение литературе… // Литературный Азербайджан. —Б., 1988. — С. 105.
  3. Эльчин, 1984, էջ 44
  4. 4,0 4,1 Гусейнов, 1985, էջ 160
  5. 5,0 5,1 Эльчин. Время и слово // Литературный Азербайджан. — 2003. — № IV. — С. 23.
  6. Эльчин, 1984, էջ 8
  7. 7,0 7,1 Гусейнов Ч. Этот живой феномен: советская многонациональная литература вчера и сегодня. — М.: Советский писатель, 1988. — С. 87. — 429 с.
  8. Набиев Б. Доклан // Стенографический отчет VIII съезда писателей СССР. — М.: Советский писатель, 1988. — С. 79.
  9. Малахат Аббасова рассказала о премьере фильма «Махмуд и Марьям»: «Это очень счастливый день в моей жизни»

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Эльчин. Махмуд и Мариам // Литературный Азербайджан. —Б., 1984.
  • Гусейнов А. Тенденции развития современной азербайджанской прозы, 1960-1980 гг. — Б.: Элм, 1985. — 172 с.