Մակուլոդեգեներացիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մակուլոդեգեներացիա
Makuladegeneration-by-RalfR.jpg
Տեսակհիվանդություն[1], maculopathy? և հազվագյուտ հիվանդություն
Ենթադասdegeneration of macula and posterior pole?[1], տեսողության վնասվածքներ և աուտոսոմ դոմինանտ հիվանդություն[1]
Բուն պատճառC84391[1]
Բժշկական մասնագիտությունակնաբանություն
OMIM603075
Հիվանդությունների բազա11948
MedlinePlus001000
eMedicine1223154
MeSHIDD008268
Disease OntologyDOID:10871
NCI ThesaurusC84391[1]
Macular degeneration Վիքիպահեստում

Մակուլոդեգեներացիա հայտնի է նաև տարիքային մակուլոդեգեներացիա, հիվանդություն է, որը կարող է բերել պղտորված տեսողության կամ տեսադաշտի կենտրոնում տեսողության կորստի[2]։ Սկզբնական շրջանում հիվանդությունն հաճախ ընթանում է անախտանիշ[2]։ Սակայն ժամանակի ընթացքում հիվանդների շրջանում կարող է նկատվել տեսողության վատացում մեկ կամ երկու աչքում[2]։ Մինչդեռ այն չի բերում լրիվ կուրության, կենտրոնական տեսողության կորուստը կարող է դժվարություն առաջացնել դեմքերի ճանաչման, մեքենա վարելու, կարդալու կամ այլ գործեր կատարելու ընթացքում[2]։ Կարող են նաև դիտվել տեսողական հալյուցինացիաներ, բայց նրանք չեն հանդիսանում հոգեկան խանգարման դրսևորում[2]։

Մակուլոդեգեներացիան հիմնականում հանդիպում է տարեց անձանց շրջանում[2]։ Գենետիկական գործոնները և ծխելը նույնպես դեր ունեն հիվանդության առաջացման գործում[2]։ Հիվանդությունը պայմանվորված է ցանցաթաղանթի դեղին բծի (մակուլա) վնասմամբ[2]։ Ախտորոշվում է ընդհանուր աչքի հետազոտությամբ[2]: Ըստ ծանրության աստիճանի բաժանվում է վաղ, միջանկյալ և ուշացած տեսակների[2]։ Ուշացած տեսակը իր հերթին բաժանվում է «չոր» և «թաց» ձևերի, ընդ որում դեպքերի 90% տոկոսը կազմում է չոր ձևը[2][3]։

Կանխարգելիչ միջոցառումները ներառում են մարզումներ, լավ սնվել և չծխել[2]։ Հակաօքսիդանտ վիտամինները և հանքանյութերը չեն հանդիսանում կանխարգելման միջոց[4]։ Չկան ոչ մի բուժական միջոցներ, որոնք կվերադարձնեն կորցրած տեսողությունը[2]։ Թաց ձևի ժամանակ հակա-ԱԷԱԳ դեղերի ներակնային ներարկումները, կամ ավելի քիչ հանդիպող լազերային կոագուլյացիան կամ ֆոտոդինամիկական թերապիան կարող են դանդաղեցնել հիվանդության վատթարացումը[2]։ Հիվանդների շրջանում հավելումների օգտագործումը կարող է բերել հիվանդության առաջխաղացման դանդաղեցմանը[5]։

2015 թվականին այն ամբողջ աշխարհում ախտահարել է 6.2 միլիոն մարդու[6]: 2013 թվականին այն չորրորդ ամենահաճախ հանդիպող կուրության պատճառն էր կատարակտից, վաղաժամ ծննդաբերությունից և գլաուկոմայից հետո[7]։ Այն հիմնականում հանդիպում է 50 անց մարդկանց շրջանում և ԱՄՆ-ում ամենահաճախ հանդիպող կուրության պատճառն է այդ տարիքային խմբում[2][3]։ 50-60 տարիքային խմբում մոտ 0.4%-ը հիվանդ է, մինչդեռ 60-70 տարիքային խմբում հիվանդությունը հանդիպում է 0.7%-ի մոտ, 2.3%-ի մոտ՝ 70-80, իսկ գրեթե 12%-ի մոտ՝ 80 անց տարիքային խմբում[3]։

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորմալ տեսողություն
Նույն տեսարանը մակուլոդեգեներացիայով հիվանդի տեսողությամբ[8]

Մակուլոդեգեներացիայի նշաններն ու ախտանշանները ներառում են:

Տեսողական ախտանիշներ
  • Աղավաղված տեսողություն մետամորֆոպսիայի ձևով, որտեղ ուղիղ վանդակները երևում են ալիքավոր և վանդակների որոշ հատվածներ դատարկ։ Վերջինս հիվանդները հիմնականում առաջինը նկատում են, երբ նայում են առարկաների ինչպես օրինակ շերտավարագույրերին տանը կամ հեռագրասյուներին վարելիս։ Կարող են նաև հանդիպել կենտրոնական սկոտոմաներ, ստվերներ կամ տեսղության բացակայություն տեսադաշտի որոշ հատվածներում։
  • Վառ լույսի ազդեցությանը ենթարկելուց հետո տեսողության դանդաղ վերականգնում (ֆոտոսթրես թեստ)
  • Տեսողության սրության կտրուկ անկում (երկու միավոր և ավել), օրինակ՝ 20/20 մինչև 20/80
  • Պղտորված տեսողություն․ Ոչ էքսուդատիվ մակուլոդեգեներեցիայով հիվանդները կարող են լինել անախտանիշ կամ նկատեն կենտրոնական տեսողության աստիճանական կորուստ, մինչդեռ էքսուդատիվ մակուլոդեգեներացիայի ժամանակ հիմնականում նկատվում է տեսողության կտրուկ անկում (որի պատճառը հիմնականում ոչ նորմալ անոթներից արտահոսքն է կամ արյունահոսությունը)։
  • Գույների տարբերելու դժվարություն, հատկապես մուգ գույները միմյանցից և բաց գույները միմյանցից
  • Կոնտրաստ զգայունության (պայածառության հակադրության զգայունություն) նվազում
  • Ձևավորված տեսողական հալյուցինացիաները և առկայծող լույսերը նույնպես կապված են տեսողական կորստի հետ և առավել բնորոշ թաց տարիքային մակուլոդեգեներացիային[9]

Մակուլոդեգեներացիան ինքն իրենով չի բերի լրիվ կուրության։ Այդ պատճառով տեսողական խանգարումներ ունեցող մարդկանց միայն փոքր մասն է կույր։ Գրեթե բոլոր դեպքերում որոշակի տեսողություն պահպանված է, բայց հիմնականում կողմնային։ Այլ բարդացած վիճակներ կարող են բերել նման ծայրահեղ իրավիճակի (ծանր կաթված կամ վնասվածք, չբուժված գլաուկոմա), բայց լիարժեք կուրություն մակուլոդեգեներացիայով հիվանդների շրջանում հազվադեպ է հանդիպում[10]։

Մակուլան ցանցաթաղանթի ընդամենը 2.1%-ն է ընդգրկում և մնացած 97.9% (կողմնային տեսողություն) մնում է չախտահարված։ Չնայած մակուլան տեսադաշտի շատ փոքր մասն է կազմում բայց կեղևի տեսողական անալիզատորի գրեթե կեսը վերլուծում է մակուլյար տեղեկությունը[11]։

Կենտրոնական տեսողության կորուստը զգալիորեն ազդում է տեսնելուն։ Օրինակ կարդալը առանց կենտրոնական տեսողության շատ դժվար է։ Ստեղծվել են նկարներ, որոնք պատկերված են հատուկ մակուլոդեգեներացիայով հիվանդների համար ովքեր ունեն կենտրոնական տեսողության կորուստ և սև բիծ, չնայած վերջիններս չեն կարող լիարժեք լինել։ Պատկերները կարող են ներկայացված լինել թղթի վրա 15 սանտիմետր տառերով և այն դիտելու համար պետք է նայել ուղիղ և թուղթը պահել թեթևակի կողմնայնորեն։ Շատերը դժվարանում են այն կատարել։

Որպես հավելում, մարդիկ ովքեր ունեն չոր մակուլոդեգեներացիա հաճախ կարող են ախտանիշներ չունենալ, բայց ժամանակի ընթացքում կարող են դրսևորել պղտոր տեսողություն մեկ կամ երկու աչքում[12][13]։ Թաց մակուլոդեգեներացիայով հիվանդների շրջանում կարող են դրսևորել տեսողական ախտանիշների սուր սկիզբ[12][13]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 «Facts About Age-Related Macular Degeneration»։ National Eye Institute։ June 2015։ Արխիվացված օրիգինալից 22 December 2015-ին։ Վերցված է 21 December 2015 
  3. 3,0 3,1 3,2 «Age-Related Macular Degeneration»։ Primary Care 42 (3): 377–91։ September 2015։ PMID 26319344։ doi:10.1016/j.pop.2015.05.009 
  4. «Antioxidant vitamin and mineral supplements for preventing age-related macular degeneration»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 7: CD000253։ July 2017։ PMID 28756617։ doi:10.1002/14651858.CD000253.pub4 
  5. «Antioxidant vitamin and mineral supplements for slowing the progression of age-related macular degeneration»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 7: CD000254։ July 2017։ PMID 28756618։ doi:10.1002/14651858.CD000254.pub4 
  6. GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators (October 2016)։ «Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015»։ The Lancet 388 (10053): 1545–1602։ PMC 5055577 ։ PMID 27733282։ doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6 
  7. Vos Theo, Barber Ryan M., Bell Brad, Bertozzi-Villa Amelia, Biryukov Stan, Bolliger Ian, Charlson Fiona, Davis Adrian, Degenhardt Louisa, Dicker Daniel, Duan Leilei, Erskine Holly, Feigin Valery L., Ferrari Alize J., Fitzmaurice Christina, Fleming Thomas, Graetz Nicholas, Guinovart Caterina, Haagsma Juanita, Hansen Gillian M., Hanson Sarah Wulf, Heuton Kyle R., Higashi Hideki, Kassebaum Nicholas, Kyu Hmwe, Laurie Evan, Liang Xiofeng, Lofgren Katherine, Lozano Rafael և այլք: (August 2015)։ «Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 301 acute and chronic diseases and injuries in 188 countries, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013»։ The Lancet 386 (9995): 743–800։ PMC 4561509։ PMID 26063472։ doi:10.1016/s0140-6736(15)60692-4 
  8. «Wayback Machine»։ 22 October 2013։ Վերցված է 5 November 2018 
  9. «Age-Related Macular Degeneration PPP - Updated 2015»։ American Academy of Ophthalmology։ 2015-01-29։ Վերցված է 2018-11-13 
  10. Roberts DL (September 2006)։ «The First Year – Age Related Macular Degeneration»։ Marlowe & Company: 100 
  11. Roberts DL (September 2006)։ «The First Year – Age Related Macular Degeneration»։ Marlowe & Company: 20 
  12. 12,0 12,1 «Recognizing age-related macular degeneration in primary care»։ Jaapa 30 (3): 18–22։ March 2017։ PMID 28151737։ doi:10.1097/01.jaa.0000512227.85313.05 
  13. 13,0 13,1 «Age-related macular degeneration»։ The Lancet 379 (9827): 1728–38։ May 2012։ PMID 22559899։ doi:10.1016/S0140-6736(12)60282-7