Մալյորկա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox map.png
Մալյորկա / Մայորկա
Mallorca / Mallorca

39°39′35″ հս․. լ. 2°59′25″ ավ. ե. / 39.6596° հս․. լ. 2.9903° ավ. ե. / 39.6596; 2.9903Կոորդինատներ: 39°39′35″ հս․. լ. 2°59′25″ ավ. ե. / 39.6596° հս․. լ. 2.9903° ավ. ե. / 39.6596; 2.9903
Տեղագրություն Միջերկրական ծով
Երկիր Իսպանիա Իսպանիա
Ջրատարածություն Միջերկրական ծով
Մակերես 3640,16 կմ2
Ամենաբարձր կետը 1445 մ
Բնակչություն (2005) 777 821 մարդ
Բնակչության խտությունը 213,678 մարդ/կմ2

Կղզու արբանյակային պատկեր
##Մալյորկա (Բալեարյան կղզիներ)
Red pog.svg
##Մալյորկա (Միջերկրական ծով)
Red pog.svg
Commons-logo.svg Վիքիպահեստում

Մալյորկա կամ Մայորկա (կատ.՝ Mallorca, իսպ.՝ Mallorca)[1] կղզի Միջերկրական ծովում։ Այն Բալեարյան կղզիներ արշիպելագի ամենամեծ կղզին է, գտնվում է Իսպանիայում։

Կղզու մայրաքաղաքը Պալմա դե Մալյորկան է, որը նաև Բալեարյան կղզիներ ինքնավար համայնքի մայրաքաղաքն է: Բալեարյան կղզիները ստացել են Իսպանիայի ինքնավար տարածքի կարգավիճակ 1983 թվականից[2]: Կաբրերա արշիպելագը վարչականորեն մտնում է Մալյորկայի խմբի մեջ (Պալմա մունիցիպալետ): Մալյորկայի հիմն է Լա Բալանգուերան:

Բալեարյան մյուս կղզիների նման, Մալյորկան զբոսաշրջության կենտրոն է համարվում հիմնականում Գերմանիայից և Միացյալ թագավորությունից ժամանած զբոսաշրջիկների համար: Պալմա դե Մալյորկայի օդանավակայանը ամենազբաղվածներից է Իսպանիայում, 2014 թվականին այն սպասարկել է 23,1 միլիոն ուղևորի[3]:

Կղզու անվանումը գալիս է լատիներեն insula maior բառից, որը թարգմանաբար նշանակում է "ավելի մեծ կղզի", ավելի ուշ Maiorica, "ավելի մեծ մեկը", ի տարբերություն Մինորկայի, որը նշանակում է "ավելի փոքր մեկը":

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փյունիկիացիներ, հռոմեացիներ և ուշ հնադար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջինը կղզին գաղութացրել են փյունիկիացիները՝ բնակեցնելով այստեղ Լևանտից եկած մարդկանց, ովքեր այստեղ ժամանեցին մ. թ. ա. 8-րդ դարում և հիմնեցին մեծ թվով գաղութներ: Հետագայում կղզուն տիրեց Կարթագենը: Երկրորդ Պունիկյան պատերազմից հետո Կարթագենը կորցրեց բոլոր անդրծովյան տարածքները և հռոմեացիները տիրեցին կղզուն:

Կղզին հռոմեացիները նվաճեցին մ. թ. ա. 123 թվականին: Հռոմեացիների օրորք հիմնվեցին Պոլետիա (Ալկուդիա) և Պալմերիա (Պալմա դե Մալյորկա) քաղաքները: Բացի այդ կղզու հյուսիսում գտնվող Բոչորիս քաղաքը, որը կառուցվել էր նախահռոմեական ժամանակներում համարվեց հռոմեական քաղաք[4]: Կղզու տնտեսությունը հիմնված էր ձիթապտղի և աղի արդյունահանման վրա: Մալյորկացի զինվորականները ծառայում էին հռոմեական լեգեոններում[5]:

427 թվականին վանդալները տիրեցին կղզուն: Գունդերիխի որդի Գեյզերիխը կղզու նահանգապետն էր և այն օգտագործեց որպես հիմք Միջերկրական ծովում այլ տարածքներ նվաճելու համար[6], մինչև 465 թվականը:

Միջնադար և ժամանակակից պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուշ հնադար և վաղ միջնադար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

534 թվականին Մալյորկան վերանվաճեց Արևելյան Հռոմեական կայսրությունը Ապոլինարիուսի գլխավորությամբ: Հռոմեական իշխանության օրոք տարածվեց քրիստոնեությունը, և կառուցվեցին շատ եկեղեցիներ:

707 թվականից կղզու վրա հաճախակիորեն սկսեցին հարձակվել մուսուլմանական հրոսակախմբերը Հյուսիսային Աֆրիկայից: Հարձակումներից պաշտպանվելու համար կղզաբնակները դիմացին Կառլոս Մեծին օգնության խնդրանքով[6]Կաղապար:Better source:

Մավրական Մալյորկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արաբական բաղնիքները Պալմա դե Մալյորկայում:

902 թվականին Իսսամ ալ-Ղավլանին նվաճեց In 902, Issam al-Khawlani (արաբ․՝ عصام الخولاني‎‎) Բալեարյան կղզիները, սկիզբ դնելով նոր ժամանակաշրջանի Կորդովայի էմիրության տիրապետության տակ: Պալմա դե Մալյորկա քաղաքը ձևափոխվեց և ընդարձակվեց` դառնալով հայտնի Մեդինա Մայուրկա անվան տակ: Ավելի ուշ Կորդովայի խալիֆայությունը զարգանալու հետ մեկտեղ զարգացրեց գյուղատնտեսությունը:

Խալիֆայությունը կործանվեց 1015 թվականին: Մալյորկան ընկավ Դենիայի տայֆայի տիրապետության տակ և 1087-ից 1114 թվականներին եղել է ինքնուրույն Տայֆա: 1114-15 թվականներին կղզու վրա հարձակվեցին կատալոնացիները Բարսելոնայի կոմս Ռամոն Բերենգուերի գլխավորությամբ, պաշարելով Պալմա դե Մալյորկան ութ ամիս: Երբ քաղաքը ընկավ, նվաճողները նահանջեցին սեփական տարածքներում խնդիրների պատճառով: Նրանց փոխարինեցին Ալմորավիդները Հյուսիսային Աֆրիկայից, որոնց տիրապետության տակ մնաց կղզին մինչև 1176 թվականը: Ալմորավիդներին փոխարինեց Ալ-Մոհադների պետությունը մինչև 1229 թվականը: Աբու Յահյան եղել է վերջին մավր առաջնորդը Մալյորկայում[7]:

Միջնադարյան Մալյորկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1229 թվականին Արագոնի թագավոր Խայմե I-ը, ով նաև հայտնի էր որպես Խայմե նվաճող, սկսեց կղզիների նվաճման գործընթացը, երբ իջևանեց Մալյորկայում 1229 թվականի սեպտեմբերի 9-ին 15.000 զորքով և 1500 ձիերով: Նրա զորքերը ներխուժեցին Մեդինա Մայուրկա 1229 թվականի դեկտեմբերի 31-ին: 1230 թվականին նա միացրեց կղզին Արագոնի թագավորությանը Regnum Maioricae անվանմամբ:

Նորագույն շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մալյորկայի 1683 թվականի քարտեզը Վիսենտե Մուտի կողմից:

1479 թվականից Արագոնի թագավորությունը միացավ Կաստիլիային: Բերբեր ծովահենները Հյուսիսային Աֆրիկայից հաճախ հարձակվում էին Բալեարյան կղզիների վրա և կղզաբնակները կառուցեցին դիտաշտարակ և պատնեշներ ափերին:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Keenan Steve (հուլիսի 6, 2009)։ «Mallorca v Majorca which is correct»։ The Times (London) 
  2. Tisdall, Nigel (2003). Mallorca. Thomas Cook Publishing. էջ 15. ISBN 9781841573274. 
  3. http://www.aena.es/csee/Satellite/Aeropuerto-Palma-Mallorca/es/Page/1046276292901//Presentacion.html AENA Aeropuerto de Palma de Mallorca
  4. Oppidum Bocchoritanum. The Princeton Encyclopedia of Classical Sites .
  5. History of Mallorca. North South Guides.
  6. 6,0 6,1 The Dark Ages in Mallorca mallorcaincognita.com, not dated
  7. Moorish Mallorca mallorcaincognita.com, not dated.