Մադլեն Լ՛Էնգլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մադլեն Լ՛Էնգլ
Մադլեն Լ՛Էնգլ.jpg
Ծնվել էնոյեմբերի 29, 1918(1918-11-29)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][7][10]
ԾննդավայրՆյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ
Վախճանվել էսեպտեմբերի 6, 2007(2007-09-06)[11][1][2][4][5][6][7][8][9][7] (88 տարեկանում) կամ սեպտեմբերի 8, 2007(2007-09-08)[12] (88 տարեկանում)
Վախճանի վայրԼիչֆիլդ, Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ
Մասնագիտությունկին գրականագետ, բանաստեղծ, վիպասան, մանկագիր, գրող, ակնարկագիր և գիտաֆանտաստիկ գրող
Լեզուանգլերեն[2]
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ[5]
ԿրթությունՍմիթ Քոլեջ
Ժանրերվեպ
Ուշագրավ աշխատանքներA Wrinkle in Time?
Ստեղծագործությունների ցանկBookogs?[13]
ՊարգևներՄարգարետ Էդվարդսի մրցանակ Ազգային հումանիտարական մեդալ[14] Ջոն Նեբյուրիի մեդալ[15] Կոնեկտիկուտի կանանց փառքի սրահ Ռեգինա մեդալ և Newbery Honor?[16][15]
ԱմուսինHugh Franklin?
Կայքmadeleinelengle.com

Մադլեն Լ՛Էնգլ (անգլ.՝ Madeleine L'Engle) նոյեմբերի 29, 1918(1918-11-29)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][7][10], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - սեպտեմբերի 6, 2007(2007-09-06)[11][1][2][4][5][6][7][8][9][7] կամ սեպտեմբերի 8, 2007(2007-09-08)[12], Լիչֆիլդ, Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ[17]), ամերիկացի գրող, հայտնի է երեխաների և մեծահասակների համար պատմվածքներով և հատկապես վեպերի շարքով․ «Ժամանակի կորուստ», «Քամին շեմին է», «Մոլորակն արագ է պտտվում», «Մեծ ջուր», «Կղզիները ժամանակում»։ Մադլենի աշխատանքները արտացոլում են նրա կրոնական հայացքները և հետաքրքրությունը ժամանակակից գիտության հանդեպ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մադլեն Լ՛Էնգլը ծնվել է 1918 թվականի նոյեմբերի 19-ին Նյու Յորքում։ Անունը ստացել է ի պատիվ նախատատի[18]։ Գրողի մայրը, որին նույնպես կոչել են Մադլեն, եղել է դաշնակահարուհի: Նրա հայրը՝ Չարլզ Ուոդսվորթ Քեմփը, եղել է գրող, քննադատ և օտարերկրյա թղթակից։ Մադլենի խոսքով՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ իր հայրը հարձակման է ենթարկվել մանանեխի գազով, ինչը հանգեցրել է նրա թոքերի վնասմանը: Հետագայում գրողի մյուս հարազատները վիճարկել են այդ տեղեկությունը[19]։ Նրա մայրական կողմի պապը՝ Բիոն Բարնեթը եղել է Ֆլորիդայի Ջեքսոնվիլի Barnett Bank-ի հիմնադիրներից մեկը։

Հինգ տարեկան հասակում Մադլեն Լ'Էնգլը գրել է իր առաջին պատմվածքը, իսկ ութ տարեկանում սկսել է սեփական օրագիրը լրացնել։ Բայց այս առաջին քայլերը գրականության մեջ չեն ազդել իր հաջողության վրա Նյու Յորքի մասնավոր դպրոցում, որտեղ նա սովորել է: Ուսուցիչները նրան համարել են ամաչկոտ, անշնորհք և նույնիսկ հիմար աղջիկ: Այդ պատճառով Մադլեն Լ'Էնգլը իր ժամանակը մշտապես անցկացրել է գրքերի և իր պատմվածքները գրելու համար։ Ծնողների մոտ հաճախ վեճեր են ծագել Մադլենի դաստիարակության վերաբերյալ, և արդյունքում երիտասարդ գրողը ստիպված է եղել հաճախել տարբեր գիշերօթիկ դպրոցներ և լինել տնային դաստիարակչուհի հսկողության տակ։ Լ'Էնգլների ընտանիքը հաճախ է տեղափոխվել։ Երբ նրանք բնակություն են հաստատել Ֆրանսիական Ալպերին մոտ գտնվող ամառանոցոում, Մադլեն Լ'Էնգլը նկարագրել է իր հույսը, որ մաքուր օդը կարող է օգնել հոր հիվանդ թոքերին։ Այնտեղ Մադլենին ուղարկել են Շվեյցարիայի գիշերօթիկ դպրոց։ Սակայն 1933 թվականին գրողի տատիկը հիվանդացել է, և ընտանիքը ստիպված է եղել տեղափոխվել Ֆլորիդայի Ջեքսոնվիլին մոտ։ Մադլեն Լ'Էնգլը սկսել է հաճախել Չարլստոնի գիշերօթիկ դպրոցը։ Նրա հայրը մահացել է 1935 թվականին, բայց Մադլենը չի հասցրել տուն գալ, որպեսզի հրաժեշտ տա նրան[20]։

Հետագա կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մադլեն Լ’Էնգլը 1937 թվականից մինչև 1941 թվականը սովորել է Սմիթի Քոլեջում։ Գերազանց առաջադիմությամբ ավարտելով քոլեջը, բանաստեղծուհին տեղափոխվում է Նյու Յորք։ 1942 թվականին Անտոն Չեխովի «Բալի այգին» պիեսի նկարահանման ժամանակ նա հանդիպում է դերասան Հյու Ֆրանկլինին: Մեկ տարի անց իր «Անձրև» վեպի թողարկումից հետո ամուսնանում է նրա հետ։ 1947 թվականին ծնվել է նրանց ուստրը՝ Ջոզեֆինան։

1952 թվականին նրանք տեղափոխվում են Գոշենի հին ֆերմային տուն, Կոնեկտիկուտ նահանգ։ Եվ քանի որ Ֆրանկլինը այլևս չէր աշխատում, որպես դերասան, նրանք գնում և հիմնում են փոքրիկ խանութ: Մադլենը դեռ շարունակում էր զբաղվել գրականությամբ։ Նույն թվականին ծնվում է նրանց որդին՝ Բիոնը։ Չորս տարի անց մահանում են նրանց ընկերները, թողնլով իրենց յոթամյա դստերը՝ Մարիային, որին Ֆրանկլինները շուտով որդեգրում են։ Այդ ժամանակահատվածում Մադլեն Լ’Էնգլը ղեկավարել է ժողովական եկեղեցու երգչախումբը[21]։

Կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1958 թվականի նոյեմբերին հրատարակիչների կողմից ևս մեկ մերժում ստանալուց հետո Մադլեն Լ'Էնգլը որոշում է դադարեցնել բանաստեղծական գործունեությունը: «Այսքան ժամանակ ծախսելով աշխատանքիս վրա, ես այդպես էլ չկարողացա գմել իմ չարչարանքը»։ Շուտով նա հասկացավ, որ չի կարող կանգ առնել, և շարունակեl 1 գրել։

1959 թվականին Մադլենը որոշում է վերադառնալ Նյու Յորք, որպեսզի ամուսինը շարունակի դերասանական կարիերան։ Մեկնելուց առաջ ընտանիքը տաս օր վրաններով արշավում է, որի ընթացքում գրողը հորինում է իր ամենահայտնի՝ «Ժամանակի ճեղքումը» գրքի միտքը։ Նա այս վեպը ավարտում է 1960 թվականին։ Մադլենը մինչև Ջոն Ֆերրարիին գիրքը հրատարակելու համար հանձնելը՝ ստացել էր երեք մերժում։ Վեպը տպագրվել է 1962 թվականին։

1960 թվականից մինչև 1966 թվականը (այնուհետև 1989 և 1900 թվականներին) Մադլեն Լ’Էնգլը դասավանդել է Նյու Յորքի սուրբ Հիլդի և Սուրբ հյուի դպրոցներում։ 1965 թվականին աշխատել է Նյու Յորքի Յոհան Բոգոսլովայի մայր տաճարի գրադարանում, որպես գրադարանավարուհի։ Ավելի ուշ այդ իսկ տաճարում երկար ժամանակ գրականություն է դասավանդել։ 1960-ական, 1970-ական և 1980-ական թվականներին, Մադլեն Լ’Էնգլը տասնավոր գրքեր է գրել երեխաների և մեծահասակների համար։ Իր մեծահասակների համար նախատեսված գիրքերից մեկը՝ «Two-Part Invention», գրվել է 1986 թվականին՝ իր ամուսնու մահից հետո․ նա մահացել էր քաղցկեղից։ Գրքում պատմում է իր ամուսնական կյանքի մասին։

Վերջին տարիները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1991 թվականին Մադլեն Լ’Էգլը լուրջ վիրավորվել է ավտովթարից։ Բայց շուտով 1992 թվականին լիովին ապաքինվել է և պատրաստ է լինում Անտարկտիդա ճանապարհորդության։ Իր որդին՝ Բիոն Ֆրանկլինը 1999 թվականի դեկտեմբերին մահանում է 48 տարեկան հասակում[22]։

Վերջին տարիներին Մադլենը այլևս չի կարողացել ճանապարհորդել կամ դասավանդել՝ օստեոպորոզի պատճառով, ինչը վատթարացել է ներուղեղային արյունազեղումից հետո, որը նա կրել էր 2002 թվականին: Ինչպես նաև նա հրաժարվում է իր դասընթացներից և հրապարակային ելույթներից։ 2001 թվականից հետո հրատարակվեցի նրա պատմվածքների հավաքածուները, որոնք երբևէ չէին տպագրվել։

Մադլեն Լ’Էնգլը մահացել է 2007 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Լիտչֆիլդում իրենց տնից ոչ հեռու գտնվող ծերանոցում, Կոնեկտիկուտ նահանգ[23]։ Նա թաղված է Նյու Յորքի Յոհան Բոգոսլովայի մայր տաճարում։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Անփրև» (1945)
  • «Երկուսն էլ երիտասարդ էին» (1949)
  • «Ծանոթացեք Օսթինների հետ» (1960)
  • «Ժամանակի ճեղքում» (1962)
  • «Կեսգիշերային արև» (1963)
  • «Սուրբ Ծննդից 24 օր առաջ» (1964)
  • «Պատանի միաեղջյուրը» (1968)
  • «Հանգստի օղակում» (1972)
  • «Քամին շեմին» (1973)
  • «Ամառը նախատատի մոտ» (1974)
  • «Իռացիոնալ ժամանակահատված» (1977)
  • «Կողի վրա թեքվիր մոլորակ» (1978)
  • «Հավերժ աշխարհի օղակը» (1980)
  • «Քայլել ջրի վրա» (1980)
  • «Հայտնագործության երկու մասերը» (1988)

Էկրանավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Ժամանակի բեկում» վեպը եկրանարկվել է երկու անգամ
    • «Ժամանակի թռիչք» (Ամերիկա-կանադական հեռուստաֆիլմ, 2003 թվական)
    • «Ժամանակի բեկում» («Դիսնեյ» ընկերության ֆիլմը, 2018 թվական)
  • «Հավերժ աշխարհի օղակը» (Դիսնեյ ալիքի ֆիլմը, 2002 թվական)
  • «Կամիլա Դիկինսոն» (Ամն, 2012 թվական)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Internet Broadway Database — 2000.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 http://web.archive.org/web/20170324040800/http://jeugdliteratuur.org/auteurs/madeleine-lengle
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 7,9 NooSFere — 1999.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 FemBio
  10. 10,0 10,1 Vegetti Catalog of Fantastic Literature
  11. 11,0 11,1 11,2 http://www.nytimes.com/2007/09/08/books/07cnd-lengle.html?_r=1&hp&oref=slogin
  12. 12,0 12,1 12,2 Library of Congress AuthoritiesLibrary of Congress.
  13. http://books.discogs.com/credit/70891
  14. https://www.neh.gov/about/awards/national-humanities-medals/madeleine-lengle
  15. 15,0 15,1 http://ala.org/alsc/awardsgrants/bookmedia/newberymedal/newberyhonors/newberymedal
  16. https://us.macmillan.com/author/madeleinelengle
  17. Martin Douglas (2007-09-08)։ «Madeleine L'Engle, Children's Writer, Is Dead»։ The New York Times 
  18. L'Engle, Madeleine The Summer of the Great-grandmother. — Կաղապար:Нп3, 1974. — С. 164. — ISBN 0-374-27174-7
  19. Zarin Cynthia (2004-04-12)։ «The Storyteller»։ The New Yorker։ Վերցված է 2012-02-14 
  20. The Summer of the Great-grandmother, pg. 119
  21. Chase, Carole F. Suncatcher: A Study of Madeleine L'Engle And Her Writing. — Կաղապար:Нп3, 1972. — С. 169—173 ("A Chronology of Madeleine L'Engle's Life and Books"). — ISBN 1-880913-31-3
  22. Religion & Ethics NewsWeekly: Madeleine L’Engle, November 17, 2000
  23. Obituaries: Esther Mitgang; Madeleine L’Engle(անգլ.) // Կաղապար:Нп3 : magazine. — 2007. Архивировано из первоисточника 13 Հունվարի 2008.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]