Jump to content

ՄԹ տիեզերական գործակալություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
ՄԹ տիեզերական գործակալություն
պատկերանիշ
ՏեսակExecutive agency? և տիեզերական գործակալություն
Երկիր Միացյալ Թագավորություն
ՀապավումUKSA
Հիմնադրվածապրիլի 1, 2010
Գլխադասային գրասենյակPolaris House, Սուինդոն, Ուիլտշիր, Հարավարևմտյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն
Կայքgov.uk/uksa​(անգլ.)

Մեծ Բրիտանիայի տիեզերական գործակալությունը կամ ՄԹՏԳ (UKSA) Գիտության, նորարարության և տեխնոլոգիաների դեպարտամենտի (DSIT) ստորաբաժանում է, որը պատասխանատու է Միացյալ Թագավորության քաղաքացիական տիեզերական ծրագրի համար։ Այն ստեղծվել է 2010 թվականի ապրիլի 1-ին՝ որպես գործադիր գործակալություն, փոխարինելով Բրիտանական ազգային տիեզերական կենտրոնին (BNSC), և ստանձնել է տիեզերական հետազոտությունների ոլորտում կառավարության քաղաքականության ու հիմնական բյուջեների պատասխանատվությունը[1][2]։ Այն ներկայացնում է Միացյալ Թագավորությունը տիեզերքին վերաբերող բոլոր բանակցություններում[3][4]։ ՄԹՏԳ-ն «մեկ միասնական կառավարման ներքո է միավորում Միացյալ Թագավորության բոլոր քաղաքացիական տիեզերական գործունեությունները»[1] և տեղակայված է Հարվել գիտության և նորարարության կամպուսում, Դիդքոթի մոտ, Օքսֆորդշիր, Անգլիա[5]։ 2025 թվականի օգոստոսին Միացյալ Թագավորության կառավարությունը հայտարարեց, որ 2026 թվականի ապրիլին ՄԹՏԳ-ն կներառվի DSIT-ի կազմում, թեև դրա անվանումը կպահպանվի[6]։

Պատմություն և նպատակներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Բրիտանիայի տիեզերական գործակալության ստեղծման մասին առաջին անգամ հրապարակավ հայտարարեց Մեծ Բրիտանիայի գիտության և նորարարության պետական նախարար լորդ Դրեյսոնը 2009 թվականի դեկտեմբերի 10-ին՝ Rutherford Appleton Lab-ի (RAL) տիեզերական համաժողովում ունեցած ելույթի ժամանակ։ Երբ Մեծ Բրիտանիայի տիեզերական գործակալության բացման օրը մոտենում էր, Փիթեր Մանդելսոնը, լորդ Դրեյսոնը և տիեզերագնաց Թիմ Փիքը պաշտոնապես հայտարարեցին դրա ստեղծման մասին Եղիսաբեթ II թագուհու համաժողովների կենտրոնում 2010 թվականի մարտի 23-ին։ Այդ օրը տեղի ունեցավ արարողություն, որի ընթացքում Եղիսաբեթ II թագուհին բացեց կենտրոնի մուտքի մոտ տեղադրված հուշատախտակը[7]։

Մոտ 230 միլիոն ֆունտ ստեռլինգի ֆինանսավորում և կառավարման գործառույթներ այլ կազմակերպություններից միավորվեցին Մեծ Բրիտանիայի տիեզերական գործակալության մեջ[3]։ Ըստ լորդ Դրեյսոնի՝ դրա լիազորությունների մաս պետք է կազմեր «Միացյալ Թագավորության ջանքերի ավելի լավ համակարգումը այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են Երկրի գիտությունը, հեռահաղորդակցությունը և տիեզերական հետազոտությունները»[8]։

Մինչ գործակալության ստեղծումը, Միացյալ Թագավորության տիեզերական և արբանյակային արդյունաբերությունը գնահատվում էր 9 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ և ապահովում էր 68000 աշխատատեղ[9]։ Գործակալության 20-ամյա նպատակն էր արդյունաբերությունը մեծացնել մինչև 40 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ և 100,000 աշխատատեղ[1], ինչպես նաև ապահովել համաշխարհային տիեզերական արտադրանքների և ծառայությունների 10%-ը՝ ներկայիս 6%-ի փոխարեն։ Այս ծրագիրը բխում էր «Տիեզերական նորարարության և աճի ռազմավարություն» (Space-IGS) զեկույցից, որը հրապարակվել էր Տիեզերական նորարարության և աճի թիմի կողմից 2010 թվականի փետրվարին[3]։

Դեյվիդ Ուիլյամսը 2010 թվականի ապրիլի 1-ին նշանակվեց գործադիր տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար, իսկ 2011 թվականի ապրիլի 1-ին հաստատվեց որպես առաջին գործադիր տնօրեն[փա՞ստ]։ Էլիս Բանը 2018 թվականի հունվարից մինչև 2021 թվականի հունիսը եղել է միջազգային տնօրեն[10]։

Թեև Space-IGS-ը կոչ էր անում Միացյալ Թագավորությանը կրկնապատկել Եվրոպական տիեզերական գործակալությանը (ԵՏԳ) կատարվող ներդրումները և 2010-2030 թվականներին նախաձեռնել ու ղեկավարել առնվազն երեք առաքելություն, սա պարտադիր հանձնառություն չէր։ Լորդ Դրեյսոնը նշել էր, որ «յուրաքանչյուր առաջարկի կամ առաքելության համար մեզ անհրաժեշտ կլինի համոզիչ բիզնես հիմնավորում»[3]։

2025 թվականի օգոստոսի 20-ին Միացյալ Թագավորության կառավարությունը հայտարարեց, որ Մեծ Բրիտանիայի տիեզերական գործակալությունը կդադարի գոյություն ունենալ որպես անկախ գործադիր գործակալություն և 2026 թվականի ապրիլին կմիավորվի Գիտության, նորարարության և տեխնոլոգիաների դեպարտամենտի (DSIT) Տիեզերական տնօրինության հետ[11]։ Սակայն, ըստ հայտարարության, միավորված ստորաբաժանումը «կպահպանի ՄԹ տիեզերական գործակալության (ՄԹՏԳ) անվանումն ու բրենդը և կկազմավորվի երկու կազմակերպությունների փորձագետներով»[12]։

Լիազորությունների փոխանցում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Բրիտանիայի տիեզերական գործակալությունը այլ պետական կազմակերպություններից ստանձնեց հետևյալ պատասխանատվությունները.

2021 թվականի հունվարի 31-ին The Daily Telegraph-ը հաղորդեց, որ կառավարության «Space Landscape Review»-ից հետո տիեզերական քաղաքականության և ռազմավարության պատասխանատվությունը փոխանցվում է Բիզնեսի, էներգետիկայի և արդյունաբերական ռազմավարության դեպարտամենտին։ Ավելի վաղ կարգավորման պատասխանատվությունը, օրինակ՝ տիեզերանավերի արձակման ոլորտում, փոխանցվել էր Քաղաքացիական ավիացիայի վարչությանը։ Նոր կառավարական հանձնաժողովը՝ Ազգային տիեզերական խորհուրդը, շուտով պետք է անցկացներ իր առաջին նիստը՝ 2019 թվականի Թագուհու ելույթում դրա հայտարարվելուց հետո[14]։

Մեծ Բրիտանիայի տիեզերական դարպաս

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Բրիտանիայի տիեզերական դարպասը Հարվելում, Օքսֆորդշիր, Միացյալ Թագավորության տիեզերական ոլորտի աճի կենտրոնական կետ է։ Հարվելում տեղակայված են աճող թվով տիեզերական կազմակերպություններ, ներառյալ ստարտափներ, ներգնա ներդրողներ, կորպորատիվ գրասենյակներ, Արբանյակային կիրառությունների կատապուլտը, RAL Space-ը և ԵՏԳ-ի ԵՏԿՀԿ ենթակառուցվածքը։ 2016 թվականի ապրիլի դրությամբ գնահատվում էր, որ տարածքում գործում էին մոտ 60 կազմակերպություններում աշխատող ավելի քան 600 տիեզերական ոլորտի աշխատակիցներ։

Տիեզերական կիրառությունների և հեռահաղորդակցության եվրոպական կենտրոն (ԵՏԿՀԿ)

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԵՏԳ-ի Մեծ Բրիտանիայի ենթակառուցվածքը՝ ԵՏԿՀԿ-ը, աստիճանաբար զարգանում է 2008 թվականից՝ Մեծ Բրիտանիայի կառավարության՝ ԵՏԳ-ին իր ներդրումը ավելացնելու որոշումից հետո։ Կոչվելով ԵՏԳ-ի առաջին բրիտանացի գլխավոր տնօրեն Ռոյ Գիբսոնի անունով՝ ԵՏԿՀԿ-ի շենքում տեղակայված է ավելի քան 100 աշխատատեղ, այդ թվում՝ հեռահաղորդակցության և ինտեգրված կիրառությունների թիմեր։ Հատուկ շեշտ է դրվում արբանյակահեն ծառայությունների և կիրառությունների նոր շուկաների զարգացման վրա։ Բացի այդ, համաշխարհային կարգի օպերատորների հետ պետություն-մասնավոր գործընկերության նորարարական սխեմաների միջոցով նախաձեռնվում են նոր արբանյակների, ցամաքային ենթակառուցվածքների և արտադրանքների մշակումներ։ Շենքում տեղակայված են նաև Երկրի դիտարկման կլիմայի գրասենյակը, գիտության և հետազոտությունների թիմերը, ինչպես նաև տեխնոլոգիայի և որակի կառավարման թիմերը, որոնք աջակցում են Միացյալ Թագավորությունում ԵՏԳ-ի հետազոտական և մշակման ծրագրերին՝ կենտրոնանալով «խաղը փոխող» տեխնոլոգիաների և կարողությունների վրա։

Արբանյակային կիրառությունների կատապուլտ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արբանյակային կիրառությունների կատապուլտը անկախ նորարարական և տեխնոլոգիական ընկերություն է, որը ստեղծվել է Կատապուլտ կենտրոնների ծրագրի շրջանակում՝ տիեզերքի օգտագործման միջոցով տնտեսության աճը խթանելու համար[15]։ Կատապուլտը օգնում է կազմակերպություններին օգտագործել և օգտվել արբանյակային տեխնոլոգիաներից, ինչպես նաև միավորում է բազմամասնագիտական թիմերի՝ բաց նորարարական միջավայրում գաղափարներ և լուծումներ ձևավորելու համար։ Այն ստեղծվել է 2013 թվականի մայիսին Տեխնոլոգիական ռազմավարության խորհրդի կողմից, որպես կենտրոնների ցանցի մաս՝ արագացնելու զարգացող տեխնոլոգիաների կիրառումը և խթանելու տնտեսական աճը։ Այն շահույթ չհետապնդող հետազոտական կազմակերպություն է, որը գրանցված է որպես երաշխիքով սահմանափակված մասնավոր ընկերություն և վերահսկվում է իր խորհրդի կողմից։

Միջազգային տիեզերական նորարարությունների կենտրոն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

40 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ Միջազգային տիեզերական նորարարության կենտրոնը (ISIC) ստեղծվել է 2011 թվականին Հարվելում[1]՝ ԵՏԳ-ի հետազոտական ենթակառուցվածքի կողքին։ Դրա որոշ առաջադրանքներն էին ուսումնասիրել կլիմայի փոփոխությունը և տիեզերական համակարգերի անվտանգությունը։ Կենտրոնի արժեքի 24 միլիոն ֆունտը պետք է ֆինանսավորվեր կառավարության կողմից, իսկ մնացած մասը՝ արդյունաբերության[16]։ 2013 թվականի ապրիլին ISIC-ը միավորվեց նորաստեղծ Արբանյակային կիրառությունների կատապուլտի հետ[17]։

Լքված անկախ արբանյակային նավիգացիոն համակարգ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2018 թվականի նոյեմբերին բրիտանական կառավարությունը հայտարարեց, որ Մեծ Բրիտանիայի տիեզերական գործակալությունը Բրեքսիթից հետո կդադարեցնի կապերը Եվրոպական տիեզերական գործակալության Գալիլեո արբանյակային նավիգացիոն համակարգի հետ՝ հօգուտ սեփական նավիգացիոն արբանյակների համակարգի մշակման[18]։ Միացյալ Թագավորության գլոբալ նավիգացիոն արբանյակային համակարգ նախագծի ընդհանուր արժեքը գնահատվում էր 5 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ[19]։

2020 թվականի հուլիսին Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը և հնդկական Bharti Enterprises կոնգլոմերատը համատեղ գնեցին սնանկացած OneWeb արբանյակային ընկերությունը[20]։ ՄԹՏԳ-ն կառավարությանը խորհուրդ էր տվել, որ OneWeb-ը հարմար չէ որպես արբանյակային նավիգացիոն համակարգի հիմք[21]։ 2020 թվականի սեպտեմբերի 25-ին The Daily Telegraph-ը հաղորդեց, որ Միացյալ Թագավորության գլոբալ նավիգացիոն արբանյակային համակարգ նախագիծը դադարեցվել է։ Նախագիծը, որը համարվել էր ավելորդ և չափազանց թանկ, պետք է փոխարինվեր նոր նախագծով, որը կուսումնասիրեր արբանյակային նավիգացիոն ծառայություններ տրամադրելու այլընտրանքային ուղիներ[22]։

Գլխավոր անձինք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գործակալության տնօրենը 2026 թվականի ապրիլից Ռեբեկա Էվերդենն է, որը փոխարինել է Փոլ Բեյթին[23]։

Տիեզերակայաններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջարկվող տիեզերակայանների վայրերն ու դրանց հետ կապված ընկերությունները հետևյալն են.

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 «New space agency and new international space centre for UK». BNSC. 2010 թ․ մարտի 23. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ մարտի 27-ին.
  2. ↑ «The United Kingdom Space Agency (Transfer of Property etc.) Order 2011». National Archives, via Legislation.gov.uk. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2015 թ․ դեկտեմբերի 15-ին.
  3. 1 2 3 4 Amos, Jonathan (2010 թ․ մարտի 23). «'Muscular' UK Space Agency launched». BBC News. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ դեկտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2010 թ․ մարտի 23-ին.
  4. ↑ esa. «UK Space Agency announced». European Space Agency. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 3-ին. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 3-ին.
  5. ↑ «UK Space Agency announces new headquarters and regional offices». Gov.uk (անգլերեն). 2024 թ․ մարտի 25. Վերցված է 2024-11-14-ին.
  6. ↑ «UK independent space agency scrapped to cut costs». BBC News (բրիտանական անգլերեն). 2025-08-20. Վերցված է 2025-09-23-ին.
  7. ↑ «UK Space Agency». Phys.org. 2010 թ․ մարտի 23. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ նոյեմբերի 27-ին. Վերցված է 2022 թ․ նոյեմբերի 26-ին.
  8. ↑ «Science Minister launches the UK Space Agency». Wired.co.uk. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ մարտի 26-ին. Վերցված է 2010 թ․ մարտի 23-ին.
  9. ↑ Hui, Sylvia (2010 թ․ մարտի 24). «British Version of NASA to Begin Work in April». Southern Illinoisan. Carbondale, Illinois. Associated Press. էջ 6B. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ փետրվարի 16-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 16-ին – via Newspapers.com.
  10. ↑ «Dr Alice Bunn – TEDxLondon». TEDxLondon (բրիտանական անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ դեկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2018-12-01-ին.
  11. ↑ «UK independent space agency scrapped to cut costs». BBC News (բրիտանական անգլերեն). 2025-08-20. Վերցված է 2025-08-20-ին.
  12. ↑ «UK space sector bolstered with government reforms to boost growth and cut red tape». Gov.uk (անգլերեն). Department for Science, Innovation and Technology. 2025 թ․ օգոստոսի 20. Վերցված է 2025-08-20-ին.
  13. ↑ «News from Council – March 2010». STFC. 2010 թ․ մարտի 26. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 16-ին.
  14. ↑ Titcomb, James (2021 թ․ հունվարի 31). «Shake up for UK's space plans after OneWeb row». The Daily Telegraph. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 31-ին.
  15. ↑ «The Satellite Applications Catapult». Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 3-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 22-ին.
  16. ↑ «Oxfordshire to get £40m space centre». BBC. 2010 թ․ մարտի 23. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2010 թ․ մարտի 23-ին.
  17. ↑ National Space Programmes 2014-2015 (PDF) (Report). 2014 թ․ հուլիս. էջ 11. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2023 թ․ մայիսի 18-ին. Վերցված է 2022 թ․ նոյեմբերի 26-ին.
  18. ↑ «Minister quits over 'naive' Brexit deal». BBC News (բրիտանական անգլերեն). 2018 թ․ դեկտեմբերի 1. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 17-ին. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.
  19. ↑ Titcomb, James (2020 թ․ մայիսի 8). «Britain's £5 billion rival to EU's Galileo satellite project faces scrap». The Telegraph. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մայիսի 26-ին. Վերցված է 2020-05-25-ին.
  20. ↑ «UK takes £400m stake in satellite firm OneWeb». BBC News (բրիտանական անգլերեն). 2020-07-03. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2020-07-05-ին.
  21. ↑ Titcomb, James; Field, Matthew (2020 թ․ հունիսի 26). «Space Agency officials say $500m OneWeb investment unsuitable for creating British sat-nav system». The Daily Telegraph. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 16-ին.
  22. ↑ Diver, Tony (2020 թ․ սեպտեմբերի 25). «Britain scraps satellite programme designed to replace Galileo after Brexit». The Daily Telegraph. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ սեպտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
  23. ↑ «Rebecca Evernden». Gov.uk. Վերցված է 2026 թ․ մայիսի 26-ին.
  24. ↑ «Lift-off for Shetland spaceport». Gov.uk. 2020 թ․ հոկտեմբերի 22. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 4-ին. Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 27-ին.
  25. ↑ Foust, Jeff (2021 թ․ փետրվարի 7). «Lockheed Martin selects ABL Space Systems for UK launch». SpaceNews. Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 27-ին.
  26. ↑ Pultarova, Tereza (2019 թ․ հոկտեմբերի 10). «Space Hub Sutherland». Space.com. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 1-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 31-ին.
  27. ↑ Whitehouse, Richard; Matthews, Chris (2019 թ․ սեպտեմբերի 18). «Cornwall Spaceport latest – Council cabinet agrees £12million funding». Cornwall Live. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 7-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 16-ին.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «ՄԹ տիեզերական գործակալություն» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=ՄԹ_տիեզերական_գործակալություն&oldid=10779438» էջից