Ճանճասպան (գործիք)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սովորական պլաստիկե ճանճասպան

Ճանճասպան (գործիք), գործիք՝ նախատեսված ճանճերին վախեցնելու կամ ճզմելու համար: Այն կարող է պատրաստված լինել երկար բռնակի վրա ամրացված պլաստիկից կամ ռետինից, ինչպես նաև մազափնջից կամ տերևներից։ Շատ երկրներում՝ հատկապես տաք կլիմայական պայմանների դեպքում, անհրաժեշտություն է մի շարք մասնագետների համար, այդ թվում՝ փողոցային առևտրականների, պահակների և վերահսկիչների։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ մշակույթներում ճանճասպանը համարվում է մենաշնորհ։ Օրինակ՝ Աֆրիկայում ճանճասպանն օգտագործվում է երկրի առաջնորդների կողմից նաև մեր օրերում. Քենիայի առաջնորդ Ջոմո Քենիատան հանդիսավոր իրադարձությունների ժամանակ իր հետ ունեցել է ճանճասպան՝ որպես մասաի ցեղի նկատմամբ ունեցած իշխանության խորհրդանիշ[1]։ Նույն կերպ է վարվել նաև Մալավիի ղեկավար Հաստինգս Բանդան։ Հարավաֆրիկյան ջազ երաժիշտ Ջաբու Խանիլը, որպես իր ապրանքանիշ, միշտ իր հետ բեմ է բարձրացրել ճանճասպան[2]:

Հատկանշական է վառ զարդարված ճանճասպանը, որը հանդիսանում է Թաիլանդի թագավորական մենաշնորհի մի մասը։ Դրա բռնակը պատրաստված է փորագրված փղոսկրից, իսկ մազերը՝ ալբինոս փղի պոչից[3]: Ճանճասպանը իշխանության խորհրդանիշ է նաև Պոլինեզիայում։

Ինդոնեզական արվեստում ճանճասպանը Շիվայի հետ զուգորդվող տարրերից մեկն է: Այն հաճախ է հանդիպում դաոսիզմի, բուդդայականության և հինդուիզմի կրոնական պատկերներում[4][5]։ Ձեն բուդդայական վանականներն օգտագործում են հոսսու ճանճասպանը, որը փոխանցվում է վարպետից աշակերտին[6]: ճանճասպանը հաճախ աշթամանգալայի մասն է կազմում հատկապես Նեպալում:

Ալժիրյան միջադեպ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1827 թվականին Ալժիրի օսմանական վերջին ղեկավար Հուսեյն Դեյը չմարված հարկերի շուրջ բուռն քննարկման ժամանակ ճանճասպանով հարվածեց ֆրանսիական դեսպանի դեմքին: Դա պատճառ հանդիսացավ 1830 թվականին ֆրանսիական ուժերի՝ Ալժիր ներխուժման համար[7]։

Էլեկտրական ճանճասպան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլեկտրական ճանճասպանը արտաքնապես նման է թենիսի ռակետին։ Լարերի փոխարեն տեղադրված է ցանցային երեք էլեկտրոդ (մեկ կենտրոնական և երկու ծայրամասային), որոնք միմյանցից բաժանված են օդային հատվածներով և մեկուսիչ ներդիրներով: Էլեկտրոնային կառուցվածքն առաջացնում է բարձր էլեկտրական լարում, որը փոխանցվում է կենտրոնական և ծայրամասային էլեկտրոդներին: Էլեկտրական ճանճասպանի կառուցվածքը բացառում է այն օգտագործողի էլեկտրահարումը։ Ներկառուցված լիցքավորիչը թույլ է տալիս լիցքավորել մարտկոցը: «Որսորդը» պետք է այնպես թափահարի էլեկտրական ճանճասպանը, որպեսզի թռչող միջատը հայտնվի էլեկտրոդների միջև գտնվող օդային տարածությունում։ Էլեկտրական հոսանքը ոչնչացնում է «անկոչ հյուրին»: Մթության մեջ օգտագործելու համար կա ներկառուցված լապտեր։ Էլեկտրական ճանճասպանը արդյունավետ է նաև մոծակների դեմ պայքարում։

Այլ նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Ճանճասպան» է կոչվում նաև ավտոմեքենայի կափույրի դեֆլեկտորը, որը նախատեսված է մեքենայի կափույրը ճանապարհին հանդիպող միջատներից պաշտպանելու համար։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Журнал африканского мира 2002(անգլ.)
  2. Биография Джабу(անգլ.)
  3. Фотография рукоятки
  4. В восточном искусстве(անգլ.)
  5. Шива (անգլ.)
  6. Baroni, Helen J. (2002). The Illustrated Encyclopedia of Zen Buddhism. The Rosen Publishing Group, Inc.. pp. 139. ISBN 0-8239-2240-5.
  7. История Алжира(անգլ.)