Ճանիկ Արամյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ճանիկ Արամյան
արմտ. հայ.՝ Ճանիկ Արամեան
Դիմանկար
Ծնվել էապրիլի 20, 1820(1820-04-20)
ԾննդավայրԻզմիթ, Թուրքիա
Մահացել էապրիլի 16, 1879(1879-04-16)[1] (58 տարեկան)
Մահվան վայրՍտամբուլ, Օսմանյան կայսրություն
Ազգությունհայ
Մասնագիտությունբանասեր, տպագրիչ, բառարանագիր, հրապարակախոս և արվեստագետ

Ճանիկ Արամյան (մամուլում հրատարակվել է գրակական ծածկանունով՝ Կըռկըռիկյան, Թոռնակ, Հայասեր Գաղղիացի D. S. A. de N...[2], ապրիլի 20, 1820(1820-04-20), Իզմիթ, Թուրքիա - ապրիլի 16, 1879(1879-04-16)[1], Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն), հայ բանասեր, տպագրիչ, վիմագրիչ, բառարանագիր, հրապարակախոս, արվեստագետ[3], տառաստեղծ։ Ստեղծել է նոր տպատառատեսակ՝ Արամյան:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճանիկ Արամյանը ծնվել է 1820 թվականին Նիկոմեդիայում (Իզմիթ), ոչ ունևոր ընտանիքում։ Փոքր տարիքում տեղափոխվել է Կոստանդնուպոլիս, որտեղ արհեստներ է սովորել և աշխատել է իբրև գրաշար։ 1846 թվականին փոխադրվել է Փարիզ, զբաղվել դերձակությամբ, ապա՝ փորագրությամբ, այնուհետև հմտացել է տպագրական գործի մեջ։ Նպատակ է ունեցել բացել մի նոր տպարան, ստեղծել նոր տառատեսակներ, մոտեցնել եվրոպական տպագրությանը։ Աշակերտել է Փարիզի նշանավոր տպագրիչ Վալտերին։ 1859 թվականին հիմնել տպարան, տպագրել շուրջ 20 անուն գիրք՝ Ստեփան Ոսկանի «Արևմուտքը» և Գ. Այվազովսկու «Մասյաց աղավնին»։ 1854-1862 թվականներին հրատարակել է բազմաթիվ գրքեր։ 1862 թվականից տպագրական գործը շարունակել է Մարսելում, 1864 թվականից՝ Կ. Պոլսում։ Եղել է Կ. Պոլսի արքունի տպարանի տեսուչ։ 1865 թվականից մինչև մահ ապրել և շարունակել է տպագրական գործունեությունը։

Տպագրել է Եզնիկ Կողբացու, Գրիգոր Նարեկացու, Միքայել Նալբանդյանի և այլոց երկերը, պարբերականներ, դասագրքեր[4]։ Ստեղծել է նոր տպատառատեսակ՝ Արամյան[5], որ առավել գեղեցիկ և դյուրընթեռնելի է և հեշտ շարվող[6]։ Արամյան տառերը մեծ տարածում են գտել և հիմք դարձել հայկական նոր տառատեսակների ստեղծման համար։ Փարիզում Վալտերի տպարանում նոր տպատառատեսակով տպագրել է մի շարք գրքեր[7]։ Ճանիկ Արամյանը Փարիզում տպագրել է 36, Մարսելում` 4, Կ. Պոլսում` 283 գիրք։

Իբրև հրապարակախոս Արամյանը հայտնի է դարձել 1864 թվականին՝ «Պոլոժենիե»–ի շուրջ ծագած բանավեճին մասնակցելով, պաշտպանել է այդ կանոնադրությունը։ Արամյանի անունով հայտնի է «Ընդունելութիւն ընծայի» (1856) երգիծական երկը։

Որպես գծանկարիչ՝ Արամյանը կատարել է «Դասարան հայկազն մանկանց» դասագրքի նկարազարդումների մի մասը («Հայկի պատերազմը», «Վահեի մահը», «Տիգրան Բ-ի պատերազմը հռոմեացիների դեմ», «Ավարայրի ճակատամարտը»)։

Մահացել է 1879 թվականի ապրիլի 16-ին Կ. Պոլսում։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեղինակ է «Համառօտ բառգրքուկ հայերէն-տաճկերէն-գաղղիերէն» (1860), «Համառօտագոյն բառարան արդեան լեզուի» (1860) եռալեզվյան բառարանների, «Վաւերագիրք-խնդիր ազգային եկամտի» (1864), «Ռուսիա և ընդհանուր ժողով հայոց ի Կոստանդնոլպօլիս» (1866), «Զեյթունցիք ու լուսավորչական հայք» (1867) և այլ գրքերի։

  • Ընդունելություն ընծային, երգիծական գործ, 1856։
  • Դասարան Հայկազն մանկանց, 1860։
  • Համառօտ բառգրքուկ հայերէն-տաճկերէն-գաղղիերէն, 1860։
  • Համառօտագոյն բառարան արդեան լեզուի, 1860։
  • Վաւերագիրք։ Խնդիր ազգային եկամտի, 1864։
  • Ռուսիա և ընդհանուր ժողով հայոց ի Կոստանդնուպօլիս, 1866։
  • Զեյթունցիք ու լուսավորչական հայք, 1867։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 http://am.hayazg.info/index.php?curid=1920
  2. «Koha online catalog › Entry»։ haygirk.nla.am։ Վերցված է 2019-04-26 
  3. Ստեփանյան, Գ. Կենսագրական բառարան։ Հ. Ա, 1973։ էջ 139-140։
  4. ««Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր առաջին, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակիչ, Երևան, 2007։»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-04-26-ին։ Վերցված է 2019-04-26 
  5. «(ՏԲ) Տառաստեղծի Բառարան — John Baskeville»։ books.tarumian.am։ Վերցված է 2019-04-26 
  6. Հովակիմյան Բ. Մ. Հայոց ծածկանունների բառարան, 2005։ էջ 566։
  7. «Ճանիկ Արամյանի»։ greenstone.flib.sci.am։ Վերցված է 2019-04-26 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Թեոդիկ, Տիպ և տառ, ԿՊ. 1912, էջ 92-95։
  • Լևոնյան Գ., Հայ գիրքը և տպագրության արվեստը, Ե., 1958, էջ 203-208։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 686 CC-BY-SA-icon-80x15.png