Ղրիմի ճգնաժամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Warning
Ուշադրություն, այս էջը կամ բաժինը այլ լեզվով հոդվածի վատ թարգմանություն է։

Դուք կարող եք բարելավել թարգմանությունը։ Օրիգինալ տեքստը կարող եք գտնել ձախ կողմի «այլ լեզուներով» ենթաբաժնում։
Եթե յոթ օրվա ընթացքում բովանդակությունը չվերանայվի, հոդվածը կջնջվի։
Հոդվածը պիտակողին՝ խնդրում ենք տեղադրել այս {{subst:Ծանուցում/Վատ թարգմանություն|Ղրիմի ճգնաժամ}} հաղորդագրությունը հոդվածը ստեղծած մասնակցի քննարկման էջում։
Հոդվածը պիտակվել է՝ 2019,9,19-ին։
Մեքենայական թարգմանությունը ենթակա է ջնջման առանց զգուշացման։

Ղրիմի ճգնաժամ

Ղրիմի ճգնաժամ, հասարակական-քաղաքական իրավիճակի կտրուկ սրումը Ղրիմում 2014 թվականի փետրվարից մինչև մարտ, որն իր հետևից արմատական փոփոխություններ թողեց տարածքի և նրա բնակչության քաղաքական կարգավիճակի վրա:

Այդ իրադարձություններին անմիջականորեն նախորդել է մի քանի ամիս տևած հականախագահական և հակակառավարական ակցիան՝ կայացած 2014 թվականի փետրվարին Ուկրաինայի նախագահի՝ Վիկտոր Յանուկովիչի մասնակցությանբ, որը բազմիցս Ղրիմում որակվել է որպես պետական հեղաշրջում[1]: Նոր իշխանության և նրա կողմնակիցների մի շարք գործողություններ (քվեարկություն Գերագույն ռադայում պետական, լեզվական, քաղաքականության հիմունքների մասին օրենքը չեղյալ հայտարարելու վերաբերյալ, լյուստրացիայի մասին օրենքի պատրաստելը, ակտիվիստների մայդանի հիմնական և քաղաքական գործիչների արմատական հայտարարությունները) հանգեցրին ռուսական հասարակական կազմակերպությունների ակտիվացման և էթնիկ ռուս-ղրիմցիների զգալի մասի Ուկրաինայի նոր ղեկավարության դեմ զորահավաքի, ինչին կարող է նպաստել տեղի ունեցող իրադարձությունների լուսաբանումը Ղրիմի և ռուսական ԶԼՄ-ների կողմից: Հատուկ դիրք է զբաղեցրել ղրիմի թաթարների Մեջլիսը, որը հավակնում էր թաթարների ներկայացուցչական մարմնի դերը: Փետրվարի 21-ից 23-ը նա կազմակերպել է զանգվածային ակցիաներ՝ ի աջակցություն ուկրաինական նոր իշխանություններին:

Ինչպես հայտնի է դարձել ըստ 2015 թվականի մարտին տեսանկարահանված «Ղրիմ. Ճանապարհ դեպի Հայրենիք» ֆիլմի, փետրվարի 22-ից 23-ին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի կարգադրությամբ հատուկ գործողություններ են իրականացվել ուղղված Ուկրաինայի նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչի և նրա ընտանիքի անդամների տարհանմանը անվտանգ վայր Ղրիմի տարածքում: Փետրվարի 23-ի առավոտյան Պուտինի խոսքերով, ուժային գերատեսչությունների ղեկավարների առջև խնդիր է դրված, որպեսզի Ղրիմը վերադարձվի Ռուսաստանին:

Փետրվարի 23-ից 24-ը ռուս աշխարհազորայիների ճնշման տակ իրականացվել է Սևաստոպոլի գործադիր իշխանության մարմինների փոփոխությունը: Փետրվարի 26-ին Մեջլիսի կողմնակիցները և ուկրաինական նոր իշխանությունները փորձել են գրավել Ղրիմի խորհրդարանի շենքը և արգելափակել նրա աշխատանքը: Փետրվարի 27-ի վաղ առավոտյան, ռուսական հատուկ նշանակության ջոկատը զբաղեցրել է Ղրիմի իշխանության մարմինների շենքը: Դրանից հետո Ղրիմի Գերագույն Խորհրդի պատգամավորները, հավաքված խորհրդարանի շենքում, հրաժարական են ուղարկել Անատոլի Մոգիլևայի կառավարությանը, և Ղրիմի նոր կառավարության ղեկավար են նշանակել ռուսական միություն կուսակցության առաջնորդ Սերգեյ Ակսենովային, որը հայտարարել է Ուկրաինայի նոր ղեկավարությունը չճանաչելու մասին և դիմել է Ռուսաստանին Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության տարածքում խաղաղություն և հանգստություն ապահովելու աջակցությոան համար:

Մարտի 1-ին Ռուսաստանի Դաշնության Խորհուրդը բավարարել է նախագահ Վլադիմիր Պուտինի պաշտոնական դիմումը Ուկրաինայի տարածքում ռուսական զորքեր տեղակայելու թույլտվության մասին, չնայած որ այդ ժամանակ նրանք արդեն այնտեղ էին, փաստորեն, օգտագործվել էին: Համապարփակ ռուսական աջակցությամբ, մարտի 16-ին Ղրիմում անցկացվել է Ուկրաինայի Սահմանադրությանը հակասող հանրաքվե Ռուսաստանին միանալու վերաբերյալ, որի պաշտոնական արդյունքների հիման վրա մարտի 17-ին միակողմանի կարգով հռչակվել է Ղրիմի ինքնիշխան Հանրապետություն, որի կազմում ընդգրկվել է Սևաստոպոլը: Մարտի 18-ին, Ռուսաստանի Դաշնությունը և ինքնավար հանրապետությունը ստորագրել են պայմանագիր Ղրիմը Ռուսաստանի կազմի մեջ մտցնելու վերաբերյալ, ըստ որի Ռուսաստանի կազմում ստեղծվել են նոր սուբյեկտներ՝ Ղրիմի Հանրապետություն և դաշնային նշանակության քաղաք Սևաստոպոլ:

ՄԱԿ-ի պետությունների մեծ մասը չի ճանաչել հանրաքվեն: Ուկրաինան, ԱՄՆ-ն, Եվրամիության պետությունները և ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի մի շարք այլ գործընկեր երկրները, ինչպես նաև մի շարք միջազգային կազմակերպություններ և միավորումներ, այդ թվում ՆԱՏՕ-ն, Եվրոպայի Խորհուրդը, ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովը Ռուսաստանի գործողությունները բնութագրել են որպես ագրեսիա, Ուկրաինայի տարածքի մի մասի օկուպացիա և անեքսիա, տարածքային ամբողջականության խախտում։ Ռուսաստանը, իր հերթին, հղում է անում ամրացված կանոնադրական փաստաթղթերում ՄԱԿ-ի ազգերի ինքնորոշման իրավունքը, որը, ըստ Ռուսաստանի դիրքերի, որը իրականացվել է Ղրիմի բնակչության կողմից, «ըմբոստացած» ուժային իշխանափոխության դեմ:

Ըստ արտասահմանյան մի շարք ռազմական փորձագետների, Ղրիմի իրադարձությունների ժամանակ ռուսական բանակը աշխարհին ցույց տվեց ռազմական նոր ձևավորում, որը արևմտյան ռազմական շրջաններում կոչվել է «նոր սերնդի զինյալներ»:

Նախապատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2013 թվականի նոյեմբերի վերջից Ուկրաինայում մեկնարկել են բողոքի ակցիաներ, որոնք առաջ են եկել է կառավարության կողմից Եվրամիության հետ ասոցացման համաձայնագիրը մերժելուց: Ղրիմի քաղաքնեում նույնպես տեղի են ունեցել նման ակցիաներ, սակայն դրանց մասնակիցների թիվը համեմատաբար մեծ չէր, իսկ Ղրիմի Գերագույն Խորհուրդը բազմիցս արտահայտել է իր կտրուկ մերժումը ընդդիմության գործողություններին եւ պահանջել նախագահ Յանուկովիչից կարգի պահպանման համար վճռական միջոցներ ձեռնարկել:

Նոյեմբերի 22-ին Գերագույն Խորհրդի նախագահությունը պաշտպանել է վարչապետի որոշումը՝ կասեցնելու Ուկրաինայի եվրաինտեգրման գործընթացը, հայտնելով լուրջ անհանգստություն ապակառուցողական գործողություններով ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի վերաբերյալ: Նոյեմբերի 27-ին եվրաինտեգրման գորնծըթացի դադարեցումը պաշտպանել է նաև Ղրիմի խորհրդարանը, ով որոշել է «ամրապնդել բարեկամական կապերը Ռուսաստանի Դաշնության տարածաշրջանների հետ» և հորդորելով ղրիմցիներին ուղղել բոլոր ջանքերը Ղրիմի որպես տարածքային կայունության և միջազգային համաձայնության պահպանմանը:

Փետրվարի 18-ից 20-ը Կիևում տեղի է ունեցել դիմակայության կտրուկ սրում հիմնական մայդանի կողմնակիցների միջև, մի կողմից, և ուժային կառույցների աշխատակիցների կողմնակիցների մյուս կողմից ու զոհվել է 109 մայդանցի և 16 ՆԳՆ աշխատակիցներ։ Փետրվարի 21-ին Արևմուտքի երկրների ճնշման տակ նախագահ Յանուկովիչը զիջումների է գնացել և ստորագրել է քաղաքական ճգնաժամի կարգավորման մասին պայմանագիր, դիտարկող, մասնավորապես, անմիջական (երկու օրվա ընթացքում) վերադարձը Սահմանադրության 2004 թվականի փոփոխությունները, սահմանադրական բարեփոխումներ և արտահերթ նախագահական ընտրություններ ոչ ուշ, քան 2014 թվականի դեկտեմբեր: Նույն օրը Յանուկովիչը լքել է Կիևը:

Ռուսաստանի գործողությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուկրաինայում քաղաքական իրավիճակի սրմամբ պայմանավորված, արևմտյան կողմնորուշում նաև բարդացնում էին իրավիճակը: Ղրիմի ռուսամետ գործիջների բողոքի գործողությունները, ռուսաստանի հետ միանալու ձգտումը հարմար առիթ էր Ռուսաստանի համար Ղրիմը իր կազմ վերադարձնելու համար: Փետրվարի 23-ին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հանդիպում ունեցավ Ռուսաստանի անվտանգության ծառայությունների ղեկավարների հետ տալով հատուկ հանձնարարականներ, ամբողջ գիշեր տեղի ունեցած խորհրդակցության ժամանակ քննարկվել է այդ հարցը: Պուտինի հանձնարարականից շատ չանցած փետրվարի 25-ի լույս 26-ի գիշերը ռուսական հատուկ նշանակության ուժերը ներխուժեցին Ղրիմ և իրենց վերահսկողության տակ վերցնում կարևոր ռազմավարական նշանակության շենքեր:

  1. Crimea: Russia’s Little Pawn — «Ukraine and its Western backers still hotly contest the annexation, but it went virtually unchallenged by the Ukrainian military. Ukrainian troops who were on the peninsula before the annexation either defected to the Russian military or returned to Ukraine. And though the near-unanimous results of the referendum raised suspicions in the West, the reality is that most of Crimea’s inhabitants wanted to become part of Russia. Crimea has traditionally been the most pro-Russian part of Ukraine, and many on the peninsula viewed Yanukovich’s ouster as a coup orchestrated and supported by Western powers»

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]