Ձյալդովո (ճամբար)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Museum Silhouette.svg
Ձյալդովո
լեհ.՝ Działdowo, գերմ.՝ Soldau
Działdowo - Monument to victims of KL Soldau.jpg
Ձյալդովո համակենտրոնական ճամբարի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան
Տեսակհամակենտրոնացման ճամբար
Այլ անվանումԶոլդաու
ԵրկիրԼեհաստան
ՏեղագրությունՁյալդովո
ՎայրՁյալդովո
Ղեկավար կազմակերպությունՍՍ
Կառուցման սկիզբ1939
Հիմնադրված է1939
Սկսել է աշխատել1939 թվականի ձմեռ
Փակվել է1945 թվականի հունվար
Կարգավիճակավերված
ԻրադարձություններՀոլոքոստ
Կոորդինատներ: 53°15′4.4424000999879″ հս․ լ. 20°9′49.896000099999″ ավ. ե. / 53.251234000027771742° հս․. լ. 20.16386000002777834° ավ. ե. / 53.251234000027771742; 20.16386000002777834

Ձյալդովո կամ Զոլդաու (լեհ.՝ Działdowo, գերմ.՝ Soldau), նացիստական համակենտրոնացման ճամբար։ Այն ստեղծվել է 1939 թվականի ձմռանը օկուպացված Լեհաստանի Ձյալդովո քաղաքում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին այս ճամբարում կալանավորվել են 30 հազար մարդիկ, որոնցից 13 հազարին սպանել են։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձյալդովո համակենտրոնացման ճամբարը հիմնվել է 1939 թվականին: Այն գտնվում էր Ռեյնհարդ Հայդրիխի տնօրինության տակ։ Ձյադովոն օգտագործվում էր ոչ միայն որպես տարանցիկ ճամբար, այլև հանդիսանում էր աշխատանքային համակենտրոնացման ճամբար[1]։ «Т-4» ծրագրավորած գործողության արդյունքում դեպի Ձյալդովո արտաքսվեցին հոգեկան հիվանդությամբ տառապողներին մոտակա կլինիկաներից։ Սկսած 1940 թվականի մայիսի 21-ից մինչև հունիսի 8-ը Հերբերտ Լանգի վարչակազմը սպանեց 1․558 հիվանդների գազային ավտոմոբիլներում՝ գազվագեններում[2][3]։

1941 թվականի ամռանը Ձյալդովոն վերակառուցվեց որպես աշխատանքային ճամբար, որտեղ կալանավորներին ստիպում էին աշխատել դաշտերում։ Ձյալդովո համակենտրոնացման ճամբարը փակվել է 1945 թվականի հունվարին[4]։

Հայտնի կալանավորներից այստեղ պահվում էին՝

  • Անտոնի Յուլիան Նովովեսկի (1858-1941) — Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու երանելի, եպիսկոպոս, պատմաբան, մարտիրոս[5]
  • Լեոն Վետմանսկի (1886-1941) — եպիսկոպոս[5][6]
  • Մեչիսլավա Կովալսկայա (1902-1941) — Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու երանելի

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Henry Friedlander. The Origins of Nazi Genocide: From Euthanasia to the Final Solution. The University of North Carolina Press, 1997. ISBN 0-8078-4675-9
  2. The Simon Wiesenthal Center. «Responses to Revisionist Arguments»
  3. Jewish Virtual Library. «The Development of the Gas-Van in the Murdering of the Jews»
  4. Keom.de. «Deutschland — ein Denkmal — ein Forschungsauftrag 1996 bis…»
  5. 5,0 5,1 Document 3264-PS. Nazi Conspiracy and Aggression, Volume V. US Government Printing Office, Washington DC: 1946, pp. 1018—1029.
  6. История католической церкви в России, history.catholicspb.ru Կաղապար:Проверено

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Christopher Browning (2004). The Origins of the Final Solution : The Evolution of Nazi Jewish Policy, September 1939 – March 1942 (With contributions by Jürgen Matthäus), Lincoln : University of Nebraska Press.
  • Zygmunt Gertner: Koszmar: wspomnienia, relacje, dokumenty. Mława 2003. 83-917871-0-9
  • Przewodnik po upamiętnionych miejscach... ROPWiM, Warszawa 1966 r. s.269-260
  • B. Machcewicz: Różne strony życia czyli czego nie zawierała teczka 5786. w KC PZPR. Warszawa "Ypsylon" 1999, 83-85135-92-8
  • Tadeusz Pulcyn: Do nieba przez Działdowo. Warszawa 2000, 83-87229-80-6
  • Wiesław Wielopolski: Pamięci zamurowanych żywcem. "Tylko Polska", nr 37(209)/2004 – 9–15.09.2004