Հսկա մուրճագլուխ շնաձուկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հսկայական շնաձուկ-մուրճ
Հսկա մուրճագլուխ շնաձուկ
Sphyrna mokarran
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Քորդավորներ
Դաս Կռճիկային ձկներ
Վերնակարգ Շնաձկներ
Կարգ Մուրճագլուխ շնաձկներ
Ընտանիք Հսկայական շնաձուկ-մուրճ
Լատիներեն անվանում
Sphyrna mokarran
Rüppell, 1837
Հոմանիշներ

Հատուկ պահպանություն
Արեալ
պատկեր

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Հսկայական շնաձուկ-մուրճ, կամ Հսկայական մուրճագլուխ,[1] (լատ.՝ Sphyrna mokarran[2][3]) Կենդանիների թագավորության, Քորդավորների տիպի, Կռճիկային ձկների դասի, Շնաձկների դասի, Մուրճագլուխ շնաձկների կարգի շնաձուկ:

Հսկայական մուրճագլուխների առավելագույն երկարությունը կազմում է 6,1 մետրը: Այս ձկները բնակվում են հիմնականում արևադարձային և մերձարևադարձային կլիմայական գտիների ծովերում և օվկիանոսներում:

Այս կենդանիները, ի տարբերություն մյուս շնաձկների քթի առջևի եզրին ունեն մուրճանման ելուստ, որի շնորհիվ նրանք վնաս են հասցնում իրենց զոհին: Այդ առջևի ելուստի անունից է առաջացել նաև կենդանու անվանումը` «Հսկայական շնաձուկ-մուրճ»:

Մուրճագլուխների առջևի մուրճը շատ թանկարժեք է, այդ իսկ պատճառով այս ձկնատեսակները հաճախ դառնում են որսագողության զոհ: Շնաձկների այս տեսակները հազվադեպ են հարձակվում մարդկանց վրա, իսկ կենսաբանորեն դասվում են վտանգված կենդանատեսակների թվին:

Սեռահասուն շնաձկները ծննդաբերում են երկու տարին մեկ անգամ և ծնում կենդանի ծագ: Յուրաքանչյուր ծննդաբերության ժամանակ ծնվում են մոտ 55 նորաձին շնաձկներ: Տարածված են երեք օվկիանոսներում` Խաղաղ, Ատլանտյան և Հնդկական:

Տաքսոնոմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հսկայական շնաձուկ-մուրճը առաջին անգամն նկարագրվել է, որպես Zygaena mokarran` 1837 թվականին: Այն առաջին անգամ հայտնաբերել է գերմանացի բանգետ Էդուարդ Ռյուպտելի կողմից: Կենդանուն տրված առաջին անվանումը եղել է Sphyrna mokarran, սակայն ավելի քան 200 տարի հետո կենդանին վերանվանվեց Sphyrna tudes[4]: Այն հորինվել է 1822 թվականին: Առաջին անգամ այս կենանին գտնվել է Կարմիր ծովում և ունեցել է 2,5 մետր երկարություն:

Կենդանիների շրջանում անցկացված ֆիզիոլոգիական և մորֆոլոգիական հետազոտությունները և ԴՆԹ-ի ռեցիպիենտը հաստատեցին նրանց կապը շնաձկների հետ: Այս ձկների ամենամոտ արյունակից շնաձկները համարվում են Սովորական շնաձուկ-մուրճը (Spyrna zygaena) և Բրոնզե մուրճագլուխը (Spyrnha lewini):

Այս կենդանիները ունեն նաև որոշ արյունակցական կապ Մեծագլուխ շնաձուկ-մուրճի (Eusphyra blochii) հետ:

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հսկայական շնաձուկ-մուրճ
Հսկայական շնաձուկ-մուրճը ծովում

Հսկայական շնաձուկ-մուրճի մարմինը համաչափ է: Ատամները եռանկյունաձև են, մանր և սուր: Յուրաքանչյուր ծնոտի կողմում կան 16-ից 17 ատամ: Մարմնի գունավորումը գորշ մոխրագույն է: Տարիքի հետ մեկտեղ գունավորումը բացանում է:

Շնաձկների մարմնի միջին երկարությունը կազմում է 3,5 մետր, իսկ զանգվածը` ավելի քան 290 կգ: Էգերը ի տարբերություն արուների համեմատաբար ավելի մեծ են չափսերով, սակայն արուները ավելի ուժեղ են: Մի անգամ Նոր Զելանդիայի ափերի մոտից հայտնաբերվել է 7 մետր և 89 սմ երկարությամբ և 363 կգ զանգվածով մուրճագլուխ[5]:

Չնայած դրա, այդ չափսերը չեն համարվում այս առանձնյակների առավելագույն չափսերը: 2010 թվականի ամռանը Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Ֆլորիդա նահանգում հայտնաբերվել է 453,6 կգ քաշով շնաձուկ[6], որը համարվել է աշխարհի ամենամեծ Հսկայական շնաձուկ-մուրճը:

Բացի այդ դեպքերից, 2006 թվականին նույն Ֆլորիդայում բռնվել է 580 կգ քաշով 5,5 մետր երարությամբ էգ շնաձուկ[7], սակայն նա չի համարվել ամենածանր մուրճագլուխը:

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարածված են ամբողջ արևադարձային և մերձարևադարձային կլիմայական գոտիներում և տարածված են երեք խոշոր օվկիանոսներում (Խաղաղ օվկիանոս, Ատլանտյան օվկիանոս, Հնդկական օվկիանոս) և տարբեր ջրատարածություննեում (Հյուսիսային Կարոլինայից Ուրուգվայ, Մեքսիկական ծոց, Կարիբյան ծով, Միջերկրական ծով և այլն):

Ապրում են Մարոկկոյից Սենեգալ և Խաղաղ օվկիանոսից մինչև Ռյուկյու կղզիներ ընկած հատվածը: Տարածված են նաև Պերուում, Գամբիայում, Գվինեայում, Մավրիտանիայում, Սիեռա Լեոնեում, Արևմտյան Սահարայում և այլ խաղաղօվկիանոսյան տիրույթներում:

Ամենաշատ քանակությամբ մուրճագլուխներ ապրում են Ֆրանսիական Պոլինեզիայի, Ավստրալիայի, Նոր Զելանդիայի և Օվկիանիայի մյուս անդրծովյան հատվածներում: Ամենամեծ խորությունը, որտեղ կարող են բնակվել ձկները, դա 80 մետրն է: Կենդանիներին բնորոշ է սեզոնային միգրացիան:

Կենսաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարսողական համակարգ և սննդակարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հսկայական շնաձուկ-մուրճը ակտիվ գիշատիչ է: Նրա սննդակարգը բազմազան է: Նրանք սնվում են խեցգետիններով, օմարներով, կաղամարներով, ութոտնուկներով և բազմատեսակ Ոսկրային ձկներով (տարպոններ, սարդինա, գորտաձուկ, սպորավոր ձկներ, էլեկտրաձկներ, ծիածանաձուկ, ոզնի-ձուկ և այլն): Բացի դրանից կարող է ուտել նաև փոքրիկ շնաձկներ և դելֆիններ:

Այս կենդանիները ամենակեր են: Նրանց ստամոքսում հայտնաբերել են մինչև 50 ծովային կատուներ և ձկներ: Որսի ժամանակ նրանք հաճախ սնվում են նաև թունավոր ճառագայթաձկներով, որը վտանգավոր է մարդու համար:

Չնայած դրան, դրանք կարող են ուտել մինչև մի քանի թունավոր ձուկ և ընդհանրապես ոչինչ չզգալ: Այդպիսի շնաձկան օրինակ հայտնաբերվել է Ֆլորիդայում: Հետազոտությունների ժամանակ շնաձկների բերանում հայտնաբերվել է մինչև 96 թունավոր և ծակող ձկներ:

Հսկայական շնաձուկ-մուրճ որսի է դուրս գալիս հիմնականում լուսաբացին: Ֆլորիդայում գտել են շնաձկներ, որոնք մեծ հեռավորությունից զգալով մարդու հոտը միանգամից փախչել են և հենց դա էլ վկայում է այն մասին, թե որքան ուժեղ է նրանց հոտառությունը:

Կառուցվածքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարմինը պատվածէ էմալապատ ատամիկներ ունեցող թիթեղիկներով: Խռիկային կափարչներ և լողափանփուշտ չունեն, իսկ լողակները ունեն հորիզոնական դասավորվածություն, պոչի լողակն անհավասարաբիլթ է, կմախքը կռճիկային է, քորդան պահպանվում է ամբողջ կյանքի ընթացքում:

Մարմնի յուրաքանչյուր կողմում դասավորված են ովով 5-7 կռճիկային ճեղքեր: Իսկ այդ ճեղքերը իրենց հերթին բացվում են դեպի դուրս: Շնաձկների մարմինը կազմված է միմյանց անշարժ միացած 3 բաժիններից` [[գլուխ], իրան (կենսաբանություն) և պոչ:

Գլխի սահմանը խռիկային ճեղքերը կամ կափարիչներն են, իսկ իրանի և պոչի սահմանը` հետանցքը: Վերնամաշկի վրա կան բազմաթիվ գեղձեր, որոնցում արտադրված լորձը թուլացնում է ջրի հետ շփման ուժը և մաշկը պարունակում է արտաքին մանրէներից և այլ վնասներից:

Հսկայական շնաձուկ-մուրճի վերջույթները լեղակներն են: Կրծքային և փորային զույգ լողակները կատարում են ջրում մարմնի դիրքի պահպանման, դանդաղորեն տեղաշարժի, կանգի, շրջադարձի և հավասարակշռության դեր:

Մեջքի, ենթապոչի և պոչի կենտ լողակները կատարում են ղեկի և տեղաշարժման գործառույթ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Линдберг, Г. У., Герд, А. С., Расс, Т. С. Словарь названий морских промысловых рыб мировой фауны. — Ленинград: Наука, 1980. — С. 44. — 562 с.
  2. Жизнь животных. Том 4. Ланцетники. Круглоротые. Хрящевые рыбы. Костные рыбы / под ред. Т. С. Расса, гл. ред. В. Е. Соколов. — 2-е изд. — М.: Просвещение, 1983. — С. 39. — 575 с.
  3. Губанов Е. П., Кондюрин В. В., Мягков Н. А. Акулы Мирового океана: Справочник-определитель. — М.: Агропромиздат, 1986. — С. 163. — 272 с.
  4. Bester, Cathleen. Biological Profiles: Great Hammerhead. Florida Museum of Natural History Ichthyology Department. Retrieved on October 18, 2008
  5. Акула-молот (Sphyrna zygaena)
  6. Самая большая пойманная акула
  7. «Record Hammerhead Pregnant With 55 Pups». Discovery News. Associated Press. July 1, 2006. Retrieved October 18, 2008

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]