Հուշադրամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Միացյալ Նահանգների երկու հարյուր ամյակի քառորդ դոլարը իսկական հուշադրամի օրինակ է:
Եգիպտոսի Թութանհամոն թագավորի մեկ ֆունտ մետաղադրամը կարող է դասակարգվել ավելի ճիշտ որպես թեմատիկ, այլ ոչ թե հուշադրամ:

Հուշադրամներ, մետաղադրամներ են, որոնք թողարկվել են հիշատակելու որևէ բացառիկ իրադարձություն կամ թեմա։ Աշխարհի հուշադրամների մեծամասնությունը թողարկվել է 1960-ական թվականներից, չնայած որ կան ավելի վաղ ամսաթվի հուշադրամների բազմաթիվ օրինակներ։ Այդպիսի մետաղադրամներն ունեն հստակ դիզայն, հղում կատարելով այն առիթին, որի համար դրանք թողարկվել են։ Այս կատեգորիայի շատ մետաղադրամներ ծառայում են որպես միայն հավաքորդների առարկաներ, թեև որոշ երկրներ հուշադրամներ են թողարկում նաև կանոնավոր շրջանառության համար։ Թեմատիկ մետաղադրամների մեծ մասը շարունակաբար թողարկվում է` հատուկ նշելով հին հուշարձանները կամ վայրերը, պատմական անձանց, վտանգված տեսակները և այլն։ Այն ժամանակ, երբ թեմատիկ մետաղադրամները կարող են հնարավոր դարձնել կամ չդարձնել հիշատակի որևէ կոնկրետ իրադարձություն կամ հոբելյան, հուշադրամների և թեմատիկ մետաղադրամների միջև տարբերությունը հաճախ նսեմացվում է կամ անտեսվում։

Ենթակատեգորիաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մետաղադրամները կարող են լինել հետևյալ երեք տեսակներից մեկը.

Կանոնավոր թողարկված մետաղադրամները ամեն օր առևտրի մեջ օգտագործվող սովորական մետաղադրամներն են և սովորաբար թողարկվում են միևնույն դիզայնով, մի քանի տարի, օրինակ, եվրոյի մետաղադրամները։

Շրջանառվող հուշադրամները նախատեսված են առևտրի մեջ օգտագործելու համար, սակայն դիզայնը թողարկվում է սահմանափակ ժամանակով, նախատեսված է հատուկ ուշադրություն հրավիրել կոնկրետ իրադարձության կամ անձի վրա։ Օրինակները ներառում են 2 եվրո հուշադրամները կամ ԱՄՆ 50 նահանգների քառորդներ։

Չշրջանառվող օրինական վճարամիջոցները մետաղադրամներ են, որոնք օրինական վճարամիջոց են և այդպիսով կարող են տեսականորեն օգտագործվել ապրանքներ կամ ծառայություններ ձեռք բերելու համար, բայց դրանք նախատեսված չեն օգտագործման համար։ Փոխարենը, դրանք նախատեսված են միայն որպես հուշանվերներ, որոնք հաճախ արտադրվում են ոսկու կամ արծաթի տեսքով պրուֆ հղկմամբ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հռոմեական կայսր Լուցիոս Վերոսի (161-169) թագավորության ժամանակ հատված մետաղադրամ, որը պատրաստվել էր ի պատիվ Պարթևստանի Վոլոգեզ IV-ի դեմ տարած հաղթանակը: Դարձերեսին պատկերված է Հայաստանի սգո անձնավորումը:

Պատմականորեն ցանկացած պետության կողմից թողարկված մետաղադրամները միշտ էլ արտացոլում են ընթացիկ քաղաքական կամ տնտեսական իրավիճակը։ Շատ հին և մինչ ժամանակակից մետաղադրամները, անշուշտ, հիշատակում են տվյալ ժամանակվա իրադարձությունները։ Օրինակ, հռոմեական մետաղադրամները հաճախ վկայակոչում են ռազմական արշավանքները և թշնամու ուժերի պարտությունը։ Այս դարձերեսային տիպերը հաճախ խորհրդանշական կերպով ներկայացնում էին վերջին ժամանակները Հռոմեական կայսրության նվաճած տարածքների ենթակայությունը։ Նման մետաղադրամները հնագույն քաղաքական քարոզչության օրինակներ են։ Հռոմեական կայսրությունը կարող է ներկայացված լինել հպարտ մարտիկի տեսքով, որը «բարձրացնում է» կարճահասակ անձի, որը ներկայացնում է պարտված թշնամուն։

Պատմության ընթացքում մետաղադրամները սովորաբար թողարկվում են հատուկ առիթներով, առանց անպայմանորեն այդ առիթը բացահայտորեն հիշատակելով։ Որոշ դեպքերում ժամանակավոր դդրամներ թողարկվել են անբարենպաստ պայմաններում, ինչպիսիք են շրջափակման մեջ գտնվող քաղաքը։ Նման արտակարգ դրամներ թողարկվել են Վիեննայում 1529 թվականին, իսկ քաղաքը շրջապատված էր Օսմանյան կայսրության զորքերի կողմից։ Այդ պայմանների հետ կապված, այդպիսի մետաղադրամները հաճախ արտադրվում են քառակուսի , այլ ոչ թե կլոր ֆլանների վրա (ավելի հեշտ է և արագ` քառակուսի ֆլան արտադրել, քան կլոր)։ Այս դարաշրջանի եվրոպական քառակուսի մետաղադրամները հայտնի են իրենց գերմանական կլիպպա «klippe» անունով։ Մետաղադրամները կարող են նաև թողարկվել ռազմական արշավի ֆինանսավորման հատուկ նպատակով կամ ֆեոդալ տիրոջ կողմից իր անկախության համար տրված հարկի կամ պատերազմական հատուցումների վճարման համար։

Վերջին հարյուրամյակների ընթացքում հատուկ պատրաստված մետաղադրամները թողարկվել են նոր միապետի թագադրման հռչակման համար։ Նման մետաղադրամները հայտնի են որպես «մեծ» մետաղադրամներ։ Այս տեսակի մետաղադրամներ են թողարկվել Հնդկաստանում մոնղոլական դարաշրջանում («nisar» մետաղադրամներ), և Եվրոպայում աբսոլյուտիզմի դարաշրջանում։ Եվրոպայում այդպիսի մետաղադրամները բաժանում էին արքայական կառույցից հասարակությունից ուշադրություն եւ ծափահարություններ ձեռք բերելու համար։ Շվեդիայում այս տեսակի մետաղադրամները թողարկվեցին 1873 թվականին (հայտնի է որպես «kastpenning»):

1912 թվականին հատված 2 դանիական կրոն մետաղադրամ, որը հիշատակում է Դանիայի թագավոր Քրիստիան X-ի գահ բարձրանալը այդ տարում: Դարձերեսին պատկերված է թագավորի հայր Ֆրեդերիկ VIII-ը:
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հաղթանակի 20-ամյակը նշող 1965 թվականի խորհրդային ռուբլին: Հատվել է 60 միլիոն մետաղադրամ և շրջանառվել որպես կանոնավոր արժույթ:

Չշրջանառվող հուշադրամների նշանակությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մետաղադրամի հավաքորդները հաճախ բաժանում են չշրջանառվող օրինական վճարամիջոցի հարաբերական արժեքներով։ Շատ երկրներ թողարկում են խոշոր քանակությամբ շրջանառության մեջ չմտնող օրինական վճարամիջոց բացառապես որպես շահույթ ցուցադրած արտադրություն։ Իրադարձությունները, որոնք նշում են այդ մետաղադրամները, հաճախ ընտրվում են ընկալվող շուկայից, այլ ոչ թե երկրի համար նշանակալի իրադարձություններից։ Քննադատները նշում են, որ շրջանառվող մետաղադրամները նպատակ ունեն ցուցադրել այն երկրի մշակույթը, որը թողարկում է դրանք, և, հետևաբար, ունեն պատմական հետաքրքրություն։ Կողմնակիցները նշում են, որ չշրջանառվող մետաղադրամները հաճախ օգտագործվում են ցուցադրելու դրամահատության ձևի և տեխնոլոգիայի արվեստը։ Չշրջանառվող մետաղադրամների համար մշակված տեխնոլոգիան տեղափոխվել է շրջանառության համար թողարկումներ. գունավոր մետաղադրամներն առաջին անգամ թողարկվել են որպես չշրջանառվող օրինական վճարամիջոց, սակայն Կանադան վերջերս վերջերս գունավոր հուշադրամներ է թողարկել (թեև սահմանափակ) շրջանառության համար։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուշադրամներ ըստ տարածաշրջանների.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]