Հուշադրամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Միացյալ Նահանգների երկու հարյուր ամյակի քառորդ դոլարը իսկական հուշադրամի օրինակ է:
Եգիպտոսի Թութանհամոն թագավորի մեկ ֆունտ մետաղադրամը կարող է դասակարգվել ավելի ճիշտ որպես թեմատիկ, այլ ոչ թե հուշադրամ:

Հուշադրամներ, մետաղադրամներ են, որոնք թողարկվել են հիշատակելու որևէ բացառիկ իրադարձություն կամ թեմա: Աշխարհի հուշադրամների մեծամասնությունը թողարկվել է 1960-ական թվականներից, չնայած որ կան ավելի վաղ ամսաթվի հուշադրամների բազմաթիվ օրինակներ: Այդպիսի մետաղադրամներն ունեն հստակ դիզայն, հղում կատարելով այն առիթին, որի համար դրանք թողարկվել են: Այս կատեգորիայի շատ մետաղադրամներ ծառայում են որպես միայն հավաքորդների առարկաներ, թեև որոշ երկրներ հուշադրամներ են թողարկում նաև կանոնավոր շրջանառության համար: Թեմատիկ մետաղադրամների մեծ մասը շարունակաբար թողարկվում է` հատուկ նշելով հին հուշարձանները կամ վայրերը, պատմական անձանց, վտանգված տեսակները և այլն: Այն ժամանակ, երբ թեմատիկ մետաղադրամները կարող են հնարավոր դարձնել կամ չդարձնել հիշատակի որևէ կոնկրետ իրադարձություն կամ հոբելյան, հուշադրամների և թեմատիկ մետաղադրամների միջև տարբերությունը հաճախ նսեմացվում է կամ անտեսվում:

Ենթակատեգորիաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մետաղադրամները կարող են լինել հետևյալ երեք տեսակներից մեկը.

Կանոնավոր թողարկված մետաղադրամները ամեն օր առևտրի մեջ օգտագործվող սովորական մետաղադրամներն են և սովորաբար թողարկվում են միևնույն դիզայնով, մի քանի տարի, օրինակ, եվրոյի մետաղադրամները:

Շրջանառվող հուշադրամները նախատեսված են առևտրի մեջ օգտագործելու համար, սակայն դիզայնը թողարկվում է սահմանափակ ժամանակով, նախատեսված է հատուկ ուշադրություն հրավիրել կոնկրետ իրադարձության կամ անձի վրա: Օրինակները ներառում են 2 եվրո հուշադրամները կամ ԱՄՆ 50 նահանգների քառորդներ:

Չշրջանառվող օրինական վճարամիջոցները մետաղադրամներ են, որոնք օրինական վճարամիջոց են և այդպիսով կարող են տեսականորեն օգտագործվել ապրանքներ կամ ծառայություններ ձեռք բերելու համար, բայց դրանք նախատեսված չեն օգտագործման համար: Փոխարենը, դրանք նախատեսված են միայն որպես հուշանվերներ, որոնք հաճախ արտադրվում են ոսկու կամ արծաթի տեսքով պրուֆ հղկմամբ:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հռոմեական կայսր Լուցիոս Վերոսի (161-169) թագավորության ժամանակ հատված մետաղադրամ, որը պատրաստվել էր ի պատիվ Պարթևստանի Վոլոգեզ IV-ի դեմ տարած հաղթանակը: Դարձերեսին պատկերված է Հայաստանի սգո անձնավորումը:

Պատմականորեն ցանկացած պետության կողմից թողարկված մետաղադրամները միշտ էլ արտացոլում են ընթացիկ քաղաքական կամ տնտեսական իրավիճակը: Շատ հին և մինչ ժամանակակից մետաղադրամները, անշուշտ, հիշատակում են տվյալ ժամանակվա իրադարձությունները: Օրինակ, հռոմեական մետաղադրամները հաճախ վկայակոչում են ռազմական արշավանքները և թշնամու ուժերի պարտությունը: Այս դարձերեսային տիպերը հաճախ խորհրդանշական կերպով ներկայացնում էին վերջին ժամանակները Հռոմեական կայսրության նվաճած տարածքների ենթակայությունը: Նման մետաղադրամները հնագույն քաղաքական քարոզչության օրինակներ են: Հռոմեական կայսրությունը կարող է ներկայացված լինել հպարտ մարտիկի տեսքով, որը «բարձրացնում է» կարճահասակ անձի, որը ներկայացնում է պարտված թշնամուն:

Պատմության ընթացքում մետաղադրամները սովորաբար թողարկվում են հատուկ առիթներով, առանց անպայմանորեն այդ առիթը բացահայտորեն հիշատակելով: Որոշ դեպքերում ժամանակավոր դդրամներ թողարկվել են անբարենպաստ պայմաններում, ինչպիսիք են շրջափակման մեջ գտնվող քաղաքը: Նման արտակարգ դրամներ թողարկվել են Վիեննայում 1529 թվականին, իսկ քաղաքը շրջապատված էր Օսմանյան կայսրության զորքերի կողմից: Այդ պայմանների հետ կապված, այդպիսի մետաղադրամները հաճախ արտադրվում են քառակուսի , այլ ոչ թե կլոր ֆլանների վրա (ավելի հեշտ է և արագ` քառակուսի ֆլան արտադրել, քան կլոր): Այս դարաշրջանի եվրոպական քառակուսի մետաղադրամները հայտնի են իրենց գերմանական կլիպպա «klippe» անունով: Մետաղադրամները կարող են նաև թողարկվել ռազմական արշավի ֆինանսավորման հատուկ նպատակով կամ ֆեոդալ տիրոջ կողմից իր անկախության համար տրված հարկի կամ պատերազմական հատուցումների վճարման համար:

Վերջին հարյուրամյակների ընթացքում հատուկ պատրաստված մետաղադրամները թողարկվել են նոր միապետի թագադրման հռչակման համար: Նման մետաղադրամները հայտնի են որպես «մեծ» մետաղադրամներ: Այս տեսակի մետաղադրամներ են թողարկվել Հնդկաստանում մոնղոլական դարաշրջանում («nisar» մետաղադրամներ), և Եվրոպայում աբսոլյուտիզմի դարաշրջանում: Եվրոպայում այդպիսի մետաղադրամները բաժանում էին արքայական կառույցից հասարակությունից ուշադրություն եւ ծափահարություններ ձեռք բերելու համար: Շվեդիայում այս տեսակի մետաղադրամները թողարկվեցին 1873 թվականին (հայտնի է որպես «kastpenning»):

1912 թվականին հատված 2 դանիական կրոն մետաղադրամ, որը հիշատակում է Դանիայի թագավոր Քրիստիան X-ի գահ բարձրանալը այդ տարում: Դարձերեսին պատկերված է թագավորի հայր Ֆրեդերիկ VIII-ը:
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հաղթանակի 20-ամյակը նշող 1965 թվականի խորհրդային ռուբլին: Հատվել է 60 միլիոն մետաղադրամ և շրջանառվել որպես կանոնավոր արժույթ:

Չշրջանառվող հուշադրամների նշանակությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մետաղադրամի հավաքորդները հաճախ բաժանում են չշրջանառվող օրինական վճարամիջոցի հարաբերական արժեքներով: Շատ երկրներ թողարկում են խոշոր քանակությամբ շրջանառության մեջ չմտնող օրինական վճարամիջոց բացառապես որպես շահույթ ցուցադրած արտադրություն: Իրադարձությունները, որոնք նշում են այդ մետաղադրամները, հաճախ ընտրվում են ընկալվող շուկայից, այլ ոչ թե երկրի համար նշանակալի իրադարձություններից: Քննադատները նշում են, որ շրջանառվող մետաղադրամները նպատակ ունեն ցուցադրել այն երկրի մշակույթը, որը թողարկում է դրանք, և, հետևաբար, ունեն պատմական հետաքրքրություն: Կողմնակիցները նշում են, որ չշրջանառվող մետաղադրամները հաճախ օգտագործվում են ցուցադրելու դրամահատության ձևի և տեխնոլոգիայի արվեստը: Չշրջանառվող մետաղադրամների համար մշակված տեխնոլոգիան տեղափոխվել է շրջանառության համար թողարկումներ. գունավոր մետաղադրամներն առաջին անգամ թողարկվել են որպես չշրջանառվող օրինական վճարամիջոց, սակայն Կանադան վերջերս վերջերս գունավոր հուշադրամներ է թողարկել (թեև սահմանափակ) շրջանառության համար:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուշադրամներ ըստ տարածաշրջանների.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]