Հունաստանի հավանական հեռացումը Եվրագոտուց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս հոդվածը Հունաստանի Եվրոպական գոտուց հեռանալու հավանականությունների մասին է: Չշփոթե՛լ «Բրեքսիթի»՝ Միացյալ Թագավորության Եվրոպական Միությունից դուրս գալու հետ
«Հունաստանը հեռանում է Եվրոպական միությունից» խորագրով լուսանկար։

Հունաստանի հավանական հեռացումը Եվրոպական գոտուց կամ առավել հայտնի է որպես «Գրեքսիթ», քաղաքական իրադարձությունների շղթա Հունաստանի Հանրապետությունում, որի արդյունքում երկիրը հասնում էԵվրոպական միությունից դուրս գալու շեմին: Այն կարելի է համարել Հունաստանի տնտեսական և աշխարհաքաղաքական ճգնաժամի գլխավոր հետևանքներից մեկը: «Գրեքսիթ» եզրը օգտագործվում է հիմնականում անգլալեզու գրականության մեջ: «Գրեքսիթ» տերմինի հեղինակներն էին Ուիլյամ Բույտերը և Իբրահիմ Ռաբարին: Այն առաջադրվել է 2012 թվականի փետրվարի 6-ին: Այս եզրը կազմված է անգլերեն «Հունաստան» (անգլ.՝ Greece) և «ելք» (անգլ.՝ exit) բառերի առաջին վանկերից:

Հունաստանը առաջին երկրներից էր, որ անդամակցել է համաեվրոպական Եվրոպական միությունը (1981 թվականից): Եվրոպական միությունից դուրս գալու անհրաժեշտությունը Հունաստանում առաջանում է 2013-2014 թվականներին, մինչդեռ այդ ձգտումն իր գագաթնակետին է հասնում 2015 թվականի հունիս-հուլիսին: Երկրում բռնկված տնտեսական ճգնաժամի հաղթահարումը հույները կապում էին Եվրոպական միության անդամ գերտերությունների հետ: Ներքին խնդիրների հաղթահարման նպատակով Հունաստանը դիմում է արտաքին ֆինանսական օգնությանը: Արդյունքում աճում է օտար երկրների ֆինանսատնտեսական ազդեցությունը Հունաստանում:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախապատմություն՝ Եվրոպական Միություն և Հունաստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եվրոն ներմուծվել է 2002 թվականին՝ փոխարինելով 12 պետության ազգային արատարժույթին։ Մինչ օրս միացել են ևս յոթ երկիր։

Եվրոպական Միությունը պաշտոնապես հիմնադրվել է Մաաստրիխտի պայմանագրի (որի հիմնական ճարտարապետներն էին Հելմուտ Կոլը և Ֆրանսուա Միտտերանը) ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ 1993 թվականի նոյեմբերի 1[1]: Պայմանագիրը նաև Եվրոպական տնտեսական համագործակցությանը տվել է Եվրոպական համագործակցություն անվանումը, չնայած նրան, որ այն մինչև պայմանագիրը արդեն այդպես էր նշվում։

Հունաստանը Եվրոպական Միության անդամ է դարձել 1981 թվականին: Այդ թվականին Եվրոպական Միության կազմում էին միայն համահիմնադիր երկրներ Բելգիան, Գերմանիան, Իտալիան, Լյուքսեմբուրգը, Նիդերլանդները, Ֆրանսիան և 1973 թվականին միացած Դանիան, Մեծ Բրիտանիան և Իռլանդիան:

2009 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Լիսաբոնի պայմանագիրը ուժի մեջ մտավ և վերափոխեց Եվրոպական Միության շատ ասպեկտներ։ Մասնավորապես՝ փոխեց Եվրոպական Միության իրավական կառուցվածքը, ստեղծվեց Եվրոպական խորհրդի մշտական նախագահի պաշտոն, որն առաջին անգամ զբաղեցրել է Հերման Վան Ռոմպեյը, ուժեղացվեց ԵՄ արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հարցերով գերագույն հանձնակատարի դիրքը[2]։ 2012 թվականին Եվրոպական Միությունը ստացել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ՝ «Եվրոպայում մարդու իրավունքների, ժողովրդավարության, հաշտեցման և խաղաղության առաջխաղացմանը նպաստելու համար»[3]։

Հունաստանը Եվրոպական Միության ակտիվ անդամ պետություններից է: Երկրի և Եվրոպական Միության հարաբերություններն ունեն խոր արմատներ, որոնց մասին խոսում են նրանց միջև կնքված արտաքին և ներքին պայմանագրերը և փոխհամաձայնության փաստաթղթերը:

Հունաստանի մայրաքաղաք Աթենքը համարվում է Եվրոպական Միության վեցերորդ խոշորագույն քաղաքը: Բրեքսիթի գործողութունից հետո (երբ Մեծ Բրիտանիան դուրս եկավ ԵՄ-ի կազմից) այն մեկ հորիզոնականով բարձրացավ վեր՝ դառնալով հինգերորդը:

Հունարենը Եվրոպական Միության պաշտոնական լեզուներից մեկն է: ԵՄ կարևոր փաստաթղթերը, օրինակ՝ օրենսդրությունը, թարգմանվում է բոլոր պաշտոնական լեզուներով։

Հունաստանի ճգնաժամը խոր հետք թողեց ԵՄ-Հունաստան հարաբերությունների վրա: Եվրոպական Միության անդամ երկրները Գերմանիայի գլխավորությամբ սկսեցին վարկեր տրամադրել երկրի բարեկեցության համար, որը տարեց տարի ավելացավ: Արդյունքում՝ ավելացավ օտարերկրյա ներդրումները Հունաստանում, որն էլ առաջացրեց ժողովրդի զայրույթին:

Այս շրջանում երկրի գլուխ կանգնած էր Ձախերի արմատական կոալիցիան՝ Սիրիզան, Հունաստանի վարչապետ Ալեքսիս Ցիպրասի ղեկավարությամբ:

Ենթադրյալ պատճառներ և հետևանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստեղծված երկպառակտ վիճակում Հունաստանում ձևավորված է երկու կողմ՝ Գրեքսիթի կողմնակիցների և ընդդիմադիրների: Երկու կողմերն էլ ունեն իրենց համոզմունքները Հունաստանի Եվրոպական գոտուց հեռանալու հետևանքների վերաբերյալ:

Գրեքսիթի կողմնակիցները պնդում են, որ Հունաստանում եվրոյի դիրքերի զիջումը դրախմային կուղեկցվի մի շարք քաղաքական դրական տեղաշարժերով: Կողմնակիցները առանձնացնում են արտադրական ծավալի ավելացումը, զբոսաշրջության նոր թափով զարգացումը և վերակենդանացումը: Նրանք նաև նշում են, որ ընդհանուր հաշվով դրախմային արժույթը վերափոխիչ ազդեցություն կունենա երկրի տնտեսության վրա և կկանխի օտար երկրների ներդրումների ավելացումը Հունաստանում:

Ընդդիմադիր կողմը պնդում է, որ այս միջոցառումները կարող են միայն բարդացնել հույն ժողովրդի սոցիալ-քաղաքական իրադրությունը՝ հանգեցնելով սոցիալական խռովությունների և ապակայունացման: Վերջինս էլ կարող է վնասել եվրոյի հեղինակությանը և նոր ճանապարհ ցույց տալով եվրոպական գոտու մյուս երկրներին:

2015 թվականի հունվարի 27-ին արտահերթ ընտրություններում Հունաստանի առաջնորդ է նշանակվել Ալեքսիս Ցիպրասը՝ «ձախերի արմատական կոալիցիայից»: Նրա օրոք ձևավորվել է նոր կառավարություն: Երկրի ֆինանսների նախարար է նշանակվել Յանիս Վարուֆակիսը:

Դեպքերի ժամանակագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեխնիկական դեֆոլտի ժամանակագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալեքսիս Ցիպրաս, հույն ձախական քաղաքական գործիչ, Հունաստանի վարչապետ 2015 թվականի սեպտեմբերի 21-ից։ 2015 թվականին Թայմ ամսագիրը նրան ճանաչել է որպես աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ մարդկանցից մեկը: Ղեկավարել է Հունաստանը ռազմա-քաղաքական խառնակ իրադրության և ճգնաժամի տարիներին
  • 2015 թվականի հունվարի 25-ին Հունաստանում անցկացվել են արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ, որում հաղթել է Ձախերի արմատական կոալիցիան՝ Սիրիզան, ստանալով ձայների 36,34 %-ը[4]:
  • 2015 թվականի հունվարի 27-ին Հունաստանում ձևավորվել է նոր կառավարություն՝ վարչապետ Ալեքսիս Ցիպրասի գլխավորությամբ[5][6]:
  • 2015 թվականի մարտի 30-ին Հունաստանի վարչապետ Ալեքսիս Ցիպրասը Հունաստանի խորհրդարանին հայտարարել է, որ պաշտոնական Աթենքը ակնկալում է մինչև հունիս սկսել բանակցությունները հանրային պարտքի վերակառուցման վերաբերյալ՝ ձգտելով կրեդիտորներից դուրս գրել պարտքի մի մասը, որը գերազանցում էր 324 միլիարդ եվրոն: Այն հավասարազոր էր Հունաստանի Համախառն ներքին արդյունքի 180 %-ի հետ: Քաղաքական գործիչը իր հայտարարությունում նշել է, որ «անկեղծ և կոշտ բանակցությունները» շարունակվելու են մինչև վերջ: Այս հայտարարությունները հանգեցրել են եվրոյի փոխարժեքի անկմանը՝ ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ[7].:
  • 2015 թվականի հունիսի 5-ին Հունաստանը հրաժարվել է կատարել հերթական վճարումը: Ըստ սահմանված ժամանակացույցի՝ պաշտոնական Աթենքը պետք է վճարումներ կատարեր հունիսի 12-ին (մոտավորապես 340 մլն եվրո), հունիսի 16-ի (շուրջ 560 միլիոն եվրո) և հունիսի 19-ին (մոտ 336 մլն դոլար): Միայն 2015 թվականին Հունաստանը պետք է մարեր 1,23 մլրդ ՓՀԻ (փոխառման հատուկ իրավունք)[8]:
  • 2015 թվականի հունիսի 11-ին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը (ԱՄՀ) դադարեցրել է բանակցությունները Հունաստանի Հանրապետության հետ, պատճառաբանելով, որ կողմերը չէին կարող առաջընթաց ունենալ պարտքային խնդիրների լուծման վերաբերյալ: Նույն օրը վարկանշային գործակալությունը իջեցրել է Հունաստանի վարկային վարկանիշը, որպես բացասական վարկային պատմություն ունեցող երկրի[9]: Վերլուծաբանները բարձր են գնահատել տարվա ընթացքում դեֆոլտի հավանականությունը[10]:
  • 2015 թվականի հունիսի 26-ին Հունաստանի վարչապետ Ալեքսիս Ցիպրասը և նրա գլխավորած պատվիրակությունը մերժել է առաջարկը՝ օգնության մասին համաձայնագրի երկարացման վերաբերյալ: Պատվիրակության ներկայացուցիչները ասել են, որ այդ առաջարկը նախորդից ավելի անհուսալի է: Պատճառը հատկացված օգնության քանակական սակավությունն է: Ալեքսիս Ցիպրասը նշում է, որ հատկացրած օգնությունը բավարար չէ երկրի բոլոր կարիքները հոգալու համար: Ալեքսիս Ցիպրասը քննադատել է երկրի պարտատերերին, հայտարարելով, որ «եվրոպական սկզբունքները շանտաժի և ուլտիմատումների վրա հիմնված չեն»:
  • 2015 թվականի հունիսի 27-ին Ալեքսիս Ցիպրասը Եվրոպական Միության գլխավոր «եռյակի» (Գերմանիա, Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա) երկրների ներկայացուցիչների հետ անհաջող բանակցություններից հետո հայտարարել է, որ հուլիսի 5-ին երկրում կանցկացվի հանրաքվե՝ օտարերկրյա ֆինանսական աջակցության վերաբերյալ:
  • 2015 թվականի հունիսի 28-ին Հունաստանի կառավարությունը դադարեցրել է վարկային հաստատությունների, բանկերի և ֆոնդային բորսաների գործունեությունը: Երկրում հաստատվել է կապիտալի պարտադրված վերահսկում՝ երկրից գումարի արտահոսքի կասեցման նկատառումներով: Հունաստանի քաղաքացիները չէին կարող դուրս բերել 60 հազար եվրոն գերազանցող արտարժույթ երկրի բանկոմատներից[11]: Այս ամենը շարունակվել է մինչև հուլիսի 6-ը:
  • 2015 թվականի հունիսի 29-ին Հունաստանի սահմաններից դուրս գտնվող հունական ֆինանսական շուկաները գրանցել են աննախադեպ տնտեսական փլուզում: Առանց վերապահումների՝ բոլոր կազմակերպությունները աշխատել են առանց շահույթի՝ դիֆիցիտով:

Դեֆոլտին հաջորդած ժամանակագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տե՛ս նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Կրեիգ Պաուլ, Պ.Պ. Կրեիգ (2007)։ Եվրոպական Միության իրավունք. տեքստ, դեպքեր և նյութեր (4-րդ ed.)։ Օքսֆորդ, Մեծ Բրիտանիա: Օքսֆորդի համալսարանի հրատարակչություն։ էջ 15։ ISBN 978-0-19-927389-8  ; «Մաաստրիխի պայմանագիր և ԵՄ»։ ԵՄ ակտիվությոն։ Եվրոպա վեբ-պորտալ։ Վերցված է հոկտեմբերի 20, 2007 
  2. «Եվրախորհրդարանի նոր նախագահ և արտաքին գործերի նախարար»։ Վերցված է դեկտեմբերի 1, 2009 
  3. «Խաղաղության նոբելյան մրցանակ 2012»։ Nobelprize.org։ հոկտեմբերի 12, 2012։ Վերցված է հոկտեմբերի 12, 2012 
  4. Հունաստանը ՆԳՆ տվյալներ. Սիրիզան հավաքել է 36,5 %, իսկ «Նոր ժողովրդավարությունը»՝ 27,7 % ձայներ // «ՌԻԱ նորություններ».
  5. «Հունաստանում ձևավորվել է կառավարության նոր անձնակազմ»։ «Ռուսական թերթ»։ հունվարի 27, 2015 
  6. «Հայտնի է Հունաստանի կառավարության կազմը»։ «ՌԻԱ նորություններ»։ հունվարի 27, 2015 
  7. «Եվրոյի փոխարժեքը ընկել է Հունաստանի վարչապետի պարտքի ֆոնի վրա»։ Lenta.ru։ մարտի 31, 2015 
  8. «Հունաստանը հրաժարվել է հունիսի 5-ին ժամացուցակով սահմանված պարտքը»։ Lenta.ru։ հունիսի 5, 2015 
  9. «Փոխվել է Հունաստանի տնտեսական վարկանիշը»։ Lenta.ru։ հունիսիս 11, 2015 
  10. «Հունական դրախմա. Աթենքը փորձում է գտնել արդարություն Գերմանիայում կամ Ռուսաստանում, Չինաստանում և ԱՄՆ-ում»։ Lenta.ru։ փետրվարի 12, 2015 
  11. «Փակվել են հունական բանկերը և ֆինանսական կազմակերպությունները մինչև հուլիսի 6-ը»։ Business-Swiss.ch։ հունիսի 29, 2015 
  12. «Հունական հարկաբյուջետային հանրաքվեի դրական արդյունքները» 
Wiktionary-logo-hy.png Ընթերցե՛ք «Գրեքսիթ» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։