Հոպլոֆոբիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Հոպլոֆոբիա (հին հունարեն՝ ὅπλον նշանակում է զենքեր և հին հունարեն՝ φόβος՝ վախ), վախ և հակակրանք զենքի[1][2] և զինված քաղաքացիների նկատմամբ[3][4]։

Այս քաղաքական նորաբանությունը ստեղծվել է թոշակի անցած ամերիկացի զինվորական Ջեֆ Կուպերի կողմից որպես նվաստացուցիչ տերմին՝ «զենքի նկատմամբ իռացիոնալ զզվանքը» նկարագրելու համար[5][6][7]։

Որոշ բժշկական բառարաններում հոպլոֆոբիան կոչվում է ֆոբիա և վախ զենքից, հիմնականում՝ հրազենից[8][9][10]։

Տերմինի ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրող, ծովային ծառայության պաշտոնաթող գնդապետ և զենքի հայտնի փորձագետ Ջեֆ Կուպերը պնդում է, որ 1962 թվականին հորինել է տերմինը՝ նկարագրելու այն, ինչն ինքը սահմանել է որպես «հոգեկան խանգարում, որը բաղկացած է տեխնիկական սարքերից, մասնավորապես՝ հրազենից իռացիոնալ վախից»[11]։

Ես հորինեցի «հոպլոֆոբիա» տերմինը 1962 թվականին՝ ի պատասխան բառի ընկալվող անհրաժեշտության՝ նկարագրելու մտավոր խանգարումը, որը բաղկացած է գործիքների, մասնավորապես՝ զենքի նկատմամբ անհիմն վախից։ Հոպլոֆոբիայի ամենատարածված դրսևորումն այն գաղափարն է, որ գործիքներն ունեն իրենց կամքը, բացի իրենց օգտագործողի կամքից։ […]Այսպիսով, հոպլոֆոբիան օգտակար բառ է, բայց ինչպես բոլոր բառերը, այն պետք է ճիշտ օգտագործվի[7]։

Տերմինի հիմքում ընկած է հունարեն երկու բառ՝ հին հունարեն՝ ὅπλον՝ զենք[12] և հին հունարեն՝ φόβος՝ վախ[13]։ Չլինելով հոգեբույժ՝ Կուպերը օգտագործել է տերմինը որպես այլընտրանք անգլիական այլ ժարգոնիզմների, որոնք օգտագործվել են ամերիկյան հրացանագործական համայնքում. «Մենք նրանց համարում ենք «զենք խլող» (gun grabbers) և «հակահրազենային ֆանատիկոսներ» (anti-gun nuts), բայց այս տերմինները չեն բացատրում այս պահվածքը»։ Կուպերն այս պահվածքը վերագրել է հրազենի և այլ զենքերի հանդեպ իռացիոնալ վախին։ Կուպերի կարծիքն այն է, որ «հոպլոֆոբիայի ամենատարածված դրսևորումն այն գաղափարն է, որ գործիքները, մասնավորապես զենքերը, ունեն իրենց սեփական կամքը՝ անկախ իրենց օգտագործողներից»[11]։ Pittsburgh Tribune-Review-ի հոդվածում սյունակագիր Դիմիտրի Վասիլարոսը պնդում է, որ այս տերմինը նախատեսված էր Կուպերի կողմից որպես ծաղր՝ ծաղրելու համար նրանց, ովքեր ազատ կամքով են օժտում զենքերին[14]։

Բժշկական կարգավիճակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հոպլոֆոբիան այն ֆոբիաներից չէ, որոնք թվարկված են Հոգեկան խանգարումների ախտորոշման և վիճակագրական ձեռնարկում, որը հրապարակվել է Ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիայի կողմից։ Այնուամենայնիվ, տերմինն ընդգրկված է Ֆոբիաների, վախերի և անհանգստության հանրագիտարանում (երրորդ հրատարակություն), ինչպես նաև Օքսֆորդի հոգեբանության բառարանում։

Կուպերի շարադրած տերմինի իմաստն ու օգտագործումը դուրս է գալիս հոգեկան խանգարումների ախտորոշման և վիճակագրական ձեռնարկում օգտագործված ֆոբիայի սահմանումից։ Օրինակ, ֆոբիաների ախտորոշիչ չափանիշներից մեկն այն է, որ մարդը գիտակցում և ընդունում է, որ իր վախը իռացիոնալ է և հաճախ առաջացնում է որոշակի ֆունկցիոնալ խանգարումներ[15]։ Հրազենի և զենքի այլ տեսակների նկատմամբ իրական ֆոբիաներ այս բառի բժշկական սահմանման մեջ կան, բայց այնքան էլ հաճախ չեն հանդիպում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Джозеф Сеген (2006). Concise Dictionary of Modern Medicine. New York: McGraw-Hill. стр. 307. ISBN 0-8385-1535-5. «hoplophobia PSYCHOLOGY Fear of firearms. See Phobia»
  2. Филип Нинан; Боади Данлоп (2006). Contemporary Diagnosis and Management of Anxiety Disorders. Pennsylvania: Handbooks in Health Care. стр. 107. ISBN 1-931981-62-0. «Table 7-1 Names of Some Phobias…Unusual…Hoplophobia-fear of firearms».
  3. Давид Копел (2005). «The licensing of concealed handguns for lawful protection: support from five state Supreme Courts Archived 2012-05-10 at the Wayback Machine.». Albany Law Review 68 (2): 305+. «The precise term for such fears is „hoplophobia“ (fear of armed citizens)»
  4. Джеймс С. Хо, окружной судья, Пятый окружной апелляционный суд США. (20 июля 2018 г.) «Конституционные права не должны уступать место хоплофобии». Несогласный с отказом в повторном слушании дела по делу №. 15-10311, Манс против сессий. (չաշխատող հղում)
  5. Джефф Купер To Ride, Shoot Straight, and Speak the Truth Archived 2013-10-02 at the Wayback Machine. Boulder, Colorado: Paladin Press. страницы 16-19.
  6. Вассиларос, Дмитрий (8 января 2006 г.). "Блумберговская хоплофобия" . Pittsburgh Tribune-Review . Получено 2012-08-24. Хоплофобия - это насмешливый невроз, «открытый» в 1962 году инструктором по огнестрельному оружию Джеффом Купером, который считает, что оружие обладает свободной волей. Или любая воля по этому вопросу.
  7. 7,0 7,1 Купер, Джефф. Том 5 № 7 Комментарии Джеффа Купера. Июнь 1997, стр. 39.
  8. Сеген, Джозеф (13 августа 2010 года). «Краткий словарь современной медицины». BookBaby - через Google Книги.
  9. Доктор, Рональд М.; Кан, Ада П.; Адамек, Кристина (12 мая 2010 года). «Энциклопедия фобий, страховщиков и тревог, третье издание». Infobase Publishing - через Google Книги.
  10. Колман, Эндрю М. (7 апреля 2018 г.). «Словарь психологии». Издательство Оксфордского университета - через Google Книги.
  11. 11,0 11,1 Джефф Куппер Vol. 5 No. 7 Jeff Cooper’s Commentaries. Июнь 1997, стр. 39.
  12. ὅπλον, Генри Джордж Лидделл, Роберт Скотт, A Greek-English Lexicon, on Perseus
  13. φόβος, Генри Джордж Лидделл, Роберт Скотт, A Greek-English Lexicon, on Perseus.
  14. Дмитрий Вассиларос (8 января, 2006). «Хоплофобия Блумберга». Питсбург Трибьюн Ревю. «Хоплофобия — это насмешливый термин „открытый“ в 1962 году оружейным инструктором и писателем Джеффом Купером для высмеивания тех, кто думает, что оружие обладает свободой воли. Или любой волей, если на то пошло».
  15. Диагностическое и статистическое руководство по психическим расстройствам DSM-IV стр. 449.