Հոմոցիստեին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հոմոցիստեին
Homocysteine racemic.png
Քիմիական բանաձևC₄H₉NO₂S
Մոլային զանգված135,0354 զանգվածի ատոմական միավոր[1] գ/մոլ
Հալման ջերմաստիճան232 °C °C
Քիմիական հատկություններ
Դասակարգում
CAS համար454-29-5
PubChem778
EINECS համար207-222-9
SMILESC(CS)C(C(=O)O)N
ЕС207-222-9
ChEBI757
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Հոմոցիստեին, HSCH2CH2CH(NH2)CO2H բանաձևով ոչ սպիտակուցածին α-ամինաթթու: Ցիստեին ամինաթթվի հոմոլոգն է, որից տարբերվում է մեկ մեթիլենային խմբով: Հոմոցիստեինի կենսասինթեզը իրականացվում է մեթիոնինից՝ Cε մեթիլ խմբի հեռացման միջոցով: Այն կարող է դարձելիորեն փոխարկվել մեթիոնինի B խմբի վիտամինների օգնությամբ:

Հոմոցիստեինի բարձր քանակությունը արյան մեջ (հիպերհոմոցիստեինեմիա) կարող է բերել էնդոթելային բջիջների վնասման, որն էլ իր հերթին կարող է պատճառ հանդիսանալ պսակային զարկերակային հիվանդության զարգացման:

Հիպերհոմոցիստեինեմիան ասոցացվում է նաև արյան մակարդուկների՝ թրոմբների առաջացման, սրտամկանի ինֆարկտի, հղիության ընդհատման[2] և պտղի նյարդային խողովակի ձևավորման խանգարումների հետ[3]:


Կենսասինթեզ և կենսաքիմիական դեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հոմոցիստեինը չի պարունակվում սննդի մեջ և նրա սինթեզը օրգանիզմում իրականացվում է մեթիոնինի բազմափուլ փոխարկմամբ: Սկզբում մեթիոնինը ԱԵՖ-ից ստանում է ադենոզին խումբը՝ առաջացնելով S-ադենոզիլմեթիոնին (SAM): Այնուհետև ցիտինոզիլ-5-մեթիլտրանսֆերազ ֆերմենտի մասնակցությամբ SAM-ի մեթիլ խումբը տեղափոխվում է ԴՆԹ-ի ցիտոզին նուկլեոտիդի վրա՝ առաջացնելով ադենոզիլհոմոցիստեին: Վերջում ադենոզիլհոմոցիստեինազա ֆերմենտի մասնակցությամբ տեղի է ունենում ադենոզիլհոմոցիստեինի հիդրոլիզը և առաջանում է հոմոցիստեին:

Ցիստեինի կենսասինթեզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

L-Homocysteine-3D-balls.png

Կաթնասունների օրգանիզմում ցիստեին ամինաթթուն սինթեզվում է հոմոցիստեինից: Ցիստաթիոնին β-սինթազ ֆերմենտի մասնակցությամբ տեղի է ունենում սերինի և հոմոցիստեինի կոնդենսացիա, որի արդյունքում առաջանում է ցիստաթիոնին: Այս ռեակցիան մասնակցում է նաև պիրիդօքսինը (վիտամին B6): Այնուհետ ցիստաթիոնին γ-լիազ ֆերմենտը քայքայում է այս դիպեպտիդը՝ առաջացնելով ցիստեին, ամոնիակ և α-կետոբութիրատ: Բակտերիաների և բույսերի մոտ ցիստեինի սինթեզը մի քիչ այլ ճանապարհով է ընթանում և որպես ցիստեինի սինթեզի աղբյուր օգտագործվում է ο-ացետիլսերինը[4]:


Հոմոցիստեինի մակարդակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հոմոցիստեինի մակարդակը սովորաբար տղամարդկանց մոտ ավելի բարձր է, քան կանանց մոտ և տարիքին զուգընթաց այն բարձրանում է: Մինչև սեռական հասունացումը աղջիկների և տղաների մոտ հոմոցիստեինի մակարդակը գրեթե նույնն է (մոտ 5 մկմոլ/լ): Սեռական հասունացման շրջանում հոմոցիստեինի մակարդակը բարձրանում է մինչև 6-7մկմոլ/լ. տղաների մոտ հոմոցիստեինի մակարդակի բարձրացումը ավելի արտահայտված է, քան աղջիկների մոտ: Մեծահասակների մոտ հոմոցիստեինի մակարդակը կազմում է 10-11 մկմոլ/լ, տղամարդկանց մոտ այն փոքր-ինչ բարձր է, քան կանանց մոտ: Տարիքին զուգընթաց հոմոցիստեինի մակարդակը բարրձրանում է, ընդ որում կանանց մոտ բարձրացումը ավելի մեծ տեմպով է տեղի ունենում,քան տղամարդկանց մոտ: Հոմոցիստեինի մակարդակի աստիճանաբար բարձրացումը կապում են երիկամների ֆունկցիայի նվազման հետ, իսկ տղամարդկանց մոտ ավելի բարձր մակարդակը բացատրվում է ավելի շատ մկանային զանգվածի առկայությամբ:

Արյան մեջ հոմոցիստեինի չափաքանակ
Սեռ Տարիք Նվազագույն

արժեք

Առավելագույն

արժեք

Չափման

միավոր

նորմայից բարձր
Կանայք 12–19 տարեկան 3.3[5] 7.2[5] μմոլ/լ > 10.4 μմոլ/լ
կամ
> 140 μգ/դլ
45[6] 100[6] μգ/դլ
>60 տարեկան 4.9[5] 11.6[5] μմոլ/լ
66[6] 160[6] μգ/դլ
Տղամարդիկ 12–19 տարեկան 4.3[5] 9.9[5] μմոլ/լ > 11.4 μմոլ/լ
կամ
> 150 μգ/դլ
60[6] 130[6] μգ/դլ
>60 տարեկան 5.9[5] 15.3[5] μմոլ/լ
80[6] 210[6] μգ/դլ


Հղիության ընթացքում հոմոցիստեինի մակարդակը աստիճանաբար նվազում է: Նվազեցումը տեղի է ունենում առաջին և երկրորդ եռամսյակի միջև և մնացած ժամանակահատվածում մնում է համեմատաբար հաստատուն մակարդակի վրա: Հոմոցիստեինի նորմալ մակարդակը վերականգնվում է ծննդաբերությունից 2-4 օր հետո:

Հոմոցիստեինի մակարդակի բարձրացումը կապված է նաև որոշ վիտամինների պակասի հետ, հատկապես ֆոլաթթվի, B1, B6 և B12 վիտամինների դեֆիցիտի դեպքում[7]։

Առողջության վրա ազդեցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կուտակվելով օրգանիզմում՝ հոմոցիստեինը սկսում է «հարձակվել» զարկերակների էնդոթելով ծածկված ներքին պատերի վրա: Տեղի է ունենում էնդոթելի վնասում, որը նպաստում է թրոմբների և աթերոսկլերոտիկ թիթեղների առաջացմանը։

Հոմոցիստեինի բարձր քանակով մարդկանց մոտ Ալցհեյմերի հիվանդության և ծերունական տկարամտության զարգացման վտանգը անհամեմատ բարձր է։Հոմոցիստեինեմիայի և շաքարային դիաբետի համադրման դեպքում առաջանում են անոթային խնդիրներ՝ պերիֆերիկ անոթների հիվանդություններ, նեֆրոպաթիա, ռետինոպաթիա և այլն։


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 DL-Homocysteine
  2. «Homocysteine and folate levels as risk factors for recurrent early pregnancy loss»։ Obstet Gynecol 95 (4): 519–24։ 2000։ PMID 10725483։ doi:10.1016/s0029-7844(99)00610-9 
  3. van der Put NJ et al Folate, Homocysteine and Neural Tube Defects: An Overview Archived 2015-09-16 at the Wayback Machine. Exp Biol Med (Maywood) April 2001 vol. 226 no. 4 243-270
  4. Nelson, D. L.; Cox, M. M. "Lehninger, Principles of Biochemistry" 3rd Ed. Worth Publishing: New York, 2000. 1-57259-153-6.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 «Homocysteine»։ www.thedoctorsdoctor.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2008-12-05-ին 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 Derived from molar values using molar massof 135 g/mol
  7. Гомоцистеин / Интерпретация результатов лабораторных исследований. Справочник. // Сайт uMed.in.ua Արխիվացված է Դեկտեմբեր 22, 2015 Wayback Machine-ի միջոցով: