Հնդկական 2000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամ
| Ենթակատեգորիա | թղթադրամ  | |
|---|---|---|
| Երկիր | Հնդկաստան | |
| Սկսած | 2016 | |
| Ավարտված | 2019 | |
| Պատկերված | Մահաթմա Գանդի, Mars Orbiter Mission | |
| Լայնություն | 166 միլիմետր | |
| Բարձրություն | 66 միլիմետր | |
| Նոմինալ | 2000 Հնդկական ռուփի | |
2000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամը շրջանառության մեջ է դրվել Հնդկաստանի պահուստային բանկի կողմից 2016 թվականի նոյեմբերի 8-ին։ Հնդկական ռուփիի այս անվանական արժեքի ներդրումը կառավարության կողմից կոռուպցիայի, սև փողի և կեղծ արժույթի դեմ պայքարին ուղղված դեմոնտիզացիայի վարժանքի մի մասն էր։ Նույն օրը Հնդկաստանի կառավարությունը հայտարարեց գոյություն ունեցող 500 և 1000 ռուփի անվանական թղթադրամների դեմոնտաժման մասին։ Դեմոնետիզացիայի նպատակն էր անվավեր ճանաչել հին թղթադրամները՝ խաթարելու անօրինական գործունեությունը և խթանելու թվային գործարքներին անցումը։
Սկզբնապես 2000 ռուփի թղթադրամի շրջանառությունը սահմանափակ էր՝ դեմոնտիզացիայի և բանկոմատների ու կանխիկի բաշխման համակարգերի հետագա վերակարգավորման պատճառով։ Սակայն, գործընթացի զարգացմանը զուգընթաց, թղթադրամն ավելի լայնորեն հասանելի դարձավ շրջանառության համար։ 2023 թվականի մայիսի 19-ին Հնդկաստանի պահուստային բանկը հայտարարեց 2000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամները շրջանառությունից հանելու իր որոշման մասին[1]։ Այնուամենայնիվ, 2000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամը դեռևս կլինի օրինական վճարամիջոց։
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Այն թողարկվել է Հնդկաստանի պահուստային բանկի (ՀՊԲ) կողմից 2016 թվականի նոյեմբերի 8-ին՝ 500 և 1000 ₹ անվանական արժեքով թղթադրամների դեմոնտիզացիայից հետո, և շրջանառության մեջ է 2016 թվականի նոյեմբերի 10-ից[2]։ Այն Մահաթմա Գանդիի անվան թղթադրամների նոր շարքի մաս է կազմում՝ բոլորովին նոր դիզայնով։
Սա Հնդկաստանի պահուստային բանկի կողմից տպված ամենաբարձր արժույթն էր, որը շրջանառության մեջ էր 2016 թվականի նոյեմբերին 1000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամի դեմոնտաժից ի վեր[3][4][5]։ Մինչև Հնդկաստանի պահուստային բանկի (ՀՊԲ) պաշտոնական հայտարարությունը, լրատվամիջոցները հաղորդել էին, որ 2016 թվականի հոկտեմբերի վերջին Միսուրիի արժույթի տպագրական մեքենայում տպագրվել էին 2000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամներ[6]։ Հնդկաստանի պահուստային բանկը 2016 թվականի Հնդկաստանի թղթադրամների դեմոնետիզացիայից հետո հայտարարել է յոթ նոր թղթադրամների թողարկման մասին՝ ₹2,000, ₹500, ₹200, ₹100, ₹50, ₹20 և ₹10 անվանական արժեքներով[7][8]։
Ըստ Հնդկաստանի պահուստային բանկի տվյալների՝ 2017 թվականի մարտի վերջին շրջանառության մեջ կար 2000 ռուփի արժողությամբ 3,285.87 միլիոն հատ թղթադրամ։ Մեկ տարի անց (2018 թվականի մարտի 31-ին) թիվը միայն աննշան աճ գրանցեց՝ կազմելով 3,363.28 միլիոն հատ։ 2018 թվականի մարտի վերջի դրությամբ շրջանառության մեջ գտնվող 18,037 միլիարդ ռուփի արժողությամբ ընդհանուր արժույթի 37.3 տոկոսը կազմել են 2000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամները, ինչը 2017 թվականի մարտի վերջի 50.2 տոկոսի համեմատ նվազել է[9]։ 2020 թվականի մարտի վերջին այդ մասնաբաժինը նվազել է մինչև 22.6 տոկոս[10]։
2000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամը ստեղծվել է որպես արագ լուծում՝ բավարար շրջանառություն ապահովելու համար[11]։ Քանի որ շրջանառության մեջ են հայտնվել ավելի ցածր անվանական արժեքով թղթադրամներ, Հնդկաստանի կառավարությունը և Հնդկաստանի պահուստային բանկը շրջանառությունից հանել են 2000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամները[11]։
Այն հիմնավորմամբ, որ 2000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամն օգտագործվել է կուտակման և հարկերից խուսափելու համար, Հնդկաստանի պահուստային բանկը դադարեցրել է 2000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամների տպագրությունը[12] այն հիմնավորմամբ, որ 2000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամն օգտագործվել է կուտակման և հարկերից խուսափելու համար, Հնդկաստանի պահուստային բանկը դադարեցրել է 2000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամների տպագրությունը[13]։
Կանխիկացում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]| Գործունեության փակման ամսաթիվը | 2000 ₹ անվանական արժեքով թղթադրամների տոկոսը վերադարձվել է բանկային համակարգ | Ընդհանուր արժեքը հանրային շրջանառության մեջ |
|---|---|---|
| 19 Մայիս2023 | - | ₹3.56 lakh crore |
| 31 Օգոստոս 2023 | 93% | ₹0.24 lakh crore |
| 30 Սեպտեմբեր 2023 | 96% | ₹0.14 lakh crore |
| 31 Հոկտեմբեր 2023 | 97% | ₹10,000 crore |
| 30 Նոյեմբեր 2023 | 97.26% | ₹9,760 crore |
| 29 Դեկտեմբեր 2023 | 97.38% | ₹9,330 crore |
| 29 Փետրվար 2024 | 97.62% | ₹8,470 crore |
| 29 Մարտ 2024 | 97.69% | ₹8,202 crore |
| 28 Հունիս 2024 | 97.87% | ₹7,581 crore |
| 31 Հուլիս 2024 | 97.92% | ₹7,409 crore |
| 30 Օգոստոս 2024 | 97.96% | ₹7,261 crore |
| 30 Սեպտեմբեր 2024 | 98% | ₹7,117 crore |
| 31 Հոկտեմբեր 2024 | 98.04% | ₹6,970 crore |
| 31 Դեկտեմբեր 2024 | 98.12% | ₹6,691 crore |
| 4 Փետրվար 2025 | 98.15% | ₹6,577 crore |
| 28 Փետրվար 2025 | 98.18% | ₹ 6,471 crore |
| 1 Ապրիլ 2025 | 98.21% | ₹6,366 crore |
| 30 Ապրիլ 2025 | 98.24% | ₹6,266 crore[14] |
2023 թվականի մայիսի 20-ին Հնդկաստանի պահուստային բանկը հայտարարեց 2000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամները շրջանառությունից հանելու որոշման մասին։ Այնուամենայնիվ, թղթադրամները կմնային օրինական վճարամիջոց և կարող էին փոխանակվել կամ ավանդադրվել բանկային հաշիվներում մինչև 2023 թվականի սեպտեմբերի 30-ը[15][16]։
Բացի այդ, բանկերին հանձնարարվել է չթողարկել 2000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամներ և ավելացնել իրենց անձնակազմն ու դրամարկղերը՝ գործարքների սպասվող աճը կարգավորելու համար։ Կառավարությունը պարզաբանեց, որ այս միջոցառումը «դեմոնետիզացման» ջանք չէ։ Այնուամենայնիվ, հայտարարությունը որոշակի մտահոգություն առաջացրեց հանրության շրջանում՝ համեմատություններ անցկացնելով նախորդ դեմոնետացման նախաձեռնության հետ։ Մինչ BJP-ի որոշ օրենսդիրներ գովաբանեցին այս քայլը՝ այն անվանելով «սև փողի դեմ երկրորդ վիրաբուժական հարված», ընդդիմության առաջնորդները պնդում են, որ 2016 թվականին թղթադրամները շրջանառությունից հետ կանչելու որոշումը սխալ էր, և որ այս վերջին գործողությունը այդ սխալի ճանաչում է։ Կառավարության հայտարարությունից հետո լուրեր տարածվեցին այն մասին, որ անհատները 2000 ռուփի արժողությամբ թղթադրամներ են օգտագործել բենզալցակայաններում և խանութներում վճարումներ կատարելու համար՝ փորձելով դրանք ոչնչացնել[17][18]։
2023 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Հնդկաստանի պահուստային բանկը տեղեկացրեց, որ ₹2,000 արժողությամբ ₹3.32 լաքհ կրոր արժողությամբ թղթադրամների 93%-ը վերադարձվել է բանկային համակարգ, ուստի շրջանառության մեջ գտնվող ₹2,000 թղթադրամների արժեքը 2023 թվականի օգոստոսի 31-ի աշխատանքային օրվա ավարտին կազմել է ₹0.24 լաքհ կրոր[19][20][21]։
2023 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Հնդկաստանի պահուստային բանկը տեղեկացրեց, որ ₹2,000 արժողությամբ ₹3.42 լաքհ կրոր արժողությամբ թղթադրամների 96%-ը վերադարձվել է բանկային համակարգ, ուստի շրջանառության մեջ գտնվող ₹2,000 թղթադրամների արժեքը կազմել է ₹0.14 լաքհ կրոր[22][23]։ Հնդկաստանի պահուստային բանկը երկարաձգել է ավանդների և փոխանակման վերջնաժամկետը մինչև 2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ը, որից հետո ֆիզիկական անձինք կարող են փոխանակել դրանք միայն Հնդկաստանի պահուստային բանկի 19 թողարկման գրասենյակներում։
2023 թվականի նոյեմբերի 1-ին Հնդկաստանի պահուստային բանկը տեղեկացրեց, որ ₹2,000 արժողությամբ թղթադրամների 97%-ը վերադարձվել է բանկային համակարգ, սակայն ₹2,000 արժողությամբ ₹10,000 կրոր արժողությամբ թղթադրամները դեռևս շրջանառության մեջ են հանրության մոտ՝ 2023 թվականի հոկտեմբերի 31-ի աշխատանքային օրվա ավարտի դրությամբ[24][25][26][27]։
2023 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Հնդկաստանի պահուստային բանկը հայտնեց, որ ₹2,000 արժողությամբ թղթադրամների 97.26%-ը վերադարձվել է բանկային համակարգ, սակայն ₹2,000 արժողությամբ ₹9,760 կրոր արժողությամբ թղթադրամները դեռևս շրջանառության մեջ են հանրության մոտ՝ 2023 թվականի նոյեմբերի 30-ի աշխատանքային օրվա ավարտի դրությամբ[28][29]։ Հնդկաստանի պահուստային բանկը (ՀՊԲ) հայտարարեց, որ 2000 թղթադրամները շարունակում են մնալ օրինական վճարամիջոց[30]։
2024 թվականի մարտի 1-ին Հնդկաստանի պահուստային բանկը տեղեկացրեց, որ ₹2,000 արժողությամբ թղթադրամների 97.62%-ը վերադարձվել է բանկային համակարգ, սակայն ₹2,000 արժողությամբ ₹8,470 կրոր արժողությամբ թղթադրամները դեռևս շրջանառության մեջ են հանրության մոտ՝ 2024 թվականի փետրվարի 29-ի աշխատանքային օրվա ավարտի դրությամբ[31][32]։ Հնդկաստանի պահուստային բանկը (ՀՊԲ) հայտարարեց, որ 2000 թղթադրամները շարունակում են մնալ օրինական վճարամիջոց[33]։
2024 թվականի ապրիլի 1-ին Հնդկաստանի պահուստային բանկը տեղեկացրեց, որ ₹2,000 արժողությամբ թղթադրամների 97.69%-ը վերադարձվել է բանկային համակարգ, սակայն ₹2,000 արժողությամբ ₹8,202 կրոր արժողությամբ թղթադրամները դեռևս շրջանառության մեջ են հանրության մոտ՝ 2024 թվականի մարտի 29-ի աշխատանքային օրվա ավարտի դրությամբ[34][35]։
2025 թվականի ապրիլի 30-ի դրությամբ այդ թիվը նվազել է մինչև ₹6,266 կրոր ռուփի, ինչը ցույց է տալիս, որ հայտարարության պահին շրջանառության մեջ գտնվող 2000 ռուփի անվանական արժեքով թղթադրամների 98.24%-ը վերադարձվել է[36]։
Դիզայն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]2000 ռուփիական թղթադրամը 66 մմ × 166 մմ չափսով մուգ մանուշակագույն թղթադրամ էր։ Դիմերեսին պատկերված էին Մահաթմա Գանդիի դիմանկարը, Աշոկա սյունասյունի խորհրդանիշը և Հնդկաստանի Կենտրոնական բանկի ղեկավարի ստորագրությունը։ Թղթադրամի վրա առկա է նաև բրայլյան տպագիր, որը նախատեսված է տեսողության խանգարում ունեցող մարդկանց համար՝ արժույթը ճանաչելու նպատակով։ Հետևի կողմում պատկերված է Մանգալյան տիեզերանավը՝ ներկայացնելով Հնդկաստանի առաջին մոլորակային միջմոլորակային առաքելությունը, ինչպես նաև «Swachh Bharat Abhiyan» ծրագրի լոգոն և կարգախոսը[2]։
Անվտանգության առանձնահատկություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
₹ 2000 արժողությամբ թղթադրամներն ունեն բազմաթիվ անվտանգության հատկանիշներ, որոնք թվարկված են ստորև[2]՝
- Թափանցիկ գրանցման սարք՝ ₹2000 անվանական համարով
- Թաքնված պատկեր՝ ₹2000 անվանական թվանշանով
- २००० २००० անվանական համարը մատուցված է Devnagari գրագրությամբ
- «RBI» և «2000» միկրոտառերը թղթադրամի ձախ կողմում
- Պատուհանավոր պաշտպանիչ թել ՝ թղթադրամների վրա «भारत», RBI և ₹2000 մակագրությամբ, գույնի փոփոխությունով։ Թելի գույնը կանաչից կապույտ է փոխվում, երբ թելը թեքվում է
- Երաշխիքային կետ, նահանգապետի ստորագրությունը՝ խոստման կետով, և աջ կողմում գտնվող Հնդկաստանի պահուստային բանկի խորհրդանիշը
- Անվանական համարանիշ՝ ռուփիի խորհրդանիշով, ₹ 2000 գունավորվող թանաքով (կանաչից կապույտ) ներքևի աջ անկյունում
- Աշոկա սյան խորհրդանիշը՝ աջ կողմում, Մահաթմա Գանդիի դիմանկարը և էլեկտրոտիպ (2000) ջրանիշերը
- Թվային վահանակ՝ վերին ձախ և ստորին աջ կողմերում փոքրից մեծացող թվերով։
- Տեսողական խնդիրներ ունեցողների համար՝ Մահաթմա Գանդիի դիմանկարի, Աշոկա սյան խորհրդանիշի, բաժանարար գծերի և ինքնության նշանի խորը տպագրություն (բարձրացված տպագրություն):
- Հորիզոնական ուղղանկյուն՝ աջ կողմում ₹ 2000 ուռուցիկ տպագրությամբ
- Յոթ անկյունային արյունահոսող գծեր ձախ և աջ կողմերում՝ բարձրացված տպագրությամբ (դիմերես)
- Թղթադրամի տպագրության տարեթիվը ձախ կողմում (հակառակ կողմում)
Լեզուներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ինչպես մյուս հնդկական ռուփի թղթադրամները, այնպես էլ 2000 ₹ թղթադրամի վրա գրված է 17+1 լեզուներով (Բրայլի գրերը ավելացվել են տեսողության խնդիրներ ունեցողների համար նախատեսված նոր թղթադրամների վրա): Դիմերեսին անվանական արժեքը գրված է անգլերեն և հինդի լեզուներով։ Հակառակ կողմում լեզվական վահանակ է, որը ցույց է տալիս թղթադրամի անվանական արժեքը Հնդկաստանի 22 պաշտոնական լեզուներից 15-ով։ Լեզուները ցուցադրվում են այբբենական կարգով։ Վահանակում ներառված լեզուներն են ՝ ասամերեն, բենգալերեն, գուջարաթի, կաննադա, քաշմիրերեն, կոնկանի, մալայալամ, մարաթի, նեպալերեն, օդիա, փենջաբերեն, սանսկրիտ, թամիլերեն, թելուգու, ուրդու և Բրայլի գրերը։
| Անվանական արժեքները կենտրոնական մակարդակի պաշտոնական լեզուներով (ներքևում գտնվող երկու ծայրերում) | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Լեզու | 2000 ռուփի | |||||||||
| Անգլերեն | Երկու հազար ռուփի | |||||||||
| Հնդկերեն | दो हज़ार रुपये | |||||||||
| Դավանանքները 15 պետական մակարդակով և այլ պաշտոնական լեզուներով (Ինչպես երևում է լեզվի վահանակում) | ||||||||||
| Ասամերեն | দুহেজাৰ টকা | |||||||||
| Բենգալի | দুই হাজার টাকা | |||||||||
| Գուջարաթի | બે હજાર રૂપિયા | |||||||||
| Կաննաթա | ಎರಡು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಗಳು | |||||||||
| Կաշմիրի | زٕ ساس رۄپیہِ | |||||||||
| Կոնկանի | दोन हजार रुपया | |||||||||
| Մալայալամ | രണ്ടായിരം രൂപ | |||||||||
| Մարաթի | दोन हजार रुपये | |||||||||
| Նեպալ | दुई हजार रुपियाँ | |||||||||
| Օդիա | ଦୁଇ ହଜାର ଟଙ୍କା | |||||||||
| Պունջապի | ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ | |||||||||
| Սանսկիրտ | द्विसहस्रं रूप्यकाणि | |||||||||
| Տամիլ | இரண்டாயிரம் ரூபாய் | |||||||||
| Տելուգու | రెండు వేల రూపాయలు | |||||||||
| Ուրդու | دو ہزار روپیے | |||||||||
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ «Withdrawal of ₹2000 Denomination Banknotes – Status».
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Killawala, Alpana (2016 թ․ նոյեմբերի 8). «Issue of ₹ 2000 Banknotes» (PDF) (Press release). RESERVE BANK OF INDIA. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 10-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 14-ին.
- ↑ Krishnamachari, S V (2016 թ․ հոկտեմբերի 22). «Reserve Bank of India to issue Rs 2,000 notes soon: Report». IB Times. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 14-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 6-ին.
- ↑ «Trending: Rs 2000 Note First Look!». gulte.com. 2016 թ․ նոյեմբերի 6. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հունվարի 20-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 6-ին.
- ↑ «Is this new Rs2,000 banknote from RBI? Twitterati seems to think so». New Delhi: Indian Express. 2016 թ․ նոյեմբերի 6. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 6-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 6-ին.
- ↑ Sridhar, G Naga; Vageesh, NS (2016 թ․ հոկտեմբերի 21). «Coming soon to your wallet: ₹2,000 notes». The Hindu Business Line. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 25-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 6-ին.
- ↑ «Rs 200 note: Why the RBI is giving you the new Rs 200 note – The Times of India». The Times of India. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 10-ին. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 8-ին.
- ↑ «1 rupee note: Re-1 note back in business | Mumbai News – Times of India». The Times of India. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հոկտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 8-ին.
- ↑ «RBI scales down printing of Rs 2000 note to minimum: Govt source». 2019 թ․ հունվարի 3. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 5-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 5-ին.
- ↑ SYED, FALAKNAAZ (2020 թ․ օգոստոսի 26). «Don't jump, Rs 2000 currency notes slowly being phased out». Deccan Chronicle. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 21-ին.
- ↑ 11,0 11,1 Gill, Prabhjote (2020 թ․ փետրվարի 10). «Exclusive: Bankers reveal why RBI is quietly rolling back the ₹2000 notes» (անգլերեն). Business Insider. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 5-ին.
- ↑ «India stops printing Rs 2,000 note, two years after its shock launch». 2019 թ․ հունվարի 3. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունվարի 29-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 29-ին.
- ↑ Vikram, Kumar (2019 թ․ հոկտեմբերի 14). «Curbing black money: Printing of Rs 2,000 notes stopped, says RTI reply». The Indian Express. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունվարի 29-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 29-ին.
- ↑ «Rs 2,000 notes worth Rs 6,266 crore still in circulation». Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 19-ին.
- ↑ «Rs 2,000 Notes To Be Scrapped, Exchange Them By This Date, Will Remain Legal Tender». NDTV.com. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ մայիսի 19-ին. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 19-ին.
- ↑ «RBI on 2000 Rupee note: RBI to withdraw ₹2,000 notes from circulation; notes will continue to be legal tender». The Times of India. 2023 թ․ մայիսի 19. ISSN 0971-8257. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ մայիսի 19-ին. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 19-ին.
- ↑ «Indian banks start exchanging withdrawn 2,000-rupee notes». BBC News (բրիտանական անգլերեն). 2023 թ․ մայիսի 23. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 23-ին.
- ↑ @ANI (May 19, 2023). «Bihar | This is the second surgical strike on black money. During demonetisation, the government started printing ₹2000 notes to give immediate relief to the people. This will not trouble the common man as they do not have ₹2000 notes: BJP leader Sushil Kumar Modi» (Թվիթ) – via Թվիթթեր.
- ↑ «93% of ₹2,000 notes returned since May when it was withdrawn, says RBI».
- ↑ «93% Of ₹ 2,000 Notes In Circulation Have Been Returned To Banks: RBI».
- ↑ «September 30 last date to submit ₹2,000 notes, but no rush seen at banks».
- ↑ «RBI extends deadline for exchange of ₹2,000 notes to October 7».
- ↑ «96% of ₹2,000 banknotes returned by Sep 30; RBI allows return at bank counters till Oct 7».
- ↑ «RBI reveals over 97% of ₹2,000 notes returned, ₹10,000 crore worth notes still in circulation».
- ↑ «'₹2,000 notes continue to be legal tender': RBI's latest update on withdrawn currency».
- ↑ «₹2,000 note exchange: RBI office turns into melting pot».
- ↑ «Odisha: People throng RBI office to exchange ₹2,000 notes as deadline passes, police verify their identity».
- ↑ «RBI says ₹2000 notes worth ₹9760 crore not deposited, exchanged».
- ↑ «97.26% of ₹2,000 notes returned to RBI since withdrawal, ₹9,760 crore still in circulation».
- ↑ «RBI Says ₹ 2,000 Notes, Now Withdrawn, Worth ₹ 9,760 Crore Yet To Return».
- ↑ «97.62% of ₹2,000 notes returned, ₹8,470 cr yet to come back».
- ↑ «₹2,000 banknotes worth ₹8,470 crore still in circulation, says RBI».
- ↑ «Total value of Rs 2000 banknotes in circulation declined to Rs 8470 crore».
- ↑ «97.69% of ₹2,000 currency notes returned: RBI».
- ↑ «97.69% of ₹2,000 notes as of March 29 2024 returned, remaining legal tender».
- ↑ «98.24% of ₹2,000 currency notes returned: RBI».
15. 2,000 रुपये का नोट बंद! 6 साल से चलन में रहे दो हज़ार का नोट के बारे में जानने वाली 10 बातें