Հիոսցին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Blue pill container spilled icon.svg
Հիոսցին
L-Scopolamin.svg
Նույնացուցիչներ
CAS համար51-34-3
PubChem CID153311
DrugBank00747
CompTox Dashboard (EPA)
ECHA InfoCard100.000.083 Խմբագրել Վիքիդատայում

Հիոսցին, հայտնի է նաև որպես սկոպոլամին[1], դեղամիջոց է, որը օգտագործվում է ծովային հիվանդության, հետվիրահատական սրտխառնոցների ու փսխումների կանխարգելման ու բուժման համար[2]։ Օգտագործվում է նաև նախավիրահատական շրջանում թքարտադրությունը ընկճելու նպատակով[2]։ Ներարկման եղանակով օգտագործելիս էֆեկտը սկսվում է մոտավորապես 20 րոպեից և պահպանվում 8 ժամ[2]։ Կարող է օգտագործվել նաև պերօրալ դեղահաբերի ու մաշկային սպեղանիի ձևով[2]։

Ընդհանուր կողմնային էֆեկտներից են քնկոտությունը, տեսողության մթագնումը, բբերի լայնացումը ու բերանում չորությունը[2]։Խորհուրդ չի տրվում այն մարդկանց ովքեր ունեն փականկյուն գլաուկոմա կամ աղիքային անանցանելիություն[2]։ Միանշանակ հայտնի չէ անվտանգ է օգտագործումը հղիության ընթացքում թե ոչ, բայց կրծքով կերակրելու ժամանակ թվում է անվտանգ[3]։Հիոսցինը պատկանում է հակամուսկարինային դեղամիջոցների ընտանիքին, նյարդային համակարգում ճնշում է ացետիլխոլինի որոշ էֆեկտներ [2]։

Բժշկական կիրառությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիոսցինըօգտագործվում է մի շարէ դեպքերում, որոնցից են [4][5]

Երբեմն օգտագործվում է որեպս նախադեղատոգորում (ռեսպիրատոր համակարգում սեկրեցիան ընկճելու նպատակով) վիրաբուժությունում, ամենահաճախ ներարկումային ձևով[4][5]։

Հղիություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիոսցինը անցնում է պլացենտայով ինչը վկայում է այն մասին, որ չի կարելի բացառել ռիսկը պտղի համար։ Բավարար հետազոտություններ արված մարդկանց ու կենդանիների վրա հասանելի չեն, բայց առկա հետազոտությունները ցույց չեն տվել բարձր ռիսկ։ Կարող է առաջացնել շնչառության թուլացում և/կամ նեոնատալ արյունազեղում հղիության ընթացքում օգտագործելիս։ Երբեմն տրանսդերմալ հիոսցինը օգտագործվում է, որպես էպիդուրալ անզգայացման լրացում կեսարյան հատման ժամանակ, առանց անցանկալի ազդեցության պտղի ԿՆՀ վրա։

Կրծքով կերակրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիոսցինը կրծքի կաթ է հայտնվում սեկրեցիայի միջոցով։ Խորհուրդ է տրվում լինել զգույշ հիոսցին կիրառելիս կրծքով կերակրող մայրերին։

Ծերեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կողմնակի էֆեկտների առաջացման հավանականությունը ծերերի մոտ համեմատ երիտասարդների աճում է։ Այդ երևույթը առավել նկատելի է այն ծերերի մոտ ովքեր օգտագործում են մի քանի այլ դեղամիջոցներ։ Խորհուրդ է տրվում խուսափել այս տարիքային խմբում հիոսցինի կիրառությունից դրա հակախոլիներգիկ կողմնակի էֆեկտների պատճառով,որոնք կապված են նաև դեմենցիայի զարգացման բարձր ռիսկի հետ։

Կողմնակի էֆեկտներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կողմնակի ազդեցության դեպքեր[7][8][9][10]։

Հազվադեպ հանդիպող ( 0,1-1% դեպք) կողմնակի էֆեկտներն են՝

Հազվադեպ (<0.1% դեպք)կողմնակի էֆեկտներն են ՝

Անհայտ հաճախականության կողմնակի էֆեկտներն են՝

Գերդոզավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիզոստիգմինը խոլիներգիկ պրեպարատ է, որը հեշտությամբ անցնում է հեմատոէնցեֆալիկ պատնեշով և օգտագործվում է որպես անտիդոդ հիոսցինով գերդոզավորման պայմաններում կենտրոնական նյարդային համակարգի դեպրեսիայի սիմպտոմները բուժելու նպատակով։[11] Հաճախ հիոսցինով գերդոզավորման ժամանակ խորհուրդ է տրվում նաև այլ օգնող միջոցառումներ, օրինակ ստամոքսի լվացում, արհեստականորեն փսխումների առաջացում։ [10] Գերդոզավորման ախտանիշներից են՝[9][10]

Այլ դեղորայքների հետ փոխազդեցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առանձնակի ուշադրություն պետք է դարձնել հիոսցինի օգտագործմանը այլ հակախոլիներգիկ խմբի պատկանող դեղորայքների հետ միասին։ Հետևյան պրեպարատները կարող են պոտենցել հիոսցինի ազդեցությանը՝ անալգետիկ/ցավազրկողներ, էթանոլ, զոլպիդեմ, թիազիդային միզամուղներ, բուպրենորֆին,հակախոլիներգիկ պրեպարատներ ինչպիսիք են օրինակ թիոտրոպինը և այլն։

Ընդունման եղանակները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիոսցինը կարող է օգտագործվել պեր օրալ, ենթամաշկային,ներակնային և ներերակային, ինչպես նաև տրանսդերմալ սպեղանիների տեսքով։ Պեր օրալ, ներակնային և ներերակային տեսակները ունեն կիսադուրսբերման ավելի կարճ ժամանակ և դրանք հիմնականում հիդրոբրոմիդ հիոսցինի տեսքով են։

NASA-ն ներկա պահին վերամշակում է քթով ներմուծման եղանակ։ Ապացուցվել է որ ճիշտ դոզավորման դեպքում NASA սփռեյը ունի ավելի արագ ու հուսալի ազդեցություն քան պեր օրալ եղանակով ներմուծված հիոսցինը[12]։

Ֆարմակոդինամիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած, որ հիոսցինին անվանում են անուղղակի հակամուսկարինային դեղամիջոց[13], անուղղակի փաստերը ցույց են տալիս դրա m1-ընկալիչների ենթատեսակների առանձնահատկությունները[14]։

Բիոսինթեզը բույսերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիոսցինը պատկանում է մի շարք բույսերի ընտանիքների երկրորդային մետաբոլիտների շարքին (որոնցից են՝ henbane, Datura, Brugmansia, Duboisia)[15] [16]:

Հիոսցինի բիոսինթեզը սկսվում է L-օրնիտինի դեկարբօքսիլացիայից մինչև պուտրեսցին՝ օրնիտին դեկարբօքսիլազայի միջոցով։Պուտրեսցինը մեթիլացվում է, դառնալով N-մեթիլպուտրեսցին՝ պուտրեսցինային N-մեթիլտրանսֆերազայով[17]։

Պուտրեսցինօքսիդազան, որը ընտրողաբար ճանաչում է մեթիլացված պուտրեսցինին, կատալիզում է այդ միացության դեզամինացիան մինչև 4-մեթիլամինոբութանալ, որը սպոնտան կերպով N-մեթիլպիրոլիում կատիոնի հետ մասնակցում է օղի առաջացմանը։ Հաջորդ քայլով պիրոլիումի կատիոնը կոնդենսացվում է ացետոնացետատի թթվի հետ առաջացնելով հիգրին։ Ցույց չի տրվել այս ռեակցիան կատալիզող ինչ-որ ֆերմենտատիվ ակտիվություն։ Հիգրինը լրացուցիչ վերադասավորվում է դառնալով տրոպինոն[17]։

Այս ամենի հետևանքով տրոպինոն ռեդուկտազա1-ը տրոպինոնը դառցնում է տրոպին, որը կոնդենսացվում է ֆենիլալանինից ստացված ֆենիլակտանի հետ՝ դառնալով լիտորին։ Ցիտոքրոմ P450՝ կլասիֆիկացված որպես Cyp80F1[18] օքսիդացնում է լիտորինը հիոսցինամին ալդեհիդի։ Վերջին փուլում հիոսցինամինը էպօքսիդացվում է, 6-բետա-հիդրօքսիհիոսցինամին էպօքսիդազայով, որի արդյունքում առաջանում է հիոսցին[17]։

Scopolamine biosynthesis.svg



Պատմական ակնարկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին ալկալոիդների շարքին պատկանող, բուսական ծագման հիոսցինը 1880-ական թվականից սկսած, երբ առաջին անգամ ստացվեց գերմանացի գիտնական Ալբերտ Լադենբուրգի կողմից, օգտագործվում էր մաքուր ձևով։Ինչպես նաև բուսական հիմք ունենալու շնորհիվ մտնում էր մի շարք դեղորայքների կազմության մեջ դեռ պատմական ժամանակներից[19] ։ Լադենբուրգի՝ հիոսցինի կառուցվածքի ու ակտիվության նկարագրությունը տալուց հետո, հիոսցինի և/կամ ատրոպինի սինթետիկ անալոգների և դրանց ընդհանուր սինթեզի մեթոդների փնտրտուքները 1930-ական ու 1940-ական թվականներին բերեցին վաղ հակահիստամին և դրա նախատիպ հանդիսացող դիֆենհիդրամինի բացահայտման։ Այդ դեղորայքների քիմիական ենթատիպը և պետիդինը, առաջին, ամբողջովին սինթետիկ օփիոիդ անալգետիկն է, հայտնի որպես Դոլանտին ու Դեմերոլ տարբեր այլ վաճառքային անունների ցանկում։

1899 թվականին բժիշկ Շնայդեռլին առաջարկեց օգտագործել հիոսցինն ու մորֆին վիրաբուժական անէսթեզիայի մեջ և սկսեց սպորադիկ կերպով օգտագործել հենց այդ նպատակով[20][21]։ Այդ կոմբինացիայի օգտագործումը մանկաբարձական անէսթեզիոլոգիայում առաջին անգամ առաջարկեց Ռիչարդ վոն Սթեյնբուխելը 1902 թվականին, հետագայում՝ սկսած 1903 թվականից ուսումնասիրել ու զարգացրել է Կառլ Գաուսը Ֆրայբուռգում, Գերմանիա[22]։ Այդ մեթոդը ստացել է «Dämmerschlaf» (մշուշոտ քուն) կամ «Ֆրայբուռգյան մեթոդ» անվանումը[21][22] ։ Այս մեթոդը տարածվել է բավականին դանդաղ և տարբեր կլինիկաներ փորձարկում էին տարբեր դոզավորումներ ու կոմպոնենտներ․ 1915 թվականին «Կանադական բժշկական ասոցիացիա » ամսագիրը հայտնեց, որ մեթոդը իսկապես գտնվում է աշխատանքների,զարգացման փուլում[21]։ Այն լայն կերպով օգտագործվում էր ԱՄՆ-ում մինչև 1960-ական թվականներ,երբ աճող քիմիոֆոբիան և ավելի բնական ծննդաբերական գործունեությունների ձգտումը բերեց այդ մեթոդից հրաժարման[23]։

Հասարակություն և մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անուններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀԻոսցին հիդրոբրոմիդը միջազգային չպատենտավորված անվանում է, իսկ հիդրոբրոմիդ սկոպոլամինը ԱՄՆ-ում ընդունված անվանում։ Այլ անուններից են՝ լեվո-դուբոիզին, սատանայի շունչ, բուրունդագա[24]։

Բուրունդանգա [25] անվանումը ստացել է Բրուգմանսիա (Brugmansia) բույսի էկստրակտ լինելու պատճառով [25] ։

ժամանցային(ռեկրեացիոն) և կրոնական օգտագործումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած որ, երբեմն իր հալյուցինոգեն էֆեկտների պատճառով օգտագործվում է ժամանցային նպատակով, ֆիզիկական ու հոգեկան զգացումները հաճախակի լինում են ոչ հաճելի։ Դա նաև ֆիզիկապես է վտանգավոր, այդ պատճառով կրկնակի օգտագործումը հազմադեպ է լինում[26]։ 2008 թվականի հունիսին ավելի քան 20 մարդ փսիխոզ ախտորոշմամբ հոսպիտալիզացվել է Նորվեգիայում, կեղծված հիոսցին պարունակող Ռոհիպնոլի դեղահաբեր ընդունումից հետո[27]։ 2018 թվականի հունվարին 9 մարդ հոսպիտալացվել էր Պերթում, արևմտյան Ավստրալիայում, ասված է թե հիոսցինի ընդունումից հետո։ [28]

Պատմությունում հայտնի են դեպքեր, երբ տարբեր բույսեր՝ որոնք սինթեզում են հիոսցին, օգտագործում էին փսիխոակտիվ կերպով, կրոնական պատճառներով[29][30]։ Երբ օգտագործվում էին այդ բուսերի էնտեոգեն պրեպարատները, հիոսցինը համարվում էր հիմնական փսիխոակտիվ միացությունը և բավականին կարևորագույն աստիճանով պատասխանատու էր հալյուցինոգեն էֆեկտների առաջացման համար, նամանավանդ երբ պրեպարատը դառնում էր քսուք տեղային ազդեցության համար(հատկապես՝«թռչող քսուքը»)[31]։Հիոսցինը հայտարարված է այդ բույսերում միակ ակտիվ ալկալոիդ,որը կարող է էֆեկտիվորեն ներծծվել մաշկով, առաջացնելով համապատասխան էֆեկտներ[32]։ Այդ քսուքների տարբեր բաղադրատոմսեր ուսումնասիրվել են Եվրոպական կախարդություններում/մոգություններում նույնիսկ մինչև վերածննդյան դարաշրջան, և իրենց մեջ ներառում էին բաղադրամասեր, որոնք հիոսցինի տրանսդերմալ ներծծմանն էին նպաստում(օրինակ այնպիսիք՝ ինչպիսիք են կենդանական ճարպերը), ինչպես նաև այլ հավանական բաղադրամասեր, որպեսզի հակազդեին դրա բացասական և դիսֆորիկ էֆեկտներին[31]։

Հարցաքննություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

20-րդ դարի սկզբում հիոսցինի էֆեկտները, որպես անկեղծության/ճշմարտության շիճուկ հետազոտվում էին հարցաքննության ժամանակ օգտագործման նպատակով[33]։ Բայց կողմնակի ազդեցությունների պատճառով հետազոտությունները դադարեցվել էին[34]։ 2009 թվականին Չեխոսլովակիայի ազգային անվտանգության գաղտնի ծառայությունները ամենաքիչը 3 անգամ օգտագործել են հիոսցին հակաիշխանական դավադիրներից խոստովանություն ստանալու նպատակով[35]։

Հանցանգործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ապացույցները այն մասին, որ հիոսցինը սովորաբար օգտագործում են հանցագործություններում, նկարագրվել են որպես չափազանցված, կամ/թե ճշմարտությունից դուրս[36] ։ Փոշիացված հիոսցինը, որին անվանում են նաև «սատանայի շունչ», այսպես ասած չի «լվանում ուղեղը», և չի կառավարում մարդկանց չարամիտների կողմից[37]։ Բայցևայնպես, պրեպարատը օգտագործումից հետո առաջացնում է հիշողության կորուստ, քնկոտություն, բենզոդիազեպինների ու ալկոհոլային թունավորման էֆեկտների նմանությամբ։

Ճանապարհորդական ուղեցույցում, հրապարակված ԱՄՆ-ի պետական դեպարտամենտի կողմից 2012 թվականին, ասվում է․- «Հանցագործների կողմից զոհին սպանելու ամենատարածված և հատկապես ամենավտանգավոր մեթոդներից մեկը նարկոտիկներ օգտագործելն է համարվում։ Ամենատարածվածը(Կոլումբիայում) հիոսցինն էր։ Ոչ պաշտոնական գնահատականներով ամեն տարվա հաշվարկով դեպքերի թիվը կապված հիոսցինի հետ Կոլումբիայում կազմել են 50 000 մարդ։ Հիոսցինը կարող է բերել գիտակցության կորստի 24 ժամ և ավելիի ընթացքում։ Մեծ դոզաներով կարող է բերել շնչական անբավարարության և մահի։ Հաճախ օգտագործում են հեղուկ և փոշի տարբերակները սննդում ու խմելու հեղուկներում ավելացնելով։ Այս դեպքերի մեծամասնությունում այդ ամենը կատարվում է գիշերային ակումբներում, բառերում։ Եվ որպես կանոն հարուստ ու հաջողակ տղամարդիկ դառնում են թիրախ երիտասարդ ու գրավիչ կանանց կողմից։ Խորհուրդ է տրվում, որպեսզի չդառնալ հիոսցինի զոհ, երբեք չպետք է համաձայնել ընդունել խմիչք կամ ուտելիք, որը առաջարկվել է անծանոթի կամ նոր ծանոթի կողմից, ինչպես նաև նրանց ներկայությամբ չթողնել առանց հսկողության խմիչքը կամ ուտելիքը։ Հիոսցինի կամ այլ դեղորայքների զոհերը պետք է անհապաղ դիմեն բժշկի »[38]։

Գողությունների հետ մեկտեղ, այն ենթադրում են, որ կապված է մարդկանց առևանգումների և սեքսուալ ոտնձգությունների հետ[39]։ 2008 թվականին Բարսելոնայի հիվանդանոցային կլինիկայում մտցվել է նոր պրոտոկոլ, օգնելու բուժծառայողներին պարզել,հայտնաբերել,նույնականացնել այդ դեպքերը։ 2015 թվականի փետրվարին արդեն մադրիդյան կլինիկաներում ընդունվեցին նույնատիպ փաստաթղթեր[39] ։ Հիվանդանոցային կլինիկաներում քիչ են գիտականորեն հաստատված դեպքերը, որոնք հաստատում են հիոսցինի օգտագործումը այդ հանցագործություններում, և զոհերի պատմությունների հիմման վրա են կարողանում գալ ինչ որ եզրահանգման[39]։ Չնայած հիոսցինով թունավորման դեպքերը հաճախ են հայտնվում մեդիայում, որպես բռնաբարությունների, առևանգումների, սպանությունների կամ գողությունների ուղեկից,քննարկվում է այդ պրեպարատի ազդեցությունը զոհի վրա, դրա օգտագործման եղանակները հանցագործների կողմից (տրանսդերմալ ինյեկցիաներ, ինհալյացիոն քարտեր,թղթեր և այլն)։Այս ամենը հաճախ չափազանցված է լինում[40][41][42] ․ նամանավանդ մաշկով ազդեցությունը, քանի որ այն դեղաչափը, որը կարող է ներծծվել մաշկով՝ չափազանց փոքր է, որպեսզի առաջացնի ինչ որ ազդեցություն[39] ։Հիոսցինային տրանսդերմալ պատչերը էֆեկտիվության համար պետք օգտագործվեն մի քանի ժամից մինչև մի քանի օր[43]։


1998 թվականից մինչև 2004 թվական ընկած ժամանակաշրջանում Բոգոտայի կլինիկայում(Կոլումբիա) անհետաձգելի բուժօգնության բաժանմունք դիմող դեպքերի 13% -ը, որոնց պատճառը հանցագործության նպատակներով թունավորումներն էին, կապված էին հիոսցինի կիրառության հետ, իսկ 44% դեպքերում բենզոդիազեպինների[24]։Հաճախակի դեպքերից էին, երբ մարդը թունավերվել էր գողություն կատարողի կողմից, որը զոհին տվել էր ինչ որ խմիչք սկոպոլամինով, հույս ունենալով, որ զոհը կկորցնի գիտակցությունը և չի կարողանա հակազդել, խոչընդոտել կողոպուտին[24]։


Հետազոտություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիոսցինը որպես հետազոտական միջոց է օգտագործվում՝ ուսումնասիրելու հիշողության կոդավորումը։Հենց սկզբից, դեռ մարդկանց վրա փորձարկումների փուլում պարզ էր, որ համեմատաբար ցածր դոզաներով մուսկարինային ընկալիչների անտագոնիստ սկոպոլամինը առաջացնում է ժամանակավոր կոգնիտիվ դեֆեկտներ[44]։ Այդ պահից սկսած սկոպոլամինը դարձավ ստանդարտ դեղորայքային միջոց կենդանիների մոտ կոգնիտիվ խանգարումների էքսպերիմենտալ ինդուկցիայի համար[45][46]։ Պրիմատների վրա հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ ացետիլխոլինը մասնակցում է նոր ինֆորմացիայի կոդավորմանը երկարաժամկետ հիշողության մեջ[47]։

Հիոսցինը բացասական ազդեցություն է ցուցաբերում կարճաժամկետ հիշողության, հիշողության ստացման, ուսոցւման պրոցեսների, տեսողական ճանաչողական հիշողության, վիզուալ-տարածական փորձի, վիզուալ-տարածական հիշողության, վիզուալ-պերցեպտիվ ֆունկցիայի, վերբալ հիշողությունների և փսիխոմոտոր ֆունկցիայի արագության վրա[48][45][46]։ Բայց ինչպես երևում է հետազոտություններում բացասապես չի ազդում ճանաչողության ու հիշողության վերականգնման վրա[46] ։ Սկոպոլամինը արգելակում է ացետիլխոլինի ձեռբազատմանը հիպոկամպի նեյրոններում, որը սակայն պարտադիր անհրաժեշտ պայման է երկարաժամկետ պոտենցիալի ապահովման համար[46][46][49]։ Բացի դա հիոսցինը նաև արգելակում է գլուտամատի վաղաժամ արտազատումը հիպոկամպի նեյրոններում, որն էլ իր հերթին բերում է դեպոլարիզացիայի(վերաբևեռացման), գործողության պոտենցիալի ուժեղացման և սինապսների ընկճման։ Հիոսցինի ազդեցությունը ացետիլխոլինի ու գլուտամատի ձեռբազատման վրա հիպոկամպի որոնողական նախապատվություններում գերակշռում է կոգնիտիվ ֆունկցիաներին[46]։ Հիոսցինը օգտագործվել է խոլիներգիկ ֆունկցիայի դեֆեկտների մոդելավորման նպատակով մի քանի հիվանդությունների դեպքում, որոնցից են՝ Ալցհայմերի հիվանդությունը, փխրուն x-ի համախտանիշը, դեմենցիան, Դաունի համախտանիշը։[46][50][51][52]։

Հիոսցինը նաև հետազոտվել է որպես «արագ սկզբով» հակադեպրեսանտ, և կատարված հետազոտությունների ոչ մեծ շարքը ցույց է տվել բավականին դրական արդյունքներ[53][54][55][56]։


Ծանոթագրություն

  1. Juo Pei-Show (2001)։ Concise Dictionary of Biomedicine and Molecular Biology. (2nd ed.)։ Hoboken: CRC Press։ էջ 570։ ISBN 9781420041309։ Արխիվացված է օրիգինալից 10 September 2017-ին 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 «Scopolamine»։ The American Society of Health-System Pharmacists։ Արխիվացված է օրիգինալից 7 October 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  3. «Scopolamine Use During Pregnancy | Drugs.com»։ www.drugs.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 21 December 2016-ին։ Վերցված է 15 December 2016 
  4. 4,0 4,1 Joint Formulary Committee (2013)։ British National Formulary (BNF) (65 ed.)։ London, UK: Pharmaceutical Press։ էջեր 49, 266, 822, 823։ ISBN 978-0-85711-084-8 
  5. 5,0 5,1 Rossi, S, ed. (2013)։ Australian Medicines Handbook (2013 ed.)։ Adelaide: The Australian Medicines Handbook Unit Trust։ ISBN 978-0-9805790-9-3 
  6. «scopolamine solution - ophthalmic, Isopto»։ MedicineNet.com։ Վերցված է 12 February 2019 
  7. «TRANSDERM SCOP (scopalamine) patch, extended release [Baxter Healthcare Corporation]»։ DailyMed։ Baxter Healthcare Corporation։ April 2013։ Արխիվացված է օրիգինալից 23 October 2013-ին։ Վերցված է 22 October 2013 
  8. «DBL™ HYOSCINE INJECTION BP»։ TGA eBusiness Services։ Hospira Australia Pty Ltd։ 30 January 2012։ Արխիվացված է օրիգինալից 30 March 2017-ին։ Վերցված է 22 October 2013 
  9. 9,0 9,1 «Buscopan Tablets - Summary of Product Characteristics (SPC)»։ electronic Medicines Compendium։ Boehringer Ingelheim Limited։ 11 September 2013։ Արխիվացված է օրիգինալից 23 October 2013-ին։ Վերցված է 22 October 2013 
  10. 10,0 10,1 10,2 «Kwells 300 microgram tablets - Summary of Product Characteristics»։ electronic Medicines Compendium։ Bayer plc։ 7 January 2008։ Արխիվացված է օրիգինալից 23 October 2013-ին։ Վերցված է 22 October 2013 
  11. Paul G. Barash, ed. (2009)։ Clinical anesthesia (6 ed.)։ Philadelphia: Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins։ էջ 346։ ISBN 978-0-7817-8763-5 
  12. «NASA Signs Agreement to Develop Nasal Spray for Motion Sickness» 
  13. «Google Scholar»։ scholar.google.com։ Վերցված է 16 December 2017 
  14. «The relative selectivity of anticholinergic drugs for the M1 and M2 muscarinic receptor subtypes»։ Movement Disorders 1 (2): 135–44։ 1986։ PMID 2904117։ doi:10.1002/mds.870010208 
  15. «Continuous Production of Scopolamine by a Culture of Duboisia leichhardtii Hairy Root Clone in a Bioreactor System»։ Applied Microbiology and Biotechnology 40 (2–3): 219–223։ 1993։ doi:10.1007/BF00170370 
  16. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Chambers անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  17. 17,0 17,1 17,2 «Alkaloid biosynthesis: metabolism and trafficking»։ Annual Review of Plant Biology 59 (1): 735–69։ 2008։ PMID 18251710։ doi:10.1146/annurev.arplant.59.032607.092730 
  18. «Functional genomic analysis of alkaloid biosynthesis in Hyoscyamus niger reveals a cytochrome P450 involved in littorine rearrangement»։ Chemistry & Biology 13 (5): 513–20։ May 2006։ PMID 16720272։ doi:10.1016/j.chembiol.2006.03.005 
  19. Ladenburg Albert (1881)։ «Die natürlich vorkommenden mydriatisch wirkenden Alkaloïde» [The naturally occurring alkaloids that act mydriatically [i.e., to dilate the pupils]]։ Annalen der Chemie (German) 206 (3): 274–307։ doi:10.1002/jlac.18812060303 ; see pp. 299–307.
  20. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Keys2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  21. 21,0 21,1 21,2 «Twilight Sleep: the Dammerschlaf of the Germans»։ Canadian Medical Association Journal 5 (9): 805–8։ September 1915։ PMC 1584452։ PMID 20310688 
  22. 22,0 22,1 «TWILIGHT SLEEP; Is Subject of a New Investigation»։ The New York Times։ 31 January 1915 
  23. Finkbeiner Ann (31 October 1999)։ «Labor Dispute. Book review: What a Blessing She Had Chloroform: The Medical and Social Response to the Pain of Childbirth from 1800 to the Present»։ New York Times 
  24. 24,0 24,1 24,2 «Perfil epidemiológico de la intoxicación con burundanga en la clínica Uribe Cualla S. A. de Bogotá, D. C»։ Acta Neurológica Colombiana (Spanish) 21 (3): 197–201։ September 2005։ Արխիվացված է օրիգինալից 7 October 2016-ին 
  25. 25,0 25,1 Vaughan Bell (3 March 2011)։ Mind controller: What is the 'burundanga' drug?։ Wired UK (April 2011)։ Արխիվացված է օրիգինալից 11 August 2017-ին 
  26. «Toxicity of Datura Stramonium»։ Pharmacology and Abuse of Cocaine, Amphetamines, Ecstasy and Related Designer Drugs։ Netherlands: Springer։ 2010։ էջեր 217–218։ ISBN 978-90-481-2447-3։ doi:10.1007/978-90-481-2448-0_34 
  27. «Bilsykemedisin i falske rohypnol-tabletter»։ Aftenposten.no։ Արխիվացված է օրիգինալից 27 June 2008-ին 
  28. «Perth backpacker overdose linked to common anti-nausea drug»։ ABC News։ 4 January 2018։ Վերցված է 2018-01-04 
  29. Raetsch Ch. (2005)։ The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications։ US: Park Street Press։ էջեր 277–282 
  30. Harner Michael (1980)։ The Way of the Shaman։ New York: Harper & Row 
  31. 31,0 31,1 Hansen, Harold A. The Witch's Garden pub. Unity Press 1978 978-0913300473
  32. Sollmann, Torald, A Manual of Pharmacology and Its Applications to Therapeutics and Toxicology. 8th edition. Pub. W.B. Saunders, Philadelphia and London 1957.
  33. «The Use of Scopolamine in Criminology»։ Texas State Journal of Medicine 18: 256–263։ September 1922  Reprinted in: «The Use of Scopolamine in Criminology»։ American Journal of Police Science 2 (4): 328–336։ July–August 1931։ JSTOR 1147361։ doi:10.2307/1147361 
  34. Bimmerle G (22 September 1993)։ «'Truth' Drugs in Interrogation»։ Central Intelligence Agency։ Արխիվացված է օրիգինալից 27 September 2012-ին։ Վերցված է 14 June 2012 
  35. «Svědek: Grebeníček vězně nejen mlátil, ale dával jim i drogy» [A witness: Grebeníček not only beat prisoners, he also administered drugs to them] (Czech)։ iDnes։ 8 August 2009։ Արխիվացված է օրիգինալից 11 August 2009-ին։ Վերցված է 10 August 2009 
  36. Saner Emine (2 September 2015)։ «'Devil's breath' aka scopolamine: can it really zombify you?»։ The Guardian։ Վերցված է 4 January 2019 
  37. Anderson L.։ «Devil's Breath: Urban Legend or the World's Most Scary Drug?»։ Drugs.com։ Վերցված է 9 July 2019 
  38. «Colombia 2012 Crime and Safety Report: Cartagena»։ Overseas Security Advisory Council, United States Department of State։ 4 March 2012։ Արխիվացված է օրիգինալից 15 March 2013-ին։ Վերցված է 6 August 2015 
  39. 39,0 39,1 39,2 39,3 Domínguez Iñigo (25 July 2016)։ «Burundanga: the stealth drug that cancels the victim's willpower»։ Crime։ El País, Madrid։ Արխիվացված է օրիգինալից 20 August 2016-ին։ Վերցված է 12 August 2016 
  40. «"Burundanga Business Card Drug Warning". Hoax-Slayer.com.»։ 12 October 2008։ Արխիվացված է օրիգինալից 7 March 2009-ին 
  41. «Beware the Burundanga Man!»։ About.com Entertainment։ Արխիվացված է օրիգինալից 10 January 2017-ին։ Վերցված է 2016-12-19 
  42. Mikkelson D։ «Burundanga/Scopolamine Warning»։ snopes։ Վերցված է 2016-12-19 
  43. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ White2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  44. «Human memory and the cholinergic system. A relationship to aging?»։ Archives of Neurology 30 (2): 113–21։ February 1974։ PMID 4359364։ doi:10.1001/archneur.1974.00490320001001 
  45. 45,0 45,1 «Free recall and recognition in a network model of the hippocampus: simulating effects of scopolamine on human memory function»։ Behavioural Brain Research 89 (1–2): 1–34։ December 1997։ PMID 9475612։ doi:10.1016/s0166-4328(97)00048-x 
  46. 46,0 46,1 46,2 46,3 46,4 46,5 46,6 «Toxin-Induced Experimental Models of Learning and Memory Impairment»։ International Journal of Molecular Sciences 17 (9): 1447։ September 2016։ PMC 5037726 ։ PMID 27598124։ doi:10.3390/ijms17091447 
  47. «An involvement of acetylcholine in object discrimination learning and memory in the marmoset»։ Neuropsychologia 22 (3): 253–63։ 1984։ PMID 6431311։ doi:10.1016/0028-3932(84)90073-3 
  48. «Scopolamine effects on memory, language, visuospatial praxis and psychomotor speed»։ Psychopharmacology 100 (2): 243–50։ February 1990։ PMID 2305013։ doi:10.1007/bf02244414 
  49. «Tempering aversive/traumatic memories with cannabinoids: a review of evidence from animal and human studies»։ Psychopharmacology 236 (1): 201–226։ January 2019։ PMID 30604182 ։ doi:10.1007/s00213-018-5127-x 
  50. «Endocannabinoid-mediated improvement on a test of aversive memory in a mouse model of fragile X syndrome»։ Behavioural Brain Research 291: 164–171։ September 2015։ PMC 5003021 ։ PMID 25979787։ doi:10.1016/j.bbr.2015.05.003 
  51. «Neurological phenotypes for Down syndrome across the life span»։ Progress in Brain Research 197: 101–21։ 2012։ ISBN 9780444542991։ PMC 3417824։ PMID 22541290։ doi:10.1016/b978-0-444-54299-1.00006-6 
  52. «Anandamides inhibit binding to the muscarinic acetylcholine receptor»։ Journal of Molecular Neuroscience 13 (1–2): 55–61։ 1999։ PMID 10691292։ doi:10.1385/jmn:13:1-2:55 
  53. «Antidepressant effects of the muscarinic cholinergic receptor antagonist scopolamine: a review»։ Biological Psychiatry 73 (12): 1156–63։ June 2013։ PMC 4131859։ PMID 23200525։ doi:10.1016/j.biopsych.2012.09.031 
  54. «Scopolamine and depression: a role for muscarinic antagonism?»։ CNS & Neurological Disorders Drug Targets 13 (4): 673–83։ 2014։ PMID 24938776։ doi:10.2174/1871527313666140618105710 
  55. «Scopolamine as an antidepressant: a systematic review»։ Clinical Neuropharmacology 36 (1): 24–6։ 2013։ PMID 23334071։ doi:10.1097/wnf.0b013e318278b703 
  56. «GABA interneurons mediate the rapid antidepressant-like effects of scopolamine»։ The Journal of Clinical Investigation 126 (7): 2482–94։ July 2016։ PMC 4922686։ PMID 27270172։ doi:10.1172/JCI85033 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Hyoscine»։ Drug Information Portal։ U.S. National Library of Medicine