Հին Լիոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լիոնի պատմական շրջան
Հին Լիոն
ֆր.՝ Vieux Lyon
Vieuxlyon saintjean toits.jpg
Կոորդինատներ: 45°45′39.5″ հս․ լ. 4°49′36.1″ ավ. ե. / 45.760972° հս․. լ. 4.826694° ավ. ե. / 45.760972; 4.826694
ԵրկիրՖրանսիա Ֆրանսիա
ՔաղաքԼիոն
Առաջին հիշատակումմ. թ. ա. 1-ին դար
Մակերես0,3 կմ²
Բնակչություն7000 մարդ
##Հին Լիոն (Ֆրանսիա)
Red pog.png
##Հին Լիոն (Լիոն)
Red pog.png
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դրոշը ՅՈւՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգություն ,
օբյեկտ № 872
ռուս..անգլ..ֆր.

Հին Լիոն (ֆր.՝ Vieux Lyon), միջնադարյան թաղամաս Ֆրանսիայի Լիոն քաղաքի արևմտյան մասում: Տեղակայված է Ֆուրվիեր բլրի ստորոտին, Սոն գետի աջ ափին՝ դրա գետաբերանից ոչ հեռու: Հին Լիոնը Եվրոպայի մինչ օրս պահպանված ամենամեծ միջնադարյան թաղամասերից մեկն է[1]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անտիկ շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մ. թ. ա. 50 թվականին Գալիայի տարածքը միացվում է Հռոմեական հանրապետությանը (շուտով այն դառնում է կայսրություն): Հուլիոս Կեսարի զորահրամանատարներից մեկը՝ Լուցիուս Մունացիուս Պլանկուսը մ. թ. ա. 43 թվականին Ֆուրվիեր բլրի գագաթին հիմնում է մի բնակավայր, որն անվանում է Լուգդունում (Colonia Copia Felix Munatia Lugdunum)[2][3]: Ըստ 1997-2004 թվականներին իրականացված պեղումների տվյալների՝ բլրի ստորոտին դեռ մ. թ. ա. 1-ին դարում (այսինքն՝ մինչև Լուգդունումի հիմնումը) գտնվել է արհեստավորների բավականին նշանակալի բնակավայր[4]:

Մի քանի դարերի ընթացքում բլրի վրա գտնվող քաղաքը բարգավաճել է, ընդհուպ մինչև՝ 197 թվականը, երբ Սեպտիմիուս Սևերուսի և Կլոդիուս Ալբինուսի միջև տեղի ունեցած մարտերի արդյունքում Լուգդունումը[2], այդ թվում նաև բլուրը սնուցող ջրանցույց կամուրջները (ակվեդուկ), ավերվել են: Նույն տեղում ապրելն անհնար է դարձել․ բնակիչները ստիպված են եղել լքել իրենց տները: Նրանց մի մասը տեղափոխվել է բլրի ստորոտ՝ Սոն գետի ափ, որտեղից հնարավոր էր ջուր վերցնել: Դա այն վայրն էր, որը հետագայում անվանել են Հին Լիոն[5]:

Հետագա մի քանի դարերի ընթացքում քաղաքը կորցրել է իր նշանակալիությունը։ Այստեղ բնակչության թիվը զգալիորեն ավելացել է միայն Կարոլինգների ժամանակաշրջանում (մոտ 800 թվական)[6]:

Միջին դարեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին Լիոնը հին փորագրանկարի վրա

Միջին դարերում Հին Լիոնի տարածքը գտնվել է կաթոլիկ եկեղեցու տիրապետության տակ, այն անվանում էին աղոթող քաղաք (ֆր.՝ la ville qui prie): Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի տաճարը շրջապատող թաղամասի տարածքում՝ 4 հեկտար տարածության վրա, ստեղծվում է իսկական քաղաք քաղաքի մեջ, որը ներառում էր Սուրբ Էթիեն (ֆր.՝ église St Etienne) և Սուրբ Խաչ (ֆր.՝ église Ste Croix) եկեղեցիները, արքեպիսկոպոսական պալատը, հոգևորականների տներ և նույնիսկ բանտ:

Եկեղեցու տիրապետությունը բացասական ազդեցություն է ունենում քաղաքի զարգացման վրա: Լիոնը սկսում է հետ մնալ իր հարևաններից. արքեպիսկոպոսներին բավարարում էր տեղային հարկերից և հողային ռենտաներից ստացած հասույթը և չէին հետաքրքրվում այլ շրջանների հետ ապրանքաշրջանառությամբ[7]:

1245 թվականին Լիոնում՝ Հովհաննես Մկրտչի տաճարում, տեղի է ունենում Լիոնի առաջին եկեղեցական ժողովը, որին մասնակցություն են ունենում ավելի քան 140 եպիսկոպոս: Հռոմի պապ Ինոկենտիոս IV-ը հայտարարում է Ֆրիդրիխ II կայսրի բանադրման և նրան գահընկեց անելու մասին: Այս քայլից հետո պապը զգուշանում է տուն վերադառնալ և մնում է Լիոնում՝ ընդհուպ մինչև մահը (1251 թ.)՝ այդ մի քանի տարիների ընթացքում Լիոնը փաստացիորեն վերածելով կաթոլիկ աշխարհի մայրաքաղաքի: 1274 թվականին նույն կառույցում տեղի է ունենում Լիոնի երկրորդ եկեղեցական ժողովը, որի ժամանակ Գրիգոր X պապն ընդունում է քավարանի մասին ուսմունքը, դատապարտում վաշխառությունը և փորձում պայմանավորվել ուղղափառ եկեղեցու հետ միավորվելու համար: 1305 թվականին Սեն Ժյուստի եկեղեցում (ֆր.՝ église Saint-Just) տեղի է ունենում Կլեմենտ V պապի թագադրումը[7]:

XIII դարի ընթացքում եկեղեցու և առավել շատ ազատություններ պահանջող քաղաքացիների միջև լարվածությունն աճում է: Ֆրանսիայի արքա Ֆիլիպ IV-ը, իրավիճակից օգտվելով, քաղաքը միացնում է Ֆրանսիայի թագավորությանը: Լիոնը դառնում է սենեշալություն, որը գլխավորում են համքարությունների ղեկավարների կողմից ընտրված 12 քաղաքացիներ[7]:

Փոքրիկ փողոց Հին Լիոնում

XIV դարը Լիոնի պատմության բարդ ժամանակաշրջանն է: Քաղաքում տարածվում է ժանտախտը, որի արդյունքում բնակչության թիվը մեկ երրորդով պակասում է. 15 կամ 18 հազարից դառնալով 10 հազար: Հարյուրամյա պատերազմը մեծ ազդեցություն չի ունեցել Լիոնի վրա, այստեղ նշանակալի մարտեր տեղի չեն ունեցել, սակայն Լիոնը բազմիցս ենթարկվել է փողոցներում թափառող դասալիքների ավազակախմբերի հարձակմանը՝ հատկապես 1356-1368 և 1417-1444 թվականներին[7]:

Վերածնունդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

XV դարը Լիոնի համար դառնում է ծաղկման ժամանակաշրջան: Քաղաքն աստիճանաբար ընդարձակվում է արվարձաններով, դարի վերջին արդեն շրջանի և ամբողջ քաղաքի պատմությունների միջև հավասարության նշան է դրվում: Հին Լինոը դառնում է աշխարհիկ (այստեղ էր գտնվում նահանգապետի պալատը), կրոնական (արքեպիսկոպոսի նստավայրը) և տնտեսական կյանքի (առևտրային կենտրոններ, այստեղ տարին 4 անգամ տոնավաճառներ էին կազմակերպվում) կենտրոնը: Ժամանակի խոշոր բանկիրների Գադան և Մեդիչի ընտանիքները Լիոնում բացում են իրենց բանկերը: Նրանք գնում են հին տների ամբողջ թաղամասեր: Համեստ բնակատեղիների տեղում բանկիրները կառուցում են ֆլորենտինյան ոճի շքեղ առանձնատներ[8][6]:

Գադան ընտանիքի առանձնատան ներքին բակը

Լիոնը գրավիչ վայր է դառնում հայտնի ֆրանսիացիների համար, այդ թվում արքայի, ով 1494 թվականից բազմիցս այստեղ է եկել, քանի որ քաղաքը մոտ էր Իտալիային, որի դեմ թագավորը պատերազմում էր, բացի դրանից, այստեղ ապրում էին այդ պատերազմը ֆինանսավորող բանկիրները:

Հին Լինում, արքեպիսկոպոսական պալատից ոչ հեռու՝ թագավորական նստավայրի ներքևում, առանձնանում է մի յուրահատուկ շինություն. այժմ դրա տեղում Արդարադատության տունն է[8][9]:

1528 թվականին Պիեմոնտից գաղթած Էտիեն Տյուրքեն քաղաքում հիմնում է մետաքսի արտադրություն: Նա Ֆրանսիայի թագավոր Ֆրանսուա I-ից ստանում է այդ արտադրության մեջ արտասահմանյան աշխատուժի օգտագործման իրավունքի արտոնագիր: Էտիեն Տյուրքեն մեծ հաջողության է հասնում․ այլ ձեռներեցներ ևս սկսում են կազմակերպել համանման արտադրություններ: 1540 թվականին 800-1000 մարդ քաղաքում զբաղվում էր մետաքսի արտադրությամբ[8]:

100 տարվա ընթացքում (1597-ից մինչև 1690 թվականը) քաղաքի բնակչությունը մոտ 3 անգամ ավելանում է. 30 հազարից դառնալով 100 հազար: Միևնույն ժամանակ՝ XVIII դարի կեսերին արդեն գործվածքների արտադրությունը արհեստանոցներից անցնում է մանուֆակտուրաներ և Հին Լիոնից տեղափոխվում Սոնի մյուս ափ՝ Կրուա Ռուս (ֆր.՝ La Croix-Rousse)[10][6]:

1789 թվականին տեղի է սկսվում է Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը: Սկզբում Լիոնը բավականին հանդարտ էր: Սակայն 1793 թվականին` յակոբինյան ահաբեկչության ժամանակ, քաղաքն ապստամբում է Մարի Ժոզեֆ Շալյեի ղեկավարած մունիցիպալիտետի դաժանությունների դեմ: Ապստամբությունը դաժանաբար ճնշվում է Ազգային կոնվենտի զորքերի կողմից: Ռեպրեսիաները ղեկավարում էին Ժոզեֆ Ֆուշեն և Կոլլո դ’Էրբուան: 1793 թվականին հոկտեմբերի 12-ի դեկրետի համաձայն՝ Լիոնը լիովին ոչնչացման է դատապարտվում, սակայն կործանումից հաջողվում է փրկել Պիեր Սիզ ամրոցը, ինչպես նաև Պրեսքիլ շրջանի Բելկուրի հրապարակը շրջապատող շինությունները[10][11]:

XIX-XX դարասկզբի անկումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արդարադատության պալատը Հին Լիոնում

Արդեն XVIII դարի վերջից սկսում է բնակչության միգրացիան Հին Լիոնից դեպի քաղաքի այլ շրջաններ: XIX դարում այդ գործընթացն արագանում է: Մանածագործական դազգահի գյուտը, որը պահանջում էր բարձր տանիքներով տարածքների առկայություն, արագացնում է ջուլհակների հոսքը դեպի Կրուա Ռուս թաղամաս: Դրա հետ մեկտեղ բուրժուազիան տեղափոխվում է Սոնի մյուս ափին գտնվող Պրեսքիլ շրջանի նոր ժամանակակից տները: Հին Լիոնն աստիճանաբար անկում է ապրում և բնակեցվում աղքատներով[11]:

Երկրորդ կայսրության ժամանակներից քաղաքում զարգանում են արդյունաբերական նոր արտադրություններ. քիմիա, մետաղագործություն, էլեկտրոտեխնիկա: Հին Լիոնում տեղ չկար նոր գործարանների կառուցման համար, այդ իսկ պատճառով արտադրամասերը կառուցվում էին այդ ժամանակվա քաղաքի ծայրամասերում: Բարձր վարձատրվող մասնագետները ձգտում էին բնակվել աշխատավայրին մոտ. հին քաղաքը աստիճանաբար դատարկվում է և բնակեցվում բնակչության առավել քիչ ապահովված հատվածով[11]:

Չնայած սրան՝ միջնադարյան թաղամասին նոր շունչ ու կենդանություն հաղորդելու փորձեր արվում էին. այստեղ կառուցվում է երկաթուղային կայարան, անցկացվում են տրամվայի գծեր, կազմակերպվում է աշխարհում առաջին ֆունիկուլյորներից մեկը, որը ձգվում է Հին Լիոնից մինչև Ֆուրվիեր բլրի գագաթը: 1830-ից 1881 թվականներին Սոնի վրա կառուցվում են մի քանի նոր կամուրջներ:

Չնայած ձեռնարկված միջոցառումներին՝ շրջանի աստիճանական անկումը շարունակվում է: XX դարի սկզբին, թվում էր, որ Հին Լիոնին նոր կյանք հաղորդելն այլևս անհնար է. տները կիսավեր վիճակում էին, այստեղ ապրում էին ծայրահեղ աղքատ մարդիկ: 1930 թվականին նոյեմբերի 12-ի լույս 13-ի գիշերը Տրամասակ փողոցում տեղի ունեցած սողանքի զոհ է դառնում 40 մարդ: Այս ամենը քաղաքի ղեկավարությանը հարկադրում է լուրջ միջոցներ ձեռնարկել. 1958 թվականին ընդունվում է «Քաղաքային բարեփոխման նախագիծը», որը գործնականում նախատեսում էր Հին Լիոնի ամբողջական քանդում[12][6]:

Սեն Ժյուստ ֆունիկուլյորը

Համաշխարհային նշանակության հուշարձան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրանսիայի մշակույթի նախարար Անդրե Մալրոյի ջանքերի շնորհիվ 1964 թվականի մայիսի 12-ին օրենք է ընդունվում, համաձայն որի Հին Լիոնը դառնում է պետության կողմից վերահսկվող առաջին քաղաքային շրջանը[6]: Մալրոյի օրենքը գրեթե անհնարին է դարձնում պատմական ժառանգության ոչնչացումը: Դրանով նախատեսվում էր հատուկ կազմակերպության ստեղծում, որը պետք է գներ պատմական շինությունները, ռեստավրացներ և նոր միայն դրանք վաճառեր նոր գնորդներին: SEMIRELY կոչվող այդ կազմակերպությունը գործում է մինչև 1976 թվականը՝ նախկին հետնախորշերը վեածելով զբոսաշրջային մարգարիտների[12][6]:

2011 թվականի հուլիսի 7-ին 35-րդ համագումարի ժամանակ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարահյին ժառանգության կոմիտեն քաղաքի ողջ պատմական մասը՝ այդ թվում Հին Լիոնի շրջանն ամբողջությամբ, համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցանկում ներառելու մասին որոշում է ընդունում[13][14][15]:

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Պողոսի եկեղեցին և Լիոն-Սեն Պոլ կայարանը

Հին Լիոնի պատմական շրջանը զբաղեցնում է 30 հեկտար տարածք, դրա կազմի մեջ են մտնում 500 շինություն՝ 3000 բնակարաններով, ուր ապրում է 7000 մարդ[16]: Ավանդաբար շրջանը բաժանվում է 3 թաղամասի. հյուսիսում գտնվում է ֆինանսական և առևտրային կենտրոն Սեն Պոլը՝ խոշոր բուրժուազիայի թաղամասը, մեջտեղում՝ Սեն Ժանը՝ բարձրաստիճան հոգևորականության և արիստոկրատիայի թաղամասը, հարավում՝ Սեն Ժորժը՝ արհեստավորների թաղամասը[17]:

Հնէաբանական պեղումները ցույց են տվել, թե ինչպես է ընթացել քաղաքային այս թաղամասերի զարգացումը: Առաջինը կառուցվել են փողոցի երկայնությամբ տները, իսկ հակառակ կողմի բակերը թողնվել են տնտեսական շահագործման նպատակով: Որոշ ժամանակ անց այդ շինությունների հակառակ կողմում ևս կառուցվել են տներ: Մի տնից մյուսին անցումը իրականացվել է ծածկված անցուղիներով։ Դրանցից որոշները միացնում էին մի փողոցը մյուսին և կոչվում տրաբուլներ. դրանք բնորոշ էին միայն Լիոնին: Տները փողոցի կողմից բավականին համեստ էին երևում, բայց դրանց դիմացի մասը՝ բակի կողմից հաճախ զարդարված էր լինում շքեղ զարդաքանդակներով և արձանիկներով[6]:

Սեն Պոլ թաղամաս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բոնդիի պալատը (Լիոնի կոնսերվատորիա)

Սեն Պոլ թաղամասը (ֆր.՝ Saint-Paul) գտնվում է Հին Լիոնի հյուսիսային մասում: Ինչպես և մյուս երկու թաղամասերը, սա ևս կառուցված է համանուն եկեղեցու շուրջը: Միջնադարում սկզբում բնակեցվել է հոգևորականներով, իսկ XII-XIII դարերում վերածվել է քաղաքի գործարարական կենտրոնի: 1872-1876 թվականներին թաղամասում կառուցվում է երկաթուղային կայարան, փորվում է թունել Ֆուրվիեր բլրի միջով:

Հին Լիոնի երեք թաղամասերից Սեն Պոլը ամենից շատն է տուժել ավերումներից և վերակառուցումներից[18][19]:

Լիոնյան հենց այս թաղամասում են կատարվում Բերտրան Տավեռնիեի «Ժամագործը Սեն Պոլից» ֆիլմի իրադարձությունները, որը նկարահանվել է Ժորժ Սիմենոնի դետեկտիվ վեպի մոտիվներով (1974)[19]:

Սուրբ Պողոսի եկեղեցի (Սեն Պոլ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Պողոսի եկեղեցին (Սեն Պոլ, ֆր.՝ Église Saint Paul) քաղաքի հնագույն եկեղեցիներից մեկն է: Հիմնադրվել է Լիոնի եպիսկոպոս Սուրբ Սակերդոսի կողմից 549 թվականին: Հետագայում եկեղեցին բազմիցս վերակառուցվել է: Նեոգոթական ոճով կառուցված ժամանակակից շինությունը վերաբերում է XIX դարի երկրորդ կեսին[20]:

Բոնդիի պալատ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բոնդիի պալատը (ֆր.՝ Palais de Bondy) կառուցվել է 1902-1904 թվականներին Բոնդիի ափին՝ Լիոնի կոնսերվատորիայի համար: Այն բաղկացած է երկու համերգասրահներից՝ Մոլիեր և Վիտովսկի, և Գինյոլի թատրոնից: Շինության մեջ առանձնացված է նաև ցուցադրություններ կազմակերպելու համար նախատեսված 600 մ2 տարածք[21]:

Ժյուիվերի փողոց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլիբեր Դելորմի պատկերասրահ

Ժյուիվերի փողոցը (ֆր.՝ La Rue Juiverie, թարգմ․՝ Հրեական փողոց) հիշեցնում է քաղաքի այդ հատվածում XIII և XIV դարերում գոյություն ունեցած հրեական շրջանի մասին: XV դարում փողոցում բնակություն են հաստատել հարուստ առևտրականներ, ովքեր գեղեցիկ տներ են կառուցել իրենց համար[22]: Այդ տներից ամենահայտնին Բյուլյուի տունն է (№ 8), որն աչքի է ընկնում իր անցուղով՝ կառուցված այդ ժամանակ 26-ամյա ճարտարապետ Ֆիլիբեր Դելորմի նախագծով: Անցուղին կառուցվել է 1536 թվականին մի քանի շենքեր իրար կապելու համար[23]:

Սեն Ժան թաղամաս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սեն Ժան (ֆր.՝ Saint-Jean) թաղամասը տեղակայված է Հին Լիոնի միջնամասում: Հենց այս թաղամասում է գտնվում շրջանի ճարտարապետական հուշարձանների մեծ մասը՝ ներառյալ մայր տաճարը, որի անունով էլ կոչվել է թաղամասը[18][24]:

Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի տաճար (Սեն Ժան)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի տաճար (Սեն Ժան տաճար, ֆր.՝ Cathédrale Saint-Jean-Baptiste), 1079 թվականից հանդիսանում է Գալիայի (Ֆրանսիա) պրիմասի նստավայրը: Ժամանակակից շինության հիմքեը դրվել են դեռևս 1165 թվականին, բայց կառուցումն ավարտվել է միայն XIV դարում: Կառուցման ժամանակ օգտագործվել են հռոմեական ժամանակաշրջանի կառույցի աղյուսներ: Այստեղ անց է կացվել եկեղեցական երկու ժողով. 1245 թվականին և 1274 թվականին, 1316 թվականին այստեղ իրականացվել է Հովհաննես XXII պապի թագադրությունը, իսկ 1600 թվականին Հենրի IV-ի և Մարիա Մեդիչիի պսակադրությունը:

Տաճարի շենքը կառուցված է գոթական ոճով և ունի 80 մետր երկարություն, 26 մետր լայնություն և 32,5 մետր բարձրություն[25]: Այստեղ է գտնվում XIV դարի աստղագիտական ժամացույց՝ 9,35 մետր բարձրությամբ և 2,2 մետր լայնությամբ. այն ցույց է տալիս ամսաթիվը, լուսնի, արեգակի և երկրի դասավորությունը: Ժամացույցը ճիշտ ամսաթիվը ցույց կտա մինչև 2019 թվականը[26]: Սեն Ժան հրապարակում՝ տաճարի դիմաց, գտնվում է 1844 թվականին կառուցված շատրվան, որը խորհրդանշում է Քրիստոսի մկրտությունը Հովհաննես Մկրտչի կողմից (հեղինակները Ժան-Մարի Բոնասիոն և Ֆելիքս Բերնասկոնին են)[27][28]:

Մանեկանտերի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանեկանտերի

Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի տաճարից հարավ գտնվում է Մանեկանտերին (ֆր.՝ Manécanterie, լատ.՝ mane cantare բառից, թարգմանաբար նշանակում է «երգել առավոտից»): Սա Լիոնում պահպանված ամենահին շենքներից մեկն է, վերակառուցվել է XI դարում՝ VIII դարի շինությունից, որի հիմքը դրվել դեռևս II դարում: Ի սկզբանե շինությունը օգտագործվել է որպես սեղանատուն հարևան տաճարի հոգևորականների համար:

«Մանեկանտերի» անվանել են տղաների համար նախատեսված՝ երգի եկեղեցական դպրոցը: Նախկին սեղանատունը դպրոցի վերածվել է XIV դարում: Վերածննդի ժամանակաշրջանում մանեկանտերիները համարվել են հեղինակավոր ուսումնական հաստատություններ, ուր երեխաները ոչ միայն երգել էին սովորում, այլև հոգևոր կրթություն ստանում, այնպես, որ դպրոցն ավարտելուց հետո կարող էին եկեղեցական կարիերա ստեղծել:

1930 թվականից սկսած Մանեկանտերիում բացվել է եկեղեցական արժեքների թանգարան[29]:

Հնագիտական այգի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնագիտական այգին (ֆր.՝ Jardin archéologique) գտնվում է Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի տաճարից հյուսիս: Այն իրենից ներկայացնում է Լիոնի հնագույն եկեղեցիների ավերակներ, որոնք հայտնաբերվել են 1970-ական թվականների պեղումների ժամանակ: Պարտեզի հարավային մասում գտնվում է Սուրբ Ստեփանոսի (ֆր.՝ Saint-Etienne) եկեղեցին, հյուսիսային մասում՝ Սուրբ Խաչը (ֆր.՝ Sainte-Croix): Այստեղ են գտնվում նաև IV դարում կառուցված, մոտ 30 մետր գետի երկայնությամբ ձգվող պարսպի ավերակները: Պարսպից դեպի արևմուտք գտնվում են 2 դահլիճների մնացորդներ. մեծը (14х23 մետր), ամենայն հավանականությամբ նախկինում եղել է արքեպիսկոպոսների ընդունելության սրահ, փոքրը՝ (9,4х12,3 մետր) իրենից ներկայացնում է V դարի վաղքրիստոնեական ութանկյունանի մկրտարան[30][31]:

Բորսա (Լոժ դյու Շանժ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոժ դյու Շանժ

Բորսան (ֆր.՝ Loge du Change) գտնվում է, այժմյան Շանժի հրապարակում, որը միջնադարում եղել տոնավաճառային հրապարակ: Հրապարակից ոչ հեռու գտնվում էր մաքսատունը (քանդվել է 1848 թվականին, այժմ դրա տեղում գտնվում է Արդարադատության պալատը): Այդ իսկ պատճառով հենց այստեղ է 1631-1653 թվականներին գործել, Սիմոնա Գուրդեի նախագծով կառուցված բորսայի շենքը, որտեղ գտնվել են բանկիրների գրասենյակները:

Ժամանակակից շինությունը վերակառուցվել և ընդարձակվել է 1748-1750 թվականներին Ժակ Ժերմեն Սուֆլոյի նախագծով. նորոգվել է շենքի ճակատային մասը, ավելացվել է սյունաշարը, կառուցվել երկրորդ հարկ: Սակայն վերակառուցված տեսքով բորսան աշխատել է կարճ ժամանակահատված. Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ժամանակ այն վերածվել է վառոդի գործարանի, իսկ 1803 թվականից տրամադրվել է բողոքական համայնքին և հայտնի դարձել Temple du Change անունով: Հենց այս շենքում է 1938 թվականին տեղի ունեցել 4 բողոքական եկեղեցիների միավորումը Ֆրանսիայի ռեֆորմատորական եկեղեցու մեջ[32][33]:

Արդարադատության պալատ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արդարադատության պալատը (ֆր.՝ Palais de Justice) (անվանվում է նաև Արդարատության պատմական պալատ, որպեսզի տարբերվի Պար Դյո շրջանում կառուցված արդարադատության ժամանակակից շենքից) գտնվում է բորսայի շենքից ոչ հեռու՝ Սոնի ափին: Հին ժամանակներում այդ տեղում գտնվել է, այսպես կոչված Ռոանյան տունը, որը նախկինում միաժամանակ և՛ դատարան է եղել, և՛ բանտ: Ժամանակակից շենքը կառուցվել է 1835-1844 թվականներին կլասիցիզմի ոճով՝ Լուի Պիեր Բալտերի նախագծով[34]:

Թոմասենի տուն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թոմասենի տունը

Թոմասենի տունը (ֆր.՝ maison Thomassin) Լիոնում պահպանված ամենահին բնակելի տներից մեկն է: Այն կառուցվել է 1298 թվականին ժամանակի ամենահարուստ ընտանիքներից մեկի՝ Ֆյուերների պատվերով:

Տան սկզբնական տեսքից գրեթե ոչինչ չի պահպանվել, միայն երկրորդ հարկի սենյակի առաստաղը: Տան ճակատային մասը վերակառուցվել է 1493 թվականին գոթական ոճով՝ նոր տանտիրոջ՝ առևտրական Կլոդ Թոմասենի պատվերով: Ավելի ուշ տունը ռեստավրացվել է XVIII և XX դարերում[35]:

Գադանների տուն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գադանների տունը (ֆր.՝ Maison Gadagne) կառուցվել վերածննդի ժամանակաշրջանում (XIV դար): Ի սկզբանե այն կառուցվել է Պյերվիվ վաճառական ընտանիքի համար, իսկ XVI դարի կեսերին անցել է Գվադան կամ Գադան իտալական բանկիրների ընտանիքի տիրապետության տակ, ում անունով և կոչվել է այն: Բաղկացած է միմյանց հետ անցուղով կապվող մի քանի շենքերից:

1902-1941 թվականներին Լիոնի քաղաքային վարչությունը գնել է այդ շինությունը, և այնտեղ այժմ գործում է 2 թանգարան. Լիոն քաղաքի թանգարանը և Մարիոնետների թանգարանը: Այդ իսկ պատճառով շինությունը հաճախ անվանում են «Գադան թանգարաններ» (ֆր.՝ Les Musées Gadagne)[4]:

Կուր դե Լոժ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կուր դե Լոժ

Կուր դե Լոժ (ֆր.՝ Cour des Loges) անվանում են Բյոֆ (ֆր.՝ Rue du Bœuf) փողոցի № 2, 4, 6 և 8 տները: Սրանք մի քանի պատմական շինություններ են, որոնք կառուցվել են 1341 թվականին (№ 2 և № 4 տները), XV (№ 6 տունը) և XVI (№ 8 տունը) դարերում: 4 տները միացված են ներքին բակերով և կամարաձև անցուղով: Ի սկզբանե տները կառուցվել են իտալացի վաճառականների համար, որոնք 4 լիոնյան մեծ տոնավաճառների ժամանակ տարվա մեջ ամենաքիչը 4 ամիս անց էին կացնում քաղաքում: Ավելի ուշ շինությունները եղել են բուրգունդյան իշխանների նստավայր, ճիզվիտների դպրոց, բնակելի տներ: XIX դարի վերջին № 6 տանը գործել է լաբորատորիա և այստեղ ապրել է մոգ և մեդիում «դոկտոր Ֆիլիպը» (Ֆիլիպ Նիզիեն), ով եղել է Նիկոլայ II-ի հովանավորյալը մինչև վերջինի ծանոթությունը Գրիգորի Ռասպուտինի հետ: Այժմ շինությունները միավորված են և շահագործվում են որպես հյուրանոց[36]:

Փաստաբանների տուն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փաստաբանների տունը (ֆր.՝ Maison des Avocats) միջնադարյան բնակելի բազմահարկ տուն է՝ եռահարկ կամարաձև սրահներով: Ամենահին մասը՝ արևելյանը, կառուցվել է XIV դարում Անդրե Բերշեի պատվերով: 1406 թվականից շինությունը վերածվել է հյուրանոցի: Հետագայում դրան ավելացվել են նոր կառույցներ, որոնցից վերջինը՝ 1528 թվականին: 1968 թվականին ծրագրվել էր քանդել շենքը, սակայն այն գնվեց քաղաքային վարչության կողմից, ռեստավրացվեց, և 2005 թվականից այնտեղ գործում է Մանրաերկի և կինոյի թանգարանը[37]:

Շամարիեի տուն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շամարիեի տունը

Շամարիեի տունը (ֆր.՝ Maison du Chamarier) միջնադարյան բնակելի տուն է: Շամարիե անվանում էին մայր տաճարի ֆինանսների կառավարչին, այդ իսկ պատճառով, զարմանալի չէ, որ տունը գտնվում էր Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի տաճարի պարիսպներից ներս: Տունը կառուցվել է XIII դարում: Շենքը վերակառուցվել է 1496-1516 թվականներին, և համարվում է Լիոնի հազվագյուտ տներից մեկը, որը կրում է հեռացող գոթական ոճի վերածննության ոճով փոխարինման ազդեցությունը: 1672-1673 թվականներին այս տանն ապրել է մարկիզուհի դը Սևինյեն: 2004 թվականից սկսած տունը ենթարկվել է լուրջ ռեստավրացիայի[38]:

Տրաբուլներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տրաբուլ (ֆր.՝ Traboule) անվանումն առաջացել է trabouler (կտրել-անցնել) բայից, որն էլ իր հերթին առաջացել է ժողովրդական խոսակցական լատիներենի trabulare և դասական լատիներենի transambulare բառերից, նշանակությունը նույնն է: Հին Լիոնի Սեն Ժան թաղամասը հայտնի է մի փողոցը մյուսին միացնող իր գաղտնի անցումներով՝ տրաբուլներով[39]։

Սեն Ժորժ թաղամաս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Գեորգի եկեղեցին

Սեն Ժորժ թաղամասը (ֆր.՝ Saint-Georges) գտնվում է շրջանի հարավային մասում: Այն Հին Լիոնի ամենաքիչ հայտնի և զբոսաշրջիկների կողմից ամենաքիչը այցելվող թաղամասն է: Անտիկ ժամանակներից մինչև վաղ միջնադար այստեղ գտնվել են նավահանգստային շինություններ: XI-XII դարերում թաղամասը սկսում է աստիճանաբար բնակեցվել՝ հիմնականում չքավոր խավի կողմից: XV-XVI քաղաքը վերածվում է արհեստավորական կենտրոնի, ամենից առաջ ջուլհակության (և մնում է այդպիսին մինչև XVIII դարի վերջը և XIX դարի սկիզբը, երբ ջուլհակները տեղափոխվում են Կրուա Ռուս): Հենց այս թաղամասում է ծնվել տիկնիկագործ Լորան Մուրգեն՝ Գինյոլի տիկնիկների ստեղծողը[18][40][41]:

Սուրբ Գեորգի եկեղեցի (Սեն Ժորժ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Գեորգի եկեղեցի (Սեն Ժորժ եկեղեցի, ֆր.՝ Église Saint Georges), քաղաքի ամենահին եկեղեցիներից մեկը, ի սկզբանե անվանվել է Սուրբ Եվլալիայի եկեղեցի (ֆր.՝ Église Sainte Eulalie) և հիմնադրվել է Լիոնի եպիսկոպոս Սուրբ Սակերդոսի կողմից 547 թվականին: VIII դարում եկեղեցին ավերվել է սարակինոսների արշավանքների ժամանակ, վերականգնվել 802 թվականին եպիսկոպոս Լեյդրադի կողմից՝ Սուրբ Գեորգի եկեղեցի անվանումով: XIV դարում եղել է Հիվանդախնամների միաբանության նստավայրը՝ միևնույն ժամանակ մնալով ծխական եկեղեցի: Նեոգոթական ոճով կառուցված ժամանակակից շենքը կառուցվել է 1844 թվականին՝ ճարտարապետ Լուի Բրեսոնի նախագծով և զարդարվել է Շառլ Դյուֆրենի քանդակներով[42]:

Տրինիտեի հրապարակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գուրգիյոնի զառիվերը և Գինյոլի թատրոնը

Տրինիտեի հրապարակը (ֆր.՝ Place de la Trinité) կառուցվել է 1820 թվականին։ Հրապարակին են նայում 5 հինգհրականի տների ճակատամասերը, այստեղ հատվում են 5 փողոցներ[43]:

Գուրգիյոնի զառիվեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գուրգիյոնի զառիվերը (ֆր.՝ Montée du Gourguillon) Տրինիտե հրապարակից ելնող 5 փողոցներից մեկն է, տանում է դեպի Ֆուրվիեր բլրի գագաթին գտնվող անտիկ թատրոն: Փողոցի սկզբնամասում տեղակայված է Գինյոլի տիկնիկային թատրոնը: Տրինիտե հրապարակից մոտ 100 մետր հեռավորության վրա, ձախ կողմում գտնվում է Էթիեն Տյուրկեի փակուղին: Այստեղ գտնվող XIV դարի երկու տները իրենց տեսակով միակն են Լիոնում[44]:

Սուրբ Լավրենտիոսի եկեղեցի (Սեն Լորան)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Լավրենտիոսի եկեղեցու (ֆր.՝ Vestiges de l'Église Saint-Laurent) ավերակները գտնվում են Հին Լիոնի հարավային ծայրամասում: Դրանք վաղքրիստոնեական եկեղեցու հիմքի մնացորդներն են, երբ Լիոնը դեռ բուրգունդների մայրաքաղաքն էր: Եկեղեցու 50х20 չափի սեղանակերպ հիմքը 1947 թվականին պեղել են Ամաբլեմ Օդենը և Պիեր Վյուիերմեն. այն այժմ թանգարան է[45]:

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած նրան, որ Հին Լիոնը մինչ օրս պահպանված միջնադարյան ամենամեծ շրջաններից մեկն է, ժամանակակից քաղաքի համեմատությամբ դրա չափերը բոլորովին մեծ չեն. ոչ ավելի քան 2 կմ երկարություն և 250 մետր լայնություն: Այդ իսկ պատճառով այստեղ ներշրջանային հասարակական տրանսպորտ չկա, բառացությամբ ավտոբուսների, որոնք անցնում են Սոնի ափով: Շրջանի կենտրոնում տեղակայված է D գծի «Vieux Lyon - Cathédrale Saint-Jean» մետրոյի կայարանը, որով իրականացվում է փոխադրումը դեպի ֆունիկուլյորի զույգ գծեր, որոնք տանում են Ֆուրվիեր բլրի գագաթ: Հին Լիոնի հյուսիսային մասում տեղակայված է քաղաքամերձ գնացքների Լիոն-Սեն Պոլ կայարանը[18][46]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Le quartier di Vieux Lyon» (ֆրանսերեն)։ Only Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  2. 2,0 2,1 «Lyon» (ֆրանսերեն)։ Archives Musagora։ Վերցված է 2015-10-14 
  3. «Fourvière»։ Histoire - Architecture (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  4. 4,0 4,1 «Les Musées Gadagne»։ Saint-Jean (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  5. «L'histoire des traboules» (ֆրանսերեն)։ Les Traboules de Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 «Histoire. Architecture»։ Vieux Lyon (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 «Le Vieux Lyon au Moyen Age : De la cité religieuse à la cité commerçante» (ֆրանսերեն)։ Le Vieux Lyon : 20 siècles d'Histoire !։ Վերցված է 2015-10-14 
  8. 8,0 8,1 8,2 «L'apogée du Vieux Lyon : la Renaissance» (ֆրանսերեն)։ Le Vieux Lyon : 20 siècles d'Histoire !։ Վերցված է 2015-10-14 
  9. «Le Palais Royal ou Maison de Roanne» (ֆրանսերեն)։ Le Vieux Lyon : 20 siècles d'Histoire !։ Վերցված է 2015-10-14 
  10. 10,0 10,1 «Du XVI au XVIIIème siècle : le triomphe de la soie» (ֆրանսերեն)։ Le Vieux Lyon : 20 siècles d'Histoire !։ Վերցված է 2015-10-14 
  11. 11,0 11,1 11,2 «Le XIXème siècle» (ֆրանսերեն)։ Le Vieux Lyon : 20 siècles d'Histoire !։ Վերցված է 2015-10-14 
  12. 12,0 12,1 «Le XXème siècle : un siècle de rebondissement !» (ֆրանսերեն)։ Le Vieux Lyon : 20 siècles d'Histoire !։ Վերցված է 2015-10-14 
  13. UNESCO Décisions adoptées par le Comité du patrimoine mondial à sa 35e session(ֆր.) // WHC-11/35.COM/20. —Paris, 7 juillet 2011.
  14. UNESCO Clarifications des limites et des superficies des biens par les Etats parties en réponse à l’Inventaire rétrospectif(ֆր.) // Patrimoine mondial. 35COM 8D. —Paris, 6 mai 2011. — С. 7.
  15. UNESCO Site historique de Lyon: délimitation du bien et de sa zone tampon lors de son inscription sur la liste en 1998(ֆր.).
  16. «Quartier Renaissance Vieux-Lyon» (ֆրանսերեն)։ Lyon. Site officiel։ Վերցված է 2015-10-14 
  17. «Vieux-Lyon» (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 Lyon agglomération. — Montreuil: Blay-Foldex.
  19. 19,0 19,1 «Saint-Paul» (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  20. «L'Église Saint Paul»։ Saint-Paul (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  21. «Le Palais de Bondy»։ Saint-Paul (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  22. «La Rue Juiverie»։ Saint-Paul (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  23. «La Galerie Philibert de L'Orme»։ Saint-Paul (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  24. «Saint-Jean» (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  25. http://cathedrale-lyon.cef.fr/visite/presentation.html  .
  26. «La Cathédrale Saint-Jean»։ Saint-Jean (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  27. «Fontaine Sculpture Place Saint Jean Baptême du Christ» 
  28. Séverine Penlou 2008, Deuxième partie : les « acteurs » de la sculpture religieuse. — I. Statuts et métiers de la sculpture : conséquences sur l’élaboration des œuvres. — 1. Des différents statuts de « sculpteurs » au xixe siècle. — Note 78., p. 57
  29. «Musée du trésor de la Cathédrale St-Jean» 
  30. «Jardin archéologique»։ Saint-Jean (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  31. «Jardin archéologique»։ Parcs et Jardins (ֆրանսերեն)։ Lyon. Site officiel։ Վերցված է 2015-10-14 
  32. «La Loge du Change»։ Saint-Jean (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  33. «La Place du Change» (ֆրանսերեն)։ Le Vieux Lyon : 20 siècles d'Histoire !։ Վերցված է 2015-10-14 
  34. «Le Palais de Justice»։ Saint-Jean (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  35. «La Maison Thomassin»։ Saint-Jean (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  36. «La Cour des Loges»։ Saint-Jean (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  37. «La Maison des Avocats»։ Saint-Jean (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  38. «La Maison du Chamarier» (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  39. «Les traboules du Vieux Lyon» (ֆրանսերեն)։ Lyon. Site Officiel։ Վերցված է 2015-10-14 
  40. «Saint-Georges» (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  41. «Le quartier St Georges» (ֆրանսերեն)։ Le Vieux Lyon : 20 siècles d'Histoire !։ Վերցված է 2015-10-14 
  42. «L'Église Saint Georges»։ Saint-Georges (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  43. «La Place de la Trinité»։ Saint-Georges (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  44. «La Montée du Gourguillon»։ Saint-Georges (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  45. «Les Vestiges de l'Église Saint-Laurent»։ Saint-Georges (ֆրանսերեն)։ Patrimoine Lyon։ Վերցված է 2015-10-14 
  46. «Vieux Lyon – Cathédrale Saint-Jean» (ֆրանսերեն)։ Ferro-Lyon։ 2013-21-01։ Վերցված է 2015-10-14 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • André Latreille, Histoire de Lyon et du Lyonnais, Privat, 1975, avec Richard Gascon & al. 2-7089-4701-X
  • André Pelletier, Jacques Rossiaud, Françoise Bayard et Pierre Cayez, Histoire de Lyon : des origines à nos jours, Éditions Lyonnaises d'Art et d'Histoire, 2007, Lyon, 955p. 978-2-84147-190-4
  • André Pelletier, Histoire de Lyon ; De la capitale des Gaules à la métropole européenne ; De -10 000 à + 2007., Éditions lyonnaises d'Arts et d'Histoire, 2007, Lyon, 143p. 978-2-84147-188-1
  • Bruno Benoit et Roland Saussac, Histoire de Lyon
  • Jean-Pierre Gutton, Histoire de Lyon illustrée, Toulouse, Le Pérégrinateur éditeur, 2008, 2-910352-48-X
  • Patrice Béghain, Bruno Benoit, Gérard Corneloup, Bruno Thévenan, Dictionnaire historique de Lyon, Stéphane Bachès, 2009, Lyon, 1054p. 978-2-915266-65-8

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]