Հեքսամեթիլենտետրամին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հեքսամեթիլենտետրամին
Urotropin.JPG
Hexamethylenetetramine-pov-rod.png
Hexamine.svg
Ընդհանուր տեղեկություններ
Դասական անվանակարգում 1,3,5,7-տետրաազոցիկլո[3,3,1,1]-դեկան
Ավանդական անվանում հեքսամին, ուրոտրոպին
Քիմիական բանաձև C6H12N4
Դասակարգում
CAS համար 100-97-0
PubChem 4101
EINECS համար 202-905-8
SMILES C1N2CN3CN1CN(C2)C3
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)


Հեքսամեթիլենտետրամին ((CH2)6N4 կամ C6H12N4) (ուրոտրոպին, հեքսամին, անգլ.՝ Methenamine (INN), 1,3,5,7-tetraazaadamantane, hexamethylenetetramine կամ hexametylenetetramine), քաղցրահամ, անգույն բյուրեղային նյութ։

Հատկություններ[խմբագրել]

Ածխանում է 280 °C-ում, 230 °C-ից բարձր՝ թորվում վակուումում։ Լավ է լուծվում ջրում, ծծմբածխածնում, չափավոր՝ սպիրտում, քլորաֆորմում, վատ՝ եթերում և բենզոլում։

Թթուների հետ առաջացնում է անկայուն աղեր, իսկ հալոգենների, որոշ աղերի և ակտիվ հալոգենածանցյալների հետ՝ կոմպլեքս միացություններ։

Synthesis hexogen.svg

Վերջիններն առաջնային ամինների ստացման ելանյութեր են։

Ստացում[խմբագրել]

Հեքսամեթիլենտետրամինն առաջինը սինթեզել է [[Բուտլերով Ալեքսանդր|Ա. Մ. Բուտլերովը (1859)[1][2][3][4]։ Հեքսամեթիլենտետրամին ստանում են ամոնիակը մրջնալդեհիդի[5] հետ կոնդենսացնելով՝

Synthesis Hexamine.svg

Կիրառում[խմբագրել]

Պոլիմերների արտադրությունում[խմբագրել]

Կիրառում են ֆենոլմրջնալդեհիդային խեժերի, պայթուցիկ նյութերի (հեքսոգեն) արտադրության մեջ, նաև վերլուծական քիմիայում (բուֆերային լուծույթներ պատրաստելու համար), որպես անծուխ, պինդ վառելանյութ («պինդ սպիրտ») և այլն։

Բժշկության մեջ[խմբագրել]

Հեքսամեթիլենտետրամինը հականեխիչ դեղանյութ է։ Հակամանրէային ազդեցությունը պայմանավորված է թթվային միջավայրում հեքսամեթիլենտետրամինի քայքայմամբ առաջացած մրջնալդեհիդով[6]։ Օգտագործում են ներքին ընդունման (հաբերում, փոշիներում և լուծույթներում), ինչպես նաև ներերակային ճանապարհով՝ վարակիչ հիվանդությունների, հատկապես միզուղիների բորբոքումների դեպքում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. http://library.istu.edu/hoe/books/ruschem.pdf
  2. A. Butlerow (1859) "Ueber einige Derivate des Jodmethylens" (On some derivatives of methylene iodide), Annalen der Chemie und Pharmacie, vol. 111, pages 242–252. In this paper, Butlerov discovered formaldehyde, which he called "Dioxymethylen" (methylene dioxide) [page 247] because his empirical formula for it was incorrect (C4H4O4). On pages 249–250, he describes treating formaldehyde with ammonia gas, creating hexamine.
  3. See also: A. Butlerow (1860) "Ueber ein neues Methylenderivat" (On a new methylene derivative), Annalen der Chemie und Pharmacie, vol. 115, no. 3, pages 322–327.
  4. http://library.istu.edu/hoe/books/ruschem.pdf
  5. Karsten Eller, Erhard Henkes, Roland Rossbacher, Hartmut Höke "Amines, Aliphatic" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2005, Wiley-VCH Verlag, Weinheim. doi:10.1002/14356007.a02_001
  6. «Methenamine (Метенамин), описание.»։ Справочник Видаль։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-05-ին։ http://www.webcitation.org/65EOam2gf։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png