Հենրիետտա Սոլդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հենրիետտա Սոլդ
Henrietta Szold.jpg
 
Կրթություն՝ Jewish Theological Seminary of America? և Ջոն Հոփկինսի համալսարան
Մասնագիտություն՝ գրող
Ազգություն հրեա
Դավանանք հուդայականություն
Ծննդյան օր դեկտեմբերի 21, 1860(1860-12-21)[1][2][3][4]
Ծննդավայր Բալթիմոր, Մերիլենդ, ԱՄՆ
Վախճանի օր փետրվարի 13, 1945(1945-02-13)[1][2][3][4] (84 տարեկանում)
Վախճանի վայր Երուսաղեմ, Մանդատային Պաղեստին
Գերեզման Mount of Olives Jewish Cemetery
Թաղված Mount of Olives Jewish Cemetery
Քաղաքացիություն Flag of the United States (1912-1959).svg ԱՄՆ
 
Պարգևներ

Կանանց փառքի ազգային սրահ և Մերիլենդի կանանց փառքի սրահ

Հենրիետտա Սոլդ (անգլ.՝ Henrietta Szold, դեկտեմբերի 21, 1860(1860-12-21)[1][2][3][4], Բալթիմոր, Մերիլենդ, ԱՄՆ - փետրվարի 13, 1945(1945-02-13)[1][2][3][4], Երուսաղեմ, Մանդատային Պաղեստին), հրեա հասարակական գործիչ, սիոնիստական շարժման ակտիվիստուհի: Համաշխարհային սիոնիստական կազմակերպության և Վաադ Լեումիի տնօրինության անդամ, Իսրայելում երիտասարդական ալիայի բաժնի և Երիտասարդության գործունեության հետազոտությունների և համակարգման ինստիտուտի հիմնադիր:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հենրիետտա Սոլդը ծնվել է 1860 թվականին Բալթիմորում, հունգարացի գաղթական ռաբբի Բենյամին Սոլդի ընտանիքում[5]: Նրա հայրը եղել է «Հովեվեյ Սիոն » շարժման ակտիվիստներից և դստեր մեջ սեր է ներարկել Իսրայել Երկրի հանդեպ: Հենրիետտան սովորել է Բալթիմորում, հանրային դպրոցում և նյույորքյան աստվածաբանական սեմինարիայում:

1878 թվականից մինչև 1893 թվականներին Հենրիետտա Սոլդը դասավանդել է բալթիմորյան հանրային դպրոցում: 80-ական թվականներին, երբ սկսվեց հրեական ներգաղթյալների հոսք Արևելյան Եվրոպայից ԱՄՆ, նա կազմակերպեց նրանց համար անգլերենի երեկոյան դասընթացներ, որտեղ բացատրվում էր նաև հասարակական կյանքի հիմունքները ԱՄՆ-ում: Այս դասընթացները նրան տոգորեցին սիոնիզմի գաղափարներով և 1895 թվականին նա առաջին անգամ սիոնիստական բովանդակությամբ ճառով հանդես եկավ ԱՄՆ-ում հրեա կանանց ազգային խորհրդի ժողովում, որն անցկացվում էր Բալթիմորում: Այդ պահից էլ սկսվեց Հենրիետտա Սոլդի ակտիվ սիոնիստական գործունեությունը: 1897 թվականին նա ընդունվեց նոր ստեղծված Բալթիմորյան սիոնիստական կազմակերպության շարքերը: Նույն տարվանից մինչև 1916 թվականը նա եղել է Ամերիկյան հրեական հրատարակչական ընկերության քարտուղարը և կազմակերպել է հրեական թեմատիկայով գրականության և Ահադ-հա-Ամայի հոդվածների գերմաներենից անգլերեն թարգմանությունը, Ամերիկյան հրեական ալմանախի հրատարակումը, նախապատրաստել է անգլերեն լեզվով Հրեական հանրագիտարանի հրատարակումը ինչպես նաև հրապարակել է սեփական հոդվածներ:

Հոր մահից հետո Սոլդը 1902 թվականին տեղափոխվել է Նյու Յորք և շարունակել հրատարակչական գործունեությունը: 1907 թվականին (իշուվա-ռահվիրանների և շինարարների Հանրագիտարանի տվյալներով) նա հիմնադրում է «Հադասսա» կանանց ոչ մեծ կազմակերպությունը, որի նպատակը հինդուիզմի և սիոնիզմի հարցերի ուսումնասիրությունն էր: Համառոտ հրեական Հանրագիտարանի տվյալներով այս կազմակերպությունը ստեղծվել է 1912 թվականին: 1909 թվականին նա մոր հետ այցելում է Պաղեստին: Հաջորդ տարի Հենրիետտա Սոլդն ընտրվում է Ամերիկյան սիոնիստների ֆեդերացիայի քարտուղար: 1912 թվականից նրա կողմից ղեկավարվող «Հադասսա» կազմակերպությունն ակտիվ քարոզարշավ սկսեց սիոնիստական գաղափարների պրոպագանդման և Պաղեստինի հրեա աքսորաբնակների շարժմանը օգնելու նպատակով: Կազմակերպությունն աստիճանաբար ընդլայնվելով հասավ մինչև ֆեդերացիայի չափերի և իր մասնաճյուղերն ուներ ԱՄՆ-ում և Կանադայում: «Հադասսա»-ի գործունեության հիմնական ուղղություններից մեկը Պաղեստինի հրեա աքսորաբնակներին բժշկական օգնության տրամադրումն էր, որի առաջին առաքելությունը կայացավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի վերջում:

1918 թվականին, երբ ԱՄՆ-ի սիոնիստական խմբավորումները միավորվեցին Ամերիկյան սիոնիստական կազմակերպության մեջ, Հենրիետտա Սոլդը այդտեղ ղեկավարեց կրթության և քարոզչության բաժինը: 1920 թվականին նա կրկին մեկնեց Պաղեստին, որպես Ամերիկյան սիոնիստական կազմակերպության ներկայացուցիչ և ղեկավարում էր «Հադասսա»-ի բժշկական ծառայությունը: 1923 թվականին ԱՄՆ վերադառնալուց հետո նա մնաց որպես «Հադասսա»-ի ներկայացուցիչ մինչև 1926 թվականը, որից հետո ընտրվեց այդ կազմակերպության պատվավոր նախագահ:

1927 թվականին Սոլդը կրկին այցելեց Պաղեստին: Այս անգամ նա հանդես եկավ Համաշխարհային սիոնիստական կազմակերպության տնօրինության երեք անդամներից մեկի դերում: 1930 թվականին Սոլդն ընտրվեց Պաղեստինում իշուվա-հրեական ազգայի խորհրդի` Վահադ Լեումի անդամ: Նա ղեկավարում էր սոցիալական աջակցության բաժինը, զբաղվում էր անչափահաս օրինախախտների օգնության և հասարակական հիգիենայի ծրագրերի մշակմամբ, ինչպես նաև մասնագիտական ուսումնարանների ստեղծմամբ: 1933 թվականին Սոլդը կազմակերպեց երիտասարդական ալիայի կազմակերպությունը, որի առջև խնդիր էր դրված ապահովել հրեական երիտասարդության ներգաղթը Պաղեստին Գերմանիայից, որտեղ իշխանության էին եկել նացիստները: Նրա գործունեության շնորհիվ փրկվեց հազարավոր գերմանացի հրեաների կյանքեր:

1934 թվականին Սոլդն արժանացավ Սկոպուս լեռան վրա կառուցվող «Հադասսա» հիվանդանոցի անկյունաքարը դնելու պատվին (Իսրայելի անկախության համար մղված պատերազմից հետո այս հիվանդանոցը շարունակեց իր աշխատանքը այլ վայրում):

1941 թվականին նա Պաղեստինում հիմնադրեց Երիտասարդական շարժման ուսումնասիրության և համակարգման կենտրոն, որը հետագայում կոչվեց նրա անունով: 1943 թվականին Հորդանանյան հովտում հիմնվեց կիբուցի, որը ի պատիվ նրա կոչվեց Կաֆար-Սոլդ , իսկ 1944 թվականին Բոսեոնի համալսարանը Հենրիետտա Սոլդին շնորհեց պատվավոր դոկտորի աստիճան:

1945 թվականի սկզբին 84 տարեկան հասակում, Հենրիետտա Սոլդը հիվանդացավ և փետրվարի 13-ին մահացավ:

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

5 լիրա արժողությամբ թղթադրամ՝ թողարկված 1973 թվականին (ցուցադրված է թղթադրամի երկու երեսներն էլ)

Բացի Կաֆար-Սոլդ կիբուցիից և Սոլդ կենտրոնից Հենրիետտա Սոլդի պատվին են կոչվում նաև

  • Փողոցներ Իսրայելի բազմաթիվ քաղաքներում
  • Դպրոցներ
  • Կիրյաթական Տիվոնում գտնվող Ռամատ-Հադասսա-Սոլդ (հիմնադրվել է 1949 թվականին) երիտասարդական գիշերօթիկ ճամբարը[6]:

1952 թվականից Իսրայելում Հենրիետտա Սոլդի մահվան օրը նշվում է որպես Մայրերի օր (հետագայում վերանվանվեց Ընտանիքի օր)[7]: Իսրայելի բանկի կողմից թողարկվել է Հենրիետտա Սոլդի պատկերով 5 լիր արժողությամբ թղթադրամ, որը շրջանառության մեջ է գտնվել 1973 թվականից մինչև 1984 թվականը[8]: 1960 թվականի դեկտեմբերին Իսրայելի Փոստատունը թողարկել է նրա պատկերով 25 ագորոտ արժողությամբ դրոշմանիշ[9]:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Lowenthal, M. Henrietta Szold: Life and Letters (1942).
  • Shargel, B.R. Lost Love: The Untold Story of Henrietta Szold (1997).
  • Reinharz, S. and M. Raider (eds.), American Jewish Women and the Zionist Enterprise (2005).
  • Kessler, B. (ed.). Daughter of Zion: Henrietta Szold and American Jewish Woman (1995).

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 American National Biography — 1999.
  5. «Сольд, Вениамин»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հրեական հանրագիտարան: In 86 Volumes (82 Volumes and 4 Additional Volumes)։ St. Petersburg։ 1890–1907 
  6. История на сайте молодёжного лагеря Рамат-Хадасса-Сольд
  7. Tamar Rotem. (February 23, 2012)։ «Decades later, woman behind Israel's Mother's Day is still proud»։ Haaretz։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-01-25-ին։ Վերցված է 2012-12-25 
  8. Купюра достоинством 5 лир с изображением Генриетты Сольд на сайте Банка Израиля (անգլ.)
  9. Марка в память о Генриетте Сольд на сайте Филателистической службы Израиля (անգլ.)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]