Հելֆորդ Մաքինդեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հելֆորդ Մաքինդեր
անգլ.՝ Halford Mackinder
Halford Mackinder (1).jpg
Ծնվել էփետրվարի 15, 1861(1861-02-15)[1][2][3]
Gainsborough, Լինքոլնշիր
Մահացել էմարտի 6, 1947(1947-03-06)[1][2][3] (86 տարեկան)
Բորնմութ, Bournemouth, Christchurch and Poole, Դորսետ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն
ՔաղաքացիությունFlag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Մասնագիտությունաշխարհագրագետ, քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, աշխարհաքաղաքագետ, քաղաքագետ, համալսարանի պրոֆեսոր և լեռնագնաց
Հաստատություն(ներ)Օքսֆորդի համալսարան և Լոնդոնի տնտեսության և քաղաքական գիտությունների դպրոց
Գործունեության ոլորտաշխարհագրություն և Սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրություն
Պաշտոն(ներ)Մեծ Բրիտանիայի գաղտնի խորհրդի անդամ, Միացյալ Թագավորության 31-րդ խորհրդարանի անդամ[4], Միացյալ Թագավորության 30-րդ խորհրդարանի անդամ[4], Միացյալ Թագավորության 29-րդ գումարման ազգային ժողովի անդամ[4] և տնօրեն
Ալմա մատերՔրայսթ Չյորչ, Epsom College? և Queen Elizabeth's High School?
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[1]
Հայտնի աշակերտներJames Fairgrieve?
ՊարգևներՀովանավորների մեդալ[5] և Չարլզ Փ․ Դալիի մեդալ
ԿուսակցությունՄեծ Բրիտանիայի պահպանողական կուսակցություն
Halford Mackinder Վիքիպահեստում


Սըր Հելֆորդ Ջոն Մաքինդեր ( անգլ.՝ Halford John Mackinder, փետրվարի 15, 1861(1861-02-15)[1][2][3], Gainsborough, Լինքոլնշիր - մարտի 6, 1947(1947-03-06)[1][2][3], Բորնմութ, Bournemouth, Christchurch and Poole, Դորսետ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի աշխարհագրագետ և աշխարհաքաղաքագետ, Գաղտնի խորհրդի անդամ, «Հարթլենդի» տեսության հիմնադիր:

Հելֆորդը հայտնի է դարձել այն բանից հետո, երբ նրա աֆրիկյան բեռնակիրներից ութը սպանվեցին Քենիա լեռ կատարած արշավանքի ժամանակ[6]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1883 թվականին Հելֆորդ Մաքինդերը ավարտելով Օքսֆորդի համալսարանը՝ ստացել է կենսաբանության, իսկ հաջորդ տարի՝ նորագույն պատմության գիտական ​​աստիճան[7]։ 1887 թվականից համալսարանում դասավանդել է աշխարհագրություն, նախքան կնշանակվեր Լոնդոնի տնտեսագիտության և աշխարհաքաղաքական գիտությունների դպրոցի տնօրեն: Սկսած 1910 թվականից մինչև 1922 թվականները նա եղել է համայնքների պալատի անդամ, իսկ 1919-1920 թվականների ընթացքում՝ բրիտանական սուրհանդակ Հարավային Ռուսաստանում:

Հարթլենդ
1904 թվականի քարտեզը Մաքինդերի «Պատմության աշխարհագրական առանցքը» գրքից

Աշխարհաքաղաքականություն եկել է 1904 թվականին: Նույն թվականին հրատարակվել է նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Պատմության աշխարհագրական առանցքը» (անգլ. Geographical pivot of history), որտեղ Մաքինդերը ներմուծել է Հարթլենդի հայեցակարգը: Հաճախ հենց այդ հրապարակումը դիտարկվում է աշխարհաքաղաքականության սկիզբը որպես գիտություն, չնայած ինքը՝ Մաքինդերը չի օգտագործել այդ տերմինը[8]:

Մաքինդերը Հարթլենդ (անգլ. Heartland - «սրտի երկիր») անվանել է Եվրասիայի կենտրոնական մասը, որի շուրջ գտնվում են ներքին ( Եվրոպա - Արաբիա - Հնդկաչին) և արտաքին աղեղները (Ամերիկա - Աֆրիկա - Օվկիանիա): Հատկապես հարկ է նշել, որ Մաքինդերն արտաքին աղեղի մեջ է ներառել նաև Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները[8]:

Մաքինդերն, ի տարբերություն իր հայրենակիցների մեծամասնության, պետության համար կարևոր աշխարհաքաղաքական գործոն է համարել ցամաքային տարածքի մեծությունը, քան ծովային հզորությունը: 1919 թվականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո, լույս է տեսել նրա երկրորդ աշխատությունը՝ «Ժողովրդավարական իդեալներն ու իրականությունը», որտեղ նա հետևյալ կերպ է ձևակերպել իր մաքսիման

Aquote1.png Ով ղեկավարում է Արևելյան Եվրոպան, նա ղեկավարում է Հարթլենդը։ Ով ղեկավարում է Հարթլենդը, նա ղեկավարում է Համաշխարհային կղզին (այսինքն Եվրասիան և Աֆրիկան)։ Ով ղեկավարում է Համաշխարհային կղզին, նա ղեկավարում է աշխարհը[9]: Aquote2.png


1943 թվականին լույս է տեսել Մաքինդերի վերջին՝ երրորդ աշխատությունը՝ «Երկրագունդը և խաղաղության հասնելը», որտեղ արմատապես վերանայված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո համաշխարհային համակարգի ապագան: Իր աշխատությունում Մաքինդերն ներմուծել է նոր աշխարհաքաղաքական առանցք՝ ԱՄՆ-ը, հիմնավորել է աշխարհաքաղաքական բլոկների գաղափարը և կանխատեսել է երկու հակադիր՝ Միացյալ Նահանգների և Սովետական Միության (Հարթլենդ) առանցքների շուրջ պտտվող երկբևեռ աշխարհների առաջացումը: Այդ պատճառով Մաքինդերին ընդունված է համարել Ատլանտականության հայեցակարգի հիմնադիր:

Գործունեությունը Հարավային Ռուսաստանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1919 թվականին Հալֆորդ Մաքինդերը նշանակվել է Գերագույն կոմիսար հարավային Ռուսաստանում (Անտանտի երկրների կողմից գրավված Ուկրաինայի գերագույն հանձնակատարի պաշտոնը) և ուղարկվել է Արևելյան Եվրոպայի միջոցով, որպեսզի ներկայացնի գեներալ Դենիկինի գլխավորած հակաբոլշևիկյան ուժերի վիճակի մասին: Այս առաքելությունը հնարավորություն է տվել Մաքինդերին Կենտրոնական Ասիայում աշխարհաքաղաքականության վերաբերյալ իր առաջարկությունները ներկայացնել բրիտանական կառավարությանը՝ այն գաղափարների ոգով, որոնց մասին նա արտահայտել է իր «Ժողովրդավարության իդեալներն ու իրականությունը» գրքում: Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Վերսալի պայմանագրի նախապատրաստմանը մասնակցելով, Մաքինդերը հասել է նրան, որպեսզի պայմանագրով ամրագրվեն սահմանային պետությունների (Լեհաստան, Ռումինիա, Չեխոսլովակիա, Էստոնիա, Լատվիա, Լիտվա ) առաջացած սահմանները, որոնք կսահմանեին գերմանացիների և սլովենների բաժանարար սահմանները:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Энциклопедия Брокгауз (գերմ.)
  4. 4,0 4,1 4,2 Hansard 1803–2005
  5. Royal Geographical Society Gold Medal RecipientsRoyal Geographical Society, 2018.
  6. Kearns Gerry (2009)։ Geopolotics and Empire: The Legacy of Halford Mackinder։ New York: Oxford University Press։ էջ 111։ ISBN 978-0-19-923011-2 
  7. Sloan Geoffrey R. (1 January 1988)։ Geopolitics in United States Strategic Policy, 1890–1987։ St. Martin's Press։ էջ 6։ ISBN 9780312019549 
  8. 8,0 8,1 H.J. Mackinder, The geographical pivot of history. Geographical Journal, 1904, 23, pp. 421–37; Pascal Venier, "The Geographical Pivot of History and Early 20th Century Geopolitical Culture Archived 15 December 2007 at the Wayback Machine.", Geographical Journal, vol. 170, no 4, December 2004, pp. 330–336.
  9. Kumar Chowdhury Suban, Hel Kafi Abdullah։ «THE PAPER | "Heartland Theory" of Mackinder & its Relevancy in Central Asia Geopolitics»։ IndraStra Global։ Վերցված է 27 June 2016 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]