Հեդվիգ Դոհմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հեդվիգ Դոհմ
գերմ.՝ Hedwig Dohm
Hedwig Dohm, c. 1898.png
Ծնվել էսեպտեմբերի 20, 1831(1831-09-20)[1] կամ սեպտեմբերի 20, 1833(1833-09-20)[1][2]
ԾննդավայրԲեռլին, Գերմանական միություն[1]
Մահացել էհունիսի 1, 1919(1919-06-01)[1] կամ հունիսի 4, 1919(1919-06-04)[1][2]
Մահվան վայրԲեռլին, Վայմարյան Հանրապետություն[1]
ՔաղաքացիությունFlag of Germany.svg Գերմանիա[3]
Մասնագիտությունգրող, ֆեմինիստ և կանանց իրավունքների պաշտպան
ԱմուսինErnst Dohm?
ԵրեխաներHedwig Pringsheim?
Hedwig Dohm Վիքիպահեստում

Մարիան Ադելաիդ Հեդվիգ Դոհմ (գերմ.՝ Hedwig Dohm, սեպտեմբերի 20, 1831(1831-09-20)[1] կամ սեպտեմբերի 20, 1833(1833-09-20)[1][2], Բեռլին, Գերմանական միություն[1] - հունիսի 1, 1919(1919-06-01)[1] կամ հունիսի 4, 1919(1919-06-04)[1][2], Բեռլին, Վայմարյան Հանրապետություն[1]), գերմանացի ֆեմինիստ և հեղինակ: Նա առաջին ֆեմինիստ մտածողներից էր, որ գենդերային դերերը դիտարկել է որպես ոչ թե կենսաբանական, այլ սոցիալական խտրականության արդյունք:

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Պրուսիայի թագավորության մայրաքաղաք Բեռլինում, հրեա ծնողների ընտանիքում[4], Վիլհելմին Յուլիխի և ծխախոտի արդյունաբերող Գուստավ Ադոլֆ Գոթհոլդ Շլեհի երրորդ երեխան էր: Նրա հայրը 1817 թվականին բողոքականություն է ընդունել, 1851 թվականից ընդունել է Շլեհ ազգանունը: Հեդվիգի ծնողներն ամուսնացած չէին մինչև 1838 թվականը, քանի որ նրա հայրը խիստ վերապահումներ ուներ ամուսնական միության վերաբերյալ:

Մինչ նրա եղբայրները հնարավորություն ունեին գիմնազիա հաճախելու, Հեդվիգն ստիպված էր դպրոցը թողնել 15 տարեկանում` տնային գործերում օգնելու համար: Երեք տարի անց նա սկսել է հաճախել մանկավարժական ճեմարան:

1853 թվականին դարձել է գրող և դերասան, Kladderadatsch երգիծական ամսագրի գլխավոր խմբագիր Էռնստ Դոհմի (1819-1883) կինը, ումից ունեցել է հինգ երեխա.

  1. Հանս Էռնստ (1854–1866), միակ որդին
  2. Գերտրուդ Հեդվիգ Աննա (1855–1942), ամուսնացել է մաթեմատիկոս Ալֆրեդ Փրինգշեյմի հետ
  3. Իդա Մարի Էլիզաբեթ (1856–1922)
  4. Մարի Փաուլին Ադելհեիդ (1858–?)
  5. Եվա(1859–?)

Դուստրերից Գերտրուդ Հեդվիգը նրան թոռնիկ է պարգևել` Կատերինա «Կատյա» Փրինգշեյմին, որը եղել է Թոմաս Մանի և երաժիշտ Կլաուս Փրինգշեյմի կինը:

Կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեդվիգն ու իր ամուսինը կապված էին Գերմանիայի ապագա մայրաքաղաք Բեռլինի մտավորական շրջանակների հետ: 1867 թվականին նա հրատարակել է իր առաջին աշխատությունը` իսպանական ազգային գրականության պատմական զարգացման մասին: 1870-ականների սկզբից սկսած նա ֆեմինիստական տրակտատներ է հրապարակել` պահանջելով իրավական, սոցիալական ու տնտեսական հավասարություն, ինչպես նաև` կանանց ընտրական իրավունք: Այս հոդվածները նրան հայտնի են դարձրել, սակայն միևնույն ժամանակ նա հակառակորդներ է ձեռք բերել այն ֆեմինիստների կողմից, որոնք կենտրոնացած էին երիտասարդ կանանց ավելի լավ կրթական հնարավորությունների վրա: 1870-ական թվականների վերջին Հեդվիգը մի քանի թատերական ներկայացումներ է գրել, որոնք բոլորը նշանակալի հաջողությամբ բեմադրվել են Բեռլինի դրամատիկական թատրոնում:

Այն բանից հետո, երբ նրա ամուսինը 1883 թվականին մահացել է, նա սկսել է նովելներ գրել մինչև 1880-ական թվականների վերջը, երբ նա վերսկսել է տրակտատներ տպագրել ֆեմինիստական շարժման վերաբերյալ: Հեդվիգ Դոհը հիմնադրել է Ռեֆորմ ընկերությունը, որի նպատակն էր պաշտպանել կանանց կրթական իրավունքները: Նա միացել է Կանանց բարեկեցություն ասոցիացիային, որը հիմնադրվել էր Միննա Քաուերի կողմից:

Հեդվիգի գերեզմանաքարը

Հեդվիգ Դոհմը գերմանացի այն քիչ մտավորականներից էր, որ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին հանրայնորեն դեմ է խոսել հայրենասիրական տենդի դեմ` խաղաղասիրական հոդվածներ տպագրվելով ձախաթևյա «Die Aktion» ամսագրում: Նա տեսել է Վայմարյան հանրապետությունում կանանց ընտրական իրավունքի իրականացումը 1918-19 թվականների գերմանական հեղափոխությունից հետո:

Հեդվիգ Դոհմը մահացել է Բեռլինում, 87 տարեկան հասակում: Թաղված է Շյոնեբերգ թաղամասում:

Գրանակ աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Was die Pastoren von den Frauen denken, 1872
  • Der Jesuitismus im Hausstande, 1873
  • Die wissenschaftliche Emanzipation der Frau, 1874
  • Der Frauen Natur und Recht, 1876
  • Die Antifeministen. Ein Buch der Verteidigung, 1902
  • Die Mütter. Ein Beitrag zur Erziehungsfrage, 1903
  • Der Mißbrauch des Todes, 1915

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Werde die du bist. Wie Frauen werden, 2 novels 1894
  • Sibilla Dalmar, 1896
  • Schicksale einer Seele, 1899
  • Christa Ruland, 1902

Գրական հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]