Հարալդ I Գեղավարս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հարալդ I Գեղավարս
Flateyjarbok Haraldr Halfdan.jpg
Ծնվել է՝850
ԾննդավայրՎեստֆոլ, Նորվեգիա
Մահացել է՝933
Վախճանի վայրՌուգլան, Նորվեգիա
ԵրկիրՆորվեգիա
ՏոհմFairhair dynasty? և Yngling?
ՀայրHalfdan the Black?
ՄայրRagnhild Sigurdsdotter?
ԵրեխաներԷիրիկ Արյունարբու Սեկիրա[1], Հոկոն I Բարի[1], Halfdan Haraldsson the Black?[1], Bjørn Farmann?, Olaf Haraldsson Geirstadalf?[1], Halvdan Hålegg?[1], Guttorm Haraldsson?[1], Halfdan Hvide (?)?[1], Sigrød Haraldsson?[1], Ålov?[1], Rørek Haraldsson?[1], Sigtrygg Haraldsson?[1], Frode Haraldsson?[1], Torgils Haraldsson?[1], Ragnar Rykkel?[1], Sigurd Rise?[1], Gudrød Ljome?[1], Ragnvald Rettilbein, King of Hadeland?[1], Ulfljotr Haraldsson?, Gudrød Skirja?[1], Ring, King in Hedemarken and Gundbransdalen?[1], Dag Haraldsson?[1], Ingegard (?)?[1] և Ingeborg (?)?[1]
ՀավատքՆորվեգական կրոն

Հարալդ Գեղավարս (հին նորվ.՝ Haraldr hárfagri, նորվ.՝ Harald I Hårfagre, 850, Վեստֆոլ, Նորվեգիա - 933, Ռուգլան, Նորվեգիա), Հալվդան Սևի որդին և Վեսթֆոլդի քոնունգը: Նորվեգիայի առաջին թագավորը: Հարալդը Ինգլինգների դինաստիայի ներկայացուցիչ էր, ովքեր սերում էին Հորֆագերներից, ովքեր կառավարել են Նորվեգիայում մինչև 14-րդ դարը:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատերազմ վասն Նորվեգիայի միավորման[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հալվդան Սևի միակ որդին էր Հարալդ Գեղավարսը՝ Ինգլինգների դինաստիայի ներկայացուցիչն ու Վեսթֆոլդի քոնունգը: Նրա մայրը Ռագնհիլդն էր՝ Սիգուրդսդոթերի Ռագնհիլդի դուստրը և Հրինգարիկիի քոնունգը:

Հարալդն ընդամենը տասը տարեկան էր, երբ մահկանացուն է կնքում նրա հայրը: Ի սկզբանե, Հարալդի զորրքերը ղեկավարում էր մորեղբայր Հութորմը՝ Սիգուրդի տղան: Պատերազմը մեկնարկելիս, որը նպատակադրված էր միավորել նորվեգական հողերն ու տիրույթները մեկ իշխանության կազմում, Հարալդ որոշեց պաշտպանել իր բոնդերին՝ հողատերերին Թրոնհեյմում, Ռաումսդալում, Ռոգալանդում և Հոլուգալանդում:

Համաձայն սկանդինավյան սագաների, Հարալդի հաղթանակները տեղական հյովդինգների նկատմամբ, պսակվեց Հաֆրսֆյորդի ճակատամարտով: Այն պատերազմ էր, որը տեղի է ունեցել մոտավորապես 872 թվականին ներկայիս Նորվեգիայի Ստավանգեր և Սոլա կոմունաների միջև գտնվող Հաֆրսֆյորդ ֆյորդի տարածքում: Արդյունքում Հարալդ I թագավորը հաղթանակով է դուրս գալիս ճակատամարտից և Արևմտյան Նորվեգիան միավորում իր տիրույթներին:

Հենց այդ ժամանակ էլ կիրառության մեջ մտավ «Նորվեգիա» տերմինը, որը բառացի թարգմանությամբ նշանակում է «հյուսիսային ուղի»:

Կառավարում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարալդ Գեղավարսի կողմից Նորվեգիայի միավորում ու ստեղծած պետությունը բավականին անկայուն հիմքերի վրա էր: Պատմաբանները ցայսօր էլ վիճում են, թե կոնկրետ Նորվեգիայի որ տարածքի վրա է ղեկավարել Հարալդ թագավորը: Ըստ էության, դրանք միայն Նորվեգիայի հարավային ծովափնյա շրջաններն էին: Հաղթվելով վիկինգներից, այդ թվում և հայտնի Ռոլլոնից, ինչպես փաստում են սկանդինավյան սագաները, Հարալդի զինվորները ուղևորվեցին դեպի Իսլանդիա և Նորմանդիա, որպեսզի գաղութացնեն այդ տարածքները: Կյանքի վերջին հատվածում Հարալդ Գեղավարսը կատարեց զավթողական արշավանքներ դեպի արևմուտք, Շոտլանդիայի ափեր՝ գրավելով Օրքնեյան և Շետլանդական կղզիները: նա առաջինն էր, ով Նորվեգիայում սահմանեց պարտադիր գլխահարկ: Մարտերի է բռնվել նա շվեդական Վերմլանդ տարածաշրջանի հետ՝ քոնունգ Էրիկ Էմունդսոնի հետ:

Նորվեգական պետությունը մոտավորապես 872 թվականին

Հարալդ Գեղավարսի կառավարման վերջին տարիներին նրա բազմաթիվ որդիների միջև (ըստ զանազան սագաների, որդիների քանակը տատանվում էր 11-ից մինչև 20-ը) թեժ պայքար էր ընթանում գահի համար:Թագավոր Հարալդ Գեղավարսը գլխավոր քոնունգ է նշանակում իր սիրելի որդի Էրիկ Արյունոտին:

Տեղեկությունների արժանահավատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից պատմաբանները հակված են տեղափոխել Հարալդ Գեղավարսի ապրած ժամանակահատվածը մի քանի տասնամյակ առաջ: Նրա թագավորությունն ընդունված է հաշվել 890-ից 940 թվականները (կամ 945): Դժվարությունները կայանում են նրանում, որ Հարալդի կենդանության օրոք պատմությունը գրի է առել նրա սկալդեր Թորբյորն Հորնկլովին: Որպես պատմագիր նա արածաշրջանում հայտնի անձ չէ: Մանրամասն նկարագրել Հարալդ Գեղավարսին սկսել են մեկ դար անց նորվեգացի սկալդերները: Նրանք հիմնականում գովերգել են թագավորի՝ Նորվեգիան միավորելու գործն ու Գիդի սիրտը գրավելու պատմությունը:

Հարալդը թագավորը երդվել էր, որ մինչև չմիավորի Նորվեգիան, չի սանրելու մազերը: Այդ իսկ պատճառով նրան անվանել են գզգզված թագավոր: Սակայն Հաֆրսֆյորդի ճակատամարտում հաղթանակից հետո թագավորը սանրվում է և ստանում «Գեղավարս» տիտղոսը:

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանայք և երեխաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն իսլանդական սագաների, Հարալդ Գեղավարսը ուներ մեծ թվով կանայք և երեխաներ (միայն տղաները տասնմեկից քսանն էին հաշվվում):

Ըստ «Երկրայի շրջագիծ» սկանդինավյան սագաների ժողովածուի, Հարալդ Գեղավարսի երեխաների ցանկն ունի հետևյալ տեսքը.

Հակոն Գրյոթգարդսոնի դուստ Ասի երեխաները՝

  • Հութթորմ, Ռանրիկիի քոնունգ
  • Հալվդան Սև, Տրյոնդելագի քոնունգ
  • Հալվդան Սպիտակ, Տրյոնդելագի քոնունգ
  • Սիգֆրյոդ, Տրյոնդելագի քոնունգ

Հյորդալանդի քոնունգ Էրիկի դուստր Գյուդայի երեխաները՝

  • Ալով Կրասա Գոդա, Թորիր Լռակյաց յարլի դուստրը
  • Հրյորեկ
  • Սիգթրյուգ
  • Ֆրոդի
  • Թորգիսլ

Յոթլանդի արքա Էյրիկի դուստր Ռանգհիլդ Ամենակարողի երեխաները՝

  • Էյրիկ Արյունոտ Սեքիրա (մոտավորապես 885-954 թվականներ), Նորվեգիայի թագավոր (930—934) և Յորքի թագավոր (947—948, 952—954).

Յարլ Էյսթենի դուստր Սվանհիլդի երեխաները՝

  • Բյորն Ծովագնաց (մոտավորապես 890—927 թվականներ), Վեստֆոլդի քոնունգ
  • Օլաֆ Հարալդսոն Գեյրսթադալֆ (մոտավորապես 890—934 թվականներ), Վինգուլմարքի, Վեստֆոլդի և Վիկի քոնունգ
  • Ռագնար Ռյուքիլ

Ասհիլդի երեխաները՝

  • Հրինգ
  • Դագ
  • Գուդրյոդ Սքիրյա
  • Ինգիգերդ

Թորի երեխաները՝

  • Հակոն Բարի (մոտավորապես 920—961 թվականներ), Նորվեգիայի թագավոր (934—961 թվականներ)

Սվաս Ֆիննի դուստ Սնեֆրիդի երեխաները՝

  • Հալվդան Բարձրաոտք
  • Գուդրյոդ Բլեսք
  • Ռյոգնվալդ Ուղղավոտք, Հադալանդի քոնունգ
  • Սիգրուդ Հրիսի

Այլ երեխաներ՝

  • Ինգեբորգ

Հարալդ Գեղավարսի նախնիներն ըստ «թագավորական սագաների»[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կերպարը մշակույթում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գեղարվեստական գրականությունում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հարալդ Գեղավարս՝ Յուրի Վրոնսկիի գրչին պատկանող մանկական պատմական «Դիմովիչեից Կուշկայի անհավանական արկածները» գիրքը, որի գլխավոր կենտրոնական դերը հենց Հարալդ թագավորն է:

Կինոյում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]