Հանրային հատված
| Այս հոդվածը մաս է կազմում հետևյալ հոդվածաշարի՝ |
| Տնտեսական համակարգի |
|---|
Հանրային հատված (անգլ.՝ Public sector), և՛ հանրային ծառայություններից, և՛ հանրային ձեռնարկություններից բաղկացած տնտեսության հատված։
Հանրային հատվածները ներառում են հանրային ապրանքներ և կառավարական ծառայություններ, ինչպիսիք են՝ զինված ուժերը, իրավապահ մարմինները, հանրային ենթակառուցվածքները, հասարակական տրանսպորտը, հանրային կրթությունը, ինչպես նաև հանրային առողջապահությունը և կառավարության համար աշխատողները, ինչպիսիք են պաշտոնատար անձինք: Հանրային հատվածը կարող է մատուցել ծառայություններ, որոնցից չի կարող բացառվել չվճարողը (օրինակ՝ փողոցային լուսավորությունը), ծառայություններ, որոնք օգուտ են բերում ամբողջ հասարակությանը, այլ ոչ թե միայն ծառայությունից օգտվող անհատին[1]: Հանրային ձեռնարկությունները կամ պետական ձեռնարկությունները ինքնաֆինանսավորվող առևտրային ձեռնարկություններ են, որոնք գտնվում են հանրային սեփականության ներքո և մատակարարում են տարբեր մասնավոր ապրանքներ և ծառայություններ վաճառքի համար և սովորաբար գործում են առևտրային հիմունքներով:
Հանրային հատվածի մաս չկազմող կազմակերպությունները կա՛մ մասնավոր հատվածի, կա՛մ կամավորական հատվածի մաս են կազմում: Մասնավոր հատվածը կազմված է տնտեսական ոլորտներից, որոնք նախատեսված են ձեռնարկության սեփականատերերի համար շահույթ ստանալու համար: Կամավորական, քաղաքացիական կամ սոցիալական հատվածը վերաբերում է քաղաքացիական հասարակությանը շեշտադրող ոչ առևտրային կազմակերպությունների բազմազան շրջանակի: Միացյալ Թագավորությունում հաճախ օգտագործվում է «ավելի լայն հանրային հատված» տերմինը՝ նկատի ունենալով կենտրոնական կառավարությունից դուրս գտնվող հանրային հատվածի կազմակերպությունները[2]:
Կազմակերպում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Հանրային հատվածի կազմակերպումը կարող է ունենալ մի քանի ձև, այդ թվում[3]․
- Հարկման միջոցով ֆինանսավորվող ուղղակի կառավարման դեպքում մատակարարող կազմակերպությունը, որպես կանոն, չունի որևէ հատուկ պահանջ՝ բավարարելու առևտրային հաջողության չափանիշները, և արտադրության որոշումները կատարում է կառավարությունը։
- Պետական ձեռնարկությունները տարբերվում են ուղղակի կառավարումից նրանով, որ ունեն ավելի մեծ կառավարման ինքնավարություն և գործում են առևտրային չափանիշներին համապատասխան, և արտադրության որոշումները, որպես կանոն, չեն կայացվում կառավարության կողմից (չնայած կառավարությունը կարող է նրանց համար նպատակներ սահմանել)։
- Շատ երկրներում հանրային հատվածը կազմակերպված է երեք մակարդակով՝ դաշնային կամ ազգային, տարածաշրջանային (նահանգային կամ մարզային) և տեղական (քաղաքային կամ շրջանային)։
- Մասնակի աութսորսինգը (այն մասշտաբով, ինչ շատ բիզնեսներ անում են, օրինակ՝ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ծառայությունների համար) համարվում է հանրային հատվածի մոդել։
Սահմանային ձևը հետևյալն է[4].
- Լրիվ աութսորսինգ կամ պայմանագրային հանձնում, որտեղ մասնավոր կորպորացիան կառավարության անունից մատուցում է ամբողջ ծառայությունը: Սա կարող է համարվել մասնավոր հատվածի գործողությունների և ակտիվների պետական սեփականության խառնուրդ, չնայած որոշ ձևերով մասնավոր հատվածի վերահսկողությունը և/կամ ռիսկը այնքան մեծ է, որ ծառայությունը այլևս չի կարող համարվել պետական հատվածի մաս։
- Պետական ծառայողների միությունները ներկայացնում են աշխատողներին: Քանի որ այս աշխատողների համար պայմանագրային բանակցությունները կախված են պետական բյուջեների չափից, սա աշխատանքային շարժման այն հատվածն է, որը կարող է իրականում անմիջականորեն նպաստել մարդկանց, ովքեր ունեն իրենց կենսամակարդակի վերջնական պատասխանատվությունը: Չնայած նրանց նվիրատվությունների ձևը համընկնում է այլ միությունների հետ, պետական հատվածի միությունները նաև կենտրոնացնում են նվիրատվությունները երկու կուսակցություններից Կոնգրեսի անդամների վրա, որոնք մասնակցում են դաշնային բյուջեների և գործակալությունների հարցերով զբաղվող հանձնաժողովների աշխատանքներին:
Ենթակառուցվածքներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ենթակառուցվածքներն աջակցում են ինչպես հանրության անդամներին, այնպես էլ հենց պետական հատվածին: Փողոցներն ու մայրուղիները օգտագործվում են ինչպես պետական հատվածում աշխատողների, այնպես էլ քաղաքացիների կողմից: Առաջինները, որոնք պետական ծառայողներ են, նույնպես քաղաքացիների մաս են կազմում[5]:
Հանրային ենթակառուցվածքների թվում են հանրային ճանապարհները, կամուրջները, թունելները, ջրամատակարարումը, կոյուղիները, էլեկտրական ցանցերը և հեռահաղորդակցության ցանցերը:
Հանրային հատվածի աշխատակիցներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Պետական հատվածի աշխատակիցների վարձատրության դրույքաչափերը կարող են բանակցվել գործատուների և նրանց աշխատակիցների կամ աշխատակիցների ներկայացուցիչների միջև, ինչպիսիք են արհմիությունները: Որոշ դեպքերում, օրինակ՝ Միացյալ Թագավորությունում, վարձատրության վերանայման մարմինը պարտավոր է անկախ առաջարկություններ անել պետական հատվածի աշխատակիցների խմբերի վարձատրության դրույքաչափերի վերաբերյալ[6]:
Քննադատություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Աջ-լիբերտարիանիզմը և ավստրիական դպրոցի տնտեսագետները քննադատել են պետական հատվածի ապրանքների և ծառայությունների մատուցման գաղափարը՝ համարելով անարդյունավետ: 1961 թվականին Մյուրեյ Ռոտբարդը գրել է. «Հանրային հատվածի ցանկացած կրճատում, գործունեության ցանկացած տեղափոխում հանրայինից մասնավոր ոլորտ, զուտ բարոյական և տնտեսական շահույթ է»[7]:
Ամերիկացի լիբերտարիաններն ու անարխոկապիտալիստները նույնպես պնդել են, որ այն համակարգը, որով ֆինանսավորվում է պետական հատվածը, այսինքն՝ հարկադրանքը, ինքնին հարկադրական և անարդար է[8]: Այնուամենայնիվ, որոշ Լիբերթար պահպանողականներ հակադարձել են այս տեսակետին՝ նշելով պետական հատվածի անհրաժեշտությունը որոշակի ծառայությունների մատուցման համար, ինչպիսիք են ազգային պաշտպանությունը, հանրային աշխատանքները և կոմունալ ծառայությունները, ինչպես նաև աղտոտվածության վերահսկումը[9]:
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Մեջբերումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ "public sector". Investorwords, WebFinance, Inc. 2016.
- ↑ Glover, A., Accelerating the SME economic engine: through transparent, simple and strategic procurement, paragraph 4.26, accessed 7 October 2022
- ↑ «What Is the Public Sector? | Clear Definition & Procurement Context». info.mercell.com (անգլերեն). Վերցված է 2026-05-31-ին.
- ↑ «What Is the Public Sector? | Clear Definition & Procurement Context». info.mercell.com (անգլերեն). Վերցված է 2026-05-31-ին.
- ↑ «(PDF) What is infrastructure?». ResearchGate (անգլերեն). Վերցված է 2026-05-31-ին.
- ↑ «Public sector pay and employment». Institute for Government (անգլերեն). 2022-06-30. Վերցված է 2026-05-31-ին.
- ↑ Rothbard, Murray (1961). "The Fallacy of the 'Public Sector'". The Logic of Action Two, Application and Criticism from the Austrian School. Կաղապար:ISBN?.
- ↑ Murray N. Rothbard (1998). "The Moral Status of Relations to the State", chapter 24 of The Ethics of Liberty. Humanities Press 1982, New York University Press 1998. 978-0-8147-7506-6.
- ↑ Ellickson, R. C. (2017). "A Hayekian Case Against Anarcho-Capitalism: Of Street Grids, Lighthouses, and Aid to the Destitute". NYUJL & Liberty, 11, 371.
Աղբյուրներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Barlow, J. Roehrich, J.K. and Wright, S. (2010). "De facto privatisation or a renewed role for the EU? Paying for Europe's healthcare infrastructure in a recession." Journal of the Royal Society of Medicine. 103:51–55.
- Lloyd G. Nigro, Decision Making in the Public Sector (1984), Marcel Dekker Inc.
- David G. Carnevale, Organizational Development in the Public Sector (2002), Westview Pr.
- Jan-Erik Lane, The Public Sector: Concepts, Models and Approaches (1995), Sage Pubns.
- A Primer on Public-Private Partnerships PFM blog: A primer on Public-Private Partnerships
- What is the Public Sector? Definition & Examples. (2016, June & July). Retrieved June 10, 2017, from What is the Public Sector? Definition & Examples
- Տնտեսության ճյուղեր
- Պետական տնտեսություն
- Կառավարություն
- Պետական կառավարում
- Պետություն
- Տնտեսություն
- Վարչական իրավունք
- Մակրոտնտեսագիտություն
- Քաղաքացիական ծառայություն
- Տնտեսագիտություն
- Հանրային ոլորտ
- Պետական մարմիններ
- Քաղաքականություն
- Հասարակություն
- Աշխատանք
- Ազգային հաշիվներ
- Ընկերության տեսակներ
- Տնտեսական քաղաքականություն
- Սոցիալական քաղաքականություն