Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հայ-ադրբեջանական պատերազմ
Արցախյան հակամարտություն
2020 Karabakh conflict collage.jpg

Ժամանակի սլաքի ուղղությամբ՝ ճակատամարտ հարավային ճակատում, ոչնչացված մեքենա Ստեփանակերտում, Գյանջան հրթիռային հարվածից հետո, հայկական ցույցեր Բարսելոնայում, հայկական հրետանավորի կրակը
Թվական 27 սեպտեմբեր 2020
Վայր Արցախյան շփման գիծ, Հայ-ադրբեջանական շփման գիծ
Պատճառ Արցախյան ազատամարտ
Արդյունք ընթանում է
Տարածքային
փոփոխություններ
Ադրբեջանը հայտարարել է գրաված մի քանի գյուղերի, այդ թվում Մատաղիսի և Թալիշի մասին
Հակառակորդներ
Արցախ Արցախ

Հայաստան Հայաստան

  • Զենքի մատակարարում
Ռուսաստան Ռուսաստան[1]
Ադրբեջան Ադրբեջան

Flag of Turkey.svg Թուրքիա[2][3]

Flag of Syria 2011, observed.svg Սիրիայի ազգային բանակ[4]
  • Զենքի մատակարարում
Իսրայել Իսրայել[5][6][7]
Հրամանատարներ
Արցախ Արայիկ Հարությունյան (Արցախի նախագահ)
Արցախ Ջալալ Հարությունյան (Արցախի ՊԲ հրամանատար)
Արցախ Կարեն Ջալավյան (դաշտային հրամանատար)[8]
Հայաստան Նիկոլ Փաշինյան (Հայաստանի վարչապետ, գերագույն գլխավոր հրամանատար)
Հայաստան Դավիթ Տոնոյան (Հայաստանի պաշտպանության նախարար)
Հայաստան Օնիկ Գասպարյան (ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ)
Flag of Azerbaijan.svg Իլհամ Ալիև (Ադրբեջանի նախագահ)
Flag of Azerbaijan.svg Զաքիր Հասանով (Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար)

Ադրբեջան Նաջմեդդին Սադիխով (Ադրբեջանի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ)
Ադրբեջան Մայիս Բարխուդարով
Ադրբեջան Հիքմեթ Հասանով (Առաջին բանակային կորպուսի հրամանատար)

Կողմերի ուժեր
Army Artsakh.jpg Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակ Coat of arms of the Azerbaijani Armed Forces.png Ադրբեջանի զինված ուժեր
Azerbaijan Border Guards Standard (Reverse).svg Ադրբեջանի սահմանապահ զորքեր

Պնդումներ Թուրքիա Թուրքիայի զինված ուժեր

Flag of Syria 2011, observed.svg Սիրիայի ազգային բանակ


Ռազմական կորուստներ
Հայկական աղբյուրներ՝
  • 834 զոհված զինծառայող,
  • 2 գերեվարված զինծառայող[9],
  • ավելի քան 31 սպանված (քաղաքացիական)[10],
  • 1 խոցված Սու-25[11][12][13]
  • մոտ 120 վիրավոր[14]
  • Վնասված քաղաքացիական օբյեկտներ, դպրոցներ

Ադրբեջանական պնդումներ՝

  • 2500+ զոհ
  • 12 «Օսա» հակաօդային պաշտպանության զենիթահրթիռային համակարգ
Հայկական աղբյուրներ՝
  • 6459 զոհ
  • 4 ՏՈՍ,
  • 580 զրահատեխնիկա,
  • 23 ինքնաթիռ,
  • 16 ուղղաթիռ
  • 202 ԱԹՍ

Ադրբեջանական պնդումներ՝

  • Սպանված և վիրավոր զինծառայողների թիվը չի նշվում,
  • 5 քաղաքացիական զոհ,
  • 19 քաղաքացիական վիրավոր,
  • 1 խոցված ուղղաթիռ


Հայ-ադրբեջանական պատերազմ կամ երկրորդ արցախյան պատերազմ՝ ընթացող լայնածավալ պատերազմ Արցախի հանրապետության՝ Հայաստանի աջակցության տակ և Ադրբեջանի հանրապետության միջև՝ Թուրքիայի աջակցության տակ։ Պատերազմը 1988 թվականին սկսված արցախյան հակամարտության ամենավերջին էսկալացիան է, և ամենաարյունալին՝ առաջին պատերազմից հետո։

Մարտական գործողությունները ընթանում են արցախա-ադրբեջանական շփման գծի ողջ երկայնքով, ինչպես նաև հայ-ադրբեջանական շփման գծի որոշ հատվածներում[15]։ Մարտական գործողություններն սկսվել են սեպտեմբերի 27-ի առավոտյան ժամը 07:10[16]։ Ի պատասխան պատերազմի՝ Հայաստանում և Արցախում հայտարարվել է ռազմական դրություն և ընդհանուր զորահավաք։ Ադրբեջանի որոշ շրջաններում սկզբում հայտարարվել է ռազմական դրություն և պարետային ժամ, ապա ընդհանուր զորահավաք։

Պատերազմը նշանակալի դարձավ ԱԹՍ-ների, նորագույն տեխնիկայի և ծանր հրետանու լայնամաշտաբ ռազմական օգտագործմամբ և ինֆորմացիոն դաշտում պաշտոնական հակամարտությամբ, հանդես գալով ժամանակակից պատերազմի օրինակ։ Ռազմական գործողությունների ինտենսիվությամբ և տեխնիկայի օգտագործման ծավալով պատերազմը համեմատելի է 2003թ․ Իրաքյան պատերազմի հետ՝ ԱՄՆ-ի և Իրաքի միջև[17][18]։

Բազմաթիվ երկրներ և ՄԱԿ[19][20] խստորեն դատապարտել են հակամարտությունը` երկու կողմերին կոչ անելով անհապաղ դադարեցնել կրակը և վերսկսել կառուցողական բանակցությունները[21]։

Միջազգային վերլուծաբանները համակարծիք են, որ մարտերը սկսվել են ադրբեջանական գրոհով[22][23], և հարձակման առաջնային նպատակն է եղել գրավել Լեռնային Ղարաբաղի հարավային շրջանները, որոնք ավելի քիչ լեռնային են, և հետևաբար ավելի հեշտ է գրավել, քան շրջանի առավել ամրացված ներքին հատվածը[24]։

Թուրքիան բացահայտ ռազմական աջակցություն է ցուցաբերում Ադրբեջանին[22][25]։ Ենթադրվում է, որ Ադրբեջանին աջակցելով Թուրքիան նպատակ ունի ինչպես կոնֆլիկտում ամրապնդել Ադրբեջանի դիրքերը, այնպես էլ տարածաշրջանում թուլացնել Ռուսաստանի ազդեցությունը[22]։

Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի աջակցությամբ, Ռուսաստանի միջնորդությամբ կնքված և ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ Ադրբեջանի կողմից համաձայնեցված հումանիտար հրադադարը պաշտոնապես ուժի մեջ է մտել հոկտեմբերի 10-ին տեղական ժամանակով 12։00-ին[26][27]։ Հրադադարի ռեժիմը բազմիցս խախտվել է[28], ինչը խոչընդոտել է դիակների և գերիների պլանային փոխանակմանը[29]։ Հայկական կողմը պարբերաբար հայտնում է իր կորուստների մասին[30], իսկ Ադրբեջանը թաքցնում է իր կորուստները[31]։ Պատերազմը փաստացի դեռ շարունակվում է։

Նախապատմություն

Հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը շուրջ մեկդարյա պատմություն ունի։ 1988 թվականին ակտիվացավ հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը, որի գագաթնակետը Արցախյան պատերազմն էր։ 1994 թվականին՝ հակամարտող կողմերի միջև ստորագրված հրադադարից հետո, տարբեր տարիներին տեղի են ունեցել տարբեր տեսակի և ձևի զինված ընդհարումներ։ Առանձնանում է հատկապես ապրիլյան պատերազմը։

2020թ․ հուլիսին սկսվեցին բախումներ ՀՀ և Ադրբեջանի զինված ուժերի միջև Տավուշի շրջանում, որի ավարտից հետո Ադրբեջանը սկսեց պատրաստվել լայնածավալ պատերազմի։

Սեպտեմբերի 22-ից Ադրբեջանում առգրավել կամ հաշվառել են անձնական գույք հանդիսացող պիկապ մեքենաներ՝ պատճառաբանելով, որ այն բանակի կարիքների համար է[32]: Ըստ Սիրիայի մարդու իրավունքներին հետևող կազմակերպության սեպտեմբերի 24-ի տարածած հաղորդագրության Թուրքիայի կառավարությունը Սիրիայի հյուսիսից Ադրբեջան է տեղափոխում Սուլթան Մուրադ և Ալ Համզա դիվիզիաների 300 վարձկանների[33]։Պատերազմը սկսելուց մեկ օր առաջ ԱՄՆ-ն իր քաղաքացիներին կոչ արեց լարվածության սրացման և վերջին բախումների պատճառով հեռու մնալ հայ-ադրբեջանկան սահմանին մոտ գտնվելուց[34]։

Իրադարձությունների ժամանակագրություն

Սեպտեմբերի 27

Ըստ Արցախի նախագահի մամուլի քարտուղարի՝ առավոտյան սկսված ռազմական գործողությունների արդյունքում Ադրբեջանի զինված ուժերը հրետակոծում են նաև խաղաղ բնակավայրերը, այդ թվում` մայրաքաղաք Ստեփանակերտը[35][36]: Ստեփանակարտում հայտարարվել է օդային տագնապ։

Ըստ ՀՀ ՊՆ խոսնակի՝ հայկական կողմը խոցել է ադրբեջանական երկու ուղղաթիռ և երեք ԱԹՍ[37], Ադրբեջանը ունեցել է նաև մարդկային և տեխնիկական կորուստներ, մասնավորապես 3 տանկի կորուստ[38]։ ԱՀ ՊՆ, ՊԲ հրամանատար Ջալալ Հարությունյանը հանդես է եկել մարտակոչով[39]։

Ըստ Արցախի Մարդու իրավունքների պաշտպանի՝ Ադրբեջանի հարձակման հետևանքով Արցախի քաղաքացիական բնակչության շրջանում կան կորուստներ[40]։ Մարտունու շրջանում երկու անձ է զոհվել՝ մեկ կին ու մեկ երեխա, կա երկու վիրավոր։

Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը երկրի տարածքում հայտարարել է ռազմական դրություն և համատարած զորահավաք[41]։

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտնել է երկրում ռազմական դրության և ընդհանուր զորահավաք հայտարարելու մասին[42]։

Ըստ տեղեկատվական փորձագետ Սամվել Մարտիրոսյանի՝ Ադրբեջանում արգելափակվել են գրեթե բոլոր սոցիալական մեդիաները. Facebook, Youtube, Whatsapp, TikTok, աշխատում է միայն Twitter-ը[43]։

Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը մամլո ասուլիսի ժամանակ հայտնել է, որ Արցախի դեմ լայնածավալ պատերազմում Ադրբեջանի հետ կռվում է նաև Թուրքիան, որը ներկայացված է մեծաքանակ ռազմական տեխնիկայով, օդուժով և վարձկան զինվորներով[44]։

Սեպտեմբերի 28

Սեպտեմբերի 28-ին Ադրեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հրամանագրով երկրում հայտարարվել է մասնակի զորահավաք[45]։

Արցախի պաշտպանության նախարարությունը հրապարակել է սեպտեմբերի 28-ին հակառակորդի դեմ ծավալված մարտերի ընթացքում զոհված 28 զինծառայողների անունները։

Երկու կողմերի զինված ուժերը պարբերաբար հրապարակում են հակառակորդի զինտեխնիկան ոչնչացնելու տեսանյութեր։ Ադրբեջանը ներկայացնում է հիմնականում Արցախի պաշտպանական զինատեսակների, մասնավորապես «Օսա-ԱԿ»-ներին հարվածելու տեսանյութեր, իսկ հայկական կողմը հրապարակում է Ադրբեջանի հարձակվողական զինտեխնիկայի, մասնավորապես հարվածային անօդաչու սարքերի, տանկերի և այլ մարտական մեքենաներ ոչնչացնելու տեսանյութեր։

Երեկոյան Հայաստանի պաշտպանության նախարարության ներկայացուցիչ Արծրուն Հովհաննիսյանը հայտնել է, որ Ադրբեջանը սկսել է լայնամասշտաբ հարձակողական նոր գործողություն Արաքսի հովտի հատվածում և Մատաղիս-Թալիշ հատվածներում։ Հաղորդագրության համաձայն՝ Արցախի ՊԲ-ը հաջող դիմակայել է բոլոր հարձակումներին՝ հակառակորդին հասցնելով անձնակազմի և տեխնիկայի զգալի կորուստներ, մասնավորապես ոչնչացվել է 22 միավոր տանկ, 10 միավոր այլ զրահատեխնիկա, ավելի քան 370 զինվորական[46]։

Սեպտեմբերի 29

Սեպտեմբերի 29-ի առավոտյան ՀՀ պաշտպանության նախարարությունը հայտնել է, որ Ադրբեջանը կրակ է վարել ՀՀ ԶՈՒ Վարդենիսի զորամասի, ինչպես նաև օդուժ են կիրառել դիրքերի ուղղությամբ։ Ադրբեջանական հարվածային ԱԹՍ-ի հարվածից Վարդենիսում այրվել է քաղաքացիական ավտոբուս[47]։

ՀՀ պաշտպանության նախարարությունը հայտնում է, որ ժամը 10։30-ին Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերին պատկանող F-16 կործանիչները օդ են բարձրացել Ադրբեջանի «Գյանջա» օդանավակայանից և ապահովել են «Դալյար» օդանավակայանից ՀՀ Վարդենիսի տարածաշրջանի Վարդենիս, Մեծ Մասրիկ, Սոթք տարածաշրջաններում տեղակայված ՀՀ բնակավայրերի և ԶՈՒ ցամաքային ստորաբաժանումների ուղղությամբ Ադրբեջանի ՍՈՒ-25 և թուրքական արտադրության «Բայրաքթար» ԱԹՍ-ով ռմբահրթիռային հարվածները։ F-16 կործանիչի կողմից ՀՀ օդային տարածքում խոցվել է ՀՀ ԶՈւ ռազմաօդային ուժերի ՍՈւ-25 գրոհիչը, օդաչուն զոհվել է։ Թուրքիայի Հանրապետության F-16 բազմաֆունկցիոնալ կործանիչը գտնվել է 60 կմ խորության, 8200 մետր բարձրության վրա[48]։

Սեպտեմբերի 30

Ըստ Հայաստանի զինված ուժերի՝ գիշերը մարտերը շարունակվել են ավելի պակաս ինտենսիվությամբ[49]։

Ըստ Հայկական զինված ուժերի՝ նրանք զգետնել են 2 ադրբեջանական IAI Harop տեսակի ԱԹՍ[50]։

Ըստ ՀՀ ՊՆ խոսնակ Շուշան Ստեփանյանի՝ ժամը 10։00-ից սկսած թուրքական F-16 համակարգերի, ադրբեջանական օդուժի ՍՈՒ-25 տիպի գրոհիչների, «Բայրաքթար» տիպի հետախուզահարվածային ԱԹՍ-ների միջոցով ռմբակոծվել են Հադրութի և Մարտունու շրջանի բնակավայրերը[51]։ Մոտավորապես ժամը 11։10-ի մոտ Արծրուն Հովհաննիսյանը նշեց, որ Ադրբեջանական զինուժը օդային հարձակման է անցել հյուսիսային ուղղությամբ[52]։

Ժամը 13։00-ին ՀՀ ՊՆ-ն հայտարարեց, որ ոչնչացվել են ադրբեջանական մեծ թվով կենդանի ուժեր, այդ թվում «ՏՕՍ-1Ա» ռազմական տեխնիկա[53]։

Ժամը 15։30-ի մոտ ՀՀ ՊՆ մամուլի խոսնակը հայտնեց, որ խոցվել են ադրբեջանական զինուժի դիրքեր՝ ներկայացնելով տեսանյութ[54]։

Արցախի նախագահի մամուլի խոսնակ Վահրամ Պողոսյանը հայտնել է, որ Ադրբեջանի ռազմական ինքնաթիռը ռմբակոծել է Մարտակերտ քաղաքը, որի հետևանքով երեք խաղաղ բնակիչ է զոհվել, կան նաև վիրավորներ[55]։

Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի՝ հայկական զինված ուժերը տեղեկատվություն է ստացել, որ Թուրքիայից Ադրբեջանը ստացել է Բայրաքթար տեսակի անօդաչու սարքեր, նաև Ադրբեջանում աշխատում են թուրքական F-16 ինքնաթիռները[56]։

17։00-ի մոտ հրապարակվեցին սեպտեմբերի 29-ին խոցված Սու-25 ինքնաթիռի նկարները[57]։

18։00-ի մոտ ըստ Հայկական Զինված ուժերի՝ իրենց կողմից խոցվել են «Սմերչ» և «Ուրագան» տիպի ռեակտիվ կայանքներ[58]։ BBC խմբագրականը հարցազրույց էր վերցրել Ադրբեջանի կողմից կռվող սիրիացի վարձկանից, որը նշել էր, որ իրենց խաբել են՝ բերելով ռազմաճակատ[59]։

Երեկոյան Արցախի ՊԲ-ն հրապարակեց 23 զոհված զինվորականի անուն[60]։

Ըստ Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանի՝ պատերազմի առաջին 4 օրվա ընթացքում հայկական զինված ուժերի կողմից խոցվել է Ադրբեջանական այնքան ռազմական տեխնիկա, որքան Արցախյան առաջին ազատամարտի ժամանակ[61]։

Ըստ Արցախի ՊԲ-ի՝ ադրբեջանական զինուժի կորուստները եղել են 130 զոհ, 260 վիրավոր, 29 տարբեր տեսակի զրահատեխնիկա, 3 ՏՈՍՍ ծանր հրանետային կայանքներ և 11 անօդաչու թռչող սարքեր[62]:

Հոկտեմբերի 1

Հոկտեմբերի 1-ին նախորդող գիշերը ըստ ՊԲ-ի եղել է կայուն լարված, իսկ առավոտյան մարտական գործողությունները վերսկսվել են[63]։ Ըստ Արցախի նախագահի մամուլի խոսնակի՝ պատերազմը սկսվելուց ի վեր հոկտեմբերի 1-ի գիշերը եղել է առաջին գիշերը, երբ բացառությամբ մի քանի դեպքերի՝ եղել է հարբերական անդորր[26]։ Ըստ մամուլի խոսնակի՝ ադրբեջանական զինված ուժերի զոհերի մեջ գերակշռում էին ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչները՝ թալիշներն ու լեզգիները, մահացած զինվորականների համազգեստների գրպաններում գտնվել են ներարկիչներ[64]։

Մարտունի քաղաքում Ադրբեջանական հրթիռից վիրավորում են ստացել ֆրանսիական Le Monde պարբերականի երկու լրագրողներ[65], որոնց վիրահատել են Ստեփանակերտի հիվանդանոցում, ապա տեղափոխել Երևան[66], իսկ հաջորդ օրը հատուկ չվերթով նրանք տեղափոխվել են Ֆրանսիա[67]։

Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը հայտարարել է, որ ավելի քան 300 սիրիացի իսլամիստ թուրքական Ղազիանթեփով ուղարկվել է Ադրբեջան՝ պատերազմին մասնակցելու նպատակով։ Նա նաև հայտնել է, որ տեղեկությունը հաստատված փաստ է, այդ մարդիկ նույնականացվել են և նրանց հետևում են, նրանք բոլորն էլ կապ ունեն «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական կազմակերպության հետ[68]։

Հայկական կողմը հաղորդել էր հակառակորդի 3 ռազմական ինքնաթիռ, 2 ուղղաթիռ և 13 անօդաչու թռչող սարք խոցելու մասին: Արցախի Պաշտպանության բանակի նախնական տվյալներով՝ խոցված օդանավերը Սու-25, ուղղաթիռները՝ Մի-24 տիպի էին[69]:

Ըստ Հայաստանի Հանրապետության հակաօդային պաշտպանության (ՀՕՊ) տեղորոշման հոկտեմբերի 2-ի ժամը 00։15-ի տվյալների՝ Հայաստանի Զինված ուժերի կողմից խոցվել է 4 անօդաչու թռչող սարք՝ 1-ը` Կոտայքի, ևս 3-ը` Գեղարքունիքի մարզում: Բոլոր խոցված անօդաչուները, ըստ Շուշան Ստեփանյանի, եղել են հետախուզական։ Հայաստանի օդային տարածքում ընդհանուր առմամբ հոկտեմբերի 1-ին խոցվել է հակառակորդի 7 անօդաչու սարք: Գեղարքունիքի մարզի տարածքում հայտնված 6 անօդաչու թռչող սարքերից մեկից հրթիռ է արձակվել Մեծ Մասրիկ բնակավայրի վրա, ինչի հետևանքով մեկ քաղաքացիական անձ է զոհվել, ևս երկուսը՝ վիրավորվել[70]:

Երեկոյան Ադրբեջանական զինուժի կողմից հրետակոծվել է Սոթք-Քարվաճառ ավտոճանապարհը[71]:

Հոկտեմբերի 2

Հոկտեմբերի 2-ի առավոտյան ժամը 07:55-ի սահմաններում հայկական ուժերի հակաօդային պաշտպանության (ՀՕՊ) ստորաբաժանումները Արցախի հյուսիսարևելյան ուղղությամբ խոցել են հակառակորդի մեկական ինքնաթիռ և անօդաչու թռչող սարք, իսկ հակառակորդի՝ առանձին հատվածներում հայկական զորքերի պաշտպանությունը ճեղքելու փորձերը ձախողվել են[72]։ Ժամը 12:15-ին Հայկական ՀՕՊ ուժերը Արցախի հարավարևելյան ուղղությամբ խոցել են ադրբեջանական զինուժի ևս մեկ ինքնաթիռ, իսկ հյուսիսային ուղղությամբ ժամը 12:07-ից 12:10-ն ընկած ժամանակահատվածում՝ 2 անօդաչու թռչող սարք (ԱԹՍ): Ճակատի տարբեր ուղղություններում ընթացել են մարտեր, ոչնչացվել են հակառակորդի կենդանի ուժ և զրահատեխնիկա, մասնավորապես՝ տանկեր[73]։

Արցախի Պաշտպանության բանակի փոխհրամանատար Արթուր Սարգսյանը հոկտեմբերի 2-ի առավոտյան հայտնել է, որ ադրբեջանցի խոցված սպայի մոտ հայտնաբերված իսրայելական «Թադիրա» մակնիշի ռադիոկայանի վերծանման արդյունքում պարզվել է, որ նշված ուղղություններում խմբավորումները ղեկավարվում են հիմնականում արաբերենով[74]։

Շարունակվել է հակառակորդի կողմից խաղաղ բնակավայրերի թիրախավորումը, հրթիռակոծվել են Ստեփանակերտ և Հադրութ քաղաքները, որի հետևանքով եղել են վիրավորներ քաղաքացիական բնակչության շրջանում, Ստեփանակերտում փրկարար ծառայության շենքը մասնակի ավերվել է, որի արդյունքում եղել են 7 վիրավորներ, փլուզվել են հարյուրավոր տներ, նաև դպրոցներ ու հիվանդանոցներ, արձանագրվել է նաև 1 մահվան դեպք։ Խաղաղ բնակչությանը թիրախավորելու մասին ահազանգել է նաև Արցախում Կարմիր խաչի առաքելության ղեկավար Բերտրան Լամոնը[75]: Հրետակոծության տակ է հայտնվել նաև Մարտակերտում ռուս և հայ լրագրողների տեղափոխող մի ավտոբուս։ Տեղեկությունը տարածել է ռուսական РИА Новости գործակալության թղթակիցը, ում խոսքով ավտոբուսում գտնվողները չեն տուժել[76]:

Ըստ ՊՆ ներկայացուցիչ Արծրուն Հովհաննիսյանի՝ հակառակորդը հոկտեմբերի 2-ին ունեցել է 520 զոհ, ավելի քան 700 վիրավոր, կորցրել է մոտ 45 միավոր զրահատեխնիկա, 6 ինքնաթիռ, որոնց մեծ մասը օդում չեն խոցվել, 3 ուղղաթիռ և 6 ԱԹՍ: Նա նշել է նաև, որ Հադրութ և Ստեփանակերտ քաղաքներին հասցված հարվածներից տուժել են մեծ թվով բնակիչներ, շինություններ, քաղաքացիական պաշտպանության ինստիտուտներ, ենթակառուցվածքներ: Ընդհանուր առմամբ հայ-ադրբեջանական սահմանի ամբողջ երկայնքով եղել է համեմատաբար հանգիստ իրավիճակ[77]:

Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանի հրամանագրով՝ Արցախյան ազատամարտի և ապրիլյան պատերազմի օրերից հայտնի հրամանատար Կարեն Ջալավյանը պարգևատրվել է «Ոսկե արծիվ» շքանշանով և արժանացել Արցախի հերոսի կոչման: Միջոցառումը տեղի է ունեցել բանակի մարտական կառավարման կենտրոնում՝ Պաշտպանության բանակի բարձրագույն հրամկազմի ներկայությամբ: Ըստ Արայիկ Հարությունյանի՝ «Եղնիկներ»-ի հերոսական մարտական գործողությունների արդյունքում Կարեն Ջալավյանի հրամանատարությամբ ոչ միայն գրավել են անհրաժեշտ ստրատեգիական կետեր, այլ նաև հակառակորդին կարողացել են պատճառել բավականին մեծ կորուստներ[78]:

Հոկտեմբերի 3

Արցախի Պաշտպանության բանակի հարձակումը Լեռնային Ղարաբաղում ադրբեջանական դիրքերի վրա

Գիշերվա ընթացքում արցախա-ադրբեջանական հակամարտության գոտում մարտերը տարբեր ինտենսիվությամբ շարունակվել են: Առավել թեժ մարտեր են ընթացել ճակատային գծի հյուսիսային և հարավային ուղղություններում, որտեղ հակառակորդը, ռազմաճակատ նետելով նոր ուժեր, անցել է հարձակման: ՊԲ ստորաբաժանումները դիմադրություն են ցուցաբերել և մեծ կորուստներ պատճառել հակառակորդին: Հարավային ուղղությամբ ոչնչացվել է հակառակորդի 3 ինքնաթիռ[79]։

ՊՆ ներկայացուցիչ Արծրուն Հովհաննիսյանը հայտնում է, որ ըստ հետախուզական տվյալների` ադրբեջանական զոհերի քանակն արդեն անցնում է 3000-ը, իսկ դիերի մի մեծ մասը գտնվում է չեզոք գոտում ու նրանց այնտեղից հանելու ուղղությամբ գործնականում ոչ մի քայլ չի ձեռնարկվում[80]։

Ըստ Արցախի Պաշտպանության նախարարության տվյալների` մարտերի ընթացքում զոհվել են 51 զինծառայողներ[81]։

Ցերեկվա ընթացքում Արցախա-ադրբեջանական հակամարտության գոտում մարտական գործողությունները չեն դադարել: ՊԲ ստորաբաժանումները հաջողությամբ իրականացրել են իրենց առջև դրված մարտական խնդիրները և հակառակորդին պատճառել կենդանի ուժի և զինտեխնիկայի զգալի կորուստներ: Մասնավորապես ժամը 15:50-ի սահմանում ՊԲ հակաօդային պաշտպանության միջոցները հարավային ուղղությամբ խոցել են հակառակորդի 1 ուղղաթիռ[82]։

Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի` Ադրբեջանը հեռահար խոցման միջոցներով հարվածել է քաղաքացիական այնպիսի ենթակառուցվածքների, որոնք կարող են բնապահպանական աղետ առաջացնել[83]։

Ադրբեջանի կողմից խաղաղ բնակչության նկատմամբ կիրառվել են LAR-160 տեսակի համազարկային կայանքների կասետային արկեր[84]։

Հոկտեմբերի 4

Հայ կամավորները Արցախ մեկնելուց առաջ

Առավոտյան Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը հայտնեց, որ Ադրբեջանը շարունակում է հրթիռակոծել մայրաքաղաք Ստեփանակերտը «Պոլոնեզ» և «Սմերչ» համակարգերով, ինչին ի պատասխան` Արցախի բանակն այսուհետ կթիրախավորի Ադրբեջանի խոշոր քաղաքներում մշտական տեղակայված զինվորական օբյեկտները։ Հայտարարությունից քիչ անց Արցախի Հանրապետության նախագահի խորհրդական Վահրամ Պողոսյանը հայտնեց, որ ոչնչացվել է Գանձակի օդանավակայանը, որն օգտագործվում էր նաև Ադրբեջանի ռազմաօդային և հակաօդային պաշտպանության ուժերի կողմից[85]։

Երեկոյան Արցախի Հանրապետության նախագահի խոսնակը հայտնեց, որ Ադրբեջանը սկսել է հրթիռակոծել նաև Շուշին։ Ստեփանակերտում և Շուշիում հրթիռակոծությունների հետևանքով կան քաղաքացիական զոհեր[86]։

Հոկտեմբերի 5

ՀՀ ՊՆ Շուշան Ստեփանյանը առավոտյան նշեց, որ նախորդ գիշերվա ընթացքում մարտերը տարբեր ինտենսիվությամբ շարունակվել են[87]։ Արցախի ՊԲ-ն հայտարարություն տարածեց, որ ադրբեջանական զինուժը պատրաստվում է հարձակման[88]։

Առավոտյան Իրանի մեջլիսի պատգամավորներն այցելեցին Արցախի սահման[89]։

«Ադրբեջանը շարունակում է հարվածներ հասցնել քաղաքացիական ենթակառուցվածքներին Ստեփանակերտում: Չեն շրջանցում նույնիսկ դպրոցներն ու մանկապարտեզները»,- նշել է տեղեկատվական կենտրոնը և գրառմանը կից հրապարակել լուսանկարներ[90]։ Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի, Ստեփանակերտը հրթիռակոծվում է «Սմերչ», «Պոլոնեզ» և «Կասիրգա» համակարգերից[91]։

Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանի հրամանով Արցախի հերոսի կոչման են արժանացել 5 զինծառայող[92]։

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կոչ արեց վերջին տարում զորացրված ժամկետային զինծառայողներին ևս կամավորագրվել և մեկնել ռազմաճակատ` չնայած օրենքը թույլ չի տալիս վերջին մեկ տարում զորացրված ժամկետային զինծառայողներին զորակոչել[93]։

Արցախի հզոր հակահարվածը թշնամուն

Հայկական կողմի խաղաղ բնակչության մեջ զոհերի թիվը հասավ 19-ի, իսկ վիրավորներինը՝ 90[94]։ Արցախի ՊԲ-ն հայտնեց 21 զոհված զինծառայողի անուն․ զոհերի թիվը հասավ 223-ի[95]։

Ըստ հայկական զինված ուժերի՝ միայն հարավային ուղղությամբ ադրբեջանական զինուժը հոկտեմբերի 5-ի դրությամբ տվել է մոտ 200 զոհ[96]։

Amnesty International իրավապաշտպան կազմակերպությունը հայտարարել է, որ իր փորձագետները Ստեփանակերտում հաստատել են՝ Արցախի մայրաքաղաքը ռմբակոծվել է իսրայելական արտադրության M095 DPICM տեսակի կասետային ռումբերով, որոնք միջազգային իրավունքով արգելված են։ Թեև Ադրբեջանը հաղորդել է իր մեծությամբ երկրորդ քաղաքի՝ Գյանջայի և այլ բնակավայրերի հրետակոծության մասին, և չնայած իրավապաշտպան կազմակերպության փորձագետները հաստատել են, որ 300 միլիմետր տրամաչափի «Սմերչ» հրթիռային համակարգերն իսկապես օգտագործվել են հայկական ուժերի կողմից, Բաքվի ներկայացրած ֆոտո և վիդեո ապացույցները դեռևս թույլ չեն տալիս եզրակացություն անել հատուկ թիրախավորման, ինչպես նաև այն մասին, թե հրթիռային մարտագլխիկներում եղել է կասետային զինամթերք[97]։

Հոկտեմբերի 6

Հոկտեմբերի 5-ի, լույս 6-ի գիշերը առաջնագծում իրադրությունը եղել է հարաբերական կայուն-լարված։

Արցախի ՊԲ տեղեկություններով, կեսօրին մոտ Ադրբեջանի զինված ուժերը հարձակում են սկսել Արցախի և Ադրբեջանի միջև շփման գծի հարավային ուղղությամբ՝ օգտագործելով ռեզերվային ուժեր և մեծաքանակ ռազմական տեխնիկա, ներառյալ՝ տանկեր և հրետանի[98]: Ադրբեջանի կողմից նորից հրթիռակոծվել են Ստեփանակերտն ու Շուշին։

Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի` ժամը 14:00-ի սահմաններում Արցախի Պաշտպանության բանակի հատուկ նշանակության ստորաբաժանման և «Կամավորական շարժում» ՀԿ ջոկատի ակտիվ մասնակցությամբ, հյուսիսային ուղղությամբ կազմակերպվել է հակագրոհ և հետ է վերադարձվել Վարանգաթաղի բարձունքը: Թուրքական կողմը տվյալ բարձունքում թողել է 6 դիակ[99]:

Հայաստանի նախագահի աշխատակազմը ընդհանուր առմամբ 81,3 միլիոն դրամ է հատկացրել Արցախի վերականգնման և անհրաժեշտ այլ կարիքների համար[100]:

Հոկտեմբերի 7

Ամբողջ գիշեր հրթիռակոծվել է Ստեփանակերտը[101]։

Ըստ ՀՀ ՊՆ-ի` գիշերվա ընթացքում ադրբեջանական կողմը փորձել է առաջանալ և ամրանալ հարավարևելյան ուղղությամբ, սակայն հայկական զինված ուժերի հրթիռահրետանային դիպուկ կրակով ադրբեջանական ստորաբաժանումները չեզոքացվել են։ Առավոտյան 06:30-ին` հերթական հրթիռահրետանային հարվածից հետո, մարտադաշտում թողել են ևս 60 զոհ, ինչպես նաև 22 միավոր խոցված և մի քանի տասնյակ սարքին տեխնիկա, թուրքական գերհագեցած երեք բրիգադների մնացորդները խուճապահար դիմել են փախուստի։ Հայկական ստորաբաժանումների դիպուկ կրակով առավոտյան հարավարևելյան ուղղությամբ խոցվել է հակառակորդի վառելաքսուքային պահպանման խոշոր բազա[102]։

Հայկական կողմը հրապարակեց 40 զոհի անուն[103]։

Հայկական զինուժը հրապարակեց Մեխակավանից ադրբեջանական ուժերի հետշպրտման տեսանյութ[104]։

Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի` հյուսիսային ուղղությամբ հայկական կողմն ունի զգալի առաջխաղացում[105]։ Նա նշեց նաև, որ մարտերը ծանր են[106]։

16։00-ի մոտ Արցախի ՊԲ-ն հայտարարեց ևս 40 զոհի անուն[107]։

Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի` երեկոյան հրթիռակոծվել են Շուշին և այլ քաղաքներ[108]։ Վնասվել է նաև Շուշիի մշակույթի տունը[109]։

Ըստ պաշտոնական տվյալների` սեպտեմբերի 27-ից մինչև հոկտեմբերի 7-ն ընկած ժամանակահատվածում Արցախում վիրավորվել է 93 քաղաքացիական բնակիչ, կա 20 զոհ, չհաշված Հայաստանի տարածքում 2 զոհը (Մեծ Մասրիկում, Վարդենիսում): Հիմնովին կամ մասնակի ավերվել է 4600 անշարժ գույք, 430 մասնավոր գույք է շարքից դուրս եկել, 750 տարբեր ենթակառուցվածքներ[110]:

Հոկտեմբերի 8

Ողջ գիշեր Ստեփանակերտը եղել է հրթիռակոծության տակ․ հոկտեմբերի 7-ի երեկոյան՝ 20։30-ից սկսած մինչև լուսաբաց որոշակի ընդմիջումներով հնչել է օդային տագնապի ազդանշան, ինչը նշանակում է, որ երկնքում ոչ միայն անօդաչու թռչող սարք է եղել, այլև ՀՕՊ-ն է աշխատել այն չեզոքացնելու ուղղությամբ[111]։

Մարտերը վերսկսվել են և՛ հարավային, և՛ հյուսիսային ուղղություններում։

Արցախի տեղեկատվական շտաբը հայտնել է, որ հոկտեմբերի 8-ին երկու անգամ հրթիռակոծվել է Շուշիի Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց մայր տաճարը։ Երկրորդ հարվածի ժամանակ տեղում լրագրողներ են եղել, որոնք նկարահանում էին առաջին հարվածի հետևանքները։ Ըստ Արցախի օմբուդսմենի` երեք լրագրող վիրավորվել է, նրանց թվում և ռուս լրագրողներ Յուրի Պետրովիչ Կատյոնկը և Լևոն Արզանովը, ինչպես նաև նրանց ուղեկցող խմբի անդամ Հրանտ Բալադյանը։ Արցախի օմբուդսմեն Արտակ Բեգլարյանի տվյալներով՝ ադրբեջանական զինված ուժերը հրթիռակոծել են նաև Շուշիի մզկիթի շրջակայքը: 12 օր շարունակվող ռազմական գործողությունների հետևանքով հայկական կողմի զոհված զինծառայողների թիվը հասել է 350-ի։

Ադրբեջանը շարունակում է չհրապարակել ռազմական կորուստները, հայտնում է միայն քաղաքացիական բնակչության շրջանում զոհերի և տուժածների մասին:

Համաձայն Պաշտպանության նախարարության հաղորդագրության՝ ժամը 14։00-ի սահմաններում Ադրբեջանը հարավային սահմանի երկու ուղղություններով գրոհ է ձեռնարկել, որը Պաշտպանության բանակի ստորաբաժանումները կասեցրել են, Ադրբեջանական զինուժին պատճառվել են կենդանի ուժի զգալի կորուստներ, խոցվել է 9 միավոր զրահատեխնիկա։ Հարավային ուղղությամբ Արդբեջանը հարձակումը սկսել է առավոտից, սակայն զոհեր տալով և տեխնիկայի կորուստով Ջեբրայիլի մատույցներում` փախուստի է դիմել։ Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի` ոչնչացվել է Ադրբեջանի չորս միավոր Դ-30 հաուբից՝ անձնակազմով և զինամթերքով, խոցվել է երկու ԱԹՍ։

Պաշտոնական Բաքուն հայտնել է, որ հայկական կողմից «Գրադ» և «Սմերչ» է կիրառվում։ Ըստ Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեդ Հաջիևի` «Գրադ» կայանքներից մեկը ադրբեջանցիները կարողացել են հրթիռով խոցել։ Ադրբեջանի նախագահ Ալիևը հայտարարել է, թե հայկական ուժերը Ադրբեջանին հարվածում են բալիստիկ հրթիռներով, ինչի համար «պետք է պատասխանատվություն կրեն»։ Հայաստանի պաշտպանության նախարարության ներկայացուցիչ Արծրուն Հովհաննիսյանը հայտնում է, որ մարտական գործողությունների ընթացքում Ադրբեջանը տարածում է ապատեղեկատվություն[112]։

Հոկտեմբերի 9

Առավոտյան ժամը 10։00-ից սկսած կրկին սկսվել է ակտիվ հրթիռակոծությունը Ստեփանակերտի ուղղությամբ։ Պարբերաբար հնչել է ՀՕՊ ազդանշան, ինչը ենթադրում է, որ տարածքում անօդաչու թռչող սարք է եղել։ Երկրորդ հրթիռակոծությունը տեղի է ունեցել ժամը 15։00-ին։ Հարկ է նշել, որ քաղաքում որևէ ռազմական օբյեկտ չկա:

Մոսկվայում հոկտեմբերի 9-ին մեկնարկեցին Հայաստանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների բանակցությունները: Մինչ այդ` կեսգիշերին մոտ, Կրեմլի պաշտոնական կայքում հրապարակվել էր Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի կոչը՝ մարդասիրական նպատակներով Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտում հրադադար հայտարարել՝ գերիների և զոհերի աճյունների փոխանակման համար: Պաշտոնական Մոսկվան չի օգտագործել բանակցություններ տերմինը՝ դրանք կոչելով խորհրդակցություններ[113]:

Ամերիկայի տարբեր քաղաքներում բնակվող հայերը մի քանի օր բողոքի ակցիաներ են անկացրել ընդդեմ Ադրբեջանի և Թուրքիայի։ Ցույց էր տեղի ունեցել նաև Լոս Անջելեսում, տեղի հայերը մի քանի ժամով փակ էին պահել Հոլիվուդի բանուկ փողոցներից մեկը, հասել CNN հեռուստաընկերության առջև ու օբյեկտիվ լուսաբանում պահանջել։ Վաշինգտոնում հայերն ամերիկյան կառավարությանն ուղղված պահանջներից բացի, դիմել էին նաև միջազգային մամուլին՝ հետևողականորեն և օբյեկտիվ լուսաբանել Ադրբեջանի կողմից Արցախին հայտարարված պատերազմը։ Կազմակերպիչներից Քրիստինե Հալաջյանը հայտարարել է, որ հարկ եղած դեպքում կանցնեն ամերիկյան բոլոր խոշոր լրատվամիջոցների շենքերով մինչև իրենց ձայնը հասնի Սպիտակ տուն։ Սփռյուքահայերի բողոքի ակցիաները շարունակվել են աշխարհի տարբեր երկրներում, այդ թվում՝ Ֆրանսիայում, Շվեդիայում, Սլովակիայում և այլն [114]:

Հոկտեմբերի 9-ին հայկական կողմի զոհերի թիվը հասավ 376-ի։

Հոկտեմբերի 10

ԱՀ Պաշտպանության բանակը հայտնում է. «Գիշերվա ընթացքում արցախա-ադրբեջանական հակամարտության գոտում իրադրությունը եղել է հարաբերականորեն կայուն-լարված: Օպերատիվ-մարտավարական իրադրությունը մնացել է անփոփոխ: Ռազմաճակատի առանձին հատվածներում շարունակվել են փոխհրաձգություններ, հրետանային մենամարտեր, հակառակորդը հրթիռա-հրետանային հարվածներ է հասցրել նաև խաղաղ բնակավայրերի ուղղությամբ[115]։ Ըստ Շուշան Ստեփանյանի՝ դեռևս առավոտյան 9։30-11։00-ն ընկած ժամանակահատվածում Ադրբեջանը կիրառել է մեծաքանակ ԱԹՍ-ներ, մասնավորապես, Երիցվանք գյուղական համայնքի, ՀՀ-ի Սյունիքի մարզի, Կապան համայնքի Արծվանիկ բնակավայրի ուղղությամբ, այնուհետև օրվա ընթացքում խախտել է հրադադարի ռեժիմը նաև այլ ուղղություններով։

Հոկտեմբերի 9-ին սկսված և ավելի քան 10 ժամ տևած խորհրդակցութունների արդյունքում հրադադարի մասին պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի միջնորդությամբ Մոսկվայում` Հայաստանի ու Ադրբեջանի արտգործնախարարներ Զոհրաբ Մնացականյանի և Ջեյհուն Բայրամովի միջև: Դռնփակ հանդիպման ավարտին տարածվեց արտգործնախարարների համատեղ հայտարարությունը, որով կողմերը համաձայնեցին 72 ժամ հրադադար հաստատել հոկտեմբերի 10-ից` ժամը 12:00 -ից մարդասիրական նկատառումներով` ռազմագերիների փոխանակման և զոհվածների աճյունների դուրսբերման համար` Կարմիր խաչի միջնորդությամբ և վերջինիս չափանիշներով[116]: Պայմանավորվածության համաձայն՝ կրակի դադարեցման հստակ պարամետրերը կհամաձայնեցվեն հավելյալ: Հայաստանի Հանրապետությունը և Ադրբեջանի Հանրապետությունը, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների միջնորդությամբ, կարգավորման հիմնարար սկզբունքների հիման վրա ձեռնամուխ են լինելու առարկայական բանակցությունների՝ խաղաղ կարգավորմանը հասնելու նպատակով: Կողմերը վերահաստատում են բանակցային գործընթացի ձևաչափի անփոփոխությունը։ Սակայն հրադադարի մասին պայմանավորվածությունը խախտվեց Ադրբեջանի կողմից 12։05-ին՝ գրոհելով Կարախամբեյլի կոչվող տեղամասի ուղղությամբ։ Ադրբեջանական կողմը դիվերսիոն-հետախուզական ներթափանցման փորձ է ձեռնարկել Հադրութի ուղղությամբ, որի ժամանակ դիվերսիոն խումբը տանը սպանել է 2 բնակչի՝ մոր ու հաշմանդամություն ունեցող նրա որդուն։ Հրթիռակոծվել է Ստեփանակերտը։

Շուշան Ստեփանյանի հաղորդմամբ՝ օրվա ընթացքում ՀՀ պաշտպանության նախարար, ՀՀ գերիների, պատանդների և անհայտ կորած անձանց հարցերով զբաղվող միջգերատեսչական հանձնաժողովի նախագահ Դավիթ Տոնոյանն ընդունել է ՀՀ-ում ԿԽՄԿ պատվիրակության ղեկավար Քլեր Մեյթրոյի գլխավորած պատվիրակությանը։ Հանդիպման ընթացքում քննարկվել է մարդասիրական նպատակներով հայտարարված կրակի դադարեցման և ռազմագերիների ու զոհվածների մարմինների փոխանակման համար Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի միջնորդությամբ ու վերջինիս չափանիշների համաձայն համապատասխան գործողությունների իրականացման ընթացակարգը, որը համակարգվելու է Արցախի իշխանությունների հետ։

Հոկտեմբերի 11

Ըստ Ադրբեջանի իշխանությունների պնդումների` հոկտեմբերի 10-ի լույս 11-ի գիշերը Գանձակ քաղաքի կենտրոնական մասում տեղակայված բազմաբնակարան շենքին հայկական զինված ուժերի հասցրած հրթիռային հարվածի հետևանքով զոհվել է 9 մարդ, 28-ը՝ վիրավորվել: Վնասվել են մեծ թվով քաղաքացիական օբյեկտներ[117][118][119]: Արցախի Պաշտպանության բանակը և ՀՀ պաշտպանության նախարարությունը հերքել են Գանձակին հարվածելու վերաբերյալ Ադրբեջանի հայտարարությունը[120][121]։

Հոկտեմբերի 12

Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի` գիշերվա ընթացքում շփման գոտում իրադրությունը եղել է հարաբերական կայուն-լարված։ Ըստ ՊԲ-ի` գիշերվա ընթացքում որոշակի ակտիվություններ են նկատվել հյուսիսային, հյուսիս արևելյան և հարավային ուղղություններով[122]։ Առավոտյան ադրբեջանական զինուժը սկսել է հրետակոծել հարավային շփման գծի ուղղությամբ[123]։

Ըստ Արցախի նախագահի մամուլի խոսնակ Վահրամ Պողոսյանի` ժամը 11։30-ի դրությամբ ադրբեջանական ուժերը որոշ տեղեր անցել են հարձակման, բայց նրանց չի հաջողվել առաջ գալ[124]։

Ըստ ՀՀ ՊՆ-ի` առավոտյան խոցվել է «ԱՆ-2» տիպի անօդաչու ռմբակոծիչ ինքնաթիռ[125] և ևս մեկ Սու-25 գրոհիչ[126] Քարվաճառի ուղղությամբ[127]։ Դա հերքվեց Ադրբեջանի զինված ուժերի կողմից, բայց հաստատվեց ռազմաճակատից[128]։

Ըստ Արծրուն Հովհաննսիյանի երեկոյան ասուլիսի` այդ պահի դրությամբ Հադրութ քաղաքը գտնվել է հայկական զինված ուժերի վերահսկողության տակ[129]։ Իսկ Թալիշի ուղղությամբ հակառակորդը գտնվում է գյուղի հյուսիսային մատույցներում[130]։

Հոկտեմբերի 14

03։23-ին Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը հայտնել է, որ օդային հարվածներով ոչնչացրել է Հայաստանի տարածքում գտնվող որոշ բալիստիկ հրթիռներ[131]։ Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարությունը հաստատել է, որ Հայաստանի տարածքում թիրախավորվել է տեխնիկա՝ ընդամենը ենթադրությունների հիման վրա, թե իբր այդ տեխնիկան պատրաստ է եղել հարվածել Ադրբեջանի խաղաղ բնակավայրերին[132][133]։ Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի խոսնակ Դմիտրի Պեսկովը հայտնել է, որ ռուս մասնագետները ստուգում են Ադրբեջանի կողմից ՀՀ տարածքին հարվածելու մասին տեղեկատվությունը[134]։

ՀՀ ՊՆ ներկայացուցիչ Արծրուն Հովհաննիսյանը հայտնել է, որ վաղ առավոտյան Ադրբեջանի զինված ուժերը վերսկսել են լայնածավալ հարձակողական գործողությունները հատկապես հյուսիսային և հարավային ուղղություններով, բայց ոչ դեպի Արաքսի հովիտ։

Արձագանք

Հակամարտող կողմերից

Հայաստան, Արցախ

«# Հաղթելուենք» կարգախոսը Երևանի կենտրոնում՝ ի աջակցություն Արցախի Հանրապետության:
  • Հայաստան Հայաստան Սեպտեմբերի 28-ին Հայաստանի Ազգային ժողովը միաձայն՝ 118 կողմ ձայներով ընդունել է Արցախի Հանրապետության դեմ Ադրբեջանի սանձազերծած ռազմական ագրեսիան դատապարտելու վերաբերյալ ԱԺ հայտարարության նախագիծը[135]։ Հայկական կողմը մերժում է հոկտեմբերի 1-ին Ադրբեջանի կողմից տարածած այն լուրերը, թե իբր հայկական կողմից թիրախավորվել են Ադրբեջանի քաղաքացիական բնակավայրեր։ Հայաստանի Հանրապետությունը դատապարտել է խաղաղ բնակչության թիրախավորումը ադրբեջանական զինուժի կողմից և հորդորել չդրդել իրական հրթիռային հակահարվածների[136]։
  • Արցախ Արցախ ԱՀ նախագահ Արայիկ Հարությունյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է. «Սիրելի՛ հայրենակիցներ, վաղ առավոտյան եղել եմ առաջնագծի հարավային թևում: Տեղում ծանոթացել եմ իրավիճակին, հրամանատարության հետ քննարկել անելիքները: Տղաների մարտական ոգին ու հաղթանակի հանդեպ վստահ տրամադրությունները միայն վարակիչ են: Պաշտպանության բանակը ոչ միայն այդ ուղղությամբ, այլև շփման գծի ողջ երկայնքով շարունակում է յուրաքանչյուր սանտիմետր հողի համար կենաց ու մահվան պայքար մղել: Թշնամուն ջախջախելու մեր ջանքերը, անկասկած, պսակվելու են հաջողությամբ[137]։ Հոկտեմբերի 2-ին Արցախի ՄԻՊ Արտակ Բեգլարյանը ընդգծել է, որ Արտակարգ իրավիճակների շենքի վրա հարվածը կոպտագույն կերպով խախտում է միջազգային մարդասիրական օրենքի նորմերը, և Ադրբեջանի կողմից հստակ իրականացված պատերազմական հանցագործություն է, ինչպես նաև շեշտել է միջազգային հանրության կողմից Ադրբեջանի դեմ պատշաճ պատժամիջոցներ կիրառելու կարևորությունը[138]։

Հայկական սփյուռք

Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախումբը (ANCA) Թրամփի վարչակազմին կոչ է անում ԱՄՆ ֆինանսների նախարարության արտասահմանյան ակտիվների վերահսկման գրասենյակի միջոցով խիստ պատժամիջոցներ սահմանել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի, Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանի և նրանց բարձրաստիճան զինվորական ղեկավարների դեմ՝ ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ Արցախի Հանրապետությունում (Լեռնային Ղարաբաղում) քաղաքացիական բնակչության դեմ ռազմական հանցագործությունների համար: «Ակնկալում ենք, որ ֆինանսների նախարարությունն օպերատիվ կերպով կգործի, որպեսզի ապահովի այդ պատժամիջոցների կիրառումը։ Նրանք երկուսն էլ ռազմական հանցագործներ են, և ԱՄՆ կառավարությունը պետք է նրանց որպես այդպիսին վերաբերվի»,- հայտարարել է Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախմբի նախագահ Րաֆֆի Համբարյանը[139]։

Ադրբեջան, Թուրքիա

  • Ադրբեջան Ադրբեջան - Իլհամ Ալիև․ Հայաստանի հետ խնդիրը պետք է լուծվի երկխոսության միջոցով, բայց դրա համար պետք է հիմք լինի[140]։
  • Թուրքիա Թուրքիա - «Ադրբեջանը մենակ չէ, Թուրքիան նրա կողքին է, և Ադրբեջանը ունի մեր լիակատար աջակցությունը»,- հայտնել է Թուրքիայի նախագահականի խոսնակ Իբրահիմ Քալընը[141]։

Պետություններ

  • Ռուսաստան Ռուսաստան - Ռուսաստանի ԱԳՆ-ն կոչ է արել անհապաղ դադարեցնել կրակը ԼՂՀ հակամարտության գոտում[142]։
  • Ղազախստան Ղազախստան - Նուրսուլթան Նազարբաևը խնդրում են Հայաստանին և Ադրբեջանին դադարեցնել ռազմական գործողությունները[143]:
  • Ֆրանսիա Ֆրանսիա - Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը հայտարարել է, որ կշարունակի ակտիվորեն աշխատել Արցախի հակամարտության կարգավորման ուղղությամբ[144]:
  • Իրան Իրան - Իրանի արտգործնախարար Մոհամադ Ջավադ Զարիֆը մտահոգությունն է հայտնել Լեռնային Ղարաբաղում զարգացումների կապակցությամբ[145]:
  • Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ - Քարտուղար Մայք Պոմպեոն կոչ է անում հակամարտող կողմերին հրադադար հաստատել և դատապարտում է երրորդ ուժերի միջամտությունը[146]։
  • Գերմանիա Գերմանիա - Գերմանիայի կանցլերը հայտարարել է, որ Ղարաբաղյան հակամարտության գոտում հրադադար է անհրաժեշտ[147]։
  • Վրաստան Վրաստան - Վախթանգ Գոմելաուրին հավաստիացրել է, որ ղարաբաղյան առճակատման սկզբից Վրաստանի կառավարությունը ժամանակավորապես արգելել է Վրաստանի տարածքով Հայաստան ու Ադրբեջան ռազմական բեռների տեղափոխումը օդային ու ցամաքային ճանապարհով, որի մասին կողմերը տեղեկացվել են[148]։
  • Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան - Չինաստանի Արտաքին գործերի նախարարության խոսնակը նշել է, որ իրենք հույս ունեն, որ հակամարտության մեջ ներգրավված բոլոր կողմերը կմնան հանգիստ ու զուսպ[149]։
  • Շվեյցարիա Շվեյցարիա - Շվեցարիայի կառավարությունը կոչ է արել դադարեցնել ռազմական գործողությունները[150]։
  • Կանադա Կանադա - Հոկտեմբերի 5-ին Կանադան դադարեցրեցի ռազմական մատակարարումը Թուրքիա[151]։

Միջազգային

  • ՄԱԿ - ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտեռեշը Հայաստանին ու Ադրբեջանին կոչ է արել անհապաղ դադարեցնել մարտերը[152],
  • Եվրոպա - Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շարլ Միշելը կողմերին կոչ է արել դադարեցնել ռազմական գործողությունները և վերադառնալ բանակցությունների[153]։
  • OSCE logo.svg - ԵԱՀԿ գործող նախագահ Էդի Ռաման համակարտող կողմերին կոչ է արել անհապաղ վերադառնալ հրադադարին[154]
  • OSCE logo.svg - ԵԱՀԿ Մինսկի Խմբի համանախագահները հայտարարությամբ են հանդես եկել, որում խստորեն դատապարտում են շարունակական բռնությունները ինչպես Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտում, այնպես էլ շփման գծից հեռու գտնվող Հայաստանի և Ադրբեջանի թիրախների նկատմամբ[155]:

Բողոքի ցույցեր

Սեպտեմբերի 27-ից բողոքի ցույցեր են սկսել ընդդեմ Թուրքիա և Ադրբեջանի ագրեսիայի ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում և այլ երկրներում[156]։

ԱՄՆ

Սեպտեմբերի 28-ին Գլենդել քաղաքում տեղի ունեցավ բազմամարդ բողոքի ցույց, որի ընթացքում հնչում էին «Artsakh is Armenia», «Հաղթելու ենք», «Stop the war Azerbaijan», «Hands off the Artsakh» վանկարկումները։ Բողոքի ցույցից հետո տեղի է ունեցել ավտոերթ[157]։

Հոկտեմբերի 3-ին և 4-ին հայերը փակել են Հոլիվուդի փողոցները՝ պահանջելով աջակցել խաղաղության հաստատմանը[158]։

Հոկտեմբերի 4-ին բողոքի ցույց է տեղի ունեցել Ֆրեզնո քաղաքի քաղաքապետարանի մոտ։ Ապա ցուցարարները երթով շարժվել են դեպի Ռիվեր Պարկ զբոսայգի[159]։

Հոկտեմբերի 7-ին բողոքի ցույց է տեղի ունեցել Յուտայում` Յուտայի համալսարանի մոտ՝ կոչ անելով դադարեցնել Ադրբեջանին հատկացվող օգնությունը[160]։

Հոկտեմբերի 8-ին Սպիտակ տան դիմաց ԱՄՆ-ի տարբեր քաղաքներից ժամանած հայերի մասնակցությամբ տեղի է ունեցել ցույց։ Ցույցի մասնակիցները պահանջում էին դադարեցնել Ադրբեջանին և Թուրքիային տրամադրվող զինամթերքի մատակարարումը[161]։

Հոկտեմբերի 9-ի երեկոյան Վաշինգտոնում տեղի է ունեցել մոմավառություն ի հիշատակ պատերազմում զոհվածների[162]։ Նույն օրը բողոքի ցույց է տեղի ունեցել նաև Նյու Յորքում[163]։

Հոկտեմբերի 11-ին Լոս Անջելեսում տեղի է ունեցել բազմահազարանոց ցույց` ի աջակցություն Հայաստանի և Արցախի։ Ըստ տարբեր լրատվականների` մասնակիցների քանակը գերազանցել է 100 հազարը[164]։

Հոկտեմբերի 10-ին ցույց է տեղի ունեցել նաև Բոստոնում, որտեղ զորակցություն էին հայտնում Հայաստանին[165]։ Նույն օրը ցույց է տեղի ունեցել նաև Սան Ֆրանցիսկոյում։ Ցույցը տեղի է ունեցել Ոսկե դարպասներ կամրջի մոտ՝ փակելով նրա երթևեկությունը[166]։

Ֆրանսիա

Հոկտեմբերի 5-ին հայազգի ցուցարարները մի քանի ժամով փակել էին Ֆրանսիա-Բելգիա-Լյուքսեմբուրգ միջպետական ճանապարհը՝ պահանջելով Արցախի ճանաչումը և դատապարտելով ադրբեջանաթուրքական ագրեսիան[167]։

Հոկտեմբերի 9-ին Փարիզի կենտրոնում՝ Հաղթական կամարի մոտ, հայերը խաղաղ բողոքի ցույց են անցկացրել` ի աջակցություն Արցախի։ Փարիզի ոստիկանությունը մասնակիցներին ցրելու համար պղպեղի սփրեյ է կիրառել[168]։ Բողոքի ակցիա է տեղի ունեցել նաև Ֆրանսիայում Թուրքիայի դեսպանատան դիմաց[169]։

Վրաստան

Սեպտեմբերի 29-ին Ջավախքի հայ համայնքը փակել էր Կարծախ գյուղի մոտ գտնվող վրաց-թուրքական սահմանը՝ չթողելով ռազմամթերքի տեղափոխումը Թուրքիայից Ադրբեջան[170]։

Հոկտեմբերի 1-ին Թբիլիսիի հայ համայնքը ակցիա է իրականացրել Թբիլիսիում, սկզբում վրացական «Mtavari archi» հեռուստեսության դիմաց՝ պահանջելով անկողմնակալ լուսաբանում, ապա շարժվել են դեպի Հայաստանի դեսպանատուն՝ աջակցություն հայտնելով Հայաստանին և Արցախին[171]։

Հոկտեմբերի 6-ին Ախալքալաքում հայերը բազմամարդ ակցիա են անցկացրել` ի աջակցություն Արցախի[172]։

Գերմանիա

Սեպտեմբերի 30-ին Բեռլինում՝ Գերմանիայի կանցլերի նստավայրի դիմաց, տեղի է ունեցել բողոքի ցույց՝ ի պաշտպանություն հայ ժողովրդի և Արցախի[173]։

Եվս մի ցույց տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 10-ին Բեռլինում։ Երթին մասնակցել են նաև այլազգի ներկայացուցիչներ[174]։

Հունաստան

Սեպտմբերի 30-ին Աթենքում տեղի է ունեցել բողոքի ցույց` ի աջակցությւոն Արցախի և Հայաստանի[175]։

Հոկտեմբերի 3-ի երեկոյան Սալոնիկ քաղաքում հայերն ու հույները բողոքի ցույց են կազմակերպել` ի աջակցություն Հայաստանի[176]։

Կանադա

Հոկտեմբերի 4-ին Մոնրեալ քաղաքում տեղի է ունեցել բողոքի ցույց ընդդեմ Ադրբեջանի ագրեսիայի, որին մասնակցել են կանադացի պատգամավորներ[177]:

Հոկտեմբերի 9-ին Տորոնտո քաղաքում տեղի է ունեցել բողոքի ցույց ընդդեմ Թուրքիայի։ Բողոքի ցույցի ընթացքում եղել է «Արցախը հայկական է», «Կանադայի մասնակցությամբ թուրքական դրոնները սպանում են քաղաքացիական անձանց» գրառմամբ պաստառներ[178]։

Ավստրալիա

Հոկտեմբերի 6-ին Կանբերրա քաղաքի հայերը բողոքի ցույց էին իրականացրել Ադրբեջանի դեսպանատան դիմաց: Նրանք կառավարությունից պահանջում էին դատապարտել Արցախում ադրբեջանա-թուրքական ագրեսիան[179]:

Հոկտեմբերի 9-ին ևս տեղի ունեցավ ցույց, որի ժամանակ ցուցարարները պառկել էին գետնին` պաստառները իրենց ձեռքին[180]:

Հոկտեմբերի 15-ին Մելբուռնի հունական թաղամասերում հայտնվել են պաստառներ` ի աջակցություն Արցախում խաղաղության հաստատման[181]:

Ավստրիա

Հոկտեմբերի 9-ին Վիեննայում տեղի է ունեցել բողոքի ցույց` ի աջակցություն Արցախի, ընդդեմ թուրքական ագրեսիայի: Բողոքի ակցիան սկսել է ԵԱՀԿ Մինսկի շենքի մոտից և շարունակվել նախագահի նստավայրի մոտ[182]:

Ցույց է տեղի ունեցել նաև հոկտեմբերի 10-ի երեկոյան, որին մասնակցել են նաև այլազգի ներկայացուցիչներ[183]:

Արգենտինա

Հոկտեմբերի 4-ին բողոքի ցույց է տեղի ունեցել Բուենոս Այրես քաղաքում` ի աջակցություն Արցախում խաղաղության հաստատման: Ցույցը տեղի է ունեցել Թուրքիայի դեսպանատան դիմաց[184]:

Հոկտեմբերի 10-ին Բուենոս Այրեսում կրկին բողոքի ցոյց է տեղի ունեցել` ի աջակցություն Արցախի և Հայաստանի: Տեղի է ունեցել երթ Ադրբեջանի դեսպանատնից դեպի Թուրքիայի դեսպանատուն[185]:

Բելգիա

Հոկտեմբերի 1-ին` 17։30-ից սկսած, ԵԽ գագաթնաժողովին զուգընթաց բողոքի ցույց է տեղի ունեցել Բրյուսելի Շումանի հրապարարկում ընդդեմ թուրքական ագրեսիայի[186]:

Հոկտեմբերի 7-ին Բրյուսելում տեղի է ունեցել բողոքի ցույց ընդդեմ Թուրքիայի և Ադրբեջանի ագրեսիայի[187]:

Բրազիլիա

Հոկտեմբերի 3-ին Բրազիլիայում տեղի է ունեցել բողոքի ցույց[188]։

Մեծ Բրիտանիա

Հոկտեմբերի 10-ին Լոնդոնում՝ Մեծ Բրիտանիայի վարչապետի նստավայրի դիմաց, տեղի են ունեցել ցույցեր Թուրքիայի և Ադրբեջանի դեմ[189][190]։

Դանիա

Հոկտեմբերի 7-ին Կոպենհագենում տեղի է ունեցել ցույց` ի աջակցություն Հայաստանի և Արցախի[191]։

Շվեդիա

Հոկտեմբերի 8-ին Ստոկհոլմում տեղի ունեցավ բողոքի ցույց` ի աջակցություն Հայաստանի և Արցախի ճանաչման, նաև Ադրբեջանի նկատմամբ պատժամիջոցների կիրառման պահանջով։ Ցույցը տեղի ունեցավ Շվեդիայի խորհրդարանի դիմաց։ Այն արտոնված չի եղել, և ոստիկանները անընդհատ հորդորել են դադարեցնել ցույցը[192]։

Հոկտեմբերի 10-ին ևս ցույցեր տեղի ունեցան այս անգամ ոչ միայն Ստոկհոլմում, այլ նաև Գյոթեբորգում և Ուփսալայում[193]։

Շվեյցարիա

Հոկտեմբերի 3-ին Բեռնում տեղի է ունեցել բողոքի ցույց` ի աջակցություն Արցախի և ընդդեմ Ադրբեջանի ագրեսիայի։

Հոկտեմբերի 8-ին ցույց է տեղի ունեցել նաև Ցյուրիխում[194]։

Տես նաև

Ծանոթագրություններ

  1. https://www.aljazeera.com/news/2020/10/19/is-russia-reduced-to-a-secondary-role-in-nagorno-karabakh
  2. Kofman Michael (2 October 2020)։ «Armenia-Azerbaijan War: Military Dimensions of the Conflict»։ Russia Matters։ Belfer Center for Science and International Affairs։ Արխիվացված է օրիգինալից 3 October 2020-ին։ «Turkey has publicly, and militarily, backed Azerbaijan in this conflict....» 
  3. Jones Dorian (28 September 2020)։ «Turkey Vows Support for Azerbaijan in Escalating Nagorno-Karabakh Conflict»։ Voice of America։ Արխիվացված է օրիգինալից 30 September 2020-ին։ «"Turkey is already supporting Azerbaijan militarily, through technical assistance through arms sales, providing critical military support, especially in terms of armed drones and technical expertise," said Turkish analyst Ilhan Uzgel.» 
  4. «Syrian rebel fighters prepare to deploy to Azerbaijan in sign of Turkey’s ambition» 
  5. Ravid Barak (30 September 2020)։ «Azerbaijan using Israeli "kamikaze drones" in Nagorno-Karabakh clashes»։ Axios։ Արխիվացված է օրիգինալից 30 September 2020-ին 
  6. «Azerbaijani official says military using Israeli-made drones in war with Armenia»։ i24 News։ 30 September 2020։ Արխիվացված է օրիգինալից 30 September 2020-ին 
  7. «Israel sending weapons to Azerbaijan as fight with Armenia rages on: Sources»։ Al Arabiya։ 30 September 2020։ Արխիվացված է օրիգինալից 3 October 2020-ին։ «...a US intelligence source told Al Arabiya English that Israel was sending planes full of weapons to Azerbaijan.» 
  8. «Legendary commander bestowed with title "Hero of Artsakh" for occupying strategic heights» (անգլերեն)։ Artsakh Press։ 02-10-2020։ Վերցված է 02-10-2020 
  9. «Ադրբեջանը երկու զինծառայողի է գերեվարել. հայկական կողմը դիմել է Եվրոպական դատարան» 
  10. «Ռազմական գործողությունների հետևանքով հայկական կողմն ունի 532 զոհ» 
  11. «Մարտերի ընթացքում նահատակվել են ևս 15 զինծառայող․ ՊԲ-ն հրապարակել է զոհերի անունները» 
  12. «Եվս 28 զոհ․ հրապարակվել են նրանց անունները» 
  13. «Զոհերի թիվն ավելացավ ևս 26–ով. Արցախի ՊՆ–ն» 
  14. «Նախնական տվյալներով՝ Արցախի Զինված ուժերում կա 16 զոհ, հարյուրից ավելի վիրավոր» 
  15. «Վարդենիսի ուղղությամբ ևս կրակոցներ են եղել» (արխիվացված)
  16. «Շփման գծի ողջ երկայնքով Ադրբեջանը ակտիվ հրետակոծություն է սկսել, հրետակոծվում է նաև Ստեփանակերտը» 
  17. Technologies Peyotto։ «Սա աննախադեպ ծանր պատերազմ է. Արծրուն Հովհաննիսյան (տեսանյութ)»։ 1in.am։ Վերցված է 2020-10-20 
  18. https://www.youtube.com/watch?v=PUXH_-weh6M 
  19. «ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը դատապարտում է Ղարաբաղում ռազմական գործողությունները,կոչ անում դադարեցնել դրանք» 
  20. «UN Security Council calls for immediate end to fighting in Nagorno-Karabakh»։ France 24 (անգլերեն)։ Associated Press։ 2020-09-30։ Վերցված է 2020-09-30 
  21. «UN Security Council calls for immediate end to fighting in Nagorno-Karabakh»։ France 24 (անգլերեն)։ Associated Press։ 2020-09-30։ Արխիվացված է օրիգինալից 9 October 2020-ին։ Վերցված է 2020-09-30 
  22. 22,0 22,1 22,2 Kofman Michael (2 October 2020)։ «Armenia–Azerbaijan War: Military Dimensions of the Conflict»։ Russia Matters։ Belfer Center for Science and International Affairs։ Արխիվացված է օրիգինալից 3 October 2020-ին։ «On Sept. 27, Azerbaijan launched a military offensive, resulting in fighting that spans much of the line of contact in the breakaway region of Nagorno-Karabakh...»  Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> թեգ. «russiamatters01» անվանումը սահմանվել է մի քանի անգամ, սակայն տարբեր բովանդակությամբ:
  23. Kucera Joshua (29 September 2020)։ «As fighting rages, what is Azerbaijan's goal?»։ EurasiaNet։ Արխիվացված է օրիգինալից 4 October 2020-ին։ Վերցված է 29 September 2020։ «The Azerbaijani offensive against Armenian forces is its most ambitious since the war between the two sides formally ended in 1994.» 
  24. Palmer James (28 September 2020)։ «Why Are Armenia and Azerbaijan Heading to War?»։ Foreign Policy։ Արխիվացված է օրիգինալից 28 September 2020-ին։ Վերցված է 29 September 2020 
  25. Jones Dorian (28 September 2020)։ «Turkey Vows Support for Azerbaijan in Escalating Nagorno-Karabakh Conflict»։ Voice of America։ Արխիվացված է օրիգինալից 30 September 2020-ին։ «Կաղապար:-'Turkey is already supporting Azerbaijan militarily, through technical assistance through arms sales, providing critical military support, especially in terms of armed drones and technical expertise', said Turkish analyst Ilhan Uzgel.» 
  26. 26,0 26,1 «Nagorno-Karabakh: Armenia and Azerbaijan shaky ceasefire in force»։ BBC News (en-GB)։ 2020-10-10։ Արխիվացված է օրիգինալից 10 October 2020-ին։ Վերցված է 2020-10-10 
  27. «Armenia Azerbaijan: Reports of fresh shelling dent ceasefire hopes»։ BBC News (en-GB)։ 2020-10-11։ Արխիվացված է օրիգինալից 10 October 2020-ին։ Վերցված է 2020-10-11 
  28. «Ադրբեջանը շարունակում է կոպտորեն խախտել հումանիտար հրադադարի ռեժիմը» 
  29. Bagirova Nvard Hovhannisyan, Nailia (2020-10-13)։ «Humanitarian crisis feared as Nagorno-Karabakh ceasefire buckles»։ Reuters (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-10-13 
  30. «Չնայած հրադադարի պայմանավորվածությանը, հակամարտության գոտում մարտերը շարունակվում են» 
  31. «ՊԲ-ն ամփոփել է պատերազմի 14 օրերին հակառակորդի կրած զինտեխնիկայի ու մարդկային կորուստները» 
  32. «Ադրբեջանում բանակի կարիքների համար առգրավում են քաղաքացիների պիկապ մեքենաները»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-15 
  33. «Turkish-backed mercenaries»։ The Syrian Observatory For Human Rights (en-US)։ 2020-09-24։ Վերցված է 2020-10-08 
  34. «ԱՄՆ հորդորում է իր քաղաքացիներին հեռու մնալ հայ-ադրբեջանական սահմանամերձ շրջաններից»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-06 
  35. «Արցախի նախագահի խոսնակ. Հակառակորդը հրետակոծում է նաև Ստեփանակերտը» 
  36. «Հրետակոծվում են Արցախի խաղաղ բնակավայրերը, այդ թվում` Ստեփանակերտը. Վահրամ Պողոսյան» 
  37. «Հայկական կողմը խոցել է հակառակորդի երկու ուղղաթիռ և երեք ԱԹՍ. Մարտերը շարունակվում են. ՀՀ ՊՆ խոսնակ» 
  38. «Հակառակորդը կրել է մարդկային և տեխնիկայի կորուստներ, մասնավորապես՝ երեք տանկ. ՊՆ» 
  39. «ԱՀ ՊՆ, ՊԲ հրամանատար, գեներալ-մայոր Ջալալ Հարությունյանի մարտակոչը» 
  40. «Արցախը քաղաքացիական բնակչության շրջանում կորուստներ ունի․ ՄԻՊ» 
  41. «Հայտարարել եմ ռազմական դրություն և համատարած զորահավաք 18-ից բարձր տարիքային խմբի համար. ԱՀ նախագահ» 
  42. «Հայաստանի Հանրապետությունում հայտարարվում է ռազմական դրություն և ընդհանուր զորահավաք. վարչապետ»։ www.tert.am։ Վերցված է 2020-09-27 
  43. «Ադրբեջանում արգելափակվել են գրեթե բոլոր սոցիալական մեդիաները. Facebook, Youtube, Whatsapp, TikTok, աշխատում է միայն Twitter» 
  44. «Մեզ հետ կռվում է նաև Թուրքիան․ Արցախի Նախագահի ասուլիսը (տեսանյութ)» 
  45. «Ադրբեջանում հայտարարվել է մասնակի զորահավաք» 
  46. «Հակառակորդը սկսել է լայնամասշտաբ հարձակողական նոր գործողություն Արաքսի հովտի հատվածում և Մատաղիս-Թալիշ հատվածներում» 
  47. «Ադրբեջանը կրակ է վարել ՀՀ ԶՈՒ Վարդենիսի զորամասի, ինչպես նաև օդուժ են կիրառել դիրքերի ուղղությամբ. ՊՆ խոսնակ» 
  48. «Թուրքիայի F-16 կործանիչը ՀՀ տարածքում խոցել է ՍՈւ-25 գրոհիչ, օդաչուն զոհվել է. ՊՆ խոսնակ» 
  49. «Battles resumed overnight at lesser intensity than yesterday – spox»։ armenpress.am (անգլերեն) (Armenpress)։ 30 September 2020։ Վերցված է 30 September 2020 
  50. «Հայկական կողմը գիշերը Ստեփանակերտի երկնքում հակառակորդի ևս 2 ԱԹՍ է խոցել»։ armenpress.am (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-05 
  51. ««Ադրբեջանը Արցախի դեմ հարձակողական օպերացիայի օդային ղեկավարումը հանձնեց Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերին». ՊՆ խոսնակ»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-06 
  52. «Ադրբեջանի ռազմաօդային ուժերը խառը մարտակարգով ռմբաավիացիոն հարվածներ են հասցնում Արցախին»։ armenpress.am։ Վերցված է 2020-10-05 
  53. «Ոչնչացվել են հակառակորդի մեծ թվով կենդանի ուժ, սպառազինություն և ռազմական տեխնիկա, նաև՝ «ՏՕՍ-1Ա»»։ armenpress.am։ Վերցված է 2020-10-06 
  54. «Ոչնչացվել են հակառակորդի մեծ թվով կենդանի ուժ, սպառազինություն և ռազմական տեխնիկա, նաև՝ «ՏՕՍ-1Ա»»։ armenpress.am։ Վերցված է 2020-10-06 
  55. «Ադրբեջանի գործողությունների հետևանքով Մարտակերտում 3 քաղաքացիական անձ է զոհվել. ԼՐԱՑՎԱԾ» 
  56. «Մենք լավ գիտենք, որ Ադրբեջանի կազմում եղած կործանիչները իրենց առաջադրված խնդիրները չեն կարող կատարել ինչպես հարկն է, դրա համար թուքական F-16-երն այնտեղ են․ Արծրուն Հովհաննիսյան»։ infocom.am։ Վերցված է 2020-10-06 
  57. «Հայկական զինված ուժերի խոցված ՍՈՒ-25-ի լուսանկարները»։ Hetq.am։ Վերցված է 2020-10-06 
  58. «Հակառակորդը կորցրել է «Սմերչ» և «Ուրագան» տիպի ռեակտիվ կայանքներ»։ Hetq.am։ Վերցված է 2020-10-06 
  59. «BBC-ն հարցազրույց է վերցրել Ղարաբաղում սիրիացի վարձկանից»։ news.am։ Վերցված է 2020-10-06 
  60. «Արցախի ՊՆ-ն հրապարակեց զոհված ևս 23 զինծառայողների անունները»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-06 
  61. «Չորս օրում այնքան զրահատեխնիկա ենք խոցել, որքան արցախյան ողջ առաջին պատերազմում․ Արայիկ Հարությունյան»։ www.civilnet.am (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-06 
  62. «Այս պահին իրավիճակը շարունակում է մնալ հարաբերականորեն կայուն. Սուրեն Սարումյան (Տեսանյութ)»։ Artsakh Press։ Վերցված է 06/10/2020 
  63. «Գիշերը իրադրությունը եղել է կայուն-լարված, մարտական գործողություններն առավոտյան վերսկսվել են. Արցախի ՊՆ»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-06 
  64. One Studio։ «Այս գիշեր առաջին անգամ առաջնագծի ամբողջ երկայնքով հարաբերական անդորր է եղել. Վահրամ Պողոսյան»։ www.yerkir.am (ամհարերեն)։ Վերցված է 2020-10-06 
  65. «Le Monde պարբերականի լրագրողները Մարտունիում հրետակոծության տակ են ընկել ու վիրավորվել»։ www.1lurer.am (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-06 
  66. «Արցախում վիրավորված ֆրանսիացի լրագրողները տեղափոխվեցին Երևան՝ «Էրեբունի» բ/կ»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-06 
  67. «Ֆրանսիան օդանավ կուղարկի Ղարաբաղում վիրավորված լրագրողներին դուրս հանելու համար»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-06 
  68. «Մակրոն. Ավելի քան 300 սիրիացի իսլամիստ Թուրքիայի տարածքով ուղարկվել է Ղարաբաղ. կարմիր գիծը հատվել է» 
  69. «Վաղ առավոտյան խոցվել է հակառակորդի 1-ական ինքնաթիռ և անօդաչու. ՀՀ ՊՆ խոսնակ»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-06 
  70. «ՊՆ խոսնակ. Գիշերը խոցված 4 անօդաչուները հետախուզական էին»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-06 
  71. «ՊՆ խոսնակ. Ադրբեջանը հրետակոծել է Վարդենիս-Սոթք ավտոճանապարհը»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-06 
  72. Anonymous (2020-08-26)։ «Վաղ առավոտյան խոցվել է հակառակորդի 1-ական ինքնաթիռ և անօդաչու. ՀՀ ՊՆ խոսնակ»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-06 
  73. «Խոցվել է հակառակորդի ևս 1 ինքնաթիռ, 2 անօդաչու. ՀՀ ՊՆ խոսնակ»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-06 
  74. «Ադրբեջանցի սպայի մոտ իսրայելական ռադիոկայան են գտել. Վերծանմամբ պարզվել է՝ ղեկավարվում են արաբերեն» 
  75. «Nagorno-Karabakh conflict: Civilians bearing brunt of surge in violence»։ International Committee of the Red Cross (անգլերեն)։ 2020-10-02։ Վերցված է 2020-10-06 
  76. Staff Reuters (2020-10-02)։ «Bus carrying Russia, Armenian journalists hit by artillery fire in Nagorno-Karabakh - RIA» (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-10-06 
  77. «Մարտերն այս պահին շարունակվում են, հիմնական ուղղությունները հյուսիսը և հարավն են. Արծրուն Հովհաննիսյան»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-06 
  78. «Հրամանատար Կարեն Ջալավյանը՝ Արցախի հերոս»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-06 
  79. LLC Academy Of Development։ «Հաղորդագրություն»։ nkrmil.am։ Վերցված է 2020-10-08  http://nkrmil.am/news/view/2952
  80. «Ադրբեջանական զոհերի քանակն արդեն անցնում է 3000-ը. Արծրուն Հովհաննիսյան»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-08 https://www.azatutyun.am/a/30871568.html
  81. LLC Academy Of Development։ «Հաղորդագրություն»։ nkrmil.am։ Վերցված է 2020-10-08  http://nkrmil.am/news/view/2955
  82. LLC Academy Of Development։ «Հաղորդագրություն»։ nkrmil.am։ Վերցված է 2020-10-08  http://nkrmil.am/news/view/2956
  83. «Ադրբեջանն անցել է քաղաքացիական այն ենթակառուցվածքների ոչնչացմանը, որոնք կարող են նաև բնապահպանական աղետ առաջացնել. Հովհաննիսյան»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-08 https://www.azatutyun.am/a/30871697.html
  84. «Ադրբեջանը խաղաղ բնակչության նկատմամբ օգտագործում է արգելված LAR-160 տեսակի կասետային արկեր»։ Hetq.am։ Վերցված է 2020-10-08 https://hetq.am/hy/article/122458
  85. «Գյանջայի ռազմական օդանավակայանը հօդս ցնդեց․ Վահրամ Պողոսյան Ամբողջական հոդվածը կարող եք կարդալ այս հասցեով՝ https://www.aravot.am/2020/10/04/1140089/?__cf_chl_jschl_tk__=93cc40692a04481899958842e23e2e8a656b7a79-1601801006-0-AeZx8E7r-L17Ht0VvFB15XKKPlPMIZFogrqYxtPusUixztlkPIZgYMtIu6BAbXwGr1PCYxKGsgontOtgFA2DWKqH4pSNhqIpI1XEUb9wScwu_tsCNI5Yc2nJPn_R2HIanBJO9AnqQzWj1wDqqOgh-YUVineYRUMD5FJwmPX8BcxVSfswrAYF7iBylz8RMMvaInQM1Kjcv6tbKH70IUdywP-3IqK-tFUjK1PtxDupxA1vX966-gH25MEYbGTPcbsFj0bclYMVtZ6BR7BdNMDQP7lpZoKQCuRHqJPdJ9CtXhrF © 1998 - 2020 Առավոտ – Լուրեր Հայաստանից» 
  86. «Հրթիռակոծում են Շուշին. կան զոհեր և վիրավորներ» 
  87. «Մարտերը տարբեր ինտենսիվությամբ շարունակվում են. ՀՀ ՊՆ խոսնակ»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ 2020-10-03։ Վերցված է 2020-10-08 
  88. myHost.am, http://myHost.com։ «Հակառակորդը նախապատրաստվում է հարձակողական գործողությունների.ԱՀ ՊՆ»։ loritv.am։ Վերցված է 2020-10-08 
  89. «Իրանի Մեջլիսի մի խումբ պատգամավորներ այցելել են Լեռնային Ղարաբաղի սահման»։ www.civilnet.am։ Վերցված է 2020-10-08 
  90. Ադրբեջանը հարվածներ է հասցրել դպրոցներին ու մանկապարտեզներին (ֆոտո)
  91. «Ստեփանակերտը հրթիռակոծվել է «Սմերչ», «Պոլոնեզ» և «Կասիրգա» համակարգերից»։ www.civilnet.am։ Վերցված է 2020-10-08 
  92. «Եվս 5 հոգի ստացել է Արցախի հերոսի կոչում» 
  93. ««Տղե՛րք, հայրենիքն ունի ձեր կարիքը». Փաշինյանը վերջին 1 տարում զորացրվածներին կոչ արեց զինվորագրվել»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-08 
  94. «Արցախում արդեն 19 խաղաղ բնակիչ է զոհվել, վիրավորվել՝ 80-ը»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-08 
  95. «ՊԲ-ն զոհերի ցուցակ է հրապարակել» (en-US)։ 2020-10-05։ Վերցված է 2020-10-08 
  96. «Ըստ հայկական կողմի` «Ադրբեջանն այսօր 200-ից ավելի զոհ է տվել միայն հարավային ուղղությամբ»»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-08 
  97. «Armenia/Azerbaijan: Civilians must be protected from use of banned cluster bombs»։ www.amnesty.org (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-10-08 
  98. «Հրթիռակոծվում է Ստեփանակերտը, հայտնում է ՊՆ խոսնակը»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-08 
  99. «Հայկական կողմը հաղորդում է Վարանգաթաղ բարձունքը ետ վերցնելու մասին»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-11 
  100. «ՀՀ նախագահի աշխատակազմը 81,3 մլն դրամ է հատկացրել Արցախի վերականգնմանը և այլ կարիքներին»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-08 
  101. «Ողջ գիշեր Ստեփանակերտը եղել է հրթիռակոծության տակ»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-11 
  102. «Գիշերվա ընթացքում հակառակորդը փորձել է առաջանալ և ամրանալ հարավարևելյան ուղղությամբ (Ջեբրայիլ չհասած)․ՊՆ խոսնակ»։ Վերցված է 2020-10-11 
  103. «Հայկական կողմը ևս 40 զոհ ունի. ՊԲ–ն հրապարակել է նրանց անունները»։ Sputnik Armenian (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-11 
  104. Technologies Peyotto։ «Հակառակորդի խոշոր կուտակման ոչնչացումը Ջաբրայիլ մտնելու փորձի ժամանակ. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ»։ factor.am (hy-AM)։ Վերցված է 2020-10-11 
  105. Technologies Peyotto։ «ՊԲ բանակի ստորաբաժանումները հյուսիսային ուղղությամբ զգալի առաջխաղացում ունեն. Արծրուն Հովհաննիսյան (տեսանյութ)»։ 1in.am։ Վերցված է 2020-10-11 
  106. Technologies Peyotto։ «Մարտերը դժվար են, ծանր են, հակառակորդը մեծ ուժեր և միջոցներ է կիրառում. Արծրուն Հովհաննիսյան (տեսանյութ)»։ 1in.am։ Վերցված է 2020-10-11 
  107. «Արցախի ՊՆ-ն հրապարակեց զոհված ևս 40 զինծառայողների անուններ»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-11 
  108. «Հրթիռակոծվում են Շուշին և այլ քաղաքներ․ Արծրուն Հովհաննիսյան»։ www.1lurer.am (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-11 
  109. «Շուշիի մշակույթի տունը ավերակների է վերածվել»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-11 
  110. «Առավոտյան նորից սկսել են Ստեփանակերտը հրթիռակոծել»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-11 
  111. «Ողջ գիշեր Ստեփանակերտը եղել է հրթիռակոծության տակ»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-11 
  112. «Հրթիռակոծվել է Շուշիի Ղազանչեցոց եկեղեցին»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-11 
  113. «Մոսկվայում 6 ժամից ավելի է` ընթանում է Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ռուսաստանի ԱԳ նախարարների հանդիպումը»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-11 
  114. «Սպիտակ տնից մինչև Եվրոպա. հայերի ցույցերը շարունակվում են»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-11 
  115. ««Գիշերը հակամարտության գոտում իրադրությունը եղել է հարաբերականորեն կայուն-լարված». ԱՀ ՊԲ»։ ԱՐՑԱԽ ԼՐԱՏՎԱԿԱՆ։ Վերցված է 2020-10-10 
  116. «Հոկտեմբերի 10-ից` ժամը 12-ից հրադադար է հաստատվում` մարդասիրական նկատառումներով»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-11 
  117. «Haut-Karabakh : malgré le cessez-le-feu, les bombardements continuent»։ Le Monde/AFP (ֆրանսերեն)։ 11 October 2020։ Վերցված է 12 October 2020 
  118. Ադրբեջանի Հանրապետության գլխավոր դատախազությունgenprosecutor.gov.az/
  119. Гянджа: гуманитарное перемирие под ракетным ударом
  120. [ՊԲ-ն հերքում է Գյանջային հարվածելու վերաբերյալ Ադրբեջանի հերթական ապատեղեկատվությունը «https://hy.armradio.am/2020/10/11/%D5%BA%D5%A2-%D5%B6-%D5%B0%D5%A5%D6%80%D6%84%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A5%D5%B6-%D5%A3%D5%B5%D5%A1%D5%B6%D5%BB%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%B0%D5%A1%D6%80%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A5%D5%AC%D5%B8%D6%82-%D5%BE/»] 
  121. «ՊՆ-ն ու ՊԲ-ն հերքում են Գյանջային հարվածելու վերաբերյալ Ադրբեջանի հերթական ապատեղեկատվությունը» 
  122. «Առավոտյան ադրբեջանական կողմը վերսկսել է հրետանու կրակով ուղեկցվող հրաձգությունները»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-16 
  123. «Գիշերվա ընթացքում, Հովհաննիսյանի փոխանցմամբ, շփման գոտում իրադրությունը եղել է հարաբերական կայուն-լարված»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-16 
  124. «Ադրբեջանը կրկին նախահարձակ գործողությունների է անցել տարբեր ուղղություններով»։ Sputnik Armenian (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-16 
  125. «ՊՆ խոսնակի փոխանցմամբ, ադրբեջանական կողմի «ԱՆ-2» տիպի անօդաչու ռմբակոծիչ ինքնաթիռ է խոցվել»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-16 
  126. «Ադրբեջանի օդուժը սահմանի երկայնքով կիրառում է Սու-25-եր, հայտնում է Շուշան Ստեփանյանը»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-16 
  127. «Քարվաճառում այսօր հակառակորդի ինքնաթիռ է խոցվել. Արծրուն Հովհաննիսյան»։ Armtimes.com (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-16 
  128. «Սու-25-ի խոցումը, իհարկե, ադրբեջանցիները հերքեցին, բայց անձամբ ռազմաճակատից հաստատեցին. ՊՆ ներկայացուցիչ»։ Armtimes.com (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-16 
  129. Technologies Peyotto։ «Հադրութ քաղաքը գտնվում է մեր զինված ուժերի լիարժեք վերահսկողության տակ․ Արծրուն Հովհաննիսյան»։ iravaban.net (hy-AM)։ Վերցված է 2020-10-16 
  130. «Թալիշ գյուղն Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո չէ. Արծրուն Հովհաննիսյան»։ Sputnik Armenian (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-16 
  131. Минобороны Азербайджана сообщает об уничтожении ракетных комплексов Армении
  132. «Ադրբեջանը շարունակում է խախտել հումանիտար հրադադարը» 
  133. Ереван ответил на заявление Баку об уничтожении ракетных комплексов
  134. «Ռուս զինվորականները ստուգում են Ադրբեջանի կողմից ՀՀ տարածքին հարվածելու մասին տեղեկատվությունը. Պեսկով» 
  135. «ԱԺ-ն ընդունեց Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան դատապարտող հայտարարությունը» 
  136. «Հայաստանի ՊՆ-ը Ադրբեջանին հորդորում է չդրդել իրական հրթիռային հարվածների»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-06 
  137. «Թշնամուն ջախջախելու մեր ջանքերը պսակվելու են հաջողությամբ». ԱՀ նախագահ» 
  138. «Ըստ նախնական տվյալների, երեկոյան Ստեփանակերտի հրետակոծման հետևանքով կա 4 վիրավոր և 1 զոհ. Արցախի ՄԻՊ»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան։ Վերցված է 2020-10-06 
  139. «#ANCA-ն Թրամփին կոչ է անում պատժամիջոցներ սահմանել Ալիևի և Էրդողանի դեմ»» 
  140. «Իլհամ Ալիև․ Հայաստանի հետ խնդիրը պետք է լուծվի երկխոսության միջոցով, բայց դրա համար պետք է հիմք լինի (լրացվում է)» 
  141. «Թուրքիան Հայաստանին մեղադրել է «խաղաղ բնակավայրերի վրա հարձակվելու համար»» 
  142. «Ռուսաստանը կոչ է արել անհապաղ դադարեցնել կրակը ԼՀ հակամարտության գոտում» 
  143. «Նուրսուլթան Նազարբաևը Հայաստանին և Ադրբեջանին հորդորում է դադարեցնել ռազմական գործողությունները» 
  144. «Մակրոն. «Ֆրանսիան շարունակելու է ակտիվորեն աշխատել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման ուղղությամբ»» 
  145. «Իրանին մտահոգում է պատերազմը իր հարևանությամբ» 
  146. «Փոմփեո. ԱՄՆ-ը հրադադարի կոչ է անում և դատապարտում երրորդ ուժերի միջամտությունը ԼՂ հակամարտությանը» 
  147. «Մերկել. Ղարաբաղյան հակամարտության գոտում հրադադար է անհրաժեշտ» 
  148. «Վրաստանի Ազգային անվտանգության խորհուրդն այսօր քննարկել է Լեռնային Ղարաբաղում իրավիճակի սրացումը» 
  149. «中方回应亚美尼亚和阿塞拜疆冲突:希望有关各方保持冷静和克制» (չինարեն) 
  150. «Violent confrontations between Armenia and Azerbaijan – Switzerland’s position»։ www.eda.admin.ch (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-10-03 
  151. «Կանադան սառեցնում է ռազմական սարքավորումների մատակարարումը Թուրքիային»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-08 
  152. «ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը Հայաստանին ու Ադրբեջանին կոչ է արել անհապաղ դադարեցնել մարտերը» 
  153. «Եվրոպական խորհրդի նախագահը կոչ է անում վերադառնալ բանակցությունների» 
  154. «ԵԱՀԿ գործող նախագահը կոչ է անում անհապաղ վերադառնալ հրադադարին» 
  155. «ՄԽ համանախագահները դատապարտում են բռնությունները և խաղաղ բնակչության թիրախավորումը» 
  156. «Աշխարհի տարբեր երկրներում հայերը բողոքի ցույցեր են կազմակերպում՝ ընդդեմ Ադրբեջանի և Թուրքիայի»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-11 
  157. Gasparyan Naira (2020-04-15)։ «Globalization and Armenian Identity. Challenges and Integration (Armenia and Artsakh)»։ էջեր 157–168։ doi:10.46991/afa/2020.16.1.157։ Վերցված է 2020-10-11 
  158. «Լոս Անջելեսում հայերը կրկին փակել են գլխավոր 3 մայրուղիները (վիդեո)»։ news.am (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-13 
  159. «Ֆրեզնոյում հայերը բողոքի ցույց են անցկացրել՝ ընդդեմ Ադրբեջանի»։ news.am (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-13 
  160. «Յուտայի հայ համայնքը ԱՄՆ իշխանություններին կոչ է անում դադարեցնել Ադրբեջանին հատկացվող օգնությունը»։ www.1lurer.am (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-13 
  161. «Հազարավոր ամերիկահայեր Սպիտակ Տան դիմաց Թրամփից պահանջում են դադարեցնել Ադրբեջանին և Թուրքիային տրամադրվող օգնությունը»։ Analitik.am։ Վերցված է 2020-10-13 
  162. «Մոմավառություն՝ Վաշինգտոնում․ (ՏԵՍԱՆՅՈւԹ)»։ Մոմավառություն՝ Վաշինգտոնում․ (ՏԵՍԱՆՅՈւԹ)։ Վերցված է 2020-10-13 
  163. says Artur Lazarian։ «Բողոքի քայլերթ Նյու Յորքում. «Էրդողանն ահաբեկիչ է», «Արցախը Հայաստան է»»։ www.aravot.am (en-US)։ Վերցված է 2020-10-13 
  164. «Լոս Անջելեսում բազմահազարանոց ցույց է անցկացվել` ի աջակցություն Արցախի»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-13 
  165. «Բողոքի ակցիա Բոստոնում՝ ի զորակցություն Հայաստանի և Արցախի (տեսանյութ)»։ A1Plus (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-13 
  166. «Բողոքի ակցիա Սան Ֆրանցիսկոյում»։ A1Plus (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-13 
  167. «Հայերը մի քանի ժամով փակել են Ֆրանսիա-Բելգիա-Լյուքսեմբուրգ միջպետական ճանապարհը»։ 2020-10-06 
  168. «Փարիզի կենտրոնում հայերը բազմամարդ ակցիա են իրականացրել` ի աջակցություն Արցախի. տեսանյութ»։ Sputnik Armenian (հայերեն)։ 2020-10-10։ էջեր 1–16։ doi:10.32894/kujss.2019.15.2.1։ Վերցված է 2020-10-11 
  169. «Փարիզում հարյուրավոր հայեր բողոքի ակցիա են անցկացրել Թուրքիայի դեսպանատան դիմաց (տեսանյութ)»։ Live News (ru-RU)։ 2020-10-10։ Վերցված է 2020-10-11 
  170. «Ջավախքի հայերը փակել են Վրաստան-Թուրքիա միջպետական ճանապարհը»։ www.civilnet.am (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-11 
  171. «Թբիլիսահայությունն ակցիա են իրականացրել»։ Վերցված է 2020-10-11 
  172. «Ախալքալաքում 5-6 հազար հայ ակցիա են իրականացնում` ի աջակցություն Արցախի»։ Sputnik Armenian (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-11 
  173. «Հայերը Բեռլինում հանրահավաք են անցկացրել. Նամակ է հանձնվել Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելին»։ news.am (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-13 
  174. «Բողոքի ցույց Բեռլինում՝ ի պաշտպանություն Արցախի և Հայաստանի»։ www.aravot.am (en-US)։ Վերցված է 2020-10-13 
  175. «ՀՅԴ երիտասարդական միության կազմակերպմամբ Բողոքի հանրահավաք՝ Աթենքում»։ ՀՅԴ երիտասարդական միության կազմակերպմամբ Բողոքի հանրահավաք՝ Աթենքում։ Վերցված է 2020-10-13 
  176. «Հունաստանում հույներն ու հայերը խոշոր ցույց են արել. տեսանյութ»։ Sputnik Armenian (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-13 
  177. Avagyan Lus։ «Մոնրեալում հարյուրավոր հայեր բողոքի ցույց են անցկացրել ընդդեմ Ադրբեջանի․ ցույցին նաև կանադացի պատգամավոր է մասնակցել (լուսանկարներ)»։ onnet.am (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-15 
  178. «Տորոնտոյում անցկացվում են Թուրքիայի և Ադրբեջանի ագրեսիան կանխելու պահանջով բողոքի ցույցեր»։ infocom.am։ Վերցված է 2020-10-13 
  179. «Աշխարհում հայերը խախտում են աշխարհի «լռությունը»»։ 07/10/2020։ Վերցված է 2020-10-15 
  180. «Ավստրալիայում ապրող հայերի պիկետը»։ 2020-10-07։ Վերցված է 2020-10-15 
  181. «"Artsakh Is Armenia": Solidarity Signs Begin Appearing In Australia's Most Greek Suburb»։ Greek City Times (en-US)։ Վերցված է 2020-10-15 
  182. «Վիեննայում և Բրատիսլավայում տեղի են ունեցել Արցախի և Հայաստանի դեմ սանձազերծած ագրեսիան դատապարտող բողոքի ցույցեր»։ www.aravot.am (en-US)։ Վերցված է 2020-10-15 
  183. Հակոբյան Արեւիկ (2020-10-11)։ «Ավստրիայում հայ ցուցարարներին են միացել այլազգիները»։ ՀՐԱՊԱՐԱԿ (hy-AM)։ Վերցված է 2020-10-15 
  184. «Բողոքի ակցիաներ Արգենտինայում և Բրազիլիայում. հայ համայնքը դատապարտում է Ադրբեջանի քայլերը»։ Sputnik Armenian (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-15 
  185. «Արգենտինայում հարյուրավոր հայեր անցկացրել են բողոքի ցույցեր՝ ի աջակցություն խաղաղության Լեռնային Ղարաբաղում»։ news.am (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-15 
  186. «Բելգիայի հայերը Եվրոպային կոչ են անում գործել հանուն Լեռնային Ղարաբաղի խաղաղության (ֆոտո)»։ news.am (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-15 
  187. «Բելգիայում հայ համայնքը բողոքի ցույց է կազմակերպել՝ ընդդեմ Արցախի և Հայաստանի նկատմամբ Ադրբեջանի և Թուրքիայի ագրեսիայի․ (ՏԵՍԱՆՅՈւԹ)»։ Բելգիայում հայ համայնքը բողոքի ցույց է կազմակերպել՝ ընդդեմ Արցախի և Հայաստանի նկատմամբ Ադրբեջանի և Թուրքիայի ագրեսիայի․ (ՏԵՍԱՆՅՈւԹ)։ Վերցված է 2020-10-15 
  188. «Բողոքի ակցիաներ Արգենտինայում և Բրազիլիայում. հայ համայնքը դատապարտում է Ադրբեջանի քայլերը»։ Sputnik Armenian (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-16 
  189. «Լոնդոնում հայ համայնքը ցույց է անցկացրել Թուրքիային և Ադրբեջանին կանգնեցնելու պահանջով»։ armenpress.am (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-16 
  190. «Հայերը բողոքի ակցիա են անցկացրել Լոնդոնում»։ www.1lurer.am (հայերեն)։ Վերցված է 2020-10-16 
  191. News Shant (2020-10-08)։ «Կոպենհագենում հայ համայնքը ցույցի է դուրս եկել»։ ShantNews - Շանթ Հեռուստաընկերություն - Լուրեր - Shant TV Online (ամհարերեն)։ Վերցված է 2020-10-16 
  192. «Շվեդիայի հայերը բողոքի ցույց են նախաձեռնել Ստոկհոլմում (ֆոտոշարք եւ տեսանյութ)»։ www.aravot.am (en-US)։ Վերցված է 2020-10-16 
  193. «Շվեդիայում շարունակվում են բողոքի ցույցերը՝ ընդդեմ թուրք-ադրբեջանական ագրեսիայի»։ www.aravot.am (en-US)։ Վերցված է 2020-10-16 
  194. «Ցյուրիխում տեղի է ունեցել բողոքի ցույց` ընդդեմ Ադրբեջանի»։ Վերցված է 16/10/2020