Հայոց ցեղասպանության ճանաչում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը սկսվել է 1915 թվականի մայիսի 24-ի ֆրանս-բրիտանա-ռուսական համատեղ Հռչակագրի հրապարակմամբ[1][2][3][4] և վերսկսվել 1965 թվականից, երբ Ուրուգվայը պետականորեն առաջինը պաշտոնապես ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը։

Քարտեզի վրա ընդգծված են այն պետությունները, որոնք Օսմանյան Թուրքիայում հայերի բնաջնջումը ճանաչել են որպես ցեղասպանություն․ բաց կանաչով նշված են այն պետությունները, որտեղ ճանաչումը մասնակի է։

Սկսած 1915 թվականից[1][2] տարբեր պետություններ ընդունել են բանաձևեր, որոնք քննադատում են հայերի կոտորածը։

ԱՄՆ-ն երեք անգամ (1916[5], 1919[6], 1920[7]) ընդունել է նմանատիպ բանաձևեր, սակայն դրանք չեն կարողացել կանգնեցնել Օսմանյան կայսրության գործողությունները։ 1915 թվականին մայիսի 24-ին Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան և Ռուսական կայսրությունը հանդես են եկել համատեղ հռչակագրով[3][4], որը նույնպես քննադատում էր այդ կոտորածները։

Aquote1.png Հաշվի առնելով մարդկության և քաղաքակրթության դեմ Թուրքիայի նոր հանցագործությունները՝ Դաշնակից պետությունների կառավարությունները հրապարակայնորեն հայտարարում են Բարձր դռանը այս հանցագործությունների համար Օսմանյան կառավարության բոլոր անդամների անձնական պատասխանատվության մասին, ինչպես նաև այն գործակալների, որոնք ներգրավված են այդ սպանություններում։
- 1915 թվականի մայիսի 25: Ֆրանսիայի, Մեծ Բրիտանիայի և Ռուսական կայսրության համատեղ հռչակագիր
Aquote2.png


Հայկական սփյուռքը գրեթե ամբողջությամբ ներկայացված է ցեղասպանության զոհերի ուղղակի ժառանգներով և ունի բավարար նյութական միջոցներ, որպեսզի դիմադրի Թուրքիայի ճնշումներին[8]։ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցի ամերիկյան ուսումնասիրող Հիթըր Գրեգի կարծիքով՝ ԱՄՆ-ում գործող հայ լոբբիստական ընկերությունների գլխավոր նպատակն է Թուրքիայի կողմից հայոց ցեղասպանության ճանաչումը և տարածքների վերադարձը։ Ըստ Գրեգի` ամերիկահայ լոբբիստներն, իրենց նպատակին հասնելու համար, իրենց կողմն են գրավում զանազան քաղաքական գործիչների, ճնշում գործադրում տարբեր պետությունների կառավարությունների վրա, զբաղվում Հայոց ցեղասպանության հարցի լայնամասշտաբ լուսաբանմամբ, հիմնադրում այդ ցեղասպանության հարցերով զբաղվող կառույցներ։[9]

Պետություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչել են շատ պետություններ և միջազգային կազմակերպություններ։ Պաշտոնապես առաջինն ընդունել է Ուրուգվայը 1965 թվականին։ Հայ ժողովրդի կոտորածը պաշտոնապես քննադատել և ճանաչել են որպես ցեղասպանություն ըստ միջազգային իրավունքի հետևյալ երկրները՝

Երկիր Ճանաչման տարեթիվը Ծանոթագրություն
Ավստրիա Ավստրիա 2015[10][11][12][13]
Արգենտինա Արգենտինա 2004[10] 2 օրենք, 5 բանաձև[14][15])
Բելգիա Բելգիա 1998[10][16][17] (2015)
Բոլիվիա Բոլիվիա 2014[10][18][19][20], , 2015[21] Հռչակագիրը միաձայն ընդունվեց Սենատի և Խորհրդարանի ստորին պալատի կողմից՝ Արտաքին գործերի նախարարության հավանությամբ։
Բրազիլիա Բրազիլիա 2015[10][22] 2015-ի մայիսի 27-ին Բրազիլիայի Դաշնային Սենատը միաձայն ընդունել է Սենատի Արտաքին հարաբերությունների և ազգային պաշտպանության հանձնաժողովի նախագահ, դաշնային սենատոր Ալոիզիո Նունես Ֆերեյրա Ֆիլյոյի և դաշնային սենատոր Ժոզե Սերայի հեղինակած No 550/2015 բանաձևը, որով պաշտոնապես ճանաչվում է Հայոց ցեղասպանությունը։
Բուլղարիա Բուլղարիա (2015) («զանգվածային սպանություններ» ձևակերպմամբ)[23]
Գերմանիա Գերմանիա (2015)[24]
Իտալիա Իտալիա 2000[10][25][26]
Լեհաստան Լեհաստան 2005[10][27]։[28] Եվրախորհրդարանի փոխնախագահ Ռիչարդ Չարնեցկին ասել է, որ հպարտ է, քանզի Լեհաստանը ճանաչել և դատապարտել է Հայոց ցեղասպանությունը։
Լիբանան Լիբանան 1997[29][30]
Լիտվա Լիտվա 2005[10][31][32]
Լյուքսեմբուրգ Լյուքսեմբուրգ 2015[10][33][34][35][36]
Կանադա Կանադա 1996[10][37], 2002[38], 2004[39]*(1996[37], 2002[40], 2004[39])
Կիպրոսի Հանրապետություն Կիպրոս 1975[10][41] Առաջին երկիրը, որ հարցը բարձրացրեց ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում։ Ընդունվել է ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրենք[42]։
Հայաստան Հայաստան
Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն Հայկական ԽՍՀ
1988[43][44]
Հունաստան Հունաստան 1999[10][45] Ընդունվել է ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրենք։
  • Ըստ 2014 թվականի օրենքի՝ պատժվում է 3 տարի ազատազրկմամբ կամ մինչև 30 000 եվրո տուգանքով[46]։[47]
Նիդերլանդներ Նիդերլանդներ 2004[10][48][49]
Շվեդիա Շվեդիա 2010[10][50][51][52][53]
Շվեյցարիա Շվեյցարիա 2003[10][54][55][56] — Ազգային խորհուրդ (պարլամենտի ստորին պալատ) Ընդունվել է ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրենք։
Չեխիա Չեխիա (2015)[57][58][59]
Չիլի Չիլի 2007[10][60][61] (2007)
Պարագվայ Պարագվայ 2015[10][62] 2015 թվականի հոկտեմբերի 29-ին Պարագվայի Սենատը միաձայն ընդունել է Հայոց ցեղասպանությունը դատապարտող և ընդունող բանաձև։
Ռուսաստան Ռուսաստան 1995[10][63][64]
Սիրիա Սիրիա (2015)[65][66]
Սլովակիա Սլովակիա 2004[10][67][67] Ընդունվել է ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրենք։ Ըստ 2011 թվականի օրենքի՝ պատժվում է 5 տարի ազատազրկմամբ[68]։
Սլովենիա Սլովենիա [69]
Վատիկան Վատիկան, «Սուրբ Աթոռ» 2000[10][70][71], 2015[72][73]
Վենեսուելա Վենեսուելա 2005[10][74][75]
Ուրուգվայ Ուրուգվայ 1965[10][76], 2004[77]
Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 1919[78] Այսպիսով, Թուրքիան ինքը եղավ առաջին երկիրը, որը ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը՝ 1915 թվականի մայիսի 24–ի Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի համատեղ հայտարարությունից[79] հետո, որով առաջին անգամ ճանաչվում և դատապարտվում էր Հայոց ցեղասպանությունը[79] և դրվում է Թուրքիային դրա համար պատասխանատվության ենթարկելու հարցը[79]։ 1919–20 թվականների օսմանա–թուրքական ռազմական տրիբունալի վճիռը փաստորեն ճանաչում էր Հայոց Ցեղասպանությունը (այն ժամանակ հայտնի էր «պատերազմական ոճիրներ» անվամբ), և մահվան էր դատապարտում ոճրագործներին[80]։ Այնուամենայնիվ, 1921 թվականին, թուրքական ազգային շարժում կոչեցյալի կողմից ներում շնորհվեց մեղավոր ճանաչվածներին։ Այդուհետև, հաջորդած թուրքական կառավարությունը՝ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի գլխավորությամբ, ընդունեց Հայոց ցեղասպանության փաստի ընդունումից հրաժարման կամ մերժման քաղաքականությունը[80][81][82][83]։
Ֆրանսիա Ֆրանսիա 1998[10][84], 2000[85], 2001[86], 2006[87][88]* [89], 2000[90], 2001[91], 2006[92][93])
Կազմակերպություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայոց ցեղասպանությունն ընդունել են այնպիսի կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Եվրոպայի Խորհուրդը (1998[94], 2001[95]), Եվրախորհրդարանը (1987[96], 2000[97], 2002[98], 2015 [99]), ՄԱԿ-ի մի քանի հանձնաժողովներ[100][101], Եկեղեցիների համաշխարհային խորհուրդը և այլն։

Կազմակերպություն
Ճանաչման
թվական
Ծանոթագրություն
Flag of Europe.svgԵվրախորհրդարան 1987[96][102][103], 2000[97], 2002[98], 2015[99], 2016[104]
Արդարադատության միջազգային կենտրոն 2002[102][105]
Ցեղասպանագետների միջազգային ընկերակցություն 2007[102][106]
Ամերիկայի հրեական համայնքների միություն 1989[102][107]
EU Council Flag.pngԵվրոպայի խորհուրդ 1998[94], 2001[95][102][108]
Մարդու իրավունքների միացյալ հանձնախումբ 1998[102][109]
Եկեղեցիների համաշխարհային խորհուրդ 2013[102][110]

2016 թվականի ապրիլի 15-ին Եվրախորհրդարանը 554 կողմ ձայնով բանաձև ընդունեց, որով կոչ էր անում Թուրքիային ընդունել Հայոց ցեղասպանությունը և վերահաստատեց 1987 թվականի ընդունած բանաձևը, որով 1915-1917 թվականներին Օսմանյան կայսրությունում հայերի հանդեպ իրականացվածը ճանաչվել էր ցեղասպանություն՝ ՄԱԿ-ի՝ ցեղասպանության մասին 1948 թվականի կոնվենցիայի դրույթների համապատասխան[104]:

Տարածքային ինքնակառավարման մարմիններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Հռոմի պապ Ֆրանցիսկոսը 2015 թվականի ապրիլի 12-ին Վատիկանի Սուրբ Պետրոսի տաճարում Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված պատարագի ժամանակ օգտագործեց «ցեղասպանություն» եզրույթը

Ավստրալիա Ավստրալիա

  1. Նոր Հարավային Ուելս նահանգ[111]
  2. Հարավային Ավստրալիա

Արգենտինա Արգենտինա

  1. Կորդոբայի նահանգ
  2. Բուենոս Այրեսի նահանգ[111]

Կանադա Կանադա

  1. Բրիտանական Կոլումբիա
  2. Օնտարիո (ներառյալ Տորոնտո քաղաքը)
  3. Քվեբեկ (ներառյալ Մոնրեալ քաղաքը)[111]

Շվեյցարիա Շվեյցարիա

  1. Ժնևյան կանտոն
  2. Վոդ կանտոն[111]

Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա

  1. Ուելս[111]
  2. Շոտլանդիա
  3. Հյուսիսային Իռլանդիա

Իտալիա Իտալիա

  1. Բերտիոլոլի քաղաքային խորհուրդ
  2. Ուդինեի քաղաքային խորհուրդ
  3. Սեստո Սան Ջիովանիի քաղաքային խորհուրդ
  4. Սալգարեդայի քաղաքային խորհուրդ
  5. Բելլունոյի քաղաքային խորհուրդ
  6. Հռոմի քաղաքային խորհուրդ
  7. Մասսա Լոմբարդայի քաղաքային խորհուրդ
  8. Մոնտանա Ֆելտրինայի քաղաքային խորհուրդ
  9. Ջենովայի քաղաքային խորհուրդ
  10. Թիենեի քաղաքային խորհուրդ
  11. Կաստելսիլանոյի քաղաքային խորհուրդ
  12. Ֆիրենցեի քաղաքային խորհուրդ
  13. Ռավեննայի քաղաքային խորհուրդ
  14. Ֆելտրեի քաղաքային խորհուրդ
  15. Վենետիկի քաղաքային խորհուրդ
  16. Իմոլայի քաղաքային խորհուրդ
  17. Ֆաենցայի քաղաքային խորհուրդ
  18. Պարմայի քաղաքային խորհուրդ
  19. Սոլառոլոյի քաղաքային խորհուրդ
  20. Վիլլաֆրանկա Պադովանայի քաղաքային խորհուրդ
  21. Միլանի քաղաքային խորհուրդ
  22. Պոնտե դի Պիավեի քաղաքային խորհուրդ
  23. Կոնսելիչեի քաղաքային խորհուրդ
  24. Լուջոյի քաղաքային խորհուրդ
  25. Ս. Ստինո Լիվենցայի քաղաքային խորհուրդ
  26. Կոտինյոլայի քաղաքային խորհուրդ
  27. Ասիաոյի քաղաքային խորհուրդ
  28. Ագաթա Սուլ Սանտեռնոյի քաղաքային
  29. Մոնտեռֆոռտե ԴըԱլպոնեի քաղաքային
  30. Պադովայի քաղաքային խորհուրդ
  31. Մոնտորսո Վիչենտինոյի քաղաքային խորհուրդ
  32. Ֆուսինյանոյի քաղաքային խորհուրդ
  33. Բանյակավալլոյի քաղաքային խորհուրդ
  34. Ռոսսիի քաղաքային խորհուրդ, 17 հուլիսի, 1997 թվական
  35. Սանգուինետտոյի քաղաքային խորհուրդ
  36. Կամպոնոգարայի քաղաքային խորհուրդ[111]

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ[112][113]

  1. Ալյասկա
  2. Արիզոնա
  3. Արկանզաս
  4. Արևմտյան Վիրջինիա[114]
  5. Կալիֆոռնիա
  6. Կոլորադո
  7. Կոնեկտիկուտ
  8. Դելավեր
  9. Ֆլորիդա
  10. Ջորջիա
  11. Այդահո
  12. Իլինոյս
  13. Կանզաս
  14. Կենտուկի
  15. Լուիզիանա
  16. Մեն
  17. Մերիլենդ
  18. Մասաչուսեթս
  19. Միչիգան
  20. Մինեսոտա
  21. Միսսուրի
  22. Նեբրասկա
  23. Նևադա
  24. Նյու Հեմփշիր
  25. Նյու Ջերսի
  26. Նյու Մեքսիկո
  27. Նյու Յորք
  28. Հյուսիսային Կարոլինա
  29. Հյուսիսային Դակոտա
  30. Օհայո
  31. Օկլահոմա
  32. Օրեգոն
  33. Փենսիլվանիա
  34. Ռոդ Այլենդ
  35. Հարավային Կարոլինա
  36. Հավայան կղզիներ
  37. Թենեսի
  38. Տեխաս
  39. Յուտա
  40. Վերմոնտ
  41. Վիրջինիա
  42. Վաշինգտոն
  43. Վիսկոնսին

Բրազիլիա Բրազիլիա

  1. Ռիո դե Ժանեյրոյի նահանգային խորհրդարան[115]

Հայերի ցեղասպանության ընդունումը պաշտոնապես պարտադիր պայման չէ Թուրքիայի՝ ԵՄ-ին անդամակցելու համար, բայց որոշ հեղինակներ կարծում են, որ Թուրքիան պետք է կատարի այդ քայլը ԵՄ-ին անդամակցելու ճանապարհին[116][117]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Samuel Totten, Paul Robert Bartrop, Steven L. Jacobs. Dictionary of Genocide: A-L, p. 21:

    The Armenian Genocide Institute-Museum was opened in Yerevan, Armenia, in 1995, as part of the events commemorating the eightieth anniversary of the beginning of the Armenian genocide (1915-1923) at the hands of the Young Turk regime.

  2. 2,0 2,1 Israel W. Charny. Encyclopedia of genocide, vol. 1, p. 161
  3. 3,0 3,1 France, Great Britain and Russia Joint Declaration, մայիսի 24, 1915, View image of Document
  4. 4,0 4,1 Уголовное право России. Практический курс: учебник (4-е изд., перераб. и доп) (խմբ. под общ. и науч. ред. А. В. Наумова; Р. А. Адельханян и др.), М., «Волтерс Клувер», էջ 753 — 800 էջ, ISBN 5466004634, ISBN 978-5-466-00463-2։
  5. U.S. Senate Concurrent Resalution 12, փետրվարի 9, 1916
  6. U.S. Congress Act to Incorporate Near East Relief, August 6, 1919
  7. U.S. Senate Resolution 359, մայիսի 11, 1920
  8. Donald Bloxham, The great game of genocide: imperialism, nationalism, and the destruction of the Ottoman Armenians էջ 223-224։
  9. Heather S. Gregg (2002). Divided They Conquer։ The Success of Armenian Ethnic Lobbies in the United States: Inter-University Committee on International Migration. էջ 19-35. 
  10. 10,00 10,01 10,02 10,03 10,04 10,05 10,06 10,07 10,08 10,09 10,10 10,11 10,12 10,13 10,14 10,15 10,16 10,17 10,18 10,19 10,20 10,21 10,22 Ճանաչում. պետություններ, որոնք ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը
  11. Ավստրիայի Ազգային խորհրդի բոլոր 6 խմբերը դատապարտել են Հայոց ցեղասպանությունը
  12. Ավստրիայի խորհրդարանում ընդունվել է Հայոց ցեղասպանությունը դատապարտող հայտարարություն
  13. Парламент Австрии осудил Геноцид армян
  14. Argentina Senate Declaration, March 31, 2004
  15. Argentina Law, January 15, 2007
  16. Belgium Senate Resolution, մարտի 26, 1998
  17. Belgium Senate Resolution, March 26, 1998
  18. «Bolivia Unanimously Approved a Resolution on the Armenian Genocide»։ Armenia 1366, Ciudad de Buenos Aires, Argentina։ Agencia de Noticias Prensa Armenia։ 29 Նոյեմբերի 2014 
  19. Բոլիվիայի Սենատի փոխնախագահ. Մեր զորակցությունն ենք հայտնում հայ ժողովրդին
  20. Բոլիվիայի խորհրդարանի երկու պալատներն ընդունեցին Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և դատապարտման վերաբերյալ օրինագիծ
  21. Բոլիվիան ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը
  22. Բրազիլիայի Սենատը միաձայն ընդունել է Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձև
  23. Парламент Болгарии принял резолюцию с признанием "массовых убийств" армян
  24. Бундестаг подавляющим числом голосов одобрил резолюцию о Геноциде армян
  25. Italy Chamber of Deputies Resolution, նոյեմբերի 16, 2000
  26. Italy Chamber of Deputies Resolution, November 16, 2000
  27. Poland Parliament Resolution, ապրիլի 19, 2005
  28. Poland Parliament Resolution, April 19, 2005
  29. Lebanon Chamber of Deputies Resolution, ապրիլի 3, 1997
  30. РИА «Новости». Страны, признавшие геноцид армян 1915—1923 гг. в Османской Турции
  31. Lithuania Assembly Resolution, դեկտեմբեր 15, 2005
  32. Lithuania Assembly Resolution, December 15, 2005
  33. Reconnaissance du génocide de l'Empire ottoman contre la nation arménienne
  34. ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հայտարարությունը՝ Լյուքսեմբուրգի խորհրդարանի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման վերաբերյալ
  35. http://www.tageblatt.lu/nachrichten/welt/story/20770512
  36. Լյուքսեմբուրգը Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձև է ընդունել
  37. 37,0 37,1 Canada House of Commons Resolution, April 23, 1996
  38. Canada Senate Resolution, հունիսի 13, 2002
  39. 39,0 39,1 Canada House of Commons Resolution, April 21, 2004
  40. Canada Senate Resolution, June 13, 2002
  41. Cyprus House of Representatives Resolution, ապրիլի 29, 1982
  42. «Cyprus criminalizes denial of 1915 Armenian genocide by Turks»։ Reuters։ 2 Ապրիլի 2015 
  43. [Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Օրենքը «Օսմանյան Թուրքիայում հայերի 1915 թվականի ցեղասպանությունը դատապարտելու մասին», Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի Տեղեկագիր, 1988, նոյեմբերի 30, № 22, էջ 312]
  44. [Закон Армянской Советской Социалистической Республики "Об осуждении геноцида армян 1915 года в Османской Турции", Ведомости Верховного Совета Армянской ССР, 1988, 30 ноября, № 22, с. 312]
  45. Greece (Hellenic Republic) Parliament Resolution, ապրիլի 25, 1996
  46. Greece parliament ratifies bill criminalizing Armenian genocide denial. Jurist, 10 September 2014.
  47. Greece (Hellenic Republic) Parliament Resolution, April 25, 1996
  48. Netherlands Parliament Resolution, դեկտեմբեր 21, 2004
  49. Netherlands Parliament Resolution, December 21, 2004
  50. Թուրքիան Շվեդիայից հետ է կանչում իր դեսպանին Հայոց ցեղասպանության ճանաչման պատճառով
  51. Швеция признала геноцид армян в Османской империи
  52. Швеция признала геноцид армян в Османской Турции, մարտի 11, 2010
  53. «Турция отзывает посла из Стокгольма из-за признания парламентом Швеции геноцида армян»։ Эхо Москвы։ 11 марта 2010։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-02-04-ին։ Վերցված է 2010-08-13 
  54. Switzerland (Helvetic Confederation) National Council Resolution, դեկտեմբերի 16, 2003
  55. Switzerland (Helvetic Confederation) National Council Resolution, December 16, 2003
  56. A perfect injustice: genocide and theft of Armenian wealth.

    At around the same time, on March 29, 2000, the Swedish Parliament passed a formal resolution recognizing the Armenian Genocide, this after a Swedish parliamentary report asserted that «An official statement and recognition of the genocide of the Armenian is important and necessary.» Sweden urged Turkey to do so as well. Canada also recognized the genocide. (The Italian and Austrian parliaments as well as the Swiss and the German parliaments recognized and debated this issue of the Armenian Genocide without a conclusion.)

  57. «Czech parliament panel passes Genocide centenary resolution»։ PanARMENIAN.Net։ Վերցված է 2016-01-01 
  58. «Výbor se vyjádřil k vyvražďování Arménů Turky, píše o genocidě - ČeskéNoviny.cz»։ www.ceskenoviny.cz։ Վերցված է 2016-01-01 
  59. «Foreign Relations Committee of Czech Parliament’s Chamber of Deputies adopts Resolution dedicated to the Armenian Genocide Centennial»։ armenpress.am։ Վերցված է 2016-01-01 
  60. Ռիա Նովոստի։ Сенат Чили принял осуждающий геноцид армян документ
  61. РИА «Новости». 20:19 06/06/2007. Сенат Чили принял осуждающий геноцид армян документ
  62. Պարագվայի Սենատը ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը
  63. Заявление Государственной Думы Федерального Собрания РФ «Об осуждении геноцида армянского народа в 1915-1922 годах» от 14 апреля 1995 г
  64. Заявление Государственной Думы Федерального Собрания РФ «Об осуждении геноцида армянского народа в 1915—1922 годах» от 14 апреля 1995 г
  65. «Syria recognizes the Armenian Genocide committed by the Ottoman Empire, Parliament Speaker says - Հորիզոն շաբաթաթերթ - Horizon Weekly»։ Horizonweekly.ca։ ապրիլի 22, 2015։ Վերցված է 2015-04-23 
  66. «Syrian President Finally Recognizes the Armenian Genocide»։ Asbarez։ հունվարի 28, 2014։ Վերցված է 2015-10-05 
  67. 67,0 67,1 Slovakia Resolution, November 30, 2004
  68. «Denial of Armenian Genocide punished in Slovakia»։ News.am։ նոյեմբերի 23, 2011 
  69. Podané poslancom Františkom Mikloškom v rozprave o návrhu stanoviska Slovenskej republiky k začatiu prístupových rokovaní Európskej únie s Tureckou republikou (tlač 962)
  70. Vatican City Communiqué, նոյեմբերի 10, 2000
  71. Vatican City Communiqué, November 10, 2000
  72. Yair Auron, The Banality of Denial: Israel and the Armenian Genocide, «Transaction Publishers», 2004 — 338 էջ, ISBN 076580834X, ISBN 9780765808349։
  73. Rocca Francis X., Peker Emre (ապրիլի 12, 2015)։ «Pope Francis Calls Armenian Deaths ‘First Genocide of 20th Century’»։ The Wall Street Journal։ Վերցված է ապրիլի 27, 2015 
  74. Venezuela National Assembly Resolution, հուլիսի 14, 2005
  75. Venezuela National Assembly Resolution, July 14,2005
  76. Uruguay Senate and House of Representatives Resolution, ապրիլի 20, 1965
  77. Uruguay Law, Մարտ 26, 2004
  78. Suny, Ronald Grigor (2015). "They Can Live in the Desert but Nowhere Else": A History of the Armenian Genocide. Princeton University Press. էջեր 336–7. ISBN 1400865581. https://books.google.com/books?id=-zBtBgAAQBAJ. 
  79. 79,0 79,1 79,2 http://www.genocide-museum.am/arm/states.php
  80. 80,0 80,1 Antos Jason D. (մարտի 28, 2012)։ «Armenian Genocide Survivors Remember»։ The Queens Gazette։ «Only one Turkish government, under Damad Ferit Pasha, has ever recognized the Armenian Genocide. His administration held war crime trials and condemned most of the instigators to the massacre. Every other Turkish government has continued to deny the genocide.» 
  81. v. Voss, Huberta (2007). Portraits of Hope: Armenians in the Contemporary World. Berghahn Books. էջ 293. ISBN 1845452577. https://books.google.com/books?id=r3vbswx_1TEC. 
  82. Cassese, Antonio; Acquaviva, Guido; Akande, Dapo; Baig, Laurel; Bing, Jia; Cryer, Robert; Dé, Urmila (2009). The Oxford Companion to International Criminal Justice. Oxford University Press. էջեր 898–9. ISBN 0191021490. https://books.google.com/books?id=bHVCAgAAQBAJ. 
  83. Eltringham, Nigel; Maclean, Pam (2014). Remembering Genocide. Routledge. էջ 41. ISBN 1317754220. https://books.google.com/books?id=L-fpAwAAQBAJ. 
  84. France National Assembly Law, մայիսի 28, 1998
  85. 2012 France Senate Law, November 7, 2000
  86. France Law, հունվարի 29, 2001
  87. Proposition de loi complétant la loi n° 2001-70 du 29 janvier 2001 relative à la reconnaissance du génocide arménien de 1915 (ֆր.)
  88. Национальная ассамблея Франции одобрила законопроект, в соответствии с которым отрицание геноцида армянского народа в Османской империи в 1915-17 годах объявляется уголовным преступлением
  89. France National Assembly Law, May 28, 1998
  90. France Senate Law, November 7, 2000
  91. France Law, January 29, 2001
  92. Proposition de loi complétant la loi n° 2001-70 du 29 janvier 2001 relative à la reconnaissance du génocide arménien de 1915
  93. BBC. 12 октября 2006 г. Франция запрещает отрицание геноцида армян
  94. 94,0 94,1 Council of Europe Parliamentary Assembly Resolution, April 24, 1998
  95. 95,0 95,1 Council of Europe Parliamentary Assembly Resolution
  96. 96,0 96,1 European Parliament Resolution
  97. 97,0 97,1 European Parliament Resolution
  98. 98,0 98,1 European Parliament Resolution
  99. 99,0 99,1 Եվրախորհրդարանը Հայոց ցեղասպանության շուրջ բանաձև է ընդունել
  100. Подкомиссия ООН по предотвращению дискриминации и защите меньшинств, 2 июля, 1985
  101. United Nations War Crimes Commission Report
  102. 102,0 102,1 102,2 102,3 102,4 102,5 102,6 Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչած միջազգային կազմակերպությունները
  103. Resolution on a political solution to the Armenian question
  104. 104,0 104,1 Սարգիս Հարությունյան (16 Ապրիլի 2015)։ «Եվրախորհրդարանը Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ բանաձև ընդունեց»։ Ազատություն ռադիոկայան։ Վերցված է 18 Ապրիլ 2016 
  105. The Applicability of the UN Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide to Events which Occurred During the Early Twentieth Century
  106. Genocide scholars Association Recognizes Ottoman Genocides Against Armenians, Assyrians, Greeks, and other Christians
  107. Union of American Hebrew Congregations
  108. Recognition of the Armenian genocide
  109. The Armenian Genocide (1915-1923)
  110. Minute on 100th Anniversary of the Armenian Genocide
  111. 111,0 111,1 111,2 111,3 111,4 111,5 Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչած տարածքային ինքնակառավարման մարմիններ
  112. «Genocide Museum | The Armenian Genocide Museum-institute»։ www.genocide-museum.am։ Վերցված է 2016-05-04 
  113. «#ArmGenocide100 | Տարածքային ինքնակառավարման մարմիններ»։ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ 100-րդ ՏԱՐԵԼԻՑ։ Վերցված է 2016-05-04 
  114. «ԱՄՆ Արևմտյան Վիրջինիա նահանգը ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը»։ Gala TV։ 4 Մայիս 2016։ Վերցված է 4 Մայիս 2016 
  115. «Ռիո դե Ժանեյրոն ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը»։ Վերցված է 2015-10-21 
  116. «ЕС призывает Турцию признать геноцид армян»։ BBC։ 2005 սեպտեմբերի 28։ Վերցված է 2015 Հոկտեմբերի 21 
  117. «Армянский вопрос»։ www.mk.ru։ Վերցված է 2015-10-21