Հայոց ցեղասպանության ճանաչում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը սկսվել է 1965 թվականից, երբ Ուրուգվայը առաջինը ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը։

Քարտեզի վրա ընդգծված են այն պետությունները, որոնք Օսմանյան Թուրքիայում հայերի բնաջնջումը ճանաչել են որպես ցեղասպանություն․ բաց կանաչով նշված են այն պետությունները, որտեղ ճանաչումը մասնակի է։

Սկսած 1915 թվականից[1][2] տարբեր պետություններ ընդունել են բանաձևեր, որոնք քննադատում են հայերի կոտորածը։

ԱՄՆ-ը երեք անգամ (1916[3], 1919[4], 1920[5]) ընդունել է նմանատիպ բանաձևեր, սակայն դրանք չեն կարողացել կանգնեցնել Օսմանյան կայսրության գործողությունները։ 1915 թվականին մայիսի 24-ին Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան և Ռուսական կայսրությունը հանդես են եկել համատեղ հռչակագրով[6][7], որը նույնպես քննադատում էր այդ կոտորածները։

Aquote1.png Հաշվի առնելով մարդկության և քաղաքակրթության դեմ Թուրքիայի նոր հանցագործությունները՝ Դաշնակից պետությունների կառավարությունները հրապարակայնորեն հայտարարում են Բարձր դռանը այս հանցագործությունների համար Օսմանյան կառավարության բոլոր անդամների անձնական պատասխանատվության մասին, ինչպես նաև այն գործակալների, որոնք ներգրավված են այդ սպանություններում։
― 1915 թվականի մայիսի 25: Ֆրանսիայի, Մեծ Բրիտանիայի և Ռուսական կայսրության համատեղ հռչակագիր
Aquote2.png


Հայկական սփյուռքը գրեթե ամբողջությամբ ներկայացված է ցեղասպանության զոհերի ուղիղ ժառանգներից և ունի բավարար նյութական միջոցներ, որպեսզի դիմադրի Թուրքիայի ճնշումներին[8]։ Հիգեր Գրեթի կարծիքով՝ ԱՄՆ-ում գործող հայ լոբբիստական ընկերությունների գլխավոր նպատակն է Թուրքիայի կողմից հայոց ցեղասպանության ճանաչումը և տարածքների վերադարձը։ Որպեսզի հայ լոբբիստները հասնեն այդ նպատակին, նրանք իրենց կողմն են քաշում տարբեր քաղաքական գործիչների, ճնշում են գործադրում տարբեր պետությունների կառավարությունների վրա, զբաղվում են Հայոց ցեղասպանության հարցի լայնամասշտաբ լուսաբանմամբ, հիմնադրում են այդ ցեղասպանության հարցերով զբաղվող կառույցներ։[9]։

Պետություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչել են շատ պետություններ և միջազգային կազմակերպություններ։ Պաշտոնապես առաջինն ընդունել է Ուրուգվայը 1965 թվականին։ Հայ ժողովրդի կոտորածը պաշտոնապես քննադատել և ճանաչել են որպես ցեղասպանություն ըստ միջազգային իրավունքի հետևյալ երկրները՝

Երկիր Ճանաչման տարեթիվը Ծանոթագրություն
Ֆրանսիա Ֆրանսիա 1998[10][11], 2000[12], 2001[13], 2006[14][15]
Բելգիա Բելգիա 1998[10][16]
Շվեդիա Շվեդիա 2010[10][17][18][19]
Լիտվա Լիտվա 2005[10][20]
Կիպրոսի Հանրապետություն Կիպրոս 1975[10][21] Առաջին երկիրը, որ հարցը բարձրացրեց ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում։ Ընդունվել է ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրենք[22]։
Արգենտինա Արգենտինա 2004[10] 2 օրենք, 5 բանաձև
Կանադա Կանադա 1996[10][23], 2002[24], 2004[25]
Շվեյցարիա Շվեյցարիա 2003[10][26] Ընդունվել է ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրենք։
Սլովակիա Սլովակիա 2004[10][27] Ընդունվել է ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրենք։
  • Ըստ 2011 թվականի օրենքի՝ պատժվում է 5 տարի ազատազրկմամբ[28]։
Չիլի Չիլի 2007[10][29]
Իտալիա Իտալիա 2000[10][30]
Նիդերլանդներ Նիդերլանդներ 2004[10][31]
Ռուսաստան Ռուսաստան 1995[10][32]
Հունաստան Հունաստան 1999[10][33] Ընդունվել է ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրենք։
  • Ըստ 2014 թվականի օրենքի՝ պատժվում է 3 տարի ազատազրկմամբ կամ մինչև 30 000 եվրո տուգանքով[34]։
Լիբանան Լիբանան 1997[35]
Վենեսուելա Վենեսուելա 2005[10][36]
Վատիկան Վատիկան 2000[10][37]
Լեհաստան Լեհաստան 2005[10][38] Եվրախորհրդարանի փոխնախագահ Ռիսզարդ Չարնեկին ասել է, որ հպարտ է, քանի որ Լեհաստանը ճանաչել և դատապարտել է Հայոց ցեղասպանությունը։
Ուրուգվայ Ուրուգվայ 1965[10][39], 2004[40] Առաջին երկիրը, որ ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը։
Բոլիվիա Բոլիվիա 2014[10][41][42][43], , 2015[44] Հռչակագիրը միաձայն ընդունվեց Սենատի և Խորհրդարանի ստորին պալատի կողմից՝ Արտաքին գործերի նախարարության հավանությամբ։
Ավստրիա Ավստրիա 2015[10][45][46]
Լյուքսեմբուրգ Լյուքսեմբուրգ 2015[10][47][48][49]
Բրազիլիա Բրազիլիա 2015[10][50] 2015-ի մայիսի 27-ին Բրազիլիայի Դաշնային Սենատը միաձայն ընդունել է Սենատի Արտաքին հարաբերությունների և ազգային պաշտպանության հանձնաժողովի նախագահ, դաշնային սենատոր Ալոիզիո Նունես Ֆերեյրա Ֆիլյոյի և դաշնային սենատոր Ժոզե Սերայի հեղինակած No 550/2015 բանաձևը, որով պաշտոնապես ճանաչվում է Հայոց ցեղասպանությունը։
Պարագվայ Պարագվայ 2015[10][51] 2015 թվականի հոկտեմբերի 29-ին Պարագվայի Սենատը միաձայն ընդունել է Հայոց ցեղասպանությունը դատապարտող և ընդունող բանաձև։
Կազմակերպություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայոց ցեղասպանությունն ընդունել են այնպիսի կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Եվրոպայի Խորհուրդը (1998[52], 2001[53]), Եվրախորհրդարանը (1987[54], 2000[55], 2002[56], 2015 [57]), ՄԱԿ-ի մի քանի հանձնաժողովներ[58][59], Եկեղեցիների համաշախարհային խորհուրդը և այլն։

Կազմակերպություն
Ճանաչման
թվական
Ծանոթագրություն
Flag of Europe.svgԵվրախորհրդարան 1987[54][60][61], 2000[55], 2002[56], 2015 [57]
Արդարադատության միջազգային կենտրոն 2002[60][62]
Ցեղասպանագետների միջազգային ընկերակցություն 2007[60][63]
Ամերիկայի հրեական համայնքների միություն 1989[60][64]
EU Council Flag.pngԵվրոպայի խորհուրդ 1998[52], 2001[53][60][65]
Մարդու իրավունքների միացյալ հանձնախումբ 1998[60][66]
Եկեղեցիների համաշխարհային խորհուրդ 2013[60][67]
Տարածքային ինքնակառավարման մարմիններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Հռոմի պապ Ֆրանցիսկոսը 2015 թվականի ապրիլի 12-ին Վատիկանի Սուրբ Պետրոսի տաճարում Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված պատարագի ժամանակ օգտագործեց «ցեղասպանություն» եզրույթը

Ավստրալիա Ավստրալիա

  • Նոր Հարավային Ուելսի նահանգ[68]
  • Հարավային Ավստրալիա

Արգենտինա Արգենտինա

Կանադա Կանադա

Շվեյցարիա Շվեյցարիա

Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա

Իտալիա Իտալիա

  • Բերտիոլոլի քաղաքային խորհուրդ
  • Ուդինեի քաղաքային խորհուրդ
  • Սեստո Սան Ջիովանիի քաղաքային խորհուրդ
  • Սալգարեդայի քաղաքային խորհուրդ
  • Բելլունոյի քաղաքային խորհուրդ
  • Հռոմի քաղաքային խորհուրդ
  • Մասսա Լոմբարդայի քաղաքային խորհուրդ
  • Մոնտանա Ֆելտրինայի քաղաքային խորհուրդ
  • Ջենովայի քաղաքային խորհուրդ
  • Թիենեի քաղաքային խորհուրդ
  • Կաստելսիլանոյի քաղաքային խորհուրդ
  • Ֆիրենցեի քաղաքային խորհուրդ
  • Ռավեննայի քաղաքային խորհուրդ
  • Ֆելտրեի քաղաքային խորհուրդ
  • Վենետիկի քաղաքային խորհուրդ
  • Իմոլայի քաղաքային խորհուրդ
  • Ֆաենցայի քաղաքային խորհուրդ
  • Պարմայի քաղաքային խորհուրդ
  • Սոլառոլոյի քաղաքային խորհուրդ
  • Վիլլաֆրանկա Պադովանայի քաղաքային խորհուրդ
  • Միլանի քաղաքային խորհուրդ
  • Պոնտե դի Պիավեի քաղաքային խորհուրդ
  • Կոնսելիչեի քաղաքային խորհուրդ
  • Լուջոյի քաղաքային խորհուրդ
  • Ս. Ստինո Լիվենցայի քաղաքային խորհուրդ
  • Կոտինյոլայի քաղաքային խորհուրդ
  • Ասիաոյի քաղաքային խորհուրդ
  • Ագաթա Սուլ Սանտեռնոյի քաղաքային
  • Մոնտեռֆոռտե ԴըԱլպոնեի քաղաքային
  • Պադովայի քաղաքային խորհուրդ
  • Մոնտորսո Վիչենտինոյի քաղաքային խորհուրդ
  • Ֆուսինյանոյի քաղաքային խորհուրդ
  • Բանյակավալլոյի քաղաքային խորհուրդ
  • Ռոսսիի քաղաքային խորհուրդ, 17 հուլիսի, 1997թվական
  • Սանգուինետտոյի քաղաքային խորհուրդ
  • Կամպոնոգարայի քաղաքային խորհուրդ[68]

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ

Բրազիլիա Բրազիլիա

Հայերի ցեղասպանության ընդունումը պաշտոնապես պարտադիր պայման չէ Թուրքիայի՝ ԵՄ-ին անդամակցելու համար, բայց որոշ հեղինակներ կարծում են, որ Թուրքիան պետք է կատարի այդ քայլը ԵՄ-ին անդամակցելու ճանապարհին[71][72]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Samuel Totten, Paul Robert Bartrop, Steven L. Jacobs. Dictionary of Genocide: A-L, p. 21:

    The Armenian Genocide Institute-Museum was opened in Yerevan, Armenia, in 1995, as part of the events commemorating the eightieth anniversary of the beginning of the Armenian genocide (1915-1923) at the hands of the Young Turk regime.

  2. Israel W. Charny. Encyclopedia of genocide, vol. 1, p. 161
  3. U.S. Senate Concurrent Resalution 12, փետրվարի 9, 1916
  4. U.S. Congress Act to Incorporate Near East Relief, August 6, 1919
  5. U.S. Senate Resolution 359, մայիսի 11, 1920
  6. France, Great Britain and Russia Joint Declaration, մայիսի 24, 1915, View image of Document
  7. Уголовное право России. Практический курс: учебник (4-е изд., перераб. и доп) (խմբ. под общ. и науч. ред. А. В. Наумова; Р. А. Адельханян и др.), М., «Волтерс Клувер», էջ 753 — 800 էջ, ISBN 5466004634, ISBN 978-5-466-00463-2։
  8. Donald Bloxham, The great game of genocide: imperialism, nationalism, and the destruction of the Ottoman Armenians էջ 223-224։
  9. Heather S. Gregg (2002). Divided They Conquer։ The Success of Armenian Ethnic Lobbies in the United States: Inter-University Committee on International Migration. էջ 19-35. 
  10. 10,00 10,01 10,02 10,03 10,04 10,05 10,06 10,07 10,08 10,09 10,10 10,11 10,12 10,13 10,14 10,15 10,16 10,17 10,18 10,19 10,20 10,21 10,22 Ճանաչում. պետություններ, որոնք ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը
  11. France National Assembly Law, մայիսի 28, 1998
  12. 2012 France Senate Law, November 7, 2000
  13. France Law, հունվարի 29, 2001
  14. Proposition de loi complétant la loi n° 2001-70 du 29 janvier 2001 relative à la reconnaissance du génocide arménien de 1915 (ֆր.)
  15. Национальная ассамблея Франции одобрила законопроект, в соответствии с которым отрицание геноцида армянского народа в Османской империи в 1915-17 годах объявляется уголовным преступлением
  16. Belgium Senate Resolution, մարտի 26, 1998
  17. Թուրքիան Շվեդիայից հետ է կանչում իր դեսպանին Հայոց ցեղասպանության ճանաչման պատճառով
  18. Швеция признала геноцид армян в Османской империи
  19. Швеция признала геноцид армян в Османской Турции, մարտի 11, 2010
  20. Lithuania Assembly Resolution, դեկտեմբեր 15, 2005
  21. Cyprus House of Representatives Resolution, ապրիլի 29, 1982
  22. «Cyprus criminalizes denial of 1915 Armenian genocide by Turks»։ Reuters։ 2 Ապրիլի 2015 
  23. Canada House of Commons Resolution, April 23, 1996
  24. Canada Senate Resolution, հունիսի 13, 2002
  25. Canada House of Commons Resolution, April 21, 2004
  26. Switzerland (Helvetic Confederation) National Council Resolution, դեկտեմբերի 16, 2003
  27. Slovakia Resolution, November 30, 2004
  28. «Denial of Armenian Genocide punished in Slovakia»։ News.am։ 23 November 2011 
  29. Ռիա Նովոստի։ Сенат Чили принял осуждающий геноцид армян документ
  30. Italy Chamber of Deputies Resolution, նոյեմբերի 16, 2000
  31. Netherlands Parliament Resolution, դեկտեմբեր 21, 2004
  32. Заявление Государственной Думы Федерального Собрания РФ «Об осуждении геноцида армянского народа в 1915-1922 годах» от 14 апреля 1995 г
  33. Greece (Hellenic Republic) Parliament Resolution, ապրիլի 25, 1996
  34. Greece parliament ratifies bill criminalizing Armenian genocide denial. Jurist, 10 September 2014.
  35. Lebanon Chamber of Deputies Resolution, ապրիլի 3, 1997
  36. Venezuela National Assembly Resolution, հուլիսի 14, 2005
  37. Vatican City Communiqué, նոյեմբերի 10, 2000
  38. Poland Parliament Resolution, ապրիլի 19, 2005
  39. Uruguay Senate and House of Representatives Resolution, ապրիլի 20, 1965
  40. Uruguay Law, Մարտ 26, 2004
  41. «Bolivia Unanimously Approved a Resolution on the Armenian Genocide»։ Armenia 1366, Ciudad de Buenos Aires, Argentina։ Agencia de Noticias Prensa Armenia։ 29 Նոյեմբերի 2014 
  42. Բոլիվիայի Սենատի փոխնախագահ. Մեր զորակցությունն ենք հայտնում հայ ժողովրդին
  43. Բոլիվիայի խորհրդարանի երկու պալատներն ընդունեցին Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և դատապարտման վերաբերյալ օրինագիծ
  44. Բոլիվիան ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը
  45. Ավստրիայի Ազգային խորհրդի բոլոր 6 խմբերը դատապարտել են Հայոց ցեղասպանությունը
  46. Ավստրիայի խորհրդարանում ընդունվել է Հայոց ցեղասպանությունը դատապարտող հայտարարություն
  47. Reconnaissance du génocide de l'Empire ottoman contre la nation arménienne
  48. ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հայտարարությունը՝ Լյուքսեմբուրգի խորհրդարանի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման վերաբերյալ
  49. http://www.tageblatt.lu/nachrichten/welt/story/20770512
  50. Բրազիլիայի Սենատը միաձայն ընդունել է Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձև
  51. Պարագվայի Սենատը ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը
  52. 52,0 52,1 Council of Europe Parliamentary Assembly Resolution, April 24, 1998
  53. 53,0 53,1 Council of Europe Parliamentary Assembly Resolution
  54. 54,0 54,1 European Parliament Resolution
  55. 55,0 55,1 European Parliament Resolution
  56. 56,0 56,1 European Parliament Resolution
  57. 57,0 57,1 Եվրախորհրդարանը Հայոց ցեղասպանության շուրջ բանաձև է ընդունել
  58. Подкомиссия ООН по предотвращению дискриминации и защите меньшинств, 2 июля, 1985
  59. United Nations War Crimes Commission Report
  60. 60,0 60,1 60,2 60,3 60,4 60,5 60,6 Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչած միջազգային կազմակերպությունները
  61. Resolution on a political solution to the Armenian question
  62. The Applicability of the UN Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide to Events which Occurred During the Early Twentieth Century
  63. Genocide scholars Association Recognizes Ottoman Genocides Against Armenians, Assyrians, Greeks, and other Christians
  64. Union of American Hebrew Congregations
  65. Recognition of the Armenian genocide
  66. The Armenian Genocide (1915-1923)
  67. Minute on 100th Anniversary of the Armenian Genocide
  68. 68,0 68,1 68,2 68,3 68,4 68,5 Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչած տարածքային ինքնակառավարման մարմիններ
  69. «#ArmGenocide100 | Տարածքային ինքնակառավարման մարմիններ»։ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ 100-րդ ՏԱՐԵԼԻՑ։ Վերցված է 2015-10-21 
  70. «Ռիո դե Ժանեյրոն ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը»։ Վերցված է 2015-10-21 
  71. «ЕС призывает Турцию признать геноцид армян»։ BBC։ 2005 սեպտեմբերի 28։ Վերցված է 2015 Հոկտեմբերի 21 
  72. «Армянский вопрос»։ www.mk.ru։ Վերցված է 2015-10-21