Հայաստանը Եվրոպայի առաջապահն է Ասիայում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Armenian Empire 80 BC.png
Locator map of Armenia.svg
Պատմական Հայաստանի և ժամանակակից Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը Եվրոպայի քարտեզին

Հայաստանը Եվրոպայի առաջապահն է Ասիայում, Հայաստանի և հայերի պատմական առաքելությունը, աշխարհաքաղաքական հատուկ առաքելությունը ընդգծող պատմափիլիսոփայական և քաղաքական գաղափար:

Գաղափարն իր այս վերջնական տեսքով սահմանել է 1916 թվականին բանաստեղծ և հայագետ Վալերի Բրյուսովը, ով իր աշխատության մեջ գրում է.

Երկու ուժ, երկու հակառակ սկիզբ, խաչվելով, միախառնվելով և միաձուլվելով ինչ-որ մի նորի, միասնականի, ուղղորդել են Հայաստանի կյանքը և կերտել իր ժողովրդի բնավորությունը հազարամյակներ շարունակ՝ Արևմուտքի սկիզբը և Արևելիք սկիզբը, Եվրոպայի ոգին և Ասիայի ոգին: Երկու աշխարհների սահմանագծին դրված, մշտապես ժողովուրդների բախման ասպարեզ հանդիսացող, իրադարձությունների ընթացքով պատմական մեծագույն հեղաշրջումների մեջ ընդգրկվող, Հայաստանը ճակատագրի բերումով կոչված է ծառայելու երկու տարբեր մշակույթների հաշտարար. նրա, որի հիմքի վրա աճեց ողջ քրիստոնեական Արևմուտքը, և նրա, որը մեր օրերում ներկայացված է մահմեդական Արևելքով: «Հայաստանը Եվրոպայի առաջապահն է Ասիայում», այդ, վաղուց առաջարկված բանաձևը ճիշտ է որոշում հայ ժողովրդի դրությունը մեր աշխարհում: Հայ ժողովրդի պատմական առաքելությունը, որը հուշում է նրա զարգացման ամբողջ ընթացքը, եղել է՝ փնտրել և ձեռք բերել Արևելքի ու Արևմուտքի համադրությունը:

Հայ գրող, պետական և հասարակական գործիչ Լևոն Շանթը նույնպես այս գաղափարի ջատագովն է, ով գրում է հետևյալը. «Քրիստոսի 300 թվականը մեր պաշարման թվականն է, երբ հայությունը կդառնա Արևմուտքի առաջավոր դիրք մը պաշարված Արևելքով. քրիստոնեական հրվանդան մը խրված սկիզբը զրադաշտական, վերջն ալ մանավանդ մահմեդական ծովուն մեջ»: Շանթի կարծիքով, 11-րդ դարը կեսերեին թյուրքական ցեղերի ներխուժումը «կտրում» է Հայաստանի՝ Արևմուտքի հրվանդան հանդիսացող արմատը և Հայաստանը դառնում է «կատարյալ կղզի թուրանա-մահմեդական ծովի մեջ»[2]:

Քաղաքագետ Լևոն Շիրինյանի կարծիքով, այս բանաձևի ներքո է տեղի ունեցել «Հայաստանի բովանդակ կյանքի անընդմեջ էվոլյուցիան, ինչպես նրա մշակույթ-քաղաքակրթուոթյան անընդմեջ թռիչքը, այնպես էլ քաղաքական ցնցող վայրիվերումները՝ ընդհուպ եղեռնական 1915-ը»[3]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Поэзия Армении, под ред. Валерия Брюсова, Ереван, 1966, с. 27
  2. Շանթ Լ. Անկախությունը պահանջ ազգային գոյության, էջ 190
  3. Լևոն Շիրինյան // Հայաստանի քաղաքակրթական ինքնությունը Հանթինգթոնի հիպոթեզի ոսպնյակում (հայեցակարգի քննական ուրվագիծ), էջ 12